FOLLOW US
Μαρία Μαντζώρου

Μαρία Μαντζώρου

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Η τροφή για τον άνθρωπο είναι ανάγκη και βρίσκεται στη βάση της πυραμίδας του Μάσλοου με τις βασικές ανάγκες του ανθρώπου. Η επιθυμία και οι παράδοξες προσπάθειες για απώλεια βάρους έχει οδηγήσει ένα μεγάλο μέρος των διαιτωμένων να θεωρεί το φαγητό ως εχθρό, ή να το κατηγοριοποιεί σε υγιεινό, ανθυγιεινό, αδυνατιστικό και παχυντικό.

Μάλιστα, στη χώρα μας, είναι στη μόδα το τελευταίο διάστημα η (μη ελεγχόμενη και χωρίς ιατρική και διαιτολογική επίβλεψη) υποκατάσταση τροφίμων με ροφήματα και συμπληρώματα διατροφής, στα πλαίσια διαιτών πολύ χαμηλών θερμίδων. Η μέθοδος αυτή είναι παρωχημένη, και σύμφωνα με τις οδηγίες του National Institute for Care and Health Excellence του Ην. Βασιλείου χρησιμοποιείται υπό ιατρική και διαιτολογική παρακολούθηση σε περίπτωση ανάγκης για απώλεια βάρους προ-εγχειρητικά με σκοπό τη μείωση πιθανών επιπλοκών.

Θα μπορούσε, όμως, κανείς να αναρωτηθεί αν μπορεί η τροφή μας να αντικατασταθεί με υποκατάστατα τροφίμων και συμπληρώματα διατροφής. Η απάντηση είναι απλή και ταυτόχρονα πολυδιάστατη.

Τα τρόφιμα είναι πολλά παραπάνω από μακροθρεπτικά (υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λιπαρά) και μικροθρεπτικά (βιταμίνες, μέταλλα, ιχνοστοιχεία) συστατικά. Στα τρόφιμα θα βρούμε πληθώρα ουσιών, από γνωστές βιοδραστικές ενώσεις που έχουν αποδεδειγμένα θετική επίδραση στην υγεία μας, αλλά και άλλες ευεργετικές για τον οργανισμό μας ουσίες, οι οποίες δεν έχουν καν ακόμη περιγραφεί ή μελετηθεί, αλλά η επίδρασή τους είναι έμμεσα μετρήσιμη. Αυτές τις ουσίες λοιπόν, δεν μπορούμε να τις παρασκευάσουμε ή να τις απομονώσουμε στο εργαστήριο και να τις λάβουμε ως συμπλήρωμα διατροφής! Επιπλέον, η συνεργιστική δράση όλων των ουσιών του τροφίμου στο σώμα μας οδηγεί σε καλύτερη απορρόφηση ή/και επίδραση βιοενεργών συστατικών στο σώμα μας. Δηλαδή, είναι προτιμότερο να καταναλώσουμε ένα τρόφιμο, παρά να λάβουμε ως συμπλήρωμα ξεχωριστά τα θρεπτικά του συστατικά (όσα από αυτά έχουμε καταφέρει να απομονώσουμε). Επιπλέον, ακόμη και αν καταφέρναμε να το κάνουμε αυτό το κόστος θα ήταν τεράστιο σε σχέση με την κατανάλωση των γευστικότατων τροφίμων. Για το λόγο αυτό και τα συμπληρώματα διατροφής έχουν ως σκοπό την συμπλήρωση της διατροφής, σε περίπτωση έλλειψης θρεπτικού συστατικού (π.χ. σιδήρου).

Το φαγητό πέρα από ανάγκη είναι και απόλαυση. Ας μην ξεχνάμε ότι χορταίνουμε πολύ περισσότερο και απολαμβάνουμε το φαγητό μας όταν μασάμε την τροφή μας, και όχι όταν την πίνουμε! Δεν μπορούμε να συγκρίνουμε ένα ρόφημα με ένα πλήρες γεύμα, ούτε ως θρεπτικότητα, ούτε ως εμφάνιση, γεύση, οσμή, υφή και απολαυστικότητα! Επίσης, το φαγητό έχει και κοινωνική υπόσταση. Το φαγητό είναι μέρος της κοινωνικής μας ζωής, από γιορτές και εορτασμούς έως την έξοδο με την οικογένεια και φίλους, συνοδεία φαγητού.

Επομένως, αν στερηθούμε την τροφή και την αντικαταστήσουμε το φαγητό με συμπληρώματα και υποκατάστατα διατροφής, δεν θα μπορέσουμε να αντικαταστήσουμε πλήρως τα οφέλη των τροφίμων και μιας πλήρους υγιεινής διατροφής, ενώ θα χάσουμε μια από τις απολαύσεις αυτής της ζωής, και θα αυτο-περιθωριοποιηθούμε από ένα μέρος της κοινωνικής μας ζωή.

Το φαγητό, λοιπόν, από τη θρεπτικότητα και την αναγκαιότητά του, έως την απόλαυσή του με ή χωρίς παρέα είναι κομμάτι της ζωής μας. Είναι τόσο σημαντικό, που η διατήρηση της απόλαυσης του φαγητού αποτελεί διατροφικό στόχο ακόμη και κατά τη διαιτολογική υποστήριξη ασθενών, των οποίων η διατροφή πρέπει να έχει περιορισμούς και προσαρμογές.

Συνεπώς, όσο και να θέλουμε να το αντικαταστήσουμε, ή να μας διαφημίζουν ότι μπορούμε να αντικαταστήσουμε την υγιεινή διατροφή με υποκατάστατα και συμπληρώματα, κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό, και όταν γίνεται -ειδικά για μεγάλο χρονικό διάστημα- επιδρά αρνητικά στην ψυχική και σωματική μας υγεία.

Η νηστεία της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας παρομοιάζεται με μια χορτοφαγική ή vegan διατροφή, ενώ πολλοί την παρομοιάζουν και με τη Μεσογειακή Διατροφή, αν λάβουμε υπόψη ότι συνολικά διαρκεί 180-200 ημέρες το χρόνο. Πολλοί θεωρούν ότι η διατροφή στη νηστεία δεν είναι τόσο χορταστική.

Κι όμως, τα τρόφιμα που επιτρέπονται είναι αρκετά θρεπτικά και χορταστικά. Η διατροφή στη νηστεία είναι πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ξηρούς καρπούς, δηλαδή τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, οι οποίες μας κρατούν χορτάτους, ενώ ας μην ξεχνάμε ότι επιτρέπονται και τα θαλασσινά, τα οποία είναι εξαιρετική πηγή πρωτεΐνης (όπως και τα όσπρια και οι ξηροί καρποί), η οποία είναι το θρεπτικό συστατικό που μας χορταίνει πιο πολύ σε σχέση με τα λιπαρά και τους υδατάνθρακες.

Για τα γεύματά μας είναι απαραίτητο να επιλέξουμε τρόφιμα-πηγές πρωτεϊνών, όπως όσπρια, θαλασσινά, ή προϊόντα σόγιας. Μάλιστα, πλέον υπάρχουν στο εμπόριο και ζυμαρικά από όσπρια, τα οποία λόγω του ότι περιέχουν περισσότερες πρωτεΐνες και φυτικές ίνες είναι πιο θρεπτικά και χορταστικά από τα συμβατικά, και πολύ καλή επιλογή για όσους νηστεύουν ή είναι vegetarian/vegan. Επίσης, στο διαδίκτυο θα βρούμε πολλές επιλογές για -vegan- γεύματα με βάση τα όσπρια, όπως μπιφτέκια οσπρίων. Λόγω του γεγονότος ότι τα όσπρια δεν περιέχουν όλα τα απαραίτητα αμινοξέα θα πρέπει μέσα στη μέρα να επιλέξουμε και σιτηρά, ή να προσθέσουμε στο ίδιο γεύμα π.χ. φτιάχνοντας ρεβιθόρυζο ή κοκκινιστά ρεβίθια ή φασόλια με ρύζι. Επιπλέον, λόγω του ότι ο Σίδηρος που βρίσκεται σε φυτικές πηγές δεν απορροφάται τόσο εύκολα όσο ο Σίδηρος από τις ζωικές πηγές, προσθέστε λεμόνι στα όσπρια και συνοδέψτε με σαλάτα (πηγές βιταμίνης C).

Τα φρούτα, τα λαχανικά και οι ξηροί καρποί είναι πολύ θρεπτικές και χορταστικές επιλογές ως σνακ, ενώ για ελαφρύ γεύμα μπορούμε να επιλέξουμε χυλό βρώμης (με φυτικό ρόφημα ή νερό), ο οποίος μπορεί να συνοδευτεί με φρούτα, μαρμελάδα ή ταχίνι και μέλι. Επιπλέον, το χούμους, ως πηγή πρωτεΐνης μπορεί να προστεθεί σε σάντουιτς με λαχανικά ή και μπιφτέκι λαχανικών ή οσπρίων. Σαλάτες με όσπρια ή μακαρονοσαλάτα με ζυμαρικά οσπρίων μπορούν επίσης να αποτελέσουν χορταστική επιλογή, ενώ ένα μιξ ξηρών καρπών με φρούτα μπορεί να αποτελέσει ένα πιο ελαφρύ βραδινό.

Όσον αφορά την υποκατάσταση του ελαιολάδου, για όσους το νηστεύουν, το αβοκάντο και οι ελιές αποτελούν πηγές καλών λιπαρών, αλλά και φυτικών ινών!

Προσοχή πρέπει να δοθεί σε κάποια υποκατάστατα γαλακτοκομικών. Ενώ τα φυτικά ροφήματα-υποκατάστατα γάλακτος είναι εμπλουτισμένα με ασβέστιο και βιταμίνες, δεν υποκαθίσταται η υψηλή θρεπτική αξία του γάλακτος για τα παιδιά, ενώ πέρα από το ρόφημα σόγιας, τα υπόλοιπα υποκατάστατα δεν περιέχουν παρά μια πολύ μικρή ποσότητα πρωτεΐνης. Ομοίως, τα υποκατάστατα τυριού, εκτός και αν είναι από σόγια, δεν περιέχουν πρωτεΐνη, και υποκαθιστούν απλώς τη γεύση του τυριού. Στο εμπόριο μπορεί να βρούμε και γιαούρτι σόγιας, το οποίο περιέχει πρωτεΐνη!

Στη νηστεία, πολλοί πέφτουν στην παγίδα να καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες πηγών υδατανθράκων (π.χ. ψωμί, ζυμαρικά) και λιπαρών (χαλβάς) για να χορτάσουν, μη δίνοντας την απαραίτητη προσοχή στις πηγές πρωτεϊνών και φυτικών ινών. Συνεπώς, για να μην παραλείψουμε σημαντικές πηγές θρεπτικών συστατικών και για να χορτάσουμε επιλέγουμε προϊόντα ολικής άλεσης, όσπρια και προϊόντα αυτών, και θαλασσινά. Και φυσικά, μην ξεχνάμε τα φρούτα και τους ξηρούς καρπούς! Η διατροφή στη νηστεία είναι θρεπτική και χορταστική, αρκεί να είναι καλά οργανωμένη και πλήρης από τα τρόφιμα που επιτρέπονται!

Δευτέρα, 18 Μαρτίου 2019 13:53

Κάνει καλό η νηστεία στην υγεία μας;

Η νηστεία στην Ορθόδοξη Εκκλησία διαρκεί 180-200 ημέρες το χρόνο, με κάθε περίοδο νηστείας να διαφέρει σε σχέση με το τι τρόφιμα αποφεύγονται. Βέβαια, όπως έδειξε μια μελέτη, αρκετοί πιστοί ακολουθούν δικούς τους κανόνες αναφορικά με τα τρόφιμα που νηστεύουν και τις περιόδους νηστείας. Μιας που η νηστεία λαμβάνει χώρα ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, έχουν γίνει μελέτες σε μοναχούς και πολίτες που νηστεύουν, σχετικά με την επίδραση της νηστείας στην υγεία.

Η νηστεία στην Ορθόδοξη Εκκλησία θα μπορούσε να συγκριθεί με μια παροδικά vegetarian ή αλλιώς flexitarian διατροφή, ακόμη και με περιόδους βιγκανισμού (vegan διατροφή), ενώ άλλοι την συγκρίνουν και με το κλασσικό πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής. Δηλαδή, η νηστίσιμη διατροφή είναι συγκρίσιμη με πρότυπα που συνάδουν με μια υγιεινή διατροφή. Και όντως, η έρευνα αναδεικνύει τα οφέλη που έχει η νηστεία στην υγεία μας.

Αναφορικά με τη γλυκόζη, φαίνεται ότι οι μοναχοί οι οποίοι νηστεύουν αυστηρά σύμφωνα με τις οδηγίες της κάθε περιόδου νηστείας, έχουν καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο, και καλύτερη ανοχή στη γλυκόζη, ενώ για το κοινό τα ευρήματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Όσον αφορά τα λιπίδια του αίματος, φαίνεται να υπάρχει βελτίωση στην ολική και την LDL «κακή» χοληστερόλη μετά τη νηστεία.

Πολλοί θεωρούν ότι με τη νηστεία παίρνουμε βάρος. Αυτό ισχύει μόνο στην περίπτωση που προσλαμβάνουμε περισσότερες θερμίδες από αυτές που χρειάζεται το σώμα μας. Είναι, βέβαια, πολύ εύκολο να παρασυρθούμε με τρόφιμα πλούσια σε θερμίδες, όπως ο χαλβάς, αλλά τρόφιμα που επιλέγουμε συχνά στη νηστεία, όπως τα όσπρια είναι θρεπτικά και αρκετά χορταστικά!

Η έρευνα δείχνει ότι μετά την περίοδο της νηστείας, τα άτομα που νηστεύουν έχουν χαμηλότερο βάρος, ενώ οι μοναχοί πέρα από γενικά χαμηλότερο βάρος, έχουν και χαμηλότερο ποσοστό λίπους, σε σχέση με πολίτες που νηστεύουν. Ένα ενδιαφέρον εύρημα μιας μελέτης ήταν ότι κατά τη νηστεία τα άτομα που νηστεύουν προσλαμβάνουν 180 θερμίδες λιγότερες απ’ ότι όταν δεν νηστεύουν, ενώ εκείνοι που δεν νηστεύουν, κατά τη διάρκεια της νηστείας προσλαμβάνουν 137 θερμίδες επιπλέον! Συνεπώς, η νηστεία μπορεί να βοηθήσει στον έλεγχο του σωματικού βάρους.

Λόγω των περιορισμών που φέρει η νηστεία, η επαρκής πρόσληψη θρεπτικών συστατικών απασχολεί τους πιστούς που επιλέγουν να νηστέψουν. Η έρευνα δείχνει ότι κατά τη νηστεία καταναλώνουμε περισσότερα φρούτα, λαχανικά και όσπρια, περισσότερες φυτικές ίνες, και λιγότερα λιπαρά γενικά και λιγότερα κορεσμένα και τρανς λιπαρά και πρωτεΐνες. Κατά τη νηστεία μειώνεται η πρόσληψη αλατιού και ασβεστίου, και αυξάνεται η πρόσληψη μαγνησίου. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι έρευνες δείχνουν ότι όχι μόνο δεν επηρεάζονται αρνητικά οι αποθήκες σιδήρου κατά τη νηστεία, αλλά αντιθέτως όσοι νηστεύουν έχουν καλύτερα επίπεδα φερριτίνης!

Τέλος, όσον αφορά την ψυχική υγεία, η οποία είναι εξίσου σημαντική με τη σωματική υγεία, οι μοναχοί βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση ψυχικής υγείας, ενώ έχουν πιο υγιείς συμπεριφορές, όπως ηρεμία, ικανοποιητική ζωή, υγιεινή διατροφή, προσωπική υγιεινή και σωματική άσκηση.

Συνεπώς, η νηστεία ως τρόπος διατροφής μπορεί να αποτελέσει έναν παράγοντα με θετική επίδραση στην σωματική και ψυχική υγεία.

Παρασκευή, 22 Μαρτίου 2019 13:52

Body shaming στα παιδιά

Σε προηγούμενο κείμενο αναφέρθηκα στο body shaming, δηλαδή στο στιγματισμό της εικόνας του σώματος. Ο στιγματισμός αυτός δεν έχει αποδέκτες μόνο ενήλικες, αλλά και παιδιά και εφήβους. Ο στιγματισμός του σώματος, μάλιστα, δεν αφορά μόνο μεγαλύτερα παιδιά, αλλά παρατηρείται σε μικρά παιδιά ηλικίας 3 ετών, και δεν προέρχεται μόνο από άλλα παιδιά, αλλά και από το οικογενειακό περιβάλλον, τους δασκάλους και τους επαγγελματίες υγείας, καθώς φυσικά και τα κοινωνικά δίκτυα.

Ποιός ο αντίκτυπος του body shaming στα παιδιά;

Όπως και στους ενήλικες, έτσι και στα παιδιά ο σχολιασμός του σώματος δεν έχει θετική επίδραση στην ψυχική και σωματική υγεία, μειώνοντας την ποιότητα της ζωής τους. Μάλιστα, μια μελέτη έδειξε ότι παιδιά και έφηβοι με πολύ υψηλό δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) είχαν χειρότερα επίπεδα ποιότητας ζωής, σε σχέση με παιδιά της ίδιας ηλικίας που είχαν καρκίνο! Μπορεί, λοιπόν, κανείς να φανταστεί πόσο επηρεάζεται η ψυχική υγεία των παιδιών που ακούν σχόλια για το σώμα τους, ακόμη και αν αυτά έχουν «καλό» σκοπό!

Στο σχολικό περιβάλλον, ο εκφοβισμός (bullying) έχει θύματα παιδιά με υψηλότερο ΔΜΣ, και ξεκινά από μικρή ηλικία. Μάλιστα, σε μια μελέτη με εφήβους που απευθύνθηκαν σε ειδικούς για απώλεια βάρους, παρατηρήθηκε ότι το 71% από αυτούς είχε πέσει θύμα εκφοβισμού για το βάρος τους τον τελευταίο χρόνο, ενώ πάνω από το 1/3 των εφήβων ανέφερε ότι ο εκφοβισμός διήρκησε πάνω από 5 έτη! Ακόμη, η έρευνα δείχνει ότι εκπαιδευτικοί έχουν χαμηλότερες προσδοκίες από παιδιά με υψηλό βάρος, για την κοινωνική ζωή και την ακαδημαϊκή τους πορεία! Το φαινόμενο είναι αρκετά έντονο, ακόμη και από επαγγελματίες υγείας, και έτσι η American Academy of Pediatrics με οδηγίες που έχει δημοσιεύσει συστήνει στους επαγγελματίες υγείας να μην έχουν προκαταλήψεις σχετικά με το σωματικό βάρος των παιδιών, αλλά αντιθέτως να λαμβάνουν υπόψη την σύνθετη αιτιολογία της παχυσαρκίας.

Όπως έχει παρατηρηθεί και σε ενήλικες, ο στιγματισμός για το υπερβάλλον σωματικό βάρος επιδρά στην σωματική υγεία των παιδιών, οδηγώντας τα σε μη υγιεινές συμπεριφορές και αδηφαγικά επεισόδια, που προωθούν την αύξηση του σωματικού βάρους. Μάλιστα, ο σχολιασμός του σώματος σε κορίτσια έχει συσχετιστεί με 64-66% μεγαλύτερη πιθανότητα αύξησης του βάρους. Προοπτικές μελέτες επίσης έχουν αναδείξει συσχετίσεις μεταξύ πειραγμάτων για το βάρος σε μικρή ηλικία και διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές και αυξημένο σωματικό βάρος όχι μόνο στην εφηβεία, αλλά και στην ενήλικο ζωή!

Ακόμη και όσον αφορά την άθληση, παιδιά που έχουν υποστεί σωματικό στιγματισμό έχουν χαμηλότερα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας, και μικρότερη αυτοπεποίθηση για να ασκηθούν. Παράλληλα, φαίνεται να αποφεύγουν και τις αθλητικές δραστηριότητες στο σχολείο, καθώς είναι κατά την ώρα της γυμναστικής δέχονται bullying!

Επιπλέον, όσον αφορά την ψυχική υγεία, μέσω του στιγματισμού αυξάνεται η πιθανότητα για κατάθλιψη, άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και κακή εικόνα σώματος, καθώς και αυξημένη πιθανότητα για αυτοκτονικές τάσεις. Παιδιά ηλικίας 9-11 ετών πιστεύουν ότι θα έχουν περισσότερους φίλους αν χάσουν βάρος! Η κοινωνική απομόνωση και αρνητική επίδραση στην ακαδημαϊκή εξέλιξη (χαμηλότεροι βαθμοί, μειωμένη παρακολούθηση μαθημάτων λόγω bullying) επίσης έχουν παρατηρηθεί.

Επομένως, ο σχολιασμός του βάρους και του σώματος στα παιδιά έχει αρνητική επίδραση στην ψυχή και το σώμα, με μακροχρόνιες επιπτώσεις. Ας μην ξεχνάμε ότι ακόμη και στην οικογένεια, σχόλια που έχουν «καλό σκοπό» δεν θα βοηθήσουν. Υπάρχουν άλλοι τρόποι που μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά με αυξημένο βάρος, όπως με το να τα μάθουμε να αγαπούν και να σέβονται το σώμα τους, και ύστερα να τα ενημερώσουμε για τα οφέλη της υγιεινής διατροφής (όχι των διάφορων διαιτών) και της τακτικής άσκησης (όχι για απώλεια βάρους, αλλά για το πόσο ωραία νιώθουμε όταν ασκούμαστε).

Πηγή: http://pediatrics.aappublications.org/content/140/6/e20173034.long

Σε πρόσφατο συνέδριο όπου παρευρισκόμουν για να παρουσιάσω και να παρακολουθήσω, παρευρίσκονταν για να παρακοκουθήσουν (όχι ως χορηγοί) κυρίες (μη επαγγελματίες υγείας) από γνωστή εταιρεία με υποκατάστατα γευμάτων, οι οποίες απροκάλυπτα διαφήμιζαν τα προϊόντα τους κατα τη διάρκεια των ομιλιών και των διαλλειμάτων. Με αφορμή το γεγονός αυτό θα ήθελα να μιλήσω λίγο για τα συνέδρια.

Κάθε χρόνο διοργανώνονται αρκετά συνέδρια ανά τον κόσμο. Ανάλογα με το αντικείμενο του κάθε επιστήμονα και επαγγελματία, κάποια είναι σαφώς πιο ενδιαφέροντα, από άλλα.

Ποιός μπορεί να παρακολουθήσει τα συνέδρια;

Οποιοσδήποτε θελήσει, ακόμα και αν δεν είναι του αντίστοιχου κλάδου, μπορούν να παρακολουθήσουν οποιοδήποτε συνέδριο θελουν, αρκει να πληρωσουν τη συνδρομη φυσικά.

Τι μαθαίνουμε στα συνέδρια;

Στα συνέδρια ενημερωνόμαστε για τα νέα δεδομένα και τις εξελίξεις σε έναν επιστημονικό τομέα. Για παράδειγμα, στο 13ο Πανελλήνιο Συνέδριο Παχυσαρκίας, όπως είναι αναμενόμενο, οι ομιλίες αναφέρονταν στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας κυρίως, καθώς και στα νέα δεδομένα για την αιτιολογία της (καθώς πολλοί παράγοντες επηρεάζουν την εμφάνισή της), και την αντιμετώπιση των επιπτώσεών της στην υγεία.

Άλλες φορές οι παρουσιάσεις είναι πολύ εξειδικευμένες και άλλες φορές πιο γενικές. Μερικές φορές θα ακούσουμε γνωστές έννοιες και δεδομένα, ενώ άλλες φορές ένας νέος κόσμος ερευνών θα αναλυθεί μπροστά μας, και θα μας δώσει το έναυσμα να διαβάσουμε περαιτέρω μόνοι μας, αναλυτικότερα για το θέμα που μας ενδιαφέρει. Είναι σημαντικό να μην μένουμε μόνο στα όσα μαθαίνουμε στο συνέδριο, αλλά να διαβάσουμε και μόνοι μας, καθώς δεν είναι δυνατόν να αναλυθεί όλη η βιβλιογραφία σε ένα μικρό χρονικό διάστημα. Μάλιστα, χάρη στα κινητά μας μπορούμε να φωτογραφίζουμε διαφάνειες από την παρουσίαση ώστε να ψάξουμε ακριβώς το θέμα που μας ενδιαφέρει.

Στα συνέδρια δεν μαθαίνουμε από την αρχή βασική βιοχημεία ή αρχές φυσιολογίας και τα λοιπά, αλλά αντιθέτως εμπλουτίζουμε τις (ήδη βαθιές) γνώσεις που έχουμε αποκτήσει από τη φοίτησή μας, και το επιπλέον διάβασμα, το οποίο δεν παύει ποτέ.

Οι κυρίες της γνωστής εταιρείας, λοιπόν, όπως και κάθε μη επαγγελματίας υγείας βέβαια, δεν είναι σε θέση καν να καταλάβει και να αφομοιώσει ένα επιστημονικό θέμα, για το οποίο δεν έχει τις βασικές γνώσεις. Παρόλα αυτά, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυτό που θα φανεί δεν είναι τι κατάλαβε κάθε σύνεδρος! Και αυτό το γεγονός είναι πάρα πολύ σημαντικό να αναφερθεί, καθώς η προώθηση, πώληση και διαφήμιση προϊόντων και υπηρεσιών γίνεται κυρίως μέσω διαδικτύου και μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Γιατί η παρακολούθηση των συνεδρίων είναι σημαντική;

Πέρα από τις νέες γνώσεις που μας παρέχονται, ερχόμαστε σε επαφή με φίλους και συναδέλφους, γνωρίζουμε νέα άτομα που ασχολούνται στον τομέα μας, καθώς και καταξιωμένους επαγγελματίες υγείας με τους οποίους μπορούμε να συζητήσουμε φλέγοντα θέματα για την επιστήμη μας, να ανταλλάξουμε απόψεις, καθώς και να ζητήσουμε τη συμβουλή τους για θέματα επιστημονικά και θέματα καθημερινής κλινικής πρακτικής που μας απασχολούν, ενώ ενδέχεται να συνάψουμε συνεργασίες και φιλίες.

Φυσικά, μας δίνεται και η ευκαιρία και να απολαύσουμε με το πέρας του συνεδρίου την πόλη όπου γίνεται το συνέδριο.

Συνεπώς, η παρακολούθηση των συνεδρίων και η δια βίου μάθηση είναι απαραίτητες, ειδικά στην εποχή μας με την ταχεία εξέλιξη της επιστήμης, όμως χρειάζεται προσοχή, να θυμόμαστε ότι τα συνέδρια αυτά μπορεί να τα παρακολουθήσει οποιοσδήποτε, και στο διαδίκτυο να παριστάνουν τους ειδικούς, θέτοντας σε μεγάλο κίνδυνο την υγεία μας!

Το γάλα, η κύρια τροφή του ανθρώπου από τη γέννηση, παραδόξως αποτελεί αντικείμενο πολλών διατροφικών μύθων. Κατά καιρούς το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα κατηγορούνται για πρόκληση διαφόρων χρόνιων νόσων από τον καρκίνο έως την οστεοπόρωση, ενώ λόγω του ότι αρκετοί συγκάτοικοί μας στη Γη εμφανίζουν δυσανεξία στη λακτόζη, πολλοί θεωρούν ότι ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος να πίνει γάλα μετά την παιδική ηλικία.

Ας δούμε μερικούς κοινούς μύθους γύρω από το γάλα.

  1. Το γάλα προκαλεί καρκίνο. Η κατανάλωση γάλακτος (και γαλακτοκομικών) φαίνεται να συνδέεται όχι με αυξημένο, αλλά αντιθέτως με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Συγκεκριμένα, ο πλέον κοινός μύθος για το γάλα και τον καρκίνο του μαστού έχει καταρριφθεί πολλάκις από μελέτες και μετα-αναλύσεις (ανάλυση δεδομένων πολλών όμοιων ερευνών) που δείχνουν είτε ότι η κατανάλωση γάλακτος είτε μειώνει είτε δεν επιδρά στον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Επιπλέον, αναφορικά με τον καρκίνο του παχέος εντέρου και πάλι φαίνεται η κατανάλωση γαλακτοκομικών και η υψηλή πρόσληψη ασβεστίου να μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου, ενώ περιορισμένα δεδομένα συσχετίζουν την κατανάλωση γαλακτοκομικών και ασβεστίου με τον καρκίνο του προστάτη, επομένως επιπλέον μελέτες αναμένονται.
  2. Το γάλα προκαλεί οστεοπόρωση. Το γάλα είναι κύρια πηγή ασβεστίου, το οποίο είναι απαραίτητο και κύριο συστατικό των οστών και των δοντιών. Μελέτες παρατήρησης έχουν αναφέρει συσχέτιση μεταξύ υψηλής κατανάλωσης γαλακτοκομικών και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων, όμως οι μελέτες αυτές δεν δείχνουν αίτιο-αιτιατό, βασίζονται σε ερωτηματολόγια όπου οι συμμετέχοντες μπορεί μεροληπτικά να δίνουν λάθος απαντήσεις, και δεν λαμβάνονται υπόψη άλλοι παράγοντες που παίζουν ρόλο στην οστική μάζα και τον κίνδυνο καταγμάτων. Αντιθέτως, φαίνεται ότι οι vegan που δεν καταναλώνουν καθόλου γαλακτοκομικά έχουν χαμηλότερη οστική μάζα! Τέλος, υπέρμαχοι της παράδοξης «αλκαλικής δίαιτας» πιστεύουν ότι το γάλα ως «όξινο» θα οδηγήσει στην απώλεια ασβεστίου από τα οστά, κάτι που δεν ισχύει στην πραγματικότητα!
  3. Ο άνθρωπος δεν χρειάζεται το γάλα. Η μοναδική τροφή του ανθρώπου μετά τη γέννηση είναι το γάλα. Σχετικά σπάνιες είναι οι περιπτώσεις σε παιδιά που εμφανίζουν και διατηρούν αλλεργία στο γάλα, οπότε και απαγορεύεται η κατανάλωση των γαλακτοκομικών. Στην Ευρώπη σπάνια είναι η δυσανεξία στην λακτόζη, ενώ τα άτομα μπορούν να καταναλώσουν γάλα χωρίς λακτόζη! Αναφορικά με τον ισχυρισμό ότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται το γάλα μετά την παιδική ηλικία, θα λέγαμε ότι ναι, ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει χωρίς γάλα, όπως μπορεί να ζήσει χωρίς γλυκά, καφέ, διακοπές, βόλτες και άλλες απολαύσεις της ζωής! Η κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών σίγουρα δεν είναι απαραίτητη, όπως το νερό, όμως είναι μια θρεπτικότατη ομάδα τροφίμων πλούσια σε πρωτεΐνη, Ασβέστιο, Κάλιο, Φώσφορο, Ιώδιο, και βιταμίνες του συμπλέγματος Β.
  4. Το γάλα είναι νερό και ζάχαρη. Το γάλα δεν είναι νερό και ζάχαρη. Σίγουρα περιέχει νερό (υγρό), γεγονός που το καθιστά εξαιρετική επιλογή ροφήματος μετά από άσκηση, ως πηγή υγρών, πρωτεϊνών και υδατανθράκων. Όσον αφορά τη ζάχαρη, το γάλα περιέχει το σάκχαρο λακτόζη, το οποίο όμως δεν προσμετράται στη ζάχαρη, δηλαδή τα ελεύθερα σάκχαρα, ούτε προστίθεται επιπλέον ζάχαρη στο γάλα. Βέβαια, στα γιαούρτια και ροφήματα γάλακτος με γεύσεις/φρούτα προστίθεται ζάχαρη!

Πολλοί είναι μύθοι της διατροφής και ειδικά για το γάλα. Αν είναι της μόδας τα ροφήματα-υποκατάστατα γάλακτος (όπως γάλα αμυγδάλου κ.α.), δεν αντικαθιστούν σε διατροφική αξία τα γαλακτοκομικά! Αν επιλέξετε να μην καταναλώνετε το γάλα και τα προϊόντα του, τότε σιγουρευτείτε ότι λαμβάνετε αρκετό ασβέστιο από άλλες πηγές (π.χ. αμύγδαλα, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, ψάρια με κόκκαλο) και εμπλουτισμένα φυτικά ροφήματα!

Πέμπτη, 21 Φεβρουαρίου 2019 16:24

Οι μοντέρνες δίαιτες απώλειας βάρους

Σήμερα ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ατόμων ασχολείται με την απώλεια βάρους, ακόμη και από την παιδική και εφηβική ηλικία. Η βιομηχανία της δίαιτας αποτελεί μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων με πληθώρα προϊόντων να διαφημίζονται ως η υπέρτατη λύση στο αδυνάτισμα. Από τη δίαιτα με το (δηλητήριο) Αρσενικό ως τη δίαιτα της ωραίας κοιμωμένης και της λαχανόσουπας, οι ακραίοι τρόποι απώλειας βάρους όχι μόνο δεν λειτουργούν, αλλά μας οδηγούν σταδιακά σε όλο και πιο αυξημένο βάρος, σε λιγότερο υγιή σχέση με το φαγητό και το σώμα μας.

Πολλές είναι οι δίαιτες για την απώλεια βάρους, αλλά το τελευταίο διάστημα ακούγονται πιο συχνά τα υποκατάστατα γευμάτων, τα τεστ διατροφογεννετικής και τροφικής δυσανεξίας, η κετογονική δίαιτα καθώς και η διαλειμματική νηστεία.

Αναφορικά με τα υποκατάστατα γευμάτων, είναι προϊόντα (σκόνες-ροφήματα, μπάρες) τα οποία αντικαθιστούν 2 γεύματα ημερησίως, με σκοπό την μεγάλη μείωση της ενεργειακής πρόσληψης. Συστήνονται για γρήγορη απώλεια βάρους πριν από χειρουργείο, και η χρήση τους γίνεται για μικρό χρονικό διάστημα υπό ιατρική και διαιτολογική παρακολούθηση. Όταν χρησιμοποιούνται για απώλεια βάρους, η χρήση τους είναι βραχυπρόθεσμη, υπό ιατρική και διαιτολογική παρακολούθηση, και στη συνέχεια ο διαιτώμενος επανέρχεται στην τυπική διατροφή. Η «επιτυχία» τους οφείλεται στην μεγάλη μείωση θερμίδων, όμως τα αποτελέσματα δεν φαίνεται να είναι μακροπρόθεσμα, δεν έχουμε επαρκή στοιχεία από διαιτώμενους που μόνοι τους αγόρασαν τα σκευάσματα, ενώ δυστυχώς πολλές φορές η υποκατάσταση γευμάτων γίνεται χωρίς ιατρική και διαιτολογική παρακολούθηση με αποτέλεσμα τον κίνδυνο για την υγεία, ενώ δεν υπάρχει βελτίωση ούτε των διατροφικών συνηθειών, ούτε της σχέσης με το φαγητό. Τα προϊόντα αυτά υπόκεινται στη νομοθεσία για τα συμπληρώματα διατροφής, και δεν ελέγχονται από τον ΕΟΦ. Έχουν καταγραφεί περιστατικά ηπατοπάθειας, καθώς και θανάτου και ανάγκης για μεταμόσχευση ήπατος ύστερα από χρήση γνωστών σκευασμάτων, ενώ δεν συστήνονται για ορισμένες ομάδες πληθυσμού (πχ. έγκυες, νεφροπαθείς)

Τα τεστ διατροφογεννετικής είναι τεστ όπου αναλύονται ορισμένα γονίδια και συστήνονται διατροφικές αλλαγές, με σκοπό τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων. Τα τεστ αυτά δεν συστήνονται, καθώς η επιστήμη δεν έχει προχωρήσει αρκετά ώστε να γίνονται οι αντίστοιχες συστάσεις, ενώ τα εμπορικά τεστ δεν αναλύουν το σύνολο του γονιδιώματός μας. Τις επόμενες δεκαετίες θα έχουμε περισσότερα δεδομένα και θα μπορούμε να εφαρμόσουμε στην κλινική πράξη τα ευρήματα της διατροφογεννετικής. Δυστυχώς, πολλοί χρησιμοποιούν τα τεστ αυτά για να συστήσουν «ειδικές δίαιτες» απώλειας βάρους. Αν και έχουν αναγνωριστεί γονίδια της παχυσαρκίας, δεν σχετίζεται το γονιδίωμά μας με το τι τρόφιμα μας «παχαίνουν», ενώ δεν υπάρχουν τρόφιμα των οποίων η κατανάλωση θα μας παχύνει ή θα μας αδυνατίσει!

Η κετογονική δίαιτα ξεκίνησε και συνεχίζει να χρησιμοποιείται ως μια θεραπευτική δίαιτα για άτομα που δεν αποκρίνονται στη φαρμακοθεραπεία για την επιληψία. Ενδέχεται να βοηθήσει άτομα που δεν μπορούν να ελέγξουν τον σακχαρώδη διαβήτη, με βραχυπρόθεσμη εφαρμογή, αλλά χωρίς να υπάρχει επίσημη σύσταση. Είναι μια διατροφή σχεδόν χωρίς υδατάνθρακες, υψηλή σε λίπος, μέτρια σε πρωτεΐνη, η οποία δεν υπερέχει άλλων διαιτών για απώλεια βάρους. Η μακροχρόνια χρήση της είναι δυνητικά επικίνδυνη, καθώς οι υδατάνθρακες είναι απαραίτητοι για τον άνθρωπο, ενώ σύμφωνα με νέα μελέτη η υψηλή πρόσληψη φυτικών ινών (από πηγές υδατανθράκων φυσικά) σχετίζεται με χαμηλότερη θνησιμότητα, ενώ τα βακτήρια του εντέρου μας (δεν ζούμε μόνοι σε αυτό το σώμα) χρειάζονται τις φυτικές ίνες ως τροφή! Μάλιστα, άτομα που ακολουθούν τέτοιου είδους διατροφή κατά πάσα πιθανότητα δεν βρίσκονται καν σε κατάσταση κέτωσης!

Τέλος, η διαλειμματική νηστεία δεν είναι άλλο από το να τρώμε μέσα σε ένα 8ωρο, ενώ υπάρχουν και άλλοι μέθοδοι. Σύμφωνα με την έρευνα δεν φαίνεται να υπερτερεί έναντι μιας τυπικής διατροφής για την απώλεια βάρους, ενώ αυτό που ορίζει η διαλειμματική νηστεία είναι το ωράριο και όχι η ποιότητα και η ποσότητα της διατροφής. Οι περισσότερες μελέτες μέχρι σήμερα έχουν γίνει σε ζωικά μοντέλα, ενώ στον άνθρωπο έχουν γίνει λίγες και μικρές μελέτες, όπου αρκετά άτομα τις εγκαταλείπουν. Βέβαια, αν και είναι νωρίς, οι μελέτες δείχνουν θετικά αποτελέσματα αναφορικά με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και τον διαβήτη. Παρόλα αυτά είναι απαραίτητες οι επιπρόσθετες μελέτες.

Υπάρχουν αρκετές δίαιτες, και θα συνεχίσουν να κάνουν την εμφάνισή τους και άλλες ακραίες δίαιτες, σκευάσματα και τεστ για απώλεια βάρους. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η απώλεια βάρους βασίζεται αποκλειστικά στο αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας, αλλά είναι απαραίτητο το πρόγραμμα διατροφής που ακολουθούμε να ταιριάζει με τον τρόπο ζωής και τις ανάγκες μας, να βοηθά στη διασφάλιση της υγείας μας (ψυχικής και σωματικής) και να δίνει έμφαση στην υγιή σχέση και την απόλαυση του φαγητού.

«The lifesaving food 90% aren’t eating enough of» («Το τρόφιμο που σώζει ζωές και το 90% των ατόμων δεν καταναλώνει επαρκώς») ήταν ο τίτλος ενός πρόσφατου άρθρου του BBC. Αν και τέτοιοι τίτλοι είναι επί τον πλείστον παραπλανητικοί, και τους βλέπουμε σε μη αξιόπιστες πηγές, όμως αυτή τη φορά, ο τίτλος δεν είναι παραπλανητικός!

Το εν λόγω τρόφιμο είναι οι φυτικές ίνες!

Οι φυτικές ίνες είναι υδατάνθρακες που δεν χρησιμοποιούνται από τον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά αντιθέτως από τα βακτήρια του εντέρου, όντας η τροφή τους. Τα προϊόντα του μεταβολισμού των φυτικών ινών από τα βακτήρια είναι και τα λιπαρά οξέα μικρής αλύσου και άλλες ενώσεις σημαντικές για την υγεία μας (π.χ. προστασία από καρκίνο του παχέος εντέρου). Τα όσπρια, τα δημητριακά, οι σπόροι, τα φρούτα και τα λαχανικά αποτελούν εξαιρετικές πηγές φυτικών ινών.

Η έρευνα έχει δείξει ότι η κατανάλωση προϊόντων ολικής άλεσης βοηθάει στη μείωση του κινδύνου για εμφάνιση ασθενειών, όπως ο καρκίνος του πεπτικού συστήματος, και τα καρδιαγγειακά, ενώ βοηθούν στην αποφυγή της απότομης ανόδου της γλυκόζης του αίματος μετά το γεύμα. Μάλιστα, διαβητικοί που ακολουθούν διατροφή υψηλή σε φυτικές ίνες χρειάζονται λιγότερη ινσουλίνη από αυτούς που δεν καταναλώνουν αρκετές φυτικές ίνες. Επιπλέον, επιφέρουν γρηγορότερο κορεσμό, γεγονός που συμβάλλει στον έλεγχο του σωματικού βάρους.

Νέα μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό «the Lancet» αναδεικνύει την σημαντικότητα των φυτικών ινών για την υγεία μας. Συγκεκριμένα, άτομα που καταναλώνουν υψηλή ποσότητα φυτικών ινών και προϊόντων ολικής άλεσης βρίσκονται σε χαμηλότερο κίνδυνο για χρόνιες νόσους, σε σχέση με εκείνους που καταναλώνουν μικρότερες ποσότητες. Αναλυτικά, παρατηρήθηκε 15-30% μείωση στη θνησιμότητα και τη θνησιμότητα λόγω καρδιαγγειακών στα άτομα που καταναλώνουν την υψηλότερη ποσότητα φυτικών ινών, σε σχέση με τα άτομα που καταναλώνουν τη χαμηλότερη ποσότητα φυτικών ινών! Παράλληλα, η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε φυτικές ίνες μειώνει την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικού, διαβήτη τύπου 2 και καρκίνου του παχέος εντέρου κατά 16-24%.

Επιπλέον, αυξημένη κατανάλωση φυτικών ινών σχετίστηκε με χαμηλότερο σωματικό βάρος, και χοληστερόλη σε σχέση με χαμηλή κατανάλωση φυτικών ινών! Για κάθε αύξηση κατά 8 γραμμάρια φυτικών ινών/ ημέρα, η θνησιμότητα και η εμφάνιση στεφανιαίας νόσου, διαβήτη τύπου 2, και καρκίνου του παχέος εντέρου μειώθηκαν κατά 5-27%, ενώ για κάθε 15 γραμμάρια αύξηση σε κατανάλωση προϊόντων ολικής άλεσης οι παραπάνω νόσοι μειώθηκαν κατά 2-19%. Μπορούμε να «γλιτώσουμε» 26 θανάτους ανά 1.000 ανθρώπους με αυξημένη κατανάλωση προϊόντων ολικής άλεσης!

Συστήνεται να καταναλώνουμε περί τα 25-30 γρ. φυτικών ινών ημερησίως! Η παραπάνω μετα-ανάλυση έδειξε ότι 29 γραμμάρια φυτικών ινών την ημέρα είναι αρκετά, αλλά ακόμη υψηλότερη πρόσληψη ενδέχεται να έχει επιπρόσθετα οφέλη!

Πώς θα το καταφέρουμε;

  1. Διαλέγουμε προϊόντα ολικής άλεσης! Πλέον τα προϊόντα ολικής άλεσης είναι πολύ πιο γευστικά, σε σχέση με μερικά χρόνια πριν, ενώ είναι πιο θρεπτικά και χορταστικά, σε σχέση με προϊόντα μη-ολικής άλεσης.
  2. Τρώμε φρούτα σαν σνακ, και τα προσθέτουμε σε σαλάτες και γεύματα (πχ. γιαούρτι/γάλα με δημητριακά και φρούτα)
  3. Τρώμε σαλάτα σε κάθε κύριο γεύμα, και προσθέτουμε έξτρα λαχανικά σε σάλτσες και σούπες
  4. Βάζουμε τα όσπρια και τα λαδερά στο πρόγραμμά μας, σε εβδομαδιαία βάση. Οι συνταγές με όσπρια έχουν αυξηθεί το τελευταίο διάστημα, χάρη στην αύξηση των vegeterian και vegan!

Οι φυτικές ίνες λοιπόν είναι από τα σημαντικότερα θρεπτικά συστατικά που δυστυχώς πολλοί δεν λαμβάνουν σε επαρκείς ποσότητες! Μάλιστα, χάρη σε ακραίες δίαιτες, όπως πρωτεϊνικές χαμηλών υδατανθράκων (keto, Atkins κ.ά.) πολλοί λαμβάνουν ελάχιστες έως μηδαμινές ποσότητες φυτικών ινών, γεγονός που έχει αρνητική επίδραση στην υγεία ποικιλοτρόπως!

Τετάρτη, 30 Ιανουαρίου 2019 14:53

Body shaming και διατροφή

Τον σχολιασμό του σώματος (body shaming), με σκοπό την ανάδειξη «προβληματικής εικόνας» σχεδόν όλοι μας, κάποια στιγμή τον έχουμε ζήσει. Από την φράση «πάχυνες», μέχρι τη φράση «κόκκαλο έχεις γίνει», ο σχολιασμός ενός σώματος δεν έχει θετική επίδραση στο άτομο-αποδέκτη του σχολίου, ανεξαρτήτως του σκοπού, της ιδιοσυγκρασίας και του επαγγέλματος του ατόμου που έκανε το σχόλιο. Το να δικαιολογηθούμε ότι κάνουμε ένα σχόλια «για καλό», δεν βελτιώνει την κατάσταση, και ειδικά σε άτομα με προδιάθεση ή άτομα που πάσχουν από διατροφικές διαταραχές (διαγνωσμένες ή μη).

Η έρευνα δείχνει ότι το φαινόμενο του body shaming όχι μόνο δεν κινητοποιεί τα άτομα, αλλά τα οδηγεί σε αρνητικές για την υγεία συμπεριφορές, και χαμηλότερη ποιότητα ζωής. Το φαινόμενο του body shaming και οι επιπτώσεις του εκτείνεται, δυστυχώς, και στα παιδιά! Συγκεκριμένα, τα άτομα τα οποία δέχονται αρνητικά σχόλια για το σώμα τους φαίνεται να είναι πιο πιθανό να ακολουθούν μη υγιεινά πρότυπα διατροφής, καθώς και να καταφεύγουν σε υπερφαγικά επεισόδια ή να παραλείπουν γεύματα, να ασκούνται λιγότερο, ενώ φαίνεται να αποφεύγουν τις υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης και να απομονώνονται κοινωνικά. Πειραματικές μελέτες δείχνουν ότι έκθεση σε στερεότυπα ή σε περιεχόμενο που στιγματίζει το υπερβάλλον σωματικό βάρος και ο κοινωνικός αποκλεισμός οδηγούν τα άτομα σε αυξημένη πρόσληψη τροφής, ενώ μελέτες σχετικές με εμπειρίες στιγματισμού στην καθημερινότητα δείχνουν συσχέτιση του στιγματισμού αυτού με μειωμένο κίνητρο για απώλεια βάρους, και λιγότερο υγιεινές διατροφικές συμπεριφορές.

Σχολιάζοντας, λοιπόν, το σώμα ενός ατόμου που έχει υψηλότερο από το «αναμενόμενο» βάρος ή πήρε βάρος δεν βοηθάει. Μάλιστα, ας μην ξεχνάμε ότι το άτομο ενδέχεται να πήρε βάρος λόγω φαρμακευτικής αγωγής, λόγω προβλημάτων ψυχικής υγείας, λόγω διατροφικών διαταραχών (π.χ. αδηφαγική διαταραχή) ή ακόμη και λόγω θεραπείας από διατροφική διαταραχή! Ακόμη, όμως, και όταν σχολιάζουμε το σώμα ενός ατόμου με χαμηλότερο από το «αναμενόμενο» βάρος, ή σχολιάζοντας -ακόμη και θετικά- την απώλεια βάρους ενός ατόμου θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι το εν λόγω άτομο ενδέχεται να πάσχει από μια ασθένεια που οδηγεί σε απώλεια βάρους (π.χ. καρκίνος) ή να πάσχει από διατροφική διαταραχή (π.χ. ανορεξία) και το σχόλιο για την απώλεια βάρους να οδηγήσει σε αύξηση της έντασης των συμπτωμάτων της νόσου.

Η πρόληψη και η αντιμετώπιση του στιγματισμού του σώματος ανηλίκων και ενηλίκων είναι απαραίτητη και περιλαμβάνει το κοινωνικό σύνολο, από το σχολείο έως και τους επαγγελματίες υγείας που πολλές φορές εμφανίζουν προκαταλήψεις σχετικά με το αυξημένο βάρος. Η ενημέρωση του κοινού και των επαγγελματιών υγείας σχετικά με το φαινόμενο αυτό και τις επιπτώσεις του, καθώς και μέτρα για πρόληψής του σε διαφημίσεις, αναρτήσεις και από το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον είναι απαραίτητα.

Το -κλινικά- αυξημένο σωματικό βάρος έχει σύνθετη αιτιολογία, και για την μείωση του σωματικού βάρους, εφόσον το επιθυμεί κανείς, δεν αρκεί η θέληση, ούτε βοηθά ο σχολιασμός-παρότρυνση για απώλεια βάρους μέσω σχολίων για το σώμα. Η αξία του κάθε ανθρώπου δεν μετριέται σε κιλά, ενώ η υγεία του ατόμου δεν εξαρτάται μόνο από το σωματικό του βάρος. Η αποδοχή και η αγάπη για το σώμα μας, ανεξαρτήτως βάρους, είναι σημαντική και θα πρέπει να ξεκινά από την παιδική ηλικία!

Δευτέρα, 21 Ιανουαρίου 2019 13:58

Πώς επανερχόμαστε μετά τις γιορτές;

Η περίοδος των εορτών έχει φτάσει στο τέλος της, και σιγά-σιγά θέτουμε σε εφαρμογή τα πλάνα για την επίτευξη των στόχων της νέας χρονιάς (New Year’s resolutions). Μετά από πληθώρα καλεσμάτων και γλυκισμάτων των εορτών, έρχεται η ώρα να επανέλθουμε στα «φυσιολογικά» σχετικά με τη διατροφή μας, ενώ η περίοδος αυτή συχνά συμπίπτει με την έναρξη μιας νέας προσπάθειας για απώλεια βάρους.

Πώς θα επανέλθουμε φέτος;

  1. Ας μην βιαστούμε να «μπούμε σε δίαιτα άμεσης απώλειας βάρους». Λόγω των New Year’s Resolutions και της αυξημένης κατανάλωσης υπέροχου φαγητού και γλυκών την περασμένη περίοδο, σε συνδυασμό με την εμμονή των γύρω μας και των διαφημίσεων «μαγικών» προϊόντων απώλειας λίπους (ή μάλλον «εξαφάνισης λίπους») και διαιτών εξπρές νιώθουμε την ανάγκη να χάσουμε άμεσα πολλά κιλά. Δυστυχώς, πολλές φορές παρασυρόμαστε και ακολουθούμε πολύ περιοριστικά προγράμματα απώλειας βάρους που οδηγούν αρχικά σε απώλεια βάρους (κυρίως υγρών), τα οποία παρατάμε εν συνεχεία, και το βάρος επανέρχεται άμεσα. Το γεγονός αυτό δεν μας βοηθάει να αποκτήσουμε υγιή σχέση με το φαγητό και το σώμα μας, ενώ μας βάζει σε ένα φαύλο κύκλο αυξομείωσης βάρους. Ας εστιάσουμε στη θρέψη του σώματός μας, στην υγιή σχέση με το φαγητό (δεν υπάρχουν παχυντικά ή ανθυγιεινά τρόφιμα) και ας λάβουμε έγκυρη πληροφόρηση και συμβουλές για τη διατροφή μας.
  2. Ας ξεχάσουμε (και ας βγάλουμε επιτέλους από το λεξιλόγιό μας) τον όρο «αποτοξίνωση». Το σώμα μας είναι πλήρως εξοπλισμένο για να μπορεί να αποτοξινώνεται, όπως κάνει άλλωστε κάθε μέρα. Χάρη στο ήπαρ, τους νεφρούς, το γαστρεντερικό σωλήνα και τους πνεύμονές μας το σώμα μας αποβάλλει τις άχρηστες ουσίες. Στην περίπτωση που τα όργανα δεν λειτουργούν επαρκώς (π.χ. τελικού σταδίου νεφροπάθεια) επιβάλλεται η επίσκεψη στο νοσοκομείο, όπου δεν θα μας δώσουν «αποτοξινωτικό χυμό». Επίσης, το σώμα μας χρειάζεται καθημερινά θρεπτικό φαγητό. Οι χυμοί και τα φρούτα, όσο θρεπτικά και αν είναι δεν αρκούν για να θρέψουν το σώμα μας!
  3. Αντί για την άχρηστη και δυνητικά επικίνδυνη «δίαιτα αποτοξίνωσης», ας επικεντρωθούμε στην ποιότητα της διατροφής μας. Η Μεσογειακή Διατροφή και φέτος ψηφίστηκε ως το καλύτερο πρότυπο διατροφής να ακολουθεί κανείς. Μιας που το προηγούμενο χρονικό διάστημα καταναλώσαμε αρκετό κόκκινο κρέας (ως είθισται) ας αυξήσουμε τη συχνότητα κατανάλωσης οσπρίων, λαχανικών και φρούτων μέσω νέων και παλιών συνταγών. Μπορούμε να προσθέσουμε όσπρια σε σαλάτες ή να φτιάξουμε μπιφτέκια οσπρίων. Επίσης, η σαλάτα μαζί με τα κύρια γεύματα όχι μόνο μας βοηθά να χορτάσουμε πιο εύκολα, αλλά λαμβάνουμε και περισσότερα θρεπτικά συστατικά και φυτικές ίνες! Οι ζεστές σούπες λαχανικών είναι άλλη μια ωραία και απολαυστική ιδέα, ειδικά τις κρύες μέρες του χειμώνα.
  4. Παράλληλα, ας προσέξουμε την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς συνήθως στις γιορτές τα αλκοολούχα ποτά προσφέρονται στα τραπέζια σε αφθονία. Μια ιδέα είναι το Dry January (Στεγνός Ιανουάριος) όπου τα άτομα επιλέγουν να μην καταναλώνουν αλκοόλ για τον Ιανουάριο. Αν δεν είναι εύκολο να το ακολουθήσει κανείς ας προσπαθήσει να μην ξεπερνά τα 1-2 ποτά την ημέρα (μέχρι 1 ποτό την ημέρα για γυναίκες και 2 ποτά την ημέρα για άντρες). Παράλληλα, ας δώσουμε προσοχή και στην πρόσληψη των υγρών. Πέρα από το νερό, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και το τσάι, τις σούπες και το γάλα ως πηγές υγρών!

Όπως πολλοί πριν από εμένα έχουν πει, «σημασία έχει τι τρώμε από την Πρωτοχρονιά έως τα Χριστούγεννα και όχι από τα Χριστούγεννα έως την Πρωτοχρονιά». Ας εστιάσουμε φέτος στην υγιεινή διατροφή, με φαγητό που μας αρέσει και απολαμβάνουμε, με όλη μας την καρδιά, χωρίς τύψεις!

Κάθε χρόνο τέτοια εποχή ο British Dietetic Association δημοσιεύει μια λίστα με τις 5 δίαιτες προς αποφυγή για τη νέα χρονιά.

Για φέτος, η νούμερο 1 δίαιτα προς αποφυγή είναι η δίαιτα ανάλογα με την ομάδα αίματος.

Σύμφωνα με τη δίαιτα αυτή ανάλογα με την ομάδα αίματος οι τροφές μεταβολίζονται διαφορετικά, ενώ αναλόγως το σώμα εμφανίζει δυσανεξία σε ορισμένα τρόφιμα. Φυσικά με τη δίαιτα αυτή συστήνονται και διάφορα συμπληρώματα διατροφής και φυτικά γιατροσόφια, καθώς και άσκηση, ανάλογα με την ομάδα αίματος. Φυσικά και η δίαιτα αυτή δεν υποστηρίζεται επιστημονικά! Τα άτομα βλέπουν διαφορά στη ζυγαριά με τη δίαιτα αυτή, καθώς περιορίζονται οι επιλογές τους, και οι θερμίδες που προσλαμβάνουν! Σύμφωνα με τη διαιτολόγο Sian Porter η δίαιτα αυτή είναι δύσκολο να την ακολουθήσει κανείς, ακρινή και οδηγεί το άτομο σε κοινωνική απομόνωση. Η αποφυγή ολόκληρων ομάδων τροφίμων δεν είναι ποτέ μια καλή ιδέα, και χρειάζεται διαιτολογική υποστήριξη όταν χρειάζεται κάποιος να αφαιρέσει ομάδες τροφίμων από τη διατροφή του. Επίσης, το ότι επιβάλλεται συμπληρωματική αγωγή για να ακολουθήσει κάποιος τη δίαιτα αυτή, και γενικώς μια δίαιτα, τότε το κοινό πρέπει να είναι πολύ επιφυλακτικό!

Τη δεύτερη θέση κατέχει η δίαιτα όπου τα άτομα καταναλώνουν τα ούρα τους. Αν και θα λέγαμε ότι δεν χρειάζεται να εξηγήσουμε τα αυτονόητα, η πρακτική αυτή είναι επικίνδυνη. Τα ούρα μας δεν είναι άσηπτα! Περιέχουν μικροοργανισμούς, και παραπροϊόντα του μεταβολισμού μας. Προφανώς, για να έχουν αποβληθεί, το σώμα μας δεν τα χρειάζεται!

Την 3η θέση κατέχουν τα τσάγια αποτοξίνωσης και οι καφέδες για απώλεια βάρους. Τα ροφήματα αυτά τα βλέπουμε συνέχεια τα τελευταία χρόνια, ειδικά από διάσημους και influencers. Τα ροφήματα αυτά υποτίθεται ότι θα αποτοξινώσουν τον οργανισμό και θα οδηγήσουν σε απώλεια βάρους, όμως κανένα ρόφημα ή συμπλήρωμα δεν θα αποτοξινώσει το σώμα μας, ενώ η απώλεια βάρους οφείλεται στην απώλεια υγρών που προέρχεται από τα διουρητικά και καθαρτικά που βρίσκονται στα προϊόντα αυτά. Ακόμη και αν διαφημίζονται ως «φυσικά προϊόντα», ας μη ξεχνάμε ότι υπάρχουν στη φύση διουρητικά και καθαρτικά βότανα! Μάλιστα, σε επιστημονικό περιοδικό έχει δημοσιευτεί η περίπτωση μιας γυναίκας που κατέληξε στο νοσοκομείο με σπασμούς λόγω υπονατριαιμίας εφόσον ακολούθησε αυστηρή δίαιτα αποτοξίνωσης με νερό και τσάγια αποτοξίνωσης. Επίσης, η χρήση των προϊόντων αυτών δεν θα βοηθήσουν στην απώλεια λίπους, ούτε στην υγιή σχέση με το φαγητό!

Στην 4η θέση θα βρούμε τα Slimming Sachets. Αν και δεν γνωρίζω αν υπάρχουν στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον BDA είναι ρόφημα σκόνη σε σακουλάκι που διαφημίζεται για απώλεια βάρους, ενώ περιέχει μικροθρεπτικά συστατικά, αλλά όχι μακροθρεπτικά (υδατάνθρακες/λιπαρά/πρωτεΐνη). Το κόστος είναι £100 το μήνα! Ενώ υπάρχουν αρκετές εταιρείες που προμοτάρουν τέτοια συμπληρώματα, δεν είναι ούτε απαραίτητα για την απώλεια βάρους! Επιπλέον, μαγικές λύσεις στην απώλεια βάρους και την υγεία δεν υπάρχουν, επομένως θα πρέπει να είμαστε αρκετά προσεκτικοί με τέτοια προϊόντα! Μάλιστα, τα συμπληρώματα αυτά δεν περνούν από τους ελέγχους που περνούν τα φάρμακα! Ο αριθμός γνωστοποίησης που αναγράφουν ότι έχουν- ύστερα από ηλεκτρονική αίτηση στον εκάστοτε ΕΟΦ- δεν είναι το ίδιο με τον αριθμό κυκλοφορίας των φαρμάκων!

Τέλος, την 5η θέση καταλαμβάνει το αλκαλικό νερό. Αυτό το νερό έχει υψηλότερο pH από τα υπόλοιπα καθώς περιέχει συστατικά που το κάνουν πιο αλκαλικό, και άτομα που το αγοράζουν πιστεύουν ότι βοηθά περισσότερο στον μεταβολισμό και την αποτοξίνωση, σε σχέση με το κανονικό νερό, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι θα αλλάξει το pH του αίματός τους σε αλκαλικό! Το νερό, ανεξαρτήτως του pH του είναι απαραίτητο για τη ζωή. Μη σπαταλάτε χρήματα σε ακριβό νερό επειδή είναι αλκαλικού pH. Το νερό αυτό «ανήκει» στην αλκαλική δίαιτα, η οποία βασίζεται στο ότι τα τρόφιμα μπορούν να αλλάξουν το pH του σώματός μας, κάτι που δεν ισχύει! Ο οργανισμός μας μόνος του κρατάει το pH του αίματος μας πάντοτε σε σταθερό pH 7,35-7,45, ενώ παράλληλα το στομάχι μας έχει αρκετά όξινο pH γύρω στο 3,5. Η διατροφή μας δεν επηρεάζει το pH του αίματος! Εαν το pH του αίματος μας μεταβληθεί έστω και λίγο, αυτό δείχνει ότι νοσούμε σοβαρά και χρειαζόμαστε άμεσα ιατρική περίθαλψη.

Ολοένα και περισσότερες παράδοξες και δυνητικά επικίνδυνες δίαιτες και συμπληρώματα γίνονται μόδα. Μαγική λύση για την υγεία μας δεν υπάρχει, και ας ισχυρίζονται οι διάφοροι διάσημοι και εταιρείες το αντίθετο! Το να διάγουμε έναν υγιή τρόπο ζωής, με άσκηση, και θρεπτικό φαγητό στα πλαίσια μιας υγιεινής διατροφής είναι κλειδί για την υγεία μας! Ας μη παρασυρόμαστε από διάσημους (δεν ξέρουν καλύτερα από εμάς!), ψευδοεπιστήμονες και τις διαφημίσεις. Εάν χρειάζεστε βοήθεια για τη βελτίωση της διατροφής σας ή για απώλεια βάρους, εμπιστευτείτε μόνο τους ειδικούς, τους αδειούχους διαιτολόγους-διατροφολόγους!

Γιορτές και ποικιλία δελεαστικών γλυκών είναι έννοιες ταυτόσημες! Ένα πρότυπο υγιεινής διατροφής δεν απαγορεύει καμία ομάδα τροφίμων (εκτός κι αν συντρέχουν ιατρικοί λόγοι), και, συνεπώς, η με μέτρο κατανάλωση γλυκών, δυνητικά, είναι εφικτή ως μέρος μιας υγιεινής διατροφής.

Αν και πολλές φορές τα γλυκά ενοχοποιούνται για την αύξηση του σωματικού βάρους ή για χρόνια νοσήματα- συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών παθήσεων ή του σακχαρώδους διαβήτη τύπου ΙΙ- στην πραγματικότητα, όταν καταναλώνονται συνετά, δεν επηρεάζεται αρνητικά η σωματική υγεία ή το βάρος μας.

Λαμβάνοντας υπ’ όψιν το παραπάνω, προκύπτει το εύλογο ερώτημα: πώς καταφέρνουμε να απολαύσουμε τα γιορτινά γλυκά, χωρίς όμως, να παραβούμε το επιτρεπτό μέτρο;

  1. Τα συμπεριλαμβάνουμε στη διατροφή μας

Όταν απαγορεύουμε στον εαυτό μας την απόλαυση γλυκών το μυαλό μας δεν μπορεί να «διαφύγει» αυτής της έλλειψης και προσκολλάται σε αυτή, με αποτέλεσμα, εν τέλει, να ενδίδουμε και να προσλαμβάνουμε μεγαλύτερη ποσότητα, ώστε να κορεστεί η μεγάλη μας επιθυμία για γλυκό. Αν, επομένως, δίνουμε στον εαυτό μας την ευκαιρία για γλυκό «άνευ όρων» -όχι όμως «άνευ ορίων»-, η επιθυμία αυτή καταλαγιάζει σε σημαντικό βαθμό.

Κατ’ επέκταση, τα γλυκά μπορούν να αποτελέσουν μέρος της διατροφής μας, ακόμη κι αν επιθυμούμε να χάσουμε βάρος. Αυτό είναι εφικτό βάζοντας μικρότερες μερίδες στο γεύμα μας -συνοδευόμενο με μεγάλη σαλάτα- ή προγραμματίζοντας περισσότερη άσκηση (ακόμη κι αν πρόκειται για έναν περίπατο για χριστουγεννιάτικα ψώνια).

  1. Θέλουμε πραγματικά να φάμε γλυκό;

Συχνά συγχέουμε το αίσθημα πείνας, που αποτελεί φυσιολογικό μηχανισμό του σώματος ειδοποιώντας ότι είναι ώρα για το επόμενο γεύμα/σνακ, με τη λιγούρα, την έντονη επιθυμία για γλυκό ή αλμυρό σνακ που διαρκεί για περίπου 10 λεπτά. Όταν πεινάμε, είναι σαφώς προτιμητέο να φάμε ένα θρεπτικό και χορταστικό γεύμα ή σνακ, ενώ, όταν αισθανόμαστε λιγούρα, μπορούμε να απασχοληθούμε με κάτι για λίγα λεπτά, όπως ένα τηλεφώνημα σε φίλο/η ή μια εργασία του σπιτιού, και το αίσθημα λιγούρας θα περάσει.

Άλλες φορές, πάλι, χρησιμοποιούμε τα γλυκά ως επιβράβευση, ως αγχολυτικό, ως τρόπο χαλάρωσης ή και ξεκούρασης. Το φαγητό, όμως, δεν μπορεί να επιλύσει, μαγικά, ενδεχόμενα προβλήματα που προκύπτουν. Είναι αναγκαίο να εστιάσουμε στο πρόβλημα που μας απασχολεί, να μετριάσουμε την έντασή του, παρά να προσπαθήσουμε να το βάλουμε, προσωρινά, στην άκρη. Επίσης, ως επιβράβευση μπορούμε να βρεθούμε με φίλους ή να αγοράσουμε ένα μικρό δωράκι στον εαυτό μας -που δεν τρώγεται-.

  1. Επιλέγουμε το γλυκό που μας αρέσει πραγματικά

Είναι βέλτιστο να είμαστε επιλεκτικοί με τα γλυκά που επιλέγουμε να καταναλώνουμε, εφόσον τα καταναλώνουμε για απόλαυση, κι όχι εξαιτίας της διατροφικής τους αξίας. Εάν μας προσφέρεται οποιοδήποτε γλυκό που -κατά περίπτωση- δεν μας ελκύει τόσο ή δεν θέλουμε να φάμε γλυκό εκείνη τη στιγμή, μπορούμε να αρνηθούμε ευγενικά, λέγοντας ότι θα κεραστούμε σε λίγο.

  1. Προτιμάμε να καταναλώνουμε τα γλυκά με γεμάτο στομάχι

Τα γλυκά δεν χορταίνουν ούτε προσφέρουν τα θρεπτικά συστατικά που έχει ανάγκη το σώμα μας. Σε περίπτωση που καταναλώσουμε γλυκό, ενώ πεινάμε ή αντί φαγητού, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να προσλάβουμε μεγαλύτερη ποσότητα γλυκού, ώστε να νιώσουμε κορεσμό. Γι’ αυτό το λόγο είναι απαραίτητο να θρέψουμε πρώτα στο σώμα μας με τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, ώστε να λειτουργεί σωστά, και μετά να απολαύσουμε το αγαπημένο μας γλυκό.

  1. Τρώμε συνειδητά και απολαμβάνουμε πραγματικά το γλυκό μας

Οι γρήγοροι ρυθμοί της καθημερινότητας μας οδηγούν στην ασυναίσθητη κατανάλωση τροφίμων. Πόσες φορές δεν έχουμε καταναλώσει ολόκληρη μερίδα φαγητού ή γλυκού, χωρίς να το αντιληφθούμε;

Όταν επιθυμούμε ένα γλυκό, ας πάρουμε μια μερίδα από αγαπημένο μας γλυκό, κι ας την απολαύσουμε τρώγοντας σε ένα ήρεμο περιβάλλον τρώγοντας μικρές μπουκιές και αργά, ούτως ώστε να απολαύσουμε τη γεύση, την υφή, τη θερμοκρασία αλλά και τα συστατικά του γλυκού. Γενικότερα τρώγοντας συνειδητά απολαμβάνουμε το γλυκό μας, οπότε και καταλαβαίνουμε ότι δεν θέλουμε και δεύτερη μερίδα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ικανοποιημένοι από τη μερίδα που φάγαμε μειώνουμε την πιθανότητα να βγούμε εκτός ορίων με τα γλυκά.

  1. Τοποθετούμε τα γλυκά σε σημείο που δεν είναι ορατό και εύκολα προσβάσιμο

Ένα ξένο ρητό λέει: «Out of sight, out of mind», που σημαίνει: «εκτός οπτικού πεδίου, εκτός μυαλού».

Η κατανάλωση γλυκών -ειδικά την περίοδο των γιορτών- γίνεται λόγω συνήθειας ή λιγούρας, μιας που τα έχουμε σε προσβάσιμο σημείο, σχεδόν διάσπαρτα σε όλο το σπίτι. Η έρευνα καταδεικνύει ότι, όταν τοποθετούμε λιχουδιές σε ορατό σημείο, τότε αυξάνεται η πιθανότητα να τις καταναλώσουμε, και μάλιστα σε ποσότητα. Ενδείκνυται να τοποθετούμε τα γλυκά σε ντουλάπι που δεν ανοίγουμε συχνά, έτσι ώστε να μειώνουμε την πιθανότητα της υπερ-κατανάλωσής τους.

  1. Μοιραζόμαστε τα γλυκά με φίλους και ανθρώπους που έχουν ανάγκη

Η ύπαρξη ποικιλίας αλλά και ποσότητας γλυκών στο σπίτι συνιστά αναμφίβολα πειρασμό. Προτιμότερο είναι να κρατάμε μικρή ποσότητα στο σπίτι και τα υπόλοιπα να τα διαμοιράζουμε σε φίλους και συγγενείς ή σε άτομα που έχουν ανάγκη από μικρές πράξεις καλοσύνης. Ορφανοτροφεία, γηροκομεία και άλλα ιδρύματα είναι κάποια εξ αυτών που έχουν ανάγκη τέτοιων χειρονομιών.

Εν κατακλείδι, αν και εστιάζουμε στα εποχικά εδέσματα, οι γιορτές είναι ένα εφαλτήριο να περάσουμε ποιοτικότερο χρόνο με την οικογένεια και τους φίλους μας. Ας απολαύσουμε τα αγαπημένα μας γλυκά, χωρίς να θέτουμε άσκοπους και ανέφικτους περιορισμούς, αλλά συνειδητά και, αφού πρώτιστα έχουμε καλύψει τις ανάγκες του σώματός μας σε απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.

Σελίδα 1 από 15
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top