Με αφορμή το πανηγύρι του Ταύρου της Αγίας Παρασκευής

1961. Άνθρωπος και άλογο έτοιμοι για το πανηγύρι. Εικονίζεται ο Δημήτρης Αναγνωστής. 1961. Άνθρωπος και άλογο έτοιμοι για το πανηγύρι. Εικονίζεται ο Δημήτρης Αναγνωστής.

Ανθρωπομορφισμός

27/06/2022 - 10:30

Της Μάγδας Αναγνωστή

 

Για το πανηγύρι του Ταύρου της Αγίας Παρασκευής όλοι λίγο-πολύ οι Λέσβιοι έχουν ακούσει, και πολλοί έχουν παρακολουθήσει τα δρώμενα, ή ακόμα έχουν συμμετάσχει στο τελετουργικό του. Οι περισσότεροι νομίζουν πως οφείλει το όνομά του στον ταύρο που γίνεται κουλμπάνι, ενώ λιγότεροι γνωρίζουν πως το χρωστάει στο όρος Ταύρος, όπου και τελείται. Με τον διονυσιακό, ομού και απολλώνιο χαρακτήρα του πανηγυριού, και την συνοχή (και συνέχεια) με την ύπαρξη της Αγίας Παρασκευής σε χρονικό βάθος, στο οποίο μόνο με λαογραφικές μεθόδους μπορεί κανείς να εισχωρήσει στην πραγματικότητα, ασχολήθηκα για πάρα πολλά-πολλά χρόνια. Τα πορίσματα δημοσιεύτηκαν στη μελέτη μου με τον τίτλο “Το πανηγύρι του Ταύρου και η Αγία Παρασκευή Λέσβου - Αρχαία και νέα μυθολογία και πρακτική”, που εκδόθηκε το 2018 από την Γενική Γραμματεία Αγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, στο συλλογικό έργο “Λαϊκές γιορτές, χθες, σήμερα στο Αιγαίο”. Βιβλίο πυξίδα και κίνητρο για τη μελέτη αυτή υπήρξε “η Σελλάδα της Αγίας Παρασκευής” του Κώστα Μάκιστου, που αποτελεί κιβωτό αποδείξεων της λεγόμενης θεωρίας της συνέχειας στη Λαογραφία.

Σε κάποιες σύντομες αναφορές του στο πανηγύρι ο Μάκιστος κάνει λόγο για κάτι πολύ περίεργο, που μου φάνηκε τότε (πριν σχεδόν 40 χρόνια) μάλλον απίστευτο, σχεδόν μεταφυσικό αν όχι και μυθικό. Πάρα ταύτα το συμπεριέλαβα ήδη στην πρώτη γραφή της μελέτης, αλλά εδώ θα το μεταφέρω από την έκδοση των Λαϊκών γιορτών (σελ. 131): “Σε παλιότερα χρόνια ο ταύρος προσφερόταν πρωτύτερα από το πανηγύρι, και μάλιστα στη γιορτή του Αγίου Χαραλάμπους, τον Φεβρουάριο. Από τότε και μέχρι την θυσία το ζώο ήταν ελεύθερο να βόσκει οπουδήποτε, ακόμη και μέσα στα σπαρτά. Οι χωρικοί, όχι μόνο δεν το εμπόδιζαν, αλλά και το θεωρούσαν καλό για τη σοδειά τους να βοσκήσει το ιερό ζώον στο χωράφι τους! Έθιμο που υπήρχε αυτούσιο και στην αρχαιότητα. Λέγανε μάλιστα πως το ζώο μέρευε απ' την επαφή του με τους ανθρώπους και όταν πλησίαζε η μέρα της θυσίας μόνο του ανέβαινε στο χωριό και στεκόταν έξω από την πόρτα του πρωτοζευγά.”. Πολλά χρόνια αργότερα ακούσαμε από τον φίλο Στρατή Καρακωσταντή, πασίγνωστο σε όλο το νησί ως ο ιδανικός ίσως λέσβιος ιππέας και πανηγυριώτης πάππου προς πάππου, ιστορίες για το πανέμορφο κάτασπρο άλογο του παππού του. Μας αφηγήθηκε λοιπόν πως το άλογο αυτό αντιλαμβανόταν πότε πλησίαζε το πανηγύρι και προκαλούσε το αφεντικό του να το προετοιμάσει για να λάβει μέρος στη γιορτή. Έβαζε τα πόδια του πάνω στο παχνί δείχνοντάς του πως ήθελε να το πεταλώσει. Έχωνε τη μούρη του στην αγκαλιά του για να του φορέσει τα γκέμια. Φυσικά το άλογο δεν ξεφύλλιζε το ημερολόγιο. Ήταν όμως τέτοια η επικοινωνία του ζώου με τον αναβάτη που μπορούσε να διαισθάνεται μέσω του αφεντικού του ακόμη και τη ροή του χρόνου.

 

Στις αγροτικές κοινωνίες οι άνθρωποι είναι δεμένοι με τα ζώα τους. Δεν τα χρησιμοποιούν μόνο μόνο για ωφελιμιστικούς σκοπούς, στις δουλειές, στα χωράφια. Είναι οι σύντροφοί τους στην εργασία, είναι σχεδόν μέλη της οικογένειας και συχνά κατοικούν δίπλα απ' το σπίτι του αφέντη τους. Εμπεδώνεται κατ' αυτόν τον τρόπο μια σχέση αλληλεξάρτησης. Εκείνα συμβάλλουν στο οικογενειακό εισόδημα και οι άνθρωποι τα προστατεύουν, τα φροντίζουν, τα αγαπούν. Τους δίνουν ονόματα, πολύ συχνά ανθρώπινα, τα περιποιούνται, τους μιλούν με τρυφερότητα και αγάπη. Συν-μετέχει, για παράδειγμα το άλογο από κοινού στη διασκέδαση, στις γιορτές, στα πανηγύρια, ή ο σκύλος στο κυνήγι. Γιατί τέτοιες δραστηριότητες δεν τις απολαμβάνουν μόνο οι άνθρωποι. Μπορούμε με βεβαιότητα να ισχυριστούμε πως η χαρά είναι εξ ίσου μεγάλη και για τα ζώα, τα οποία βιώνουν συναισθήματα παρόμοια με των ανθρώπων. Ή, καθώς το διατυπώνει ο Δαρβίνος στη μελέτη του “Η έκφραση των συναισθημάτων στον άνθρωπο και τα ζώα”, συμβαίνει “πως τα ζώα, όπως οι άνθρωποι νοιώθουν την χαρά και τον πόνο, την ευτυχία και τη δυστυχία”. Το άλογο είναι ικανό για πιο πολύπλοκα αισθήματα όπως περηφάνεια, ζήλια, ντροπή, ευγνωμοσύνη, θαυμασμό ή και περιφρόνηση. Παίρνει μεγάλη ικανοποίηση όταν το περιποιούνται, φροντίζουν την εμφάνισή του, το στολίζουν. Όταν καμαρώνουν γι αυτό, καμαρώνει μαζί. Όχι μόνο λοιπόν αναπτύσσει παρόμοια συναισθήματα με τον άνθρωπο αλλά και είναι σε θέση να τα “μοιράζεται” μαζί του, στα πλαίσια της αμοιβαιότητας και της αλληλοκατανόησης.

Ας μην μας παραξενεύει λοιπόν καθόλου που ο ταύρος κατά την περιφορά του στο χωριό, πριν οδηγηθεί στη θυσία, αισθάνεται κυριολεκτικά ευτυχής και συνεπαρμένος από τη μουσική που τον συνοδεύει. Ακολουθεί τον ρυθμό της, σταματά όταν η πορεία κάνει στάση και συνεχίζει όταν η πομπή ξαναξεκινήσει. Αυτό το όλο μυς ζωντανό που ζυγίζει αρκετά πάνω από έναν τόνο, αφήνεται να το πλησιάζουν οι γυναίκες και να το στολίζουν με μαντήλια, να το καβαλικεύουν στην πλάτη παιδάκια χωρίς να διατρέχουν κανέναν κίνδυνο. Κάτω από κανονικές συνθήκες θα ήταν επικίνδυνο να πλησιάσει έστω κανείς έναν ταύρο του μεγέθους αυτού. Κι όμως στην περιφορά το ζώο συν-περι-φέρεται γαλήνια γιατί συν-μετέχει στη χαρά της γιορτής.

Άνθρωποι και ζώα συμμετέχουν από κοινού στη μεγάλη γιορτή της φύσης, δεόμενοι για την αναγέννησή της. Αυτοί μπορούν, γιατί αυτοί συνεχίζουν να αποτελούν κομμάτι αναπόσπαστο της φύσης. Γι αυτούς τα ζώα αποτελούν προέκταση του εαυτού, έχουν πραγματική υπόσταση, δεν είναι άρθρο τάδε, παράγραφος δείνα του κάποιου νόμου. Όσους ενώνει η παράδοση, με όσα αυτή συνεπιφέρει, μπορούν να διακρίνουν στο ζώο τα “ανθρώπινα” χαρακτηριστικά του.

 

Η απόδοση στο ζώο συναισθημάτων και συμπεριφοράς ανθρώπινης ονομάζεται ανθρωπομορφισμός. Κι αυτόν τον είδαμε πόσο δραστικά λειτουργεί στους μύθους του Αισώπου που συνεχίζουν να διδάσκουν και να ψυχαγωγούν πάνω από 2500 χρόνια. Οι μύθοι δημιουργήθηκαν σε μια εποχή που ζώα και φυτά, ακόμη και οι πέτρες, είχαν ψυχή και λόγο και συνομιλούσαν με τους ανθρώπους, και όλα τα όντα ζούσαν σε αρμονία μεταξύ τους. Ας φροντίσουμε λοιπόν να διατηρήσουμε όποιο έστω μέρος της ζωής “κατά φύσιν” μας έχει απομείνει.

Γενική Ροή Ειδήσεων

PROUDLY POWERED BY CJ web | Copyright © 2017 {emprosnet.gr}
Made with love and a lot of coffee by CJ web, Creative web Journey