FOLLOW US
Αθανάσιος Φραγκούλης

Αθανάσιος Φραγκούλης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Παρασκευή, 16 Φεβρουαρίου 2018 13:33

Περί «εριστικού» πατριωτισμού

Το συλλαλητήριο της Αθήνας για τη Μακεδονία υπήρξε τομή στα πολιτικά πράγματα της χώρας μας, έστω και αν πολλοί δεν θέλουν να το ομολογήσουν. Οι διοργανωτές του προσπαθώντας να μη δώσουν λαβή στους αντιφρονούντες να αμφισβητήσουν τη δημοκρατικότητά του και τον λαϊκό του χαρακτήρα, για να μην τους δώσουν αφορμή για αρνητικά και επικριτικά σχόλια, με μια κίνηση «ματ» που λέμε και στο σκάκι, όρισαν ως κεντρικό ομιλητή της εκδήλωσης τον κ. Μίκη Θεοδωράκη. Τι να πουν αυτοί; Έτσι περιορίστηκαν στο να μετρούν σπιθαμή προς σπιθαμή τον καταληφθέντα από τους συμμετέχοντες στο συλλαλητήριο χώρο και να το βλέπουν μόνο αριθμητικά. Όχι πως δεν κατηγόρησαν τον κ. Θεοδωράκη. Μερικοί μάλιστα ανεγκέφαλοι προσπάθησαν να τον εκφοβήσουν και να τον κάνουν να μη πάει στο συλλαλητήριο! Όμως, όπως έλεγαν οι αρχαίοι, «ήθους δικαίου φαύλος ου ψαύει λόγος». Όταν κανείς είναι δίκαιος και σωστός, καμιά λάσπη και καμιά ρετσινιά δεν κολλάει επάνω του. Άλλωστε, όλοι γνωρίζουν πως, αν βάλουν από τη μια τον Θεοδωράκη, την προσφορά του στην πατρίδα και το έργο του, και από την άλλη όλους τους άλλους, η ζυγαριά σίγουρα θα κλίνει προς την πλευρά του Θεοδωράκη.

Όμως ο Θεοδωράκης προχώρησε ακόμη πιο πολύ. Είπε πως και οι Χρυσαυγίτες που ήταν παρόντες στο συλλαλητήριο «είναι πατριώτες», αλλά αγαπούν την πατρίδα τους με «εριστικό τρόπο». Η δήλωση αυτή ανακάτωσε τα νερά και το μυαλό πολλών «γνήσιων πατριωτών» ή «των απάτριδων». Προσπάθησα να δω τι ακριβώς εννοούσε και αν είχε δίκιο. Το μυαλό μου πήγε σε αυτά που δίδασκα μια ζωή ή μάλλον αυτά που με έβαζαν να διδάσκω τους μαθητές μου στο Λύκειο. Στο βιβλίο, λοιπόν, «Έκφραση -Έκθεση» (2001, σελ. 243, ΟΕΔΒ) αναφέρεται πως ο όρος «εθνισμός» πλάστηκε από το ουσιαστικό έθνος στις αρχές του 19ου αι. και δηλώνει τον αγνό πατριωτισμό, τη φιλοπατρία, τη συνείδηση ότι ανήκουμε σε κάποιο έθνος και μαζί το πατριωτικό αίσθημα που εκπηγάζει από αυτή τη συνείδηση. Γνώρισμά του βασικό είναι η προσήλωση στα ιδεώδη ενός έθνους, χωρίς ωστόσο να περιφρονούνται ως υποδεέστερα τα άλλα έθνη. Δεν παρουσιάζει επεκτατικές τάσεις. Πρόκειται για αντίληψη που διακρίνεται από ευγένεια και υγεία κοινωνική. Δεν διαιρεί τους λαούς αλλά τους ενώνει.

Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με το βιβλίο, ο όρος «εθνικισμός» προέρχεται από τον όρο «εθνικός» και υποδηλώνει την παθολογική προσήλωση στο έθνος και στα εθνικά ιδεώδη και όταν αυτά πραγματώνονται σε βάρος των άλλων εθνών. Χωρίζει έτσι τα έθνη σε ανώτερα και κατώτερα και υποδηλώνει τις επεκτατικές προθέσεις. Σημειώνεται πως ο όρος «εθνικός» είχε από τη φύτρα του αρνητικό φορτίο και δήλωνε στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους, τον ειδωλολάτρη και μάλιστα τους Έλληνες. Ωστόσο, ο εθνικισμός με την υποχώρηση του εθνισμού φορτίστηκε και θετικά, αλλά μετά τη δεκαετία του ΄80, μετά από την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων και την αναβίωση των ποικίλων εθνικισμών που συγκλόνισαν τον κόσμο και εξακολουθούν να τον συγκλονίζουν, επανήλθε ο όρος εθνισμός, για να δηλώσει τον αγνό πατριωτισμό. Ανέκτησε το χαμένο έδαφος, ενώ ο εθνικισμός περιορίστηκε στην αρνητική του σημασία και ταυτίστηκε με τον σοβινισμό που δηλώνει και αυτός τον υπερβολικό, φανατικό πατριωτισμό που χαρακτηρίζεται από βλέψεις και τάσεις επεκτατικές.

Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτά και τη δήλωση του κ. Θεοδωράκη, οι Χρυσαυγίτες είναι εθνικιστές και σοβινιστές και διαπνέονται από ένα φανατικό πατριωτισμό. Τι το πιο φυσικό; Ας προσθέσουμε πως αυτός ο «εριστικός πατριωτισμός» μπορεί να τους οδηγεί σε πράξεις κατακριτέες, εγκληματικές και τιμωρητέες. Κανείς, βέβαια, λογικός άνθρωπος δεν αποδέχεται και δεν εγκρίνει μια τέτοια συμπεριφορά. Αλλά από αυτό το σημείο μέχρι το να θέλουν μερικοί να κατατάξουν στη σφαίρα του εθνικισμού, τον σεβασμό στη σημαία και τον εθνικό ύμνο ή ακόμη τη συμμετοχή στα συλλαλητήρια για ένα εθνικό θέμα, όπως είναι το θέμα της Μακεδονίας, υπάρχει μεγάλη απόσταση. Γιατί, δυστυχώς, εν ονόματι μιας αμφίβολης και ύποπτης σκοπιμότητας παγκοσμιοποίησης, ενός καθολικού ανθρωπισμού, προσπαθούν να εξαφανίσουν την πατρίδα και το έθνος και με το πρόσχημα του εθνικισμού να εξαφανίσουν τον εθνισμό και να καταργήσουν την εθνική παιδεία και αγωγή! Λες και δεν μπορούν να συνυπάρξουν ο πατριωτισμός και ο καθολικός ανθρωπισμός, να αγαπά δηλαδή κανείς την πατρίδα του, αλλά να μη μισεί και να μη εχθρεύεται τους άλλους..

Αλήθεια, μήπως πολλοί από αυτούς τους «γνήσιους πατριώτες» που κατηγορούν τους άλλους για φανατισμό στο θέμα του πατριωτισμού, είναι και οι ίδιοι φανατικοί σε άλλα ζητήματα, για παράδειγμα, στην τιμή και την αξιοπρέπεια της οικογένειάς τους, του κόμματός τους, της ομάδας τους και δε θα δέχονταν καμιά προσβολή σε βάρος τους; Η πατρίδα, ομολογουμένως, είναι ανώτερο από όλα αυτά και ο πατριωτισμός κάτι εντονότερο. Τον απέδωσε πολύ εύγλωττα ο Βαλαωρίτης σε ένα ποίημά του λέγοντας: «Δεν είναι διαβατάρικο πουλί, που για μια μέρα//σχίζει τα νέφη και περνά γοργό σαν τον αγέρα // ούτε κισσός π’ αναίσθητος την πέτρα περιπλέκει,// ούτ’ αστραπή που σβήνεται χωρίς αστροπελέκι, // δεν είναι νεκροθάλασσα, βοή χωρίς σεισμό.// Νιώθω για σε, πατρίδα μου, στα στήθια χαλασμό.

 

Παρασκευή, 02 Φεβρουαρίου 2018 13:07

Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα…(Μέρος Δ)

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗΣ

 

Μετά, λοιπόν, από όλα αυτά που αναφέραμε στα προηγούμενα σημειώματα και πάροδο δέκα ετών κατά τα οποία οι ηγέτες μας ήταν απλοί «παρατηρητές» των τεκταινομένων το πρόβλημα ήρθε πάλι στο προσκήνιο ή, ακριβέστερα, κάποιοι το έφεραν στο προσκήνιο, για να εξυπηρετήσουν τα δικά τους συμφέροντα. Γιατί, όπως είχα πει και αλλού, το συμφέρον, δυστυχώς, των λαών γράφει την Ιστορία.

Η κυβέρνηση διατείνεται με όλους τους τρόπους και σε όλους τους τόνους πως επέστη η κατάλληλη στιγμή για την επίλυση του προβλήματος του ονόματος των Σκοπίων με τον καλύτερο τρόπο για τη χώρα μας. Πολλοί είναι οι κυβερνητικοί που μιλούν για ένα «παράθυρο» και μάλιστα ευρύ που άνοιξε. Και μου θύμισε αυτό τον ποιητή Καβάφη που μιλώντας για την ανθρώπινη μοίρα στο ποίημά του «Τα παράθυρα» προσδοκούσε να βρει ένα «παράθυρο», πιστεύοντας πως αυτό θα ήταν μια παρηγοριά. Το ζήτημα είναι πως ο κόσμος, ο πολύς ο κόσμος, το δέχτηκε με δυσπιστία. Συμμεριζόμενος τον φόβο του ποιητή διερωτήθηκε «τι καινούρια πράγματα θα δείξει» και φοβήθηκε πως το φως που θα μπει «θα ’ναι μια νέα τυραννία».

Η αλήθεια είναι πως αυτοί (βλ. κυρίως Αμερική και Γερμανία) που πιέζουν για την επίλυση του προβλήματος διαβλέπουν πως η μη είσοδος της ΠΓΔΜ στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στη διάλυσή της, πράγμα ασφαλώς που δεν ωφελεί και τη χώρα μας. Ως ποιο όμως σημείο είναι διατεθειμένη να υποχωρήσει η χώρα μας έναντι των αξιώσεων των Σκοπίων και μάλιστα σε μια περίοδο που αυτά βρίσκονται σε μειονεκτική θέση;

Όμως, εκείνο που είναι απογοητευτικό και εκνευριστικό μαζί είναι ο τρόπος με τον οποίο ενεργεί η πολιτική ηγεσία της χώρας μας. Κινείται «εν κρυπτώ και παραβύστω» και κανείς δεν γνωρίζει ποιο θεό λατρεύει, αν λατρεύει κάποιον! Η απουσία συνεννόησης και συναίνεσης μεταξύ των κομμάτων, ακόμα και αυτών που απαρτίζουν την κυβέρνηση, είχε σαν αποτέλεσμα να διχαστεί πάλι ο κόσμος. Αυτοί, λοιπόν, που υπακούν στη φωνή της πατρίδας και όχι τη φωνή των κομμάτων οργάνωσαν, όπως συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις, συλλαλητήριο στη Θεσσαλονίκη. Και τι έκανε η κυβέρνηση; Πρώτα προσπάθησε να αποτρέψει τον κόσμο να συμμετάσχει σε αυτό το συλλαλητήριο συκοφαντώντας το και υποστηρίζοντας πως όσοι συμμετάσχουν είναι ακροδεξιοί, εθνικιστές και φασίστες. Ακόμη και η Εκκλησία στην αρχή χαρακτηρίστηκε φασιστική! Μετά προσπάθησε να το υποβαθμίσει λέγοντας πως 70 000-90 000 κόσμος πήρε μέρος, τη στιγμή που άλλοι μιλούσαν για 400. 000 και περισσότερους. Μετά μίλησε για τη σύνθεσή του, ότι δηλαδή πήραν μέρος σε αυτό και η Χρυσή Αυγή και, επομένως, όσοι πήραν μέρος σε αυτό είναι χρυσαυγίτες! Ένα κόμμα που πριν ανέλθει στην εξουσία ήθελε τους πολίτες «ενεργούς» και όταν ανήλθε παρακινούσε τον κόσμο να κατεβεί στο δρόμο ακόμη και για τα αντιλαϊκά μέτρα που η ίδια ψήφιζε ήθελε οι πολίτες να μη διαδηλώσουν το φρόνημά τους!

Το πιο σοβαρό όμως είναι η δήλωση πολλών αξιωματούχων πως η φωνή του λαού στα εθνικά θέματα δεν παίζει κανένα ρόλο και πως η κυβέρνηση θα προχωρήσει αταλάντευτη στην απόφασή της, δηλαδή να λύσει το πρόβλημα με όποιο τρόπο, όπως δηλώνουν. Γιατί αυτή μόνο ξέρει το συμφέρον του ελληνικού λαού! Όταν ο Σωκράτης βρισκόταν στη φυλακή, λίγο πριν την εκτέλεση της ποινής, τον επισκέφθηκε η σύζυγός του Ξανθίππη και του είπε «Σωκράτη μου, πόσο άδικα πεθαίνεις!». Και ο Σωκράτης της ψύχραιμος και αστειευόμενος, όπως πάντα, παρατήρησε: «Α, αυτό σε στενοχωρεί. Όχι ότι πεθαίνω, αλλά ότι πεθαίνω άδικα». Τον ελληνικό λαό δεν τον ενδιαφέρει η επίλυση του προβλήματος, αλλά ο τρόπος με τον οποίο θα λυθεί. Το τι δηλαδή θα δώσει και τι θα πάρει. Γιατί αυτό σημαίνει διαπραγμάτευση.

 

Πάντως, η κυβέρνηση βρίσκεται σε μια από τις πιο κρίσιμες και αποφασιστικές καμπές της ιστορικής της ύπαρξης και ας μη το ομολογεί. Βρίσκεται στην ανάγκη να πει το μεγάλο «Ναι» ή το μεγάλο «Όχι», όπως έλεγε και ο Καβάφης. Αντιμετωπίζει ένα από τα δραματικά εκείνα διλήμματα που αποκαλύπτουν την ηθική ποιότητα ενός λαού: Να υποκύψει στην πίεση που της ασκείται ή και τους εκβιασμούς που ενδεχομένως δέχεται και να προχωρήσει σε συμβιβασμούς ή να κάνει το χρέος της απέναντι στην ιστορία μας, στην παράδοσή μας, στους προγόνους μας, στις γενιές που θα έρθουν; Η απόφαση δεν είναι εύκολη υπόθεση και δεν μπορώ να φανταστώ πως θα επιλέξει αυτό που θα της επιτρέψει να παραμείνει όσο πιο πολύ μπορεί στην εξουσία! Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα……….

Βέβαια, οι εποχές σε σχέση με τη δεκαετία του 90 έχουν αλλάξει και θα πρέπει να δει κανείς το πρόβλημα με πιο ρεαλιστικό τρόπο, αλλά οι αρχές και οι αξίες που διαμορφώνουν τη στάση και τη συμπεριφορά των έντιμων λαών παραμένουν αναλλοίωτες. Η κυβέρνησή μας οφείλει να τηρήσει ηρωική στάση και, ακολουθώντας τις αναλλοίωτες ηθικές αρχές που έχουν να κάνουν με την τιμή και την αξιοπρέπεια ενός ανθρώπου και λαού, να υψώσει το ανάστημά της σ’ εκείνες τις μεγάλες δυνάμεις που ασκούν πιέσεις πάνω της. Εξάλλου, το δίκιο είναι με το μέρος μας και αυτό δεν πρέπει να το παραβλέπουμε. Άλλωστε, όπως λέει ο Σοφοκλής στον Οιδίποδα Τύραννο «ούτε κάστρο ούτε πλοίο έχουν καμιά αξία, σαν είναι έρημα από ανθρώπους» (στ. 56-57: ως ουδέν εστιν ούτε πύργος ούτε ναυς// έρημος ανδρών μη ξυνοικούντων έσω). Σημασία έχουν λοιπόν οι κάτοικοι ενός τόπου, και οι κάτοικοι αυτού του τόπου δεν είναι δυνατό να θεωρηθούν και να ονομαστούν «Μακεδόνες» με κανένα τρόπο. Αλήθεια, αν ξεριζώνονταν από εκεί και πήγαιναν κάπου αλλού θα ίδρυαν ένα κράτος που θα το ονόμαζαν Μακεδονία;

 

Παρασκευή, 26 Ιανουαρίου 2018 12:33

Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα…

Είδαμε πώς οι Σκοπιανοί τα χρόνια που πέρασαν κλιμάκωναν την επίθεση τους εναντίον της Ελλάδας και της Ιστορίας της. Και οι δικοί μας πολιτικοί, οι δικές μας κυβερνήσεις κοιμούνταν «τον ύπνο του δικαίου». Αδιαφορούσαν για ό τι συνέβαινε με αποτέλεσμα 150 τόσες χώρες, ανάμεσα στις οποίες η Αμερική και η Ρωσία, να αναγνωρίσουν τα Σκόπια με το όνομα «Μακεδονία»! Στην ουσία ακολουθούσαν μια διαχρονική πολιτική αυτών που νοιάζονται πιο πολύ για τον εαυτό τους παρά για την πατρίδα και το έθνος. Ακολουθούσαν μια πολιτική που δείχνει την κρίση που περνούσε όλα αυτά τα χρόνια το πολιτικό μας σύστημα. Κάτι ανάλογο έκαναν οι Αθηναίοι κατά τον 4ο αι. π.Χ., τότε που η λαμπρή αθηναϊκή δημοκρατία είχε «ξεπέσει», είχε περάσει στα χέρια λαοπλάνων δημαγωγών και απατεώνων με αποτέλεσμα ο Αθηναίοι «λίγο έλειπε να περιπέσουν στις πιο μεγάλες συμφορές» (Ισοκρ. Αρεοπαγ. 17: μικρόν απολείπουσι του μη ταις εσχάταις συμφοραίς περιπεσείν». Τότε οι Αθηναίοι ανέβαλλαν να πάρουν απόφαση για τα ζητήματα που παρουσίαζαν δυσκολίες αφήνοντας τους επόμενους «να βγάλουν το φίδι από την τρύπα» (Δημοσθ. Κατά Φιλ. Α, ΄38). Αλλά και για κάθε ζήτημα αργούσαν να πάρουν αποφάσεις ή αργούσαν να τις υλοποιήσουν (Δημοσθ. Περί Παραπρ., 185-186). Ο Δημοσθένης είναι σαφής σε αυτό το θέμα. Καταγγέλλει τους Αθηναίους λέγοντας «τον χρόνο της δράσης τον καταναλώνουμε στην προετοιμασία, αλλά οι ευκαιρίες δεν περιμένουν τη δική μας βραδύτητα και απροθυμία» (Κατά Φιλ. Α΄, 37: τον του πράττειν χρόνον εις το παρασκευάζεσθαι αναλίσκομεν οι δε των πραγμάτων ου μένουσι καιροί την ημετέραν βραδυτήτα και ειρωνείαν).

Και δεν είναι μόνο αυτό. Η αδιαφορία των κυβερνήσεών μας αποθράσυνε τους γείτονες μας, γατί θεωρήθηκε αδυναμία. Και πρέπει να ξέρουμε πως η ανοχή μπορεί να συνετίζει τους συνετούς και τους νοήμονες, αλλά αποθρασύνει τους ανόητους και στο τέλος καταντά ενοχή. Εμείς προχωρήσαμε ακόμη πιο πολύ. Τους βοηθήσαμε οικονομικά και προσπαθήσαμε να τους κάνουμε φίλους μας ευεργετώντας τους ακολουθώντας αυτό που λέει ο Περικλής για τους σύγχρονούς του Αθηναίους στον Επιτάφιό του. Δε λάβαμε καθόλου υπόψη τη λαϊκή παροιμία που λέει «Αγάπα τον γείτονά σου, μη γκρεμίζεις όμως και τον φράχτη » ή την εντολή «ανέχου και απέχου» που πρέπει να τηρεί κάθε φρόνιμος και λογικός άνθρωπος απέναντι στους ετερόφρονες και τους εχθρούς του. Γιατί καλή είναι η αγάπη και ανεκτικότητα, αλλά αυτή πρέπει να στηρίζεται σε αμοιβαιότητα.

Δεν αμφιβάλλει κανείς πως ένας γείτονας είναι απαραίτητος. Μια ελληνική λαϊκή παροιμία λέει «Κι ο φτωχός ο γείτονας για φωτιά χρειάζεται», ενώ μια ανάλογη τούρκικη λέει « μη προσπαθείς τόσο ν’ αποχτήσεις σπίτι καλό, όσο καλό γείτονα». Όμως από την άλλη πλευρά μια αρχαία παροιμία λέει πως «είναι συμφορά ο κακός γείτονας, όσο είναι ωφέλεια ο καλός» (Πήμα κακός γείτων, όσον τ’ αγαθός μέγα όνειαρ) , πράγμα που υποστήριζε και ο Απολλώνιος λέγοντας «Ουδέν χαλεπώτερον γείτονος πονηρού και πλεονέκτου». Είτε το θέλουμε είτε όχι στη δική μας περίπτωση «Ο των γειτόνων οφθαλμός πονηρός και βάσκανος», δηλαδή το μάτι των γειτόνων είναι εχθρικό και φθονερό, όπως λέει μια άλλη αρχαία ελληνική παροιμία και πρέπει και εμείς να είμαστε προσεκτικοί απέναντί τους. Βλέπετε τώρα που η «δρυς» της χώρας μας εξαιτίας της οικονομικής κρίσης που αυτή περνά «έχει πέσει», όλοι οι γείτονες «ξυλεύονται», προσπαθούν να κερδίσουν: οι Τούρκοι παρουσιάζονται όλο και πιο προκλητικοί, οι Αλβανοί που τα τελευταία χρόνια έχουν ευεργετηθεί όσο κανένας άλλος από τη χώρα μας εγείρουν δικαιώματα σε βάρος της χώρας μας και οι Σκοπιανοί διεκδικούν το όνομα της Μακεδονίας, παρόλο ότι στο παρελθόν οι ίδιοι οι ηγέτες τους είχαν παραδεχτεί δημοσίως πως δεν έχουν καμιά σχέση με τους Μακεδόνες, τον Μέγα Αλέξανδρο, την Ελλάδα και τους Έλληνες! Κι έχω την εντύπωση πως δεν είναι άσχετο αυτό με τη χρονική στιγμή που κάποιοι έχουν υποκινήσει πάλι το θέμα της ονομασίας των Σκοπίων.

Κι εμείς τι κάνουμε; Ό τι κάναμε στο παρελθόν. Ενώ βρισκόμαστε μπροστά σε ένα σοβαρό εθνικό θέμα που ταλάνισε τη χώρα μας για πολλά χρόνια, οι πολιτικοί μας επιδίδονται σε «από οθόνης» διαπληκτισμούς που θυμίζουν μικρά παιδιά του τύπου «ποια είναι η δική σας θέση ως αντιπολίτευσης», «πείτε μας εσείς πρώτα τη θέση που διαπραγματεύεστε, για να τοποθετηθούμε», «όχι πέστε εσείς πρώτα» και τα παρόμοια. Παίζουν δηλαδή την «κολοκυθιά»! Καταλαβαίνει κανείς τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζεται το θέμα από τους πολιτικούς μας. Και μένει βέβαια στα χείλη όλων το ερώτημα: έχει το δικαίωμα να αποφασίσει μια κυβέρνηση «μειοψηφίας», γιατί και οι δύο κυβερνητικοί εταίροι μαζί εκπροσωπούν μόνο ένα εκατομμύριο και πεντακόσιες χιλιάδες Ελλήνων, ή 153 βουλευτές να αποφασίσουν για ένα τόσο σοβαρό εθνικό θέμα; Ποιος τους έδωσε αυτή την εξουσιοδότηση; Ακόμη και η κυβέρνηση των Σκοπίων λέει πως όποια απόφαση κι αν ληφθεί θα τεθεί στην κρίση του λαού, ενώ οι δικοί μας «δημοκράτες» αποκλείουν τον λαό από όλη αυτή την ιστορία. Η αντίφαση αυτή μπορεί να υποδηλώνει δύο πράγματα: α) ότι η κυβέρνηση των Σκοπίων γνωρίζει εκ των προτέρων ποια θα είναι η απόφαση και ότι αυτή θα ικανοποιεί τον λαό και β) ότι η δική μας κυβέρνηση γνωρίζει την απόφαση που θα ληφθεί και ότι αυτή δεν πρόκειται να εγκριθεί από τον ελληνικό λαό. Θα πρόκειται δηλαδή για μια ακόμη εθνική ήττα. Οψόμεθα…

  * Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος.

Παρασκευή, 19 Ιανουαρίου 2018 12:06

Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα…

Στο προηγούμενο σημείωμά μας αναφερθήκαμε στη συστηματική προσπάθεια των Σκοπιανών να παραχαράξουν την Ιστορική αλήθεια εκδίδοντας μία «Μακεδονική Εγκυκλοπαίδεια» σε μια προσπάθεια να οικειοποιηθούν τον πολιτισμό μας. Αλλά οι Σκοπιανοί δεν περιορίστηκαν σε αυτό. Την ίδια περίοδο διοχέτευσαν στο διαδίκτυο ένα τραγούδι που μιλά για το Αιγαίο και εκφράζει τη βεβαιότητα πως δεν θα αργήσει να αποκαλυφθεί η «απάτη των Ελλήνων» και πως το πρόβλημα θα λυθεί άπαξ δια παντός(!). Το τραγούδι αυτό και το αντίστοιχο βιντεοκλίπ με φόντο τον Λευκό Πύργο της Θεσσαλονίκης με σκοπιανή σημαία ερμήνευε ο θεωρούμενος τότε καλύτερος τραγουδιστής της γειτονικής χώρας και προβαλλόταν με μεγάλη συχνότητα από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Δεν χρειάζεται να μιλήσει κανείς για τη δύναμη που έχει η μουσική να «εντυπώνει» ιδέες στο μυαλό ιδιαίτερα των νέων και να προκαλεί ενθουσιασμό και δράση. Αναφέρω απλώς αυτά που λέει ο Ν. Μαρκάτος: «Ένα ωραιότατο Γιουγκοσλάβικο λαϊκό τραγούδι λέγεται “Μακεντόνσκε Ντεβούτσε”, δηλ. ‘κορίτσια της Μακεδονίας’. Εξήντα χρόνια έντεχνης καλλιέργειας έκαναν την κάλπικη ονομασία να ριζώσει στη Γιουγκοσλαβική και διεθνή συνείδηση» (Weekend X-press, 23-10-2009).

Η υπόθεση με την «Μακεδονική Εγκυκλοπαίδεια» είχε πάρει διεθνείς διαστάσεις. Σε αυτή αντέδρασε δυναμικά το αλβανικό κόμμα «Ένωση για τη Δημοκρατική Ένταξη» που στήριζε την κυβέρνηση Γκρούεφσκι για κάποιους μειωτικούς απλώς χαρακτηρισμούς που περιείχε για τους Αλβανούς η εγκυκλοπαίδεια αυτή, ενώ το αλβανικό αντιπολιτευόμενο «Δημοκρατικό Κόμμα των Αλβανών» διαμήνυσε με αποφασιστικό τρόπο προς την κυβέρνηση: «Μην παίζετε με τη φωτιά, γιατί σας εγγυόμαστε πως θα καείτε». Με παρόμοιο τρόπο αντέδρασε και η Βουλγαρία που θεώρησε πως θίγεται από όσα αναφέρονται γι’ αυτούς σε αυτή την εγκυκλοπαίδεια, ενώ οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας αντέδρασαν στην αναφορά πως οι Αλβανοί αντάρτες του UCK εκπαιδεύτηκαν από Αμερικανούς και Άγγλους και διεμήνυσαν στην κυβέρνηση των Σκοπίων: «Ζητάμε από την Ακαδημία να επανορθώσει. Το πώς θα το πράξει είναι δική της δουλειά» (!). (Βλ. εφημ. Πρώτο Θέμα, 27-9-2009).

Κι εμείς τι κάναμε ; Εμείς παραδοσιακά για διάφορους λόγους και συγκυρίες και πολλές φορές κάτω από μεγάλες πιέσεις δεν εναντιωθήκαμε και δεν αντιμετωπίσαμε το πρόβλημα με τη σοβαρότητα που έπρεπε (Ν. Μαρκάτος, 1993, On Scientific truth about Macedonia. Αθήνα: Ε.Μ.Π). Οι υπεύθυνες κυβερνήσεις συνήθως παραμελούν τέτοια «δύσκολα» και «επικίνδυνα» γι’ αυτές θέματα. Έτσι, και στη συγκεκριμένη περίπτωση η υπεύθυνη κυβέρνηση δεν προέβη σε καμιά φανερή αντίδραση είτε γιατί, σύμφωνα με μια προσφιλή τακτική, άφησε τους άλλους «να βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά», είτε γιατί εφάρμοσε μια πολιτική ενδοτικότητας και υποχωρητικότητας μέσα στα πλαίσια της πολιτικής της «καλής γειτονίας» που μόνο εμείς πρέπει να εξασφαλίζουμε. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως στην αντιμετώπιση του προβλήματος πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η παράμετρος των αρμονικών σχέσεων με τους γείτονες, αλλά θα ήταν υπερβολή με τα σημερινά δεδομένα να εφαρμόζουμε μια πολιτική όμοια με αυτή που λέει ο Περικλής πως τηρούσαν οι Αθηναίοι απέναντι στους άλλους Έλληνες, γιατί και οι συνθήκες και τα μεγέθη είναι διαφορετικά. Αυτός λέει στον Επιτάφιό του: «Εμείς δεν μοιάζουμε με τους άλλους και στον τρόπο με τον οποίο δείχνουμε την καλή μας διάθεση: εμείς προσπαθούμε να αποκτήσουμε τους φίλους μας όχι με το να δεχόμαστε κάποια ευεργεσία, αλλά ευεργετώντας τους (Θουκ. ΙΙ 40.4: Και τα ες αρετήν ενηντιώμεθα τοις πολλοις* ου γαρ πάσχοντες ευ, αλλά δρώντες κτώμεθα τους φίλους). Καλή είναι η «επίθεση» φιλίας και ειρήνης που προτείνουν πολλοί, αλλά τι γίνεται στην περίπτωση που αυτή η «καλή διάθεση» θεωρείται ένδειξη αδυναμίας, δειλίας και υποχωρητικότητας από την άλλη πλευρά και αντιμετωπίζεται με αδιαλλαξία και προκλητικότητα;

Αντί να εναντιωθεί σθεναρά η τότε κυβέρνηση στην προκλητικότητα των Σκοπίων προέβη σε κάποιες βιαστικές και ακατανόητες στους πολλούς ενέργειες. Κατήργησε το Υπουργείο Μακεδονίας και Θράκης και το Υπουργείο Αιγαίου, λες και αυτό ήταν το βασικό πρόβλημα που ταλάνιζε τη χώρα μας. Τα αντικατέστησε με δυο Υφυπουργεία με έδρα τη Θεσσαλονίκη. Δεν μπορεί να ξέρει κανείς τα κίνητρα και τη συλλογιστική στην οποία στηρίχθηκε η παραπάνω απόφαση. Αυτοί που την υποστήριζαν έλεγαν πως έτσι κι αλλιώς τα Υπουργεία αυτά ήταν «συμβολικά» και πως μεγαλύτερη σημασία έχει η ουσία, η οποία εκφράζεται με τη δημιουργία των δυο Υφυπουργείων. Βέβαια, θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς σε αυτό πως ο συνδυασμός του «συμβολισμού» και της «ουσίας» και εφικτή ήταν και πιο αποτελεσματική και επαινετή απόφαση θα ήταν. Ας μη λησμονούμε πως κάθε μήνυμα είναι πολυσήμαντο και τις περισσότερες φορές δεν διακρίνεται καθαρά, αλλά υπολανθάνει και περνά μέσα από συμβολισμούς. Δεν είναι άσχετο το γεγονός πως η διαφήμιση προσπαθεί να διαμορφώσει δεσμούς και σχέσεις ανάμεσα στα προϊόντα και στους καταναλωτές κατασκευάζοντας «σύμβολα ανταλλαγής».

Παλαιότερα, καταπολεμήθηκαν λόγω κακής χρήσης και εννοιολογικής εκμετάλλευσης λέξεις, όπως πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια, με αποτέλεσμα να αφαιρεθούν από τα αναγνωστικά βιβλία κείμενα που προέβαλαν αυτούς τους θεσμούς και τις αντίστοιχες αξίες που υπονοούσαν. Σήμερα κινδυνεύουν να καταπολεμηθούν και να θυσιαστούν έννοιες όπως «Μακεδονία» και «Αιγαίο» στον βωμό μικροπολιτικών και μικροκομματικών σκοπιμοτήτων. Για την ιστορία ας σημειωθεί πως στο βιβλίο «Αρχαία Ελληνική Γλώσσα» που διδασκόταν στη Β΄ τάξη του Γυμνασίου υπήρχε ένα κείμενο από τα Γεωγραφικά του Στράβωνα (7.9.11) με τίτλο «Έστιν μεν ουν Ελλάς και η Μακεδονία». Αυτό, λοιπόν, το κείμενο ενόχλησε, όπως φαίνεται, μερικούς και αφαιρέθηκε στην τελευταία μεταρρύθμιση και την αντικατάσταση των βιβλίων. Αλλά έπεται συνέχεια…

 * Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος.

Παρασκευή, 12 Ιανουαρίου 2018 13:05

Iδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα…

Τον τελευταίο καιρό ήρθε πάλι στην επικαιρότητα το θέμα της ονομασίας των Σκοπίων. Τα κόμματα έπαψαν να ασχολούνται με τα άλλα τρέχοντα προβλήματα που απασχολούν την χώρα μας και προσπαθούν όλα, μα όλα ανεξαιρέτως, να ωφεληθούν από αυτό. Βέβαια, το πρόβλημα αυτό είναι πολύ παλιό και οι κυβερνήσεις μας ανέβαλαν να το επιλύσουν και το μετέθεταν για το μέλλον. Το φόρτωναν δηλαδή στις πλάτες των άλλων. Στις 7-11-2009 είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο στην εφημερίδα της Νέας Σμύρνης «Επίκαιρα» με τον τίτλο «Η προκλητικότητα των Σκοπίων και η ελληνική αδιαφορία». Τότε, ενώ τα κόμματα στη χώρα μας αγωνίζονταν για την κατάκτηση της εξουσίας και την πολιτική τους επιβίωση, η Δημοκρατία των Σκοπίων κλιμάκωνε την ανθελληνική της προπαγάνδα με απαράδεκτο, επαίσχυντο και προκλητικό τρόπο. Οι Σκοπιανοί δεν περιορίζονταν τότε στην αμφισβήτηση της ελληνικότητας της Μακεδονίας και την καπηλεία του ονόματός της, αλλά φαίνονταν να διεκδικούν συλλήβδην ολόκληρη την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά, ακόμη και τον Παρθενώνα, αυτό το κορυφαίο καλλιτεχνικό δημιούργημα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και σύμβολο οικουμενικό της Δημοκρατίας. Πιο συγκεκριμένα, η Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών των Σκοπίων συνέγραψε μια εγκυκλοπαίδεια με τίτλο «Μακεδονική Εγκυκλοπαίδεια», που παρουσίασε με μεγάλη επισημότητα στις 17 Σεπτεμβρίου του 2009 ο ίδιος ο Πρωθυπουργός της χώρας αυτής. Στην παρουσίαση αυτής της Εγκυκλοπαίδειας ο τότε εθνικιστής Πρωθυπουργός Γκρούεφσκι διατύπωσε την άποψη πως αυτή εκφράζει με απόλυτο τρόπο «το πολιτιστικό και πολιτικό παρελθόν και παρόν» της χώρας του. Ούτε λίγο ούτε πολύ η Εγκυκλοπαίδεια αυτή υποστηρίζει πως οι Έλληνες προέρχονται «από τις μαύρες φυλές της Αφρικής και της ερήμου της Σαχάρας» (!) και πως αυτοί εποίκισαν τη Βαλκανική και οικειοποιήθηκαν τους τοπικούς πολιτισμούς που ήταν προηγμένοι και τους παρουσίασαν ως δικά τους επιτεύγματα. Αυτοί οι παραχαράκτες της ιστορίας διατείνονταν πως ο φερόμενος ως ελληνικός πολιτισμός δεν είναι παρά αποτέλεσμα «παραχάραξης, υιοθέτησης και κλοπής των τοπικών ντόπιων πολιτισμών και, επομένως, και του δικού τους, του μακεδονικού» (!).

Ας σημειωθεί πως η Εγκυκλοπαίδεια αυτή επρόκειτο να μεταφραστεί στα αγγλικά και να κάνει τον γύρο του κόσμου και να διαδώσει έτσι αυτές τις ανιστόρητες, προκλητικές και επικίνδυνες για τη χώρα μας θέσεις. Η θεωρία αυτή, η σκόπιμα ανθελληνική, προωθούσε μια άλλη θεωρία, τη λεγόμενη «αφροκεντρική», που στήριζαν διάφορα βιβλία, διαβαζόταν πολύ στην Αμερική και διδασκόταν επίσημα σε αμερικανικά σχολεία και πανεπιστήμια. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή που εισήγαγε συστηματικά ο M. Bernal, που το 1987 έγραψε το βιβλίο Black Athena: The Afroasiatic Roots of Classical Civilization (New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press, τ. Α΄), οι αρχαίοι Έλληνες δεν επινόησαν τη δημοκρατία, τη φιλοσοφία, την επιστήμη, την τραγωδία κ.λπ., όπως πιστεύεται, αλλά όλα αυτά τα έκλεψαν από την Αίγυπτο* πως ο Σωκράτης και η Κλεοπάτρα ήταν αφρικανικής καταγωγής.

Η θεωρία αυτή, που, δυστυχώς, αν και αντιιστορική, υιοθετήθηκε από πολλούς, ακόμη και ευφυείς αλλά με ύποπτα κίνητρα ανθρώπους, στηρίχθηκε στην τάση μερικών ακαδημαϊκών κύκλων να θεωρούν την Ιστορία σαν μυθιστοριογραφία που κάθε φυλή ή έθνος μπορεί να τη γράφει όπως θέλει, και να δέχονται πως όλες οι εκδοχές είναι ταυτόχρονα αληθινές, έστω κι αν αντιφάσκουν μεταξύ τους. Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση η «αφροκεντρική αρχαία ιστορία» μπορεί να αντιμετωπιστεί όχι ως ψευδοϊστορία, αλλά ως εναλλακτικός τρόπος προσέγγισης και ερμηνείας του παρελθόντος. Σε αυτή τη στρεβλή και απαράδεκτη από επιστημονική άποψη θεώρηση του παρελθόντος ανέλαβε να απαντήσει η αμερικανίδα ελληνίστρια καθηγήτρια Λέφκοβιτς, που στο τέλος του Πρόλόγου ενός βιβλίου της λέει: «Θεωρώ πως είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε όλοι πως κάτι πρέπει να γίνει. Δεν πρόκειται απλά για απόδοση δικαιοσύνης στους Αρχαίους Έλληνες και τους σύγχρονους απογόνους τους. Τα πανεπιστήμια θα πρέπει να ενθαρρύνουν την ελεύθερη έρευνα και συζήτηση, αλλά να μην επιτρέπουν να μετατρέπονται οι αίθουσες διδασκαλίας σε χώρους πολιτικής προπαγάνδας» (Βλ. Λέφκοβιτς, Μ., 1997), Η μαύρη Αθηνά: Μύθοι και πραγματικότητα, Αθήνα: Κάκτος). Αξιοσημείωτα είναι και όσα σημειώνει ο διακεκριμένος φιλόλογος του πανεπιστημίου Harvard Β. Knox. Αυτός λέει: «Τα γοητευτικά μυθεύματα για το παρελθόν φέρνουν πρόσκαιρη ικανοποίηση, αλλά εν τέλει βλάπτουν τον ίδιο τον σκοπό που θέλησαν να προωθήσουν. Τα γεγονότα του αιώνα μας απέδειξαν πως είναι επικίνδυνο να επιτρέπεται στην προπαγάνδα να παραποιεί την ιστορική αλήθεια».

Το πράγμα δεν πρέπει να ξεπεραστεί με τη συνήθη για τις ελληνικές κυβερνήσεις επιπολαιότητα και αδιαφορία, γιατί δημοσιεύονται πληροφορίες πως και τώρα ακόμη κάποιοι αναίσχυντοι που δεν έχουν να πουν κάτι σοβαρό, για να διακριθούν, επιλέγουν τον εύκολο δρόμο της διαστρέβλωσης της αλήθειας και της αλλοίωσης της Ιστορίας. Λένε , λοιπόν, πως το BBC ετοιμάζει ένα έργο ή ντοκιμαντέρ, δεν ξέρω ακριβώς, στο οποίο τον ρόλο του Αχιλλέα, του Πατρόκλου και άλλων βασικών ομηρικών ηρώων τον παίζουν μαύροι ηθοποιοί! Θα είχε, αλήθεια, άδικο κανείς αν έλεγε πως υπάρχει μια γενικότερη οργανωμένη επίθεση εναντίον της Ελλάδας και του πολιτισμού της; Όμως, θα συνεχίσω στο επόμενο άρθρο…

 

* Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος.

Παρασκευή, 05 Ιανουαρίου 2018 13:35

Περί αλληλεγγύης και αλληλέγγυων (Μέρος Β΄)

Στο προηγούμενο άρθρο μου κατέληγα λέγοντας πως πρέπει να ξέρει κανείς ποιον να βοηθήσει, με ποιο τρόπο και πότε. Γιατί δυστυχώς η φιλανθρωπία λειτουργεί όπως η τιμωρία. Όταν αυτή δεν επιβάλλεται σε αυτόν που πρέπει, όπως πρέπει και όταν πρέπει, τότε μπορεί να έχει τα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Αν, για παράδειγμα, δώσουμε χρήματα σε έναν ναρκομανή, ουσιαστικά θα τον ωφελήσουμε ή θα τον βλάψουμε; Και δεν είναι μόνο αυτό. Πρέπει να εξετάζουμε και ποιος είναι αυτός που προσφέρει βοήθεια και γιατί την προσφέρει. Γιατί πολλοί βάζουν το προσωπείο του αλληλέγγυου, για να κρύψουν το πραγματικό τους πρόσωπο. Παρουσιάζονται ως «φιλάνθρωποι», για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους. Είναι ιστορικά βεβαιωμένο πως, όταν το 1821 γεννήθηκε στην Ευρώπη το «φιλελληνικό ρεύμα», εισήλθαν σε αυτό φορώντας το προσωπείο του «φιλέλληνα» πολλοί ιδιοτελείς και καιροσκόποι, «λαμόγια» θα τους λέγαμε σήμερα, που θεώρησαν το ρεύμα αυτό ως την κατάλληλη ευκαιρία, για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους. Γιατί, όπως λέγεται, «ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται». Έτσι δε λειτουργούν μερικοί «δήθεν» αλληλέγγυοι που παρεισδύουν σε διάφορες πορείες, για να εξυπηρετήσουν τα δικά τους ή άλλων συμφέροντα; Έτσι δε λειτουργούν και τα μεγάλα κράτη; Η Αμερική, για παράδειγμα, έκανε δυο πολέμους, αυτόν που οδήγησε στη διάλυση της πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβίας και αυτόν που οδήγησε στην πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, με το πρόσχημα πως βοηθούσε αυτόν που αδικούνταν, αλλά στην πραγματικότητα, για να εδραιώσει την επιρροή της στις περιοχές αυτές λόγω της οικονομικής και στρατηγικής τους σημασίας.

Οι αρχαίοι Έλληνες εκτιμώντας την ανθρώπινη προσωπικότητα απέβλεπαν στην μέσω της παιδείας διαμόρφωση του ατόμου σε τέλειο πολίτη, πρόθυμο να δείξει την αγάπη του για τον συνάνθρωπό του που τον είχε ανάγκη. Δεν είναι άσχετο το γεγονός πως στην αρχαία Ελλάδα παρουσιάστηκαν δύο αξιοπρόσεκτοι φιλάνθρωποι θεσμοί, η ξενία και η ικεσία. Οι θεσμοί αυτοί είχαν φιλάνθρωπο χαρακτήρα, επέβαλαν την ικανοποίηση οποιουδήποτε ανθρώπου ζητούσε κάποια χάρη , βοήθεια, απόδοση δικαιοσύνης ή προστασία από κάποιον άλλον άνθρωπο. Και οι δύο θεσμοί βρίσκονταν κάτω από την εποπτεία του Δία και οι παραβάτες τους τιμωρούνταν σκληρά από αυτόν. Ο Θέογνης λέει «κανένας θνητός που εξαπάτησε ξένο ή ικέτη δεν ξέφυγε την τιμωρία των θεών» (στ. 143-144: Ουδείς πω ξείνον, Πολυπαϊδη, εξαπατήσας // ουδ’ ικέτην θνητών αθανάτους έλαθεν). Και αυτή η φιλάνθρωπη διάθεση συνδεόταν κυρίως με την Αθήνα. Ο Ισοκράτης επαινεί την Αθήνα, γιατί «φιλανθρώπως έσχεν», ώστε δεν κράτησε για τον εαυτό της τα αγαθά που απέκτησε, αλλά τα μετέδωσε και στους άλλους (Πανηγ. 29: ώστε κυρία γενομένη τοσούτων αγαθών ουκ εφθόνησεν τοις άλλοις , αλλ’ ων έλαβεν άπασιν μετέδωκεν». Ο ίδιος θεωρεί τους Αθηναίους «ελεημονεστάτους απάντων Ελλήνων» (Περί αντιδ. 20). Και πράγματι αυτή η φιλάνθρωπη διάθεση εμφανίζεται και σε άλλες εκδηλώσεις της ζωής των αρχαίων Αθηναίων, αλλά κυρίως στην αρχαία ελληνική τραγωδία. Ο βασιλιάς της Αθήνας Θησέας, για παράδειγμα, δέχεται και προστατεύει το διωγμένο από τη Θήβα και κατατρεγμένο τυφλό Οιδίποδα, που έχει πάει «ικέτης» στην πόλη του (Σοφ. ΟΙδ. Τύρ.) και ο ίδιος παρουσιάζεται να ευσπλαχνίζεται τις ικέτιδες μητέρες των σκοτωμένων στη Θήβα Αργείων στρατηγών και νικώντας τους Θηβαίους να παίρνει τους νεκρούς τους, για να τους θάψει (Ευριπ. Ικετ.). Ο Περικλής πάλι παρουσιάζει τους Αθηναίους να διαφέρουν από τον υπόλοιπο κόσμο στη φιλάνθρωπη διάθεση, γιατί, όπως λέει, «αποκτούν φίλους κάνοντας ευεργεσίες και όχι δεχόμενοι , όπως οι άλλοι» (ΙΙ 40: Και τα ες αρετήν ηναντιώμεθα τοις πολλοίς* ου γαρ πάσχοντες ευ αλλά δρώντες κτώμεθα τους φίλους). Και λίγο πιο κάτω ο ίδιος τονίζει πως μόνοι αυτοί ευεργετούν τους άλλους όχι από υπολογισμό του συμφέροντος, αλλά από πίστη στην ελευθερία (ΙΙ 40: Μόνοι ου του ξυμφέροντος μάλλον λογισμώ ή της ελευθερίας τω πιστώ αδεώς τινα ωφελούμεν).

Βέβαια, αν ψάξει κανείς την αθηναϊκή ιστορία δύσκολα θα βρει παραδείγματα που να βεβαιώνουν αυτή τη διαπίστωση. Απλώς οι Αθηναίοι κατόρθωναν να συνδυάζουν το συμφέρον τους με το ηθικό και να παρουσιάζονται στα μάτια των άλλων ως φιλάνθρωποι. Η επέμβαση, για παράδειγμα, των Αθηναίων για την απελευθέρωση των ελληνικών πόλεων από τους Πέρσες οφειλόταν σε πολιτική σκοπιμότητα (Ξενοφ. Ελλην. ΣΤ , V 38).

Ένα είναι βέβαιο, ότι μόνο ο Χριστιανισμός έδωσε στην έννοια της αλληλεγγύης τη σημασία που πρέπει. Αυτός κήρυξε ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αδέλφια μεταξύ τους και πρόβαλε την αξία της αγάπης ακόμη και προς τους εχθρούς μας, με κορύφωση την χωρίς υπολογισμό θεληματική θυσία για τους ανθρώπους, όπως αυτή καθαγιάστηκε με το εκούσιο πάθος του Χριστού. Ο πραγματικός αλληλέγγυος ζημιώνει τον εαυτό του για χάρη των άλλων. Κι αν η αλληλεγγύη λειτουργούσε με αυτό τον τρόπο, τότε κανένας άνθρωπος, όπως λέει ο Μένανδρος, δεν θα είχε ανάγκη από τύχη (Στοβ. Β 8, 3: Ει πάντες εβοηθούμεν αλλήλοις ουδείς αν ων άνθρωπος εδεήθη τύχης).

 

* Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος.

Τετάρτη, 20 Δεκεμβρίου 2017 12:04

Από τα άνω δυτικά θεωρεία…

Πολλές φορές στις συνεδριάσεις της Ολομέλειας της Βουλής ακούγεται ο Πρόεδρος της να ανακοινώνει με στερεότυπο σχεδόν τρόπο πως « από τα άνω δυτικά θεωρεία……» παρακολουθούν τη συνεδρίαση του Σώματος κάποιοι μαθητές και μαθήτριες με τους συνοδούς εκπαιδευτικούς. Και οι βουλευτές χειροκροτούν αυτή την ενέργεια των μαθητών που τους τιμούν με την παρουσία τους. Είναι βέβαιο πως παρόμοιες επισκέψεις επιβάλλονται, γιατί έχουν πολιτιστικό, εκπαιδευτικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα και θα μπορούσαν να προσφέρουν πολλά όσον αφορά το μάθημα της Πολιτικής Αγωγής.

Δεν ξέρω όμως τι κερδίζουν στην πραγματικότητα οι μαθητές αυτοί από αυτές τις επισκέψεις. Δαπανούνται μεγάλα ποσά και γίνονται πολλές έρευνες για αυτονόητα θέματα και θα ήταν καλό να γίνει κάποια έρευνα όσον αφορά το συγκεκριμένο θέμα. Αξίζει στ’ αλήθεια να χάνουν οι μαθητές τα μαθήματά τους και να επισκέπτονται τη Βουλή των Ελλήνων; Και το λέω αυτό, γιατί είναι γνωστό πώς διεξάγονται οι συνεδριάσεις της ελληνικής Βουλής. Οι μαθητές βρίσκονται μπροστά σε ένα «συμμάζωμα» ατόμων που προσπαθούν να εξυπηρετήσουν τα προσωπικά και κομματικά τους συμφέροντα πάντα εν ονόματι της σωτηρίας της πατρίδας. Βρίσκονται μπροστά σε κόλακες πολιτικούς, συκοφάντες και λαϊκιστές , πονηρούς και γεμάτους από θρασύτητα που είναι έτοιμοι να κατασπαράξουν τους αντιπάλους τους. Βρίσκονται μπροστά σε θορυβώδεις συνεδριάσεις, όπου οι μισοί φωνάζουν και χειροκροτούν όσα λέγονται και πράττονται, ενώ οι άλλοι μισοί τους αποδοκιμάζουν. Βρίσκονται μπροστά σε μια κατάσταση, όπου άλλοι μιλούν, άλλοι κυκλοφορούν ελεύθερα μέσα στην αίθουσα που πολλές φορές είναι άδεια και άλλοι αποχωρούν, για να μην ακούσουν αυτά που έχουν να πουν οι αντίπαλοί τους. Γενικά, οι μαθητές που παρακολουθούν τα αίσχη που διαπράττονται στο ελληνικό κοινοβούλιο από όσα λέγονται σχηματίζουν την εντύπωση πως αυτοί που εκπροσωπούν τον λαό είναι <βουτηγμένοι» στο ψέμα και τη διαφθορά και σίγουρα αισθάνονται αηδία και αποστροφή προς την πολιτική. Μπορεί στο σχολείο αυτοί να διδάσκονται την ανεκτικότητα στη «διαφορετικότητα» και την αποδοχή του «άλλου», αλλά διαπιστώνουν πως οι βουλευτές μας θεωρούν εχθρό όποιον δεν συμφωνεί μαζί τους. Μπορεί να διδάσκονται τον δημοκρατικό διάλογο, αλλά βλέπουν τον διάλογο να κακοποιείται και να βιάζεται σε βαθμό ανεπίτρεπτο. Οι μαθητές που επισκέπτονται το Κοινοβούλιο διαπιστώνουν πως μέσα σε αυτό διεξάγεται ένας «ανειρήνευτος εμφύλιος πόλεμος» ανάμεσα σε «δήθεν» προοδευτικούς και «δήθεν» συντηρητικούς». Κι όταν αυτός ο «ανειρήνευτος πόλεμος» διεξάγεται στον πολιτικό βίο βλάπτει πάρα πολύ τους πολίτες. Γιατί καλή είναι η πολιτικοποίηση ή ακόμη και η κομματικοποίηση των πολιτών, αλλά είναι καλύτερος ο εξανθρωπισμός της πολιτικής μας ζωής. Δυστυχώς, στην πολιτική ζωή της χώρας μας η δάδα του πνεύματος δεν χρησιμοποιείται για τον φωτισμό τω πολιτών, αλλά για την ανάφλεξη των παθών τους.

Η κατάσταση θυμίζει τον 4ο αι. π.χ. τότε που η αθηναϊκή δημοκρατία περνούσε βαθιά κρίση και την εικόνα της αποδίδει ο Πλάτων στην Πολιτεία του με τρόπο γραφικό. Μιλά για τις θορυβώδεις λαϊκές συγκεντρώσεις, όπου οι παρευρισκόμενοι φωνάζοντας και χειροκροτώντας υπερβολικά από όσα λέγονται ή πράττονται άλλα αποδοκιμάζουν και άλλα επιδοκιμάζουν, ενώ ο αντίλαλος των βράχων και του υπαίθριου χώρου διπλασιάζει τις αποδοκιμασίες και τους επαίνους τους (ΣΤ¨ 492 b,c) . Επιγραμματικά λέει πως «των πολλών ουδείς ουδέν υγιές περί τα των πόλεων πράττει» (ΣΤ΄ 496, c).

Οι πολιτικοί μας έχουν λησμονήσει τον παιδαγωγικό ρόλο που παίζουν. Το είχε πει ο Πλάτων στον Μενέξενό του, ότι η Πολιτεία, το Πολίτευμα είναι τροφή των ανθρώπων «καλή μεν αγαθών, η δε εναντία κακών» (VIII 238 c). Και όταν λέμε «Πολιτεία», δεν εννοούμε ασφαλώς το Κοινοβούλιο ως κτήριο, που μπορεί να είναι μεγαλοπρεπές και καλό είναι να το περιηγούνται οι μαθητές. Εννοούμε κυρίως τους άνθρωπους, αυτούς που δραστηριοποιούνται μέσα σε αυτό. Το είχε πει ο Σοφοκλής στον Οιδίποδα Τύραννο, πως τίποτε δεν είναι ούτε πύργος ούτε πλοίο χωρίς τους ανθρώπους πους που είναι μέσα» (στ. 56-57: ουδέν εστιν ούτε πύργος ούτε ναυς/έρημος ανδρών μη συνοικούντων έσω). Και αυτοί οι άνθρωποι δε στέκονται στο ύψος της αποστολής τους και δεν δίνουν το καλό παράδειγμα ούτε στους μαθητές ούτε στους πολίτες.

Είναι άλλωστε γνωστό πόσο το καλό παράδειγμα των ηλικιωμένων και των υψηλά ιστάμενων προσώπων συντελεί στην ηθικοποίηση των νέων. Ο Δημόκριτος έλεγε πως η σωφροσύνη του πατέρα είναι η πιο μεγάλη προτροπή για τα παιδιά» (Αποσπ. Προσ. ΙΙ 68 Β 208: πατρός σωφροσύνη μέγιστον τέκνοις παράγγελμα». Ο Πλάτων πάλι στους Νόμους του ζητούσε από τον νομοθέτη να φροντίζει, ώστε οι ηλικιωμένοι να μη λένε ή να μην κάνουν αισχρότητες, γιατί «όπου αναισχυντούσι γέροντες ανάγκη και νέους ενταύθα είναι αναιδεστάτους» (Ε 729 b,c ) και προσέθετε πως όποιος δίνει στους άλλους συμβουλές πρέπει να δείχνει και ο ίδιος πως τις εφαρμόζει στη ζωή του. Και ο Ξενοφών έλεγε πως δεν αρκεί τα παιδιά να διδάσκονται υπακοή στους άρχοντες….αλλά πρέπει και να παραδειγματίζονται σ’ αυτό από αυτούς» (Κύρου Παιδεία, Α ΙΙ 8). Από όλα αυτά συνάγεται πως ή πρέπει να απαγορευτούν οι επισκέψεις μαθητών, ιδιαίτερα μικρών, στη Βουλή ή να ηθικοποιηθεί η πολιτική ζωή. Αλλιώς αυτές οι επισκέψεις θα κάνουν μεγάλο κακό στα παιδιά…

   * Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος.

Σάββατο, 16 Δεκεμβρίου 2017 11:16

Κόρος - ύβρις - νέμεσις - τίσις

 

Σύμφωνα με όσα είπαμε στα προηγούμενα σημειώματα ο «κόρος» είναι αυτός που γεννά την «ύβρη», την αλαζονεία και μάλιστα σε ανθρώπους «ανόητους» που ευτυχούν! Το είπαν αυτό πανομοιότυπα ο Σόλων (απόσπ. 5) και ο Θέογνης (153-154): «τίκτει κόρος ύβριν , όταν πολύς όλβος έπηται ανθρώποισιν όσοις μη νόος άρτιος η». Καλύτερα, όμως, από όλους αισθητοποιεί τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ύβρις και επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων ο Αισχύλος στην τραγωδία του Πέρσαι. Η τραγωδία αυτή που παρουσιάστηκε το 471 π.Χ είναι ένα ιστορικό δράμα που πραγματεύεται τον αντίκτυπο που είχε στην αυλή του Πέρση βασιλιά η ήττα των Περσών στη Σαλαμίνα. Ανιχνεύοντας το νόημα που περικλείει το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός ο Αισχύλος παρουσιάζει τη νίκη των Ελλήνων ως επίτευγμα δικό τους, αλλά και των θεών που τιμωρούν την υπέρμετρη δύναμη και ασέβεια, την ύβρη. Ο Δαρείος ζητά λεπτομέρειες για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες καταστράφηκε η ναυτική του δύναμη στη Σαλαμίνα (στ. 715-738) και μετά ο ίδιος δίνει την ερμηνεία αυτής της καταστροφής. Η ύβρη του Ξέρξη που θέλησε να μετατρέψει τη θάλασσα σε ξηρά, δένοντας με αλυσίδες τον Βόσπορο, και τόλμησε γεμάτος ασέβεια να επέμβει στον θεϊκό χώρο της φύσης έφερε την καταστροφή. Από το στόμα του Μεγάλου βασιλιά μαθαίνουμε το νόημα αυτού που διαδραματίζεται μπροστά μας: Η καταστροφή της περσικής δύναμης εμφανίζεται ως συνέπεια εκείνης της αρχικής αμαρτίας, που ο Έλληνας την ονόμαζε ύβρη. Το περσικό κράτος ξεπέρασε το μέτρο που ήταν ορισμένο και ο Ξέρξης τάραξε την τάξη των φυσικών στοιχείων κι έκανε τη θάλασσα στεριά, δένοντας τον Ελλήσποντο με τα δεσμά της τεράστιας πλοιογέφυράς του, και τη στεριά θάλασσα δημιουργώντας διώρυγα στον Άθω!

Η βασίλισσα Άτοσσα (στ. 753-758) από την άλλη πλευρά προσπαθεί να ελαφρύνει την ευθύνη του Ξέρξη λέγοντας πως κακοί σύμβουλοι τον έπεισαν ότι πρέπει να αυξήσει τη δύναμή που είχε δημιουργήσει ο Δαρείος, ο αγγελιαφόρος αποδίδει την ανόητη τακτική του Ξέρξη στη Σαλαμίνα στους πανούργους Έλληνες που τον εξαπάτησαν και συγχρόνως στον φθόνο των θεών που ενεργούσε μέσω ενός «αλάστορος» ή κακού δαίμονα: το συμβάν είναι διπλά καθορισμένο, και στο φυσικό και στο υπερφυσικό επίπεδο. Και ο Ηρόδοτος αναφέρει τη γνώμη του Θεμιστοκλή που την ασπάζεται ασφαλώς και ο ίδιος πως οι θεοί ανέστρεψαν στην Ελλάδα τον Ξέρξη γιατί «εφθόνησαν άνδρα ένα της τε Ασίης και της Ευρώπης βασιλεύσαι, εόντα ανόσιον τε και ατάσθαλον (=αλαζόνας)…..ος και την θάλασααν απεμαστίγωσε πέδας τε κατήκε (=την αλυσόδεσε) (VIII 109). Και εδώ είναι που δένει η τραγωδία με τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στη Μάνδρα. Και εκεί κάποιοι άνθρωποι, ξεπερνώντας τα όρια του δικαίου, μετέτρεψαν τα ποτάμια σε οικοδομήσιμα εδάφη, ανέτρεψαν τη φυσική ισορροπία και η αφροσύνη αυτή είχε ως αποτέλεσμα να πάθουν, να τιμωρηθούν και να καταστραφούν…

Ο Δίας, ο θεός γενικά, χτυπά σίγουρα και στοχευμένα. Μπορεί να καθυστερεί στην απόδοση της δικαιοσύνης, μπορεί να αργεί αλλά ποτέ δε λησμονεί. Πάντα τιμωρεί τον αλαζόνα και τον υπερφίαλο. Και η τιμωρία αυτή πλήττει πολλές φορές τα παιδιά των ενόχων και τα παιδιά των παιδιών τους. Τέτοια αίσθηση για την ενότητα της οικογένειας πρέπει να διευκόλυνε τους Έλληνες στην αντίληψη ότι ο θεός τιμωρεί τις αμαρτίες των γονιών στα πρόσωπα των απογόνων τους, των παιδιών τους. Η ιδέα της κληρονομικής ενοχής και της μετατιθέμενης τιμωρίας οφείλεται ακριβώς στην πίστη προς την οικογενειακή αλληλεγγύη που είναι νόμος της φύσης που πρέπει να γίνει αποδεκτός, γιατί η οικογένεια είναι μια ηθική ενότητα και η ζωή του γιου είναι επιμήκυνση της ζωής του πατέρα και αυτός κληρονομεί τα ηθικά χρέη του πατέρα ακριβώς, όπως κληρονομεί τα υλικά και οικονομικά του χρέη. Αργά ή γρήγορα το χρέος απαιτεί τη δική του πληρωμή και εξόφληση και μπορεί να φτάσει μέχρι και την έβδομη γενεά (Σόλων 13,31, Θέογνης 731-742, Σοφοκλής , Ο.Τ. 964 κε). Δεν είναι άσχετο το γεγονός ότι οι μαθητές του Ιησού παρουσιάζονται από τον Ευαγγελιστή Ιωάννη ( 9, 2) να τον ρωτούν « Τις ήμαρτεν, ούτος ή οι γονείς αυτού, ώστε να γεννηθή τυφλός;».

Οι άνθρωποι μπορεί να ρίχνουν την ευθύνη στους άλλους ή τους θεούς για τα βάσανά τους, ενώ οι ίδιοι με τις δικές τους επιλογές και τα δικά τους ανομήματα καταστρέφουν τον εαυτό τους, όπως λέει ο Όμηρος στην Οδύσσειά του (1. 31 κ.ε.). Η αλαζονεία, η ύβρις είναι αυτή που προκάλεί τη νέμεσιν των θεών, όπως συνέβη και με τον Κροίσο που «ενόμισεν εωυτόν είναι απάντων ολβιώτατον». Αλήθεια, ο Αισχύλος θα είχε πολλά να πει, αν ζούσε σήμερα…

Από τον πολιτισμό της εντροπής στον πολιτισμό της ενοχής. «Πρώτα τα δικαιώματα της φύσης και έπειτα τα όποια συμφέροντά μας».

 

  * Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος.

Παρασκευή, 08 Δεκεμβρίου 2017 14:00

Κόρος - Ύβρις - Νέμεσις - Τίσις (Β΄ Μέρος)

Στο Α΄ μέρος του άρθρου δείξαμε πώς λειτουργούσε, σύμφωνα με την κοσμοθεωρία των αρχαίων Ελλήνων, το ηθικό σύστημα κόρος- ύβρις - άτη- νέμεσις - τίσις. Μπορούμε να μελετήσουμε την ηθική παιδεία των αρχαίων θεών και ιδιαίτερα του Δία μελετώντας τον Ησίοδο, τον Σόλωνα και τους τρεις μεγάλους μας τραγικούς ποιητές, τον Αισχύλο, τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη, που συνήθως ερμηνεύουν την πτώση των ηρώων τους μέσα από το σχήμα αυτό. Ο Αριστοτέλης λέει πως ο ήρωας «πίπτει δι’ αμαρτίαν τινά» και η αμαρτία αυτή είναι κατά κανόνα μια διανοητική αστοχία, μια εσφαλμένη κρίση και απόφαση που προκαλείται από επέμβαση του θείου εξαιτίας της ύβρεως του τραγικού ήρωα.

Αλλά τι σχέση έχει το παραπάνω ηθικό σχήμα με τη συμφορά που έπληξε τους κατοίκους της Μάνδρας και της γύρω περιοχής; Ήδη ο κ. Μακρής στο κείμενό του, που έγινε αφορμή για τις σκέψεις αυτές, μίλησε για αλαζονεία και απληστία, για αμετροέπεια και υπέρβαση του μέτρου, στοιχεία που συνθέτουν την ύβρη και οδήγησαν στην ανεπίτρεπτη με ανοχή του επίσημου κράτους, επέμβαση των κατοίκων της περιοχής στο φυσικό περιβάλλον. Βέβαια, θα μπορούσε να πει κανείς πως πολλοί από αυτούς που καταστράφηκαν δεν ήταν πλούσιοι. Δεν ήταν δηλαδή ο κόρος αυτός που οδήγησε στην υβριστική συμπεριφορά τους ανθρώπους. Ήταν απλοί και φτωχοί άνθρωποι που προσπάθησαν να εξασφαλίσουν με τις παράνομες προσχώσεις των ρεμάτων και το μπάζωμα των ποταμών, ένα σπίτι να μείνουν. Αυτό είναι αλήθεια. Όμως η αδικία και η παρανομία δεν κάνουν διάκριση ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς. Χαρακτηρίζουν τις ενέργειες και των φτωχών και των πλουσίων. Στις Παροιμίες (30: 8 κ.) της Παλαιάς Διαθήκης διαβάζουμε: «Πτωχείαν και πλούτον μη δώσης εις εμέ, τρέφε με με αυτάρκη τροφήν, μήποτε χορτασθώ, και σε αρνηθώ και είπω, Τις είναι ο Κύριος;», πράγμα που σημαίνει πως και ο πλούτος και η φτώχεια θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην Ύβρη.

Ο Σόλων σε μια ελεγεία του (1 D) επιζητεί αγαθά και πλούτο, αλλά αυτά που παρέχουν οι μακάριοι θεοί. Στη συνέχεια (στ. 11) μιλά για κείνον τον άλλο πλούτο που ακολουθεί τους ανθρώπους άθελά του, γιατί τον τραβούν κοντά τους οι άδικες πράξεις τους. Και ο Σόλων μιλά για την κατάρα που βαραίνει τα πλούτη αυτού του είδους και με την ευκαιρία προβάλλουν οι λέξεις εκείνες που στενά συνδεδεμένες με την κλασική εποχή, αποτέλεσαν το κέντρο της θρησκευτικο-ηθικής σκέψης των αρχαίων Ελλήνων. Τα λόγια του Σόλωνα θυμίζουν τον Ησίοδο στον πνευματικό και ηθικό κόσμο του οποίου βρισκόμαστε. Αυτός στο έργο του «Έργα και Ημέραι» (στ. 320 κ. ε.), αντιπαραθέτει τα κτήματα που δίνουν οι θεοί σ’ εκείνα που κερδίζονται με τη βία και την απάτη. Εδώ βρίσκονται αντιμέτωπες η κατανόηση των περιορισμών της ανθρώπινης συμπεριφοράς και η παραλογία της ανθρώπινης ελπίδας από τη μια και η βαθιά εμπιστοσύνη σε μια δίκαιη διακυβέρνηση του κόσμου από την άλλη. Και αυτή η αντίθεση είναι σχεδόν πανανθρώπινη και διαχρονική και διατρέχει όλους τους τομείς της ανθρώπινης ζωής. «Αν είσαι πλούσιος και στέκεις ψηλά», λέει ο Tao Te Ching (4ος αι. π.Χ.), αρχίζεις να υπερηφανεύεσαι και εκθέτεις τον εαυτό σου σε αναπόφευκτη καταστροφή», ενώ ο προφήτης Ησαΐας (10: 12 κ. ε.) λέει: «Θέλω παιδεύσει…την αλαζονείαν των υψηλών οφθαλμών αυτού. Διότι λέγει, εν δυνάμει της χειρός μου έκαμον τούτο, και δια της σοφίας μου…».

Οι αρχαίοι πίστευαν πως σε κάθε ανθρώπινη σκέψη, σε κάθε ανθρώπινη ενέργεια, σε κάθε ανθρώπινο λόγο, υπάρχει κάποιο όριο που υπαγορεύει η φρόνηση. Αν ο άνθρωπος ξεπεράσει αυτό το όριο είτε από άγνοια, είτε από απερισκεψία, είτε θεληματικά και σκόπιμα, γίνεται αλαζόνας, παραλογίζεται και πέφτει σε απανωτές συμφορές και στη δυστυχία. Γι’ αυτό και στο Μαντείο των Δελφών υπήρχε γραμμένο το παράγγελμα «Θνητά φρονέειν» και ο Σωκράτης προέτρεπε τον άνθρωπο να θυμάται «θνητός ων», ότι είναι θνητός. Η ύβρις ως παράβαση του μέτρου ήταν θρασύτητα και αναισχυντία, αλαζονεία και ανευλάβεια στην ύπαρξη της ηθικής τάξης, περιφρόνηση του θείου και καταπάτηση των νόμων και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παράβαση των νόμων της Φύσης και της φυσικής τάξης και ισορροπίας. Και γι’ αυτό προκαλούσε την θεία τιμωρία, «ου γαρ εά φρονέειν μέγα ο θεός άλλον ή εωυτόν» (Ηρόδ. VII 10 c). «Δεν πρέπει», λέει στην ποιητική γλώσσα ο Αισχύλος, «να ψηλώνει πολύ ο νους των θνητών, γιατί όπου λουλουδίζει η ύβρις θα καρπίσει στάχυ συμφοράς, και θερίζει τότε ο άνθρωπος περίσσιο κλάμα» (Πέρσαι, στ. 820-822: Ύβρις γαρ εξανθούσ’ εκάρπωσεν στάχυν//άτης, όθεν πάγκλαυτον εξαμά θέρος). Γιατί, όπως λέει ο Ησίοδος, «η δικαιοσύνη έχει πιο μεγάλη δύναμη από την ύβρη και στο τέλος πάντα νικά» («Έργα και Ημέραι», στ. 217: Δίκη δ’ υπέρ ύβριος ίσχει ες τέλος εξελθούσα).

 

 * Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος.

 

Παρασκευή, 01 Δεκεμβρίου 2017 12:07

Κόρος - Ύβρις - Νέμεσις - Τίσις

Στις 22 Νοεμβρίου 2017 δημοσιεύθηκε στην τελευταία σελίδα του «Εμπρός» κείμενο του Γεωργίου Θ. Μιχαήλ με τίτλο «Η Ύβρις και η Νέμεσις». Ο συντάκτης του αναφέρεται στα καταστροφικά φαινόμενα που έπληξαν πρόσφατα τη Μάνδρα Αττικής και τη γύρω περιοχή. Αυτός περιγράφει τις συνέπειες των φαινομένων αυτών και λέει πως γι’ αυτές ευθύνεται «η απληστία για το υλικό κέρδος, η βλακεία και τα μικροπολιτικά και ολιγαρχικά συμφέροντα» και επαναλαμβάνει πιο κάτω πως το όλο κακό προκάλεσε η «αλαζονεία, η απληστία και η αμετροέπεια…». Ο κ. Μιχαήλ όμως δεν αναφέρει ούτε μια φορά στο κείμενό του τις λέξεις «Ύβρις» και «Νέμεσις» , για να δείξει πώς αυτές λειτουργούν και πώς σχετίζονται με τα φαινόμενα που εύστοχα περιγράφει. Στόχος μου, λοιπόν, είναι να συμπληρώσω εγώ τις σωστές, κατά την κρίση μου, αυτές σκέψεις αντλώντας στοιχεία από την πλούσια αρχαία ελληνική διανόηση.

Η «ύβρις» ήταν βασική αντίληψη της κοσμοθεωρίας των αρχαίων Ελλήνων. Αυτοί πίστευαν πως, όταν κάποιος υπερεκτιμώντας τις ικανότητες του, τη σωματική και κυρίως την πολιτική ή την οικονομική δύναμη, φερόταν με βίαιο, αλαζονικό και προσβλητικό τρόπο απέναντι στους άλλους, στους νόμους της πολιτείας και κυρίως απέναντι στον άγραφο θείο νόμο που επέβαλλε όρια στην ανθρώπινη δράση, θεωρούνταν ότι διέπραττε «ύβριν», δηλαδή εμφάνιζε συμπεριφορά που ξεπερνούσε τα ανθρώπινα όρια, τη θνητή φύση, και απειλούσε τη δύναμη των θεών. Η συμπεριφορά αυτή θεωρούνταν απόπειρα διασάλευσης της φυσικής και ηθικής τάξης και προσπάθεια ανατροπής της κρατούσας κοινωνικής ισορροπίας και γενικότερα της τάξης του κόσμου. Στην «ύβρη» οδηγούσε ο λεγόμενος «κόρος», ο χορτασμός, η πλήρωση, η αίσθηση της αυτεξουσιότητας και της αυτοδυναμίας, «η απληστία για το υλικό κέρδος, η βλακεία και τα μικροπολιτικά και ολιγαρχικά συμφέροντα». Αυτή την «ύβρη», που θα μπορούσε να εκδηλωθεί είτε με λόγια είτε με έργα είτε ακόμη και με σκέψεις, σύμφωνα και με το χριστιανικό «παν αμάρτημα πραχθέν λόγω, έργω ή διανοία», ο Θέογνης ονομάζει «πρώτον κακόν» (στ. 151), ενώ ο Αρχίλοχος την αποδίδει ακόμη και στα θηρία (αρχ. απ. 88: ω Ζευ, …σοι δε θηρίων ύβρις τε και δίκη μέλει). Οι αρχαίοι τη θεωρούσαν μάλιστα τόσο κακό που έκανε τον Ηράκλειτο να πει πως «πρέπει να σβήνουμε την ύβρη πιο πολύ και από μια πυρκαγιά» (απ. 43 δ ύβριν χρη σβεννύναι μάλλον ή πυρκαϊήν).

Σύμφωνα με την αρχαία βιοθεωρία, ο θεός εξοργιζόταν από την ύβρη των ανθρώπων και έστελνε τη λεγόμενη «άτην», το θόλωμα, την τύφλωση του νου, «τη βλακεία», που με τη σειρά της οδηγούσε τον υβριστή σε νέες ύβρεις, ώσπου να διαπράξει μια μεγάλη ανοησία, να υποπέσει σε ένα πολύ σοβαρό σφάλμα. Άτη ονομάζεται η τρέλα που στέλνει η θεά Αθηνά στον Αίαντα στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή (στ. 363, 976) και ο Αισχίνης μιλά για «θεοβλάβειαν και αφροσύνην» που οι άνθρωποι απέκτησαν «ουκ ανθρωπίνως, αλλά διαμονίως» (Κατά Κτησ. 133).

Ο Δίας, λοιπόν, σύμφωνα με την αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων , τιμωρεί το μυαλό που τραβά ψηλά -Ζευς τοι κολαστής των υπερκόμπων άγαν φρονημάτων έπεστιν (Πέρσ. 827) - αλλ’, «όταν σπεύδη τις αυτός, χω θεός συνάπτεται» (Πέρσ. 742). Ο άνθρωπος ξεκινώντας για την αμαρτία βρίσκει πρόθυμο βοηθό τον Θεό, γιατί, όταν κάποιος είναι γεμάτος από τυφλή σπουδή, και ο θεός βοηθά για να οδηγηθεί στην πτώση. Το λέει πολύ καθαρά αυτό ο Σοφοκλής στην Αντιγόνη του με το στόμα του Χορού: αυτόν που ο θεός «άγει προς άταν» τον «μωραίνει». Τον κάνει να μη μπορεί να διακρίνει ποιο είναι το καλό και ποιο είναι το κακό, με συνέπεια λίγο χρόνο να ζει αυτός χωρίς βάσανα και συμφορές (στ. 622-625). Όλα αυτά προκαλούν την οργή και εκδικητική διάθεση των θεών, προκαλούν τη λεγόμενη «νέμεσιν» που κατέληγε στην «τίσιν», την πληρωμή, την τιμωρία, τη συντριβή και την καταστροφή του υβριστή.

Με λίγα λόγια, με την «ύβριν», την αμαρτία της βίας και της απάτης, που αντιστρατεύεται το δίκαιο, ο άνθρωπος ξεπερνά τα όρια και τα σύνορα που του ορίστηκαν, τον βρίσκει τότε η Δίκη, η θεϊκή δύναμη της δικαιοσύνης και αυτή επιβάλλει βαριές τιμωρίες μέσω της Άτης, εκείνης της τύφλωσης που χτυπά τους ανθρώπους από την πλευρά των θεών, αλλά όμως ξεκινά από το δικό τους ένοχο εσωτερικό. Και «Το δικαστήριο του Δία», όπως λέει ο Σόλων σε μια ελεγεία του (1 D), «ορμά στα έργα της ύβρης, όπως ο ανοιξιάτικος άνεμος που ξεσηκώνει τη θάλασσα, ερημώνει τις πεδιάδες, ξεκαθαρίζει όμως τον ουρανό από τα σύννεφα, και ο ήλιος φωτίζει ξανά τη γη από τον αστραφτερό και γαλάζιο ουρανό». Η τιμωρία του Δία κατά τον Σόλωνα, που συνηθίζει να διαφωτίζει τα φαινόμενα του ηθικού και πολιτικού βίου με φυσικά παραδείγματα, εισβάλλει με τη βεβαιότητα και τη δύναμη ενός φυσικού φαινομένου, πράγμα που υποδηλώνει πως αυτή είναι βέβαια και αναπότρεπτη.

 

Είπαμε στο προηγούμενο σημείωμα πως τόσο η συντήρηση όσο και η πρόοδος είναι φυσικές τάσεις του ανθρωπίνου πνεύματος. Η πρόοδος ωθεί τον άνθρωπο προς το μέλλον, προς κάτι άγνωστο και αβέβαιο, προς κάτι που δεν έχει ακόμα πραγματοποιηθεί, αλλά μας γοητεύει και μας έλκει. Η συντήρηση πάλι προσπαθεί να κρατήσει αυτό που έχει επιτευχθεί και πραγματοποιηθεί με μεγάλους αγώνες, με τον ιδρώτα του προσώπου των γενεών που έχουν περάσει, προς κάτι που έχει δοκιμαστεί και έχει αξιολογηθεί ως θετικό, προς κάτι το σίγουρο και το βέβαιο που, όπως λέγει ο Παπανούτσος, «λαμποκοπά σαν ώριμος καρπός».

Ας δούμε όμως το θέμα και από μια άλλη σκοπιά. Ο Αριστοτέλης στη Ρητορική του (1389 a 3 κ.ε.) περιγράφει το ήθος των νέων και των μεγάλων. Λέει , λοιπόν, για τους νέους πως αυτοί «ζουν πιο πολύ με την ελπίδα, γιατί η ελπίδα αναφέρεται στο μέλλον, ενώ η ανάμνηση στο παρελθόν, και για τους νέους το μέλλον είναι μεγάλο, ενώ το παρελθόν είναι μικρό και γιατί στην αρχή της ζωής τους δεν είναι δυνατό να θυμούνται τίποτα, αλλά είναι δυνατό να ελπίζουν τα πάντα». Με λίγα λόγια οι νέοι εκπροσωπούν την πρόοδο, είναι προοδευτικοί, ενώ οι μεγάλοι για τους αντίθετους λόγους είναι συντηρητικοί. Βέβαια ο καθένας πιστεύει πως ο ίδιος έχει δίκιο, και αυτό εκφράζει και η λαϊκή παροιμία «κάθε πέρυσι και καλύτερα».

Οι δύο αυτές δυνάμεις γίνονται ολέθριες και καταστροφικές, όταν ξεπερνούν το μέτρο, όταν γίνονται νοσηρές υπερβολές, όταν ξεπερνούν τα όρια και λειτουργούν μέσα από την εμπάθεια, το πείσμα και τον αχαλίνωτο φανατισμό, όπως συμβαίνει, δυστυχώς, στη χώρα μας . Το 415 π.Χ. οι Αθηναίοι είχαν αποφασίσει να πραγματοποιήσουν την παράτολμη εκστρατεία στη Σικελία. Σε μια θυελλώδη συζήτηση που είχε προηγηθεί στην Εκκλησία του Δήμου διασταύρωσαν τα ξίφη τους ο «ηλικιωμένος» Νικίας, εκπρόσωπος της αθηναϊκής αριστοκρατίας, με τον «νεαρό» Αλκιβιάδη, ηγέτη των δημοκρατικών. Ο λαός εξέλεξε και τους δύο στρατηγούς για τη διαχείριση αυτής της εκστρατείας. Ο Νικίας συνέστησε στους Αθηναίους τότε να μην εμπιστευθούν μια τόσο σημαντική υπόθεση σε ένα τόσο νέο άνθρωπο, όπως ο Αλκιβιάδης, και αυτός με μεγάλη ωριμότητα απάντησε: «Ούτε πρέπει να σας αποτρέψει από τον σκοπό σας ο Νικίας συμβουλεύοντάς σας και εξωθώντας με τα λόγια του τους νέους σε διάσταση προς τους μεγαλύτερους. Αλλά σύμφωνα με τον νόμο που επικρατεί, όπως οι πατέρες μας, συνεργαζόμενοι νέοι και μεγαλύτεροι, ανύψωσαν την πόλη στην περιωπή και τη δόξα που έχει , έτσι τώρα και εμείς ας προσπαθήσουμε να προαγάγουμε την πόλη. Και να έχετε υπόψη πως η νεότητα και το γήρας χωρίς αμοιβαία βοήθεια δεν μπορούν να πετύχουν απολύτως τίποτε, ενώ η κοινή συνεργασία όλων, νέων και ηλικιωμένων, δημιουργεί τη δύναμη» (Θουκ. Ιστ. Ζ΄ 18: νεότητα μεν και γήρας άνευ αλλήλων ουδέν δύνασθαι, ομού δε το τε φαύλον και το μέσον και το πάνυ ακριβές αν ξυγκραθέν μάλιστ’ αν ισχύειν).

Οι αρχαίοι μάς δείχνουν τον δρόμο για την έξοδο από την κρίση και τη σωτηρία της χώρας. Σήμερα παρά ποτέ οι συνθήκες είναι κατάλληλες για συναίνεση και συνεργασία των προοδευτικών και συντηρητικών δυνάμεων της χώρας, όλων των δυνάμεων. Χωρίς αυτή τη συναίνεση σωτηρία, δυστυχώς, δεν υπάρχει. Όσο τα πολιτικά μας κόμματα αναλώνονται σε ανούσιους καυγάδες η κρίση θα βαθαίνει και θα γίνεται όλο και πιο δύσκολη η αντιμετώπισή της. Όσο οι πολιτικοί μας θα επιδιώκουν να αλώσουν την εξουσία για τον εαυτό τους και το κόμμα τους ελπίδα δεν υπάρχει. Εξάλλου, ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουμε έχει χαραχτεί και καμιά παρέκκλιση από αυτόν δεν είναι δυνατή. Αυτόν ακολουθούν και οι «συντηρητικοί δεξιοί» και οι αυτοαποκαλούμενοι «προοδευτικοί αριστεροί». Και έχει χαραχτεί όχι από εμάς, αλλά από άλλους, από τους «φίλους» Ευρωπαίους , το ΔΝΤ και τους δανειστές μας. Αυτοί έχουν βάλει θηλιά στο λαιμό της χώρας μας και όλων μας και την χαλαρώνουν και τη σφίγγουν κατά βούληση. Ας συνέλθουμε, λοιπόν, πριν αποφασίσουν να μας πνίξουν!

Αναφέρεται πως πριν από τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, όταν η Αθήνα και ολόκληρη η Ελλάδα διέτρεχε σοβαρό κίνδυνο εξαιτίας της εκστρατείας των Περσών, ο Αριστείδης, αριστοκράτης και αρχηγός της συντηρητικής παράταξης και κύριος αντίπαλος του Θεμιστοκλή, ηγέτη των δημοκρατικών και σφοδρού πολέμιου των αριστοκρατικών -συντηρητικών ιδεών, συναντήθηκε με αυτόν και του είπε: τώρα που η πατρίδα μας κινδυνεύει, ας βάλουμε στην άκρη τις διαφορές μας, ας ενώσουμε τις δυνάμεις μας κα ας προσπαθήσουμε να την σώσουμε. Και την έσωσαν! Είναι καιρός και οι δικοί μας πολιτικοί να διδαχτούν έστω μια φορά κάτι από την Ιστορία, που είναι όπως είπαν οι Ρωμαίοι «δασκάλα της ζωής» (magistra vitae). Και ας έχουμε υπόψη πως το να κάνουμε μόνο πράγματα που μας αρέσουν, χωρίς περίσκεψη και λογική, δεν είναι πρόοδος αλλά απλή ευχαρίστηση. Και ο λαός περιμένει από τους πολιτικούς πραγματική πρόοδο.

 

Η Πρόοδος και η Συντήρηση από παλιά ήταν δυο αντίθετα ορμητικά ρεύματα που ύφαιναν την κίνηση των ιδεών στην πνευματική πορεία του ανθρώπου. Το δίπολο αυτό εκφραζόταν στην αρχαιότητα από τα πολιτεύματα της Αθήνας και της Σπάρτης. Βέβαια, και τα δύο πολιτεύματα a priori επιδίωκαν την εξυπηρέτηση του κοινού συμφέροντος που εμπερικλειόταν μέσα στο καλό της πατρίδας. Όμως η κάθε μία πόλη επιδίωκε την πραγματοποίηση αυτού του κορυφαίου σκοπού με διαφορετικό τρόπο, με διαφορετική πολιτική αντίληψη και φιλοσοφία. Το πολίτευμα της Σπάρτης ήταν συγκεντρωτικό, αυταρχικό και συντηρητικό, ενώ το πολίτευμα της Αθήνας ήταν δημοκρατικό και προοδευτικό.

Και σήμερα στην πολιτική ζωή του τόπου μας επικρατεί αυτό το δίπολο που πολλές φορές σκόπιμα εξυπηρετεί τη λεγόμενη «πόλωση» για την εξυπηρέτηση προσωπικών και κομματικών συμφερόντων. Έτσι μιλούμε για «αριστερά» και «δεξιά». Η πρώτη αυτοπροσδιορίζεται ως κόμμα «προοδευτικό» και δεν περιορίζεται σε αυτό αλλά προσδιορίζει και τον αντίπαλο ως «συντηρητικό», ως κόμμα που κρατά την κοινωνία καθηλωμένη στο παρελθόν! Και οι δύο τάσεις, λέει ο Παπανούτσος σε ένα δοκίμιό του, είναι φυσικές. Ο προοδευτισμός είναι μια «ακοίμητη λαχτάρα», ενώ ο συντηρητισμός είναι «η φρόνιμη πρόνοια». Επομένως, και τα δύο είναι απαραίτητα στη ζωή και, όπως λέει ο Παπανούτσος, «συνθέτουν τη ζωή του πνεύματος, ασφαλίζουν την εσωτερική συνοχή αλλά και την αδιάκοπη ανανέωσή του». Πράγματι, ο «συντηρητισμός» και ο «προοδευτισμός» είναι η αντίθεση εκείνη που γονιμοποιεί το ανθρώπινο πνεύμα και το ωθεί προς τα εμπρός. Με μια προϋπόθεση: ο «προοδευτισμός» να μην γίνεται «προοδοπληξία» και ο «συντηρητισμός» «αντιδραστικότητα», γιατί τότε η αντίθεση χάνει τη γονιμοποιό ορμή της, αποκτά ένα μονολιθικό δογματισμό και καταλήγει σε μια ανηλεή συκοφαντία και διαβολή του αντιπάλου.

Υπάρχει όμως και κάτι χειρότερο: να κατηγορεί ένα κόμμα το άλλο για «συντηρητισμό», όταν το ίδιο είναι στην ουσία του συντηρητικό και μετέρχεται συντηρητικές πολιτικές. Τότε το πράγμα φτάνει στα όρια της υποκρισίας και γελοιότητας. Γιατί τι θα πει «πρόοδος»; Αν ανατρέξει κανείς στο λήμμα αυτό σε ένα έγκυρο λεξικό, θα διαπιστώσει πως η πρόοδος συνδέεται με τη βελτίωση, την καλυτέρευση, την προαγωγή, την προκοπή. Τα μέτρα που παίρνει, για παράδειγμα, η κυβέρνηση συμβάλλουν, αλήθεια, στην αναβάθμιση του βιοτικού επιπέδου του ανθρώπου; Συμβάλλουν στην βελτίωση και την προκοπή του λαού; Και δε μιλώ για τα Μνημόνια, που ψήφισαν και οι συντηρητικές και οι προοδευτικές, κατά δήλωσή τους, κυβερνήσεις. Δε μιλώ για τις μειώσεις μισθών, για τις περικοπές συντάξεων, για την κατάργηση επιδομάτων κ.λπ. , που σίγουρα δεν βελτίωσαν καθόλου τη ζωή των ανθρώπων. Μιλώ για άλλα μέτρα, όπως το σύμφωνο συμβίωσης, η κατάργηση της «αριστείας», η «αποκαθήλωση» των εικόνων από τα δημόσια κτήρια, η κατάργηση της προσευχής στα σχολεία, η ιδιαίτερα εύκολη διαζυγίου, η αποκοπή από την αρχαιότητα με την κατάργηση των αρχαίων ελληνικών, με ένα λόγο η αποδυνάμωση και εν συνεχεία κατάργηση των παραδοσιακών θρησκευτικών και εθνικών αξιών, δηλαδή του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας, ως ηθικοπολιτισμικών στοιχείων της ιδιοσυστασίας μας που εμποδίζουν την επιδιωκόμενη από τους μεγάλους παγκοσμιοποίηση και τις επιδιώξεις της σημερινής άρχουσας τραπεζοοικονομικής παγκόσμιας τάξης. Το είπε, εξάλλου, κορυφαίος Υπουργός της κυβέρνησης, πως η Πατρίδα, η Θρησκεία και η Οικογένεια είναι αναχρονιστικοί θεσμοί, μόνο που δεν πρόσθεσε πως πρέπει να καταργηθούν. Και δημιουργείται ένα αδυσώπητο ερώτημα: είναι βέβαιο ότι όλα αυτά τα μέτρα θα βελτιώσουν τη ζωή μας. Θα την κάνουν καλύτερη;

Υπάρχει , όμως και κάτι. Όπως είναι γνωστό η Πρόνοια είναι υποχρέωση της Πολιτείας, ιδιαίτερα, όταν αυτή ευθύνεται για τον πολλαπλασιασμό των ατόμων που έχουν ανάγκη από αυτή την Πρόνοια. Είναι παγκοίνως γνωστό πως η Πρόνοια έχει περάσει στα χέρια της Εκκλησίας και μερικών φιλάνθρωπων οργανώσεων. Συμβαίνει δηλαδή σήμερα , τον 21ο αι., αυτό που συνέβαινε στο Βυζάντιο. Είναι , αλήθεια, πρόοδος το να πάει μια κοινωνία τόσα χρόνια πίσω;

Ας πάψουν, λοιπόν, τα κόμματα να ερίζουν για το ποιο είναι πιο προοδευτικό. Από τη στιγμή που αδυνατούν να αναβαθμίσουν την ποιότητα ζωής των πολιτών, που έχουν κουρελιάσει την αξιοπρέπειά τους και τους σπρώχνουν κάθε μέρα και περισσότερο στα συσσίτια, δεν μπορούν να ιδιοποιούνται τον τίτλο του «προοδευτικού». Δυστυχώς, εμείς σήμερα κάνουμε πολλές θυσίες και εκπτώσεις στην ευτυχία μας για την πρόοδο, αλλά τελικά δεν αναβαθμίζουμε την ευτυχία μας προοδεύοντας.

 

Σελίδα 3 από 5
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top