FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τετάρτη, 30 Αυγούστου 2017 17:06

Η πόλη Αταρνεύς

 

 

«Αταρνεύς δ’ εστί το του Ερμείου Τυραννείον, είτα Πιτάνη πόλις Αιολική, δύο έχουσα λιμένας και ο παραρέων αυτών ποταμός Εύηνος, εξ ου το υδραγωγείον πεποίηται τοις Αδραμυττηνοίς» (Στράβων 13.1.67). Είμαστε έξω από το σημερινό Ντικιλί, και αριστερά μας (ανατολικά) δεσπόζει ένα ύψωμα με επιπεδωμένη κορφή, την ακρόπολη του Αταρνέα! Τότε που η πόλις φύλαγε την είσοδο της εύφορης κοιλάδας του Κάικου, προς την Πέργαμο, ο τόπος ήταν βαλτώδης, με θερμά νερά ανάμεσα και τη θάλασσα στη θέση της σημερινής κωμόπολης. Το ύψωμα (Hatipler kalesi) των 200 μέτρων φιλοξενεί την ακρόπολη της αρχαίας ελληνικής πόλης, με τριπλή οχύρωση από το ελληνιστικό τείχος, με ισόδομη-ψευδοϊσόδομη τοιχοποιία και πύργους, τα θεμέλια των σπιτιών και των κτηρίων, τη νεκρόπολη στην ανατολική πλαγιά και μια υπέροχη θέα προς το Αιγαίο και τη Λέσβο!

Ο ερειπιώνας ανήκει στην αρχαιότερη αρχαϊκή-κλασική περίοδο, κύρια στην ελληνιστική και ελάχιστα στη βυζαντινή. Τα νομίσματα της πόλης, με το ΑΤΑ ή το ΑΤΑΡ, έχουν στη μια όψη τον πανταχού παρόντα Απόλλωνα και στην άλλη το «μισό άλογο» ή και το φίδι. Ίσως από τις Θερμές Θεραπευτικές πηγές γύρω του, κύρια στα Άστυρα (σημερινό Νεμπιλέρ - Παυσανίας 4.35.10), από τις οποίες εικάζεται ότι πήρε το όνομά της η πόλη. Είναι πασίγνωστος ο ηγέτης της Ερμείας, η σχέση του με τον Αριστοτέλη (ο φιλόσοφος παντρεύτηκε την ανιψιά του Πυθιάδα) και με την Άσσο, στην οποία τον έστειλε με τον Ξενοκράτη να ιδρύσει τη σχολή.

Ο Ηρόδοτος την αναφέρει το 480 π.Χ. στη διέλευση του Δαρείου προς τον Ελλήσποντο και o Ξενοφών στην πορεία του προς την Πέργαμο. Όταν το 344 π.Χ. πέθανε ο Ερμείας, η πόλη μαζί με την Άσσο καταλαμβάνεται πάλι από τους Πέρσες και τις απελευθερώνει 10 χρόνια μετά ο Αλέξανδρος! Έτσι αρχίζει η λαμπρή εποχή των Ατταλιδών της Περγάμου, από την οποία περνούν στη Ρωμαϊκή Επαρχία της Ασίας και ερημώνεται τον 1ο μ.Χ. αιώνα από κάποια επιδημία (ίσως την πανώλη, ικέτιδα στον Σμινθέα Απόλλωνα). Γι’ αυτό και ο Πλίνιος (5.30) αναφέρει ότι στην εποχή του δεν υπήρχε σαν πόλη!

Αξίζει να αναφέρουμε ότι από εδώ καταγόταν ο Πρόξενος, που είχε παντρευτεί τη μεγάλη αδελφή του Αριστοτέλη, την Αριμνήστη. Όταν πέθαναν οι γονείς του φιλοσόφου, μετά από διετείς σπουδές αναλαμβάνει αυτός και τον στέλνει, 17χρονο, στην Αθήνα, στον Πλάτωνα!!! Η κόρη του Πρόξενου Ηρώ έστειλε τον γιο της Κλεισθένη κοντά στον θείο του Αριστοτέλη (ιστορικός του Αλεξάνδρου) και ο άλλος της γιος Νικάνορ παντρεύτηκε την κόρη του φιλοσόφου. Όσο για τους Χίους, οι οποίοι είχαν από τον Κύρο πάρει κληρονομιά τον Αταρνέα, δεν συγχώρεσαν την κατάληψή του από τον Ερμεία και θεωρούνται υπεύθυνοι για τη «δυσφήμιση» του ονόματός του!!

 

Δίπλα στο σημερινό Ντικιλί...

 


...ο Αταρνέας...

 

...στο Hatipler Kalesi...

 

...με υπέροχη θέα προς τη θάλασσα...

 

...με τρεις περίβολους...

 

...ελληνιστικών τειχών...

 

...και ίσως κτηρίων με Λεσβία δομή...

 


...με την ελληνική κεραμική...

 

...ο ΑΤΑΡ με τον Απόλλωνα, το άλογο...

 

...και το φίδι.

 

 

 

Το ταξίδι μας στον τόπο και στον χρόνο αφήνει πάλι το Αϊβαλί, αλλά τώρα στρέφεται προς τα νότια, προς το Ντικιλί και την Πέργαμο. Μια αρχαία περιοχή που ως τη Σμύρνη αποικίστηκε και αυτή από την κραταιά Μυτιλήνη, μια εύφορη λουρίδα γης, ανάμεσα στους λόφους της παραλίας και στα βουνά, που την κλείνουν από την ενδοχώρα. Αυτά τα βουνά που φαίνονται απέναντι όταν πηγαίνουμε προς το αεροδρόμιο είναι τα Madaras dag, με κορυφή στα ΒΑ το Kuzak (1341μ). Είναι ο αρχαίος Πίνδασσος, με την κορυφή του Κοζακιού.

Αφήνοντας το Αϊβαλί, τα χαρακτηριστικά υψώματα «τραπέζι του διαβόλου», του «λαγού τα αφτιά», την «Αγία Παρασκευή του Κόντογλου» και τον ερειπωμένο, τρουλωτό ναό του Αγίου Γεωργίου των Αμπατζήδων (έφτιαχναν αμπάδες, τσόχες οι κτήτορές του), περνάμε από το Μικρό Χωριό (Kucukkoy), τους παλιούς Γιανιτσαριώτες, με τον ναό του Αγίου Αθανασίου (τώρα τζαμί) και τη μεγάλη πλαζ του Sarimsaker, όπου έρχονται καραβάκια από το Αϊβαλί. Ελιές, αραβόσιτος, ηλίανθος, ντομάτες, πιπεριές, μπάμιες και οι μικρές κουκουναριές γεμίζουν όλη τη ζώνη ανάμεσα στα βουνά με τα μικρά χωριά και την κατάσπαρτη από τουρισμό παραλιακή ζώνη! Δίπλα στη θάλασσα ανοίγεται η Αλυκή, μεγάλος υγρότοπος και μετά η Αλτίνοβα, με τεράστιες παραλίες, χτισμένες παντού και κατάφυτη από ελιές. Αυτή ήταν το ελληνικό Αγιασμάτι, με τον ναό του Αγίου Ματθαίου με το ελληνικό σχολείο δίπλα του. Έμειναν μόνο Τούρκοι και τίποτα από την εκκλησιά και ο Κεμάλ το 1934 την ονόμασε Αλτίνοβα από τα «χρυσά χωράφια των σπαρτών». Και το κοκκινωπό χρώμα της αλυκής (από το μικρό βλεφαριδόζωο Donalella salina) o θρύλος το απέδωσε στο αίμα των σφαγμένων χριστιανών!

Στο χωριό υπάρχει το τζαμί του Haki Bayram Veli που έζησε επί Βαγιαζήτ του Β΄, μέχρι το 1460! Έχτισαν προς τιμή του το μνημείο το 1490-1491, με ενδιαφέρον εσωτερικό και τοιχοδομία! Στην παραλιακή ζώνη εκβάλλει ο ποταμός Madra που κατεβαίνει από τον Πίνδασσο και είναι ο αρχαίος Γρύλιος! Αναφέρεται από τον Στράβωνα η ύπαρξη της αρχαίας Ηράκλειας ανάμεσα στο Κιουτσούκ κίοι και την Αλτίνοβα, στη θέση Τσακμάκ! Κατηφορίζοντας την εθνική Σμύρνης-Τσανάκ καλέ, κολλημένα στους πρόποδες των παραφυάδων του Πινδάσσου, βρίσκονται τα μικρά χωριά! Το Salimer, το Kiratli, το Gokceagil, το Nebiler, το Kabakum, το Istamiar, το Kizilcukuf. Με τους μιναρέδες να φαίνονται από την παραλία της Λέσβου, με τις εκτάσεις των καλλιεργειών και την πυκνά δομημένη παραλιακή ζώνη! Όλα αυτά ήταν ανέκαθεν τσιφλίκια, εύφορες εκτάσεις, εμπορικές, βιοτεχνικές επιχειρήσεις Ελλήνων κύρια και Τούρκων! Αυτά μέχρι την τραγωδία του 1922!

 

Ο Αϊ-Γιώργης των Αμπατζήδων...

 

...και οι «κόκκινες αλυκές» στον δρόμο...

 

...και μετά η Αλτίνοβα...

 

...με το τζαμί του Haki, Bayram Veli...

 

...με ωραίο εσωτερικό...

 

...πανάκριβο το κουκουνάρι και στη Λέσβο...

 

...αραβόσιτος και ηλίανθος...

 

...και η παραλία γεμάτη κτήρια...

 

...και στους πρόποδες χωριουδάκια...

 

...στον δρόμο προς το Ντικιλί!

 

 

Την Άσσο κατέλαβαν από τους Φράγκους οριστικά οι Τούρκοι το 1330 (ή 1338), μετά τη νίκη του Οσμάν Α΄ στη Λήμνο το 1288. Έχουμε πια ένα χωριό, στο οποίο όμως ο σουλτάνος Murat Hudavendigar (1326 Προύσα-1389 Κοσσυφοπέδιο) το 1359 χτίζει στη βορινή, βραχώδη έξαρση της παλιάς ακρόπολης ένα μνημειακό τέμενος που φέρει το όνομά του.

Σ’ αυτό χρησιμοποιείται η λαξευμένη πέτρα των τειχών του ιερού της Αθηνάς, αρκετά παλαιοχριστιανικά μέλη και στην τοιχοποιία του παρουσιάζεται η πλινθοπερίκλειστη βυζαντινή τεχνική του 12-13ου αι, καθώς και οι ζώνες με οπτοπλίνθους (τούβλα). Τα παράθυρά του (ανά δύο στις δύο πλευρές) φέρουν τόξα με κεραμοπλαστική, ενώ διαθέτει υψηλότερα ανά δύο ανοίγματα φωτισμού στις τρεις πλευρές. Τα ανώτερα τμήματα των τοίχων καθώς και η πολυγωνική βάση του τρούλου (σκεπασμένη με μεγάλες κεραμίδες) είναι κατασκευασμένα από μικρότερους λίθους.

Ορθογώνιο κτίσμα, παρόμοιο του Alaaddih, βρίσκεται στην Προύσα, του 1326, με εντολή του ίδιου σουλτάνου. Φέρει μνημειακή πρόσοψη με στεγασμένο εξωνάρθηκα, που στηρίζεται σε δύο μαρμάρινες κολόνες από χριστιανικά μνημεία και στους πλάγιους τοίχους. Δύο κάθετα τόξα χωρίζουν την οροφή του εξωνάρθηκα σε τρεις θόλους (από τούβλα) και στο μέσον φέρει τη μνημειακή θύρα, με μαρμάρινο θύρωμα. Το υπέρθυρο καταλαμβάνει λοξότμητο μέλος από χριστιανικό ναό με το «Χρίσμα» στο μέσον. Στη λοξή και στη στενή επιφάνειά του φέρει επιγραφή με βυζαντινούς χαρακτήρες. Βρήκα μια δημοσίευσή της* που είναι περίεργη: «Οι κάτοικοι του Σκάμανδρου είναι κοντά στον Άνθιμο και είναι πρόθυμοι να τον ανταμείψουν επειδή αυτός προσεύχεται σθεναρά για τη συγχώρεση των αμαρτιών τους και επειδή προσπαθεί να επισκευάσει ένα ασταθές τμήμα της εκκλησίας του Αγίου (Aziz) Κορνηλίου. Όποιος γνωρίζει από την πολιτεία την ομορφιά αυτής της εκκλησίας και βλέπει τη μεγαλοπρέπεια του ψηφιδωτού της είναι δούλος του θεού και πρέπει να επισκευαστεί η εκκλησία πριν πεθάνει ο Άνθιμος, γιατί σ’ αυτήν πρέπει να προσεύχεται για τη συγχώρηση των αμαρτιών που διαπράχτηκαν».

Ο ίδιος σουλτάνος, το 1353, χάρισε στον τόπο την υπέροχη πολύτοξη γέφυρα, που περνά επάνω από τον Τούζλα, δίπλα στη σημερινή του. Τέσσερις καμάρες, η μία μεγάλη, με οξύληκτα τόξα, από λαξευμένη ντόπια καφετιά πέτρα, με έμβολα στη ροή του ποταμού, στέκεται αθάνατη, μάλλον απαραίτητη σε βασικό δρόμο της εποχής!

 

* Την επιγραφή αναφέρει ο Clarke σε μια περιγραφή του της Άσσου. Ο Κορνήλιος ήταν Πάπας της πρώιμης Ρώμης και επίσκοπός της μέσα στους διωγμούς του Δέκιου, οπότε και πέθανε μαρτυρικά (180-253 μ.Χ)! Δεν γνωρίζω αν η μεγάλη παλαιοχριστιανική, χαμηλά κοντά στον δρόμο, που έφερε ψηφιδωτό δάπεδο, ήταν αυτή που αναφέρει το παλαιοχριστιανικό μέλος, στο τζαμί! Γιατί αυτή η επίκληση αναφέρει μια «υπέροχη εκκλησία», που θα μπορούσε να είναι η μεγάλη ανασκαμμένη, τρίκλιτη βασιλική του 5ου μ.Χ. αι. (προηγούμενο άρθρο). Δεν αποκλείεται βέβαια να αφορά και έναν άλλο, άγνωστο ναό της πόλης.

 

Το Μurat Hudavendigar Camil του 1353...

 

...με βυζαντινή τοιχοποιία...

 

...με πολυγωνικό τρούλο...

 

...με μνημειακή πρόσοψη...

 

...στεγασμένο με θόλους...

 

...στη μνημειακή θύρα του...

 

...υπάρχει χριστιανικό μέλος με επιγραφή...

 

...και υπέροχο εσωτερικό δάπεδο.

 

Η γέφυρα του 1353...

 

...με την Άσσο στο φόντο.

Τετάρτη, 26 Ιουλίου 2017 19:22

Άσσος: Η θρησκευτική της ιστορία

 

 

Μετά τη ρωμαϊκή περίοδο, η φυσική εξέλιξη προς την παλαιοχριστιανική περίοδο εμφανίζει τρίκλιτες βασιλικές, όπως αυτή στα νότια της πόλης (στον δρόμο προς το λιμάνι) του 5ου και 6ου μ.Χ. αι. Μετά το 381 μ.Χ. καταστρέφονται αρκετά αρχαία κτήρια και χτίζονται νέα (εκκλησίες στη θέση του Γυμνασίου, του μικρού ναού της αγοράς, του Βουλευτηρίου). Αναφέρεται ο επίσκοπος Άσσου Μάξιμος στη σύνοδο της Νίκαιας (325 μ.Χ.) και στην Έφεσο (3η το 431 μ.Χ.). Η πόλη επεκτείνεται τον 4ο και 5ο μ.Χ. αι. έξω από τα τείχη, στα ΒΑ της Νεκρόπολης, όπου στον λόφο Αγίασμα έχει ανασκαφεί βυζαντινός ναός με προσκτίσματα και κεραμικούς φούρνους.

Σιτάρι, βρώμη, φρούτα, ελιές, ύφανση χαλιών, σιδηρομετάλλευμα και άργυρος συνεχίζουν να βοηθούν την επιβίωση των κατοίκων. Το 1080 καταλαμβάνεται από τον Σελτζούκο Σουλεϊμάν, αλλά αρχίζουν οι Σταυροφορίες και απελευθερώνεται από τον Αλέξιο Κομνηνό! Οι Φράγκοι (ο Φρειδερίκος Μπαρμπαρόσα, 3η Σταυροφορία, και Henri de Hainault, αδελφός του Βαλδουίνου, μετά το 1204, στην 4η Σταυροφορία) την κρατούνε για 20 χρόνια! Αυτήν την εποχή, το 2ο μισό του 11 μ.Χ. αι. εμφανίζεται ως Επίσκοπος Άσσου ο Γρηγόριος! Αυτός γεννιέται στην Ακόρνα της Γέρας (Αγ. Γεώργιος Κουρκούτα), 14 ετών μαθητεύει στην Κων/πολη, μετά βρίσκεται κοντά στον Αγάθωνα στην Ίδη και 20 ετών γίνεται μοναχός στα Ιεροσόλυμα (από Γεώργιος ονομάζεται Γρηγόριος) και γυρίζει στην Ίδη! Τότε ο Πατριάρχης τον στέλνει Επίσκοπο Άσσου (τον χειροτονεί ο μητροπολίτης Εφέσου)! «Συκοφαντίες και διαβολές των κακόβουλων τον αναγκάζουν να παραιτηθεί και να αφιερωθεί στον μοναστικό βίο».*

Αρχίζει η πορεία του σε διάφορα μοναστήρια του νησιού, στα οποία μένει από 3-4 χρόνια στο καθένα (μονή Παναγιάς στο ομώνυμο νησί στα Τοκμάκια, στην περιοχή του Κόρακα, στο όρος Λίβανος και τέλος στο Παρασίγειο της Καλλονής!). Καταλήγει στο όρος Πρίαντος (Μπριγιάνι) της Γέρας, στο χωριό Λευκοπέδι, μένει με τον συνοδό του Λεόντιο σε σπηλιά και μετά χτίζει τον βυζαντινό ναό με κελιά, 50 περίπου ετών! Πεθαίνει 62 ετών και θάβεται εκεί! Το 1935, ανασκάπτεται ο Ναός από τον Μητροπολίτη Ιάκωβο τον Κλεόμβροτο και τα οστά του φυλάσσονται στον Αγ. Γεώργιο Σκοπέλου!

Πηγές με αγίασμα, η κεραμική του οικισμού, η σπηλιά, μέλη ρωμαϊκής εποχής στο μικρό εκκλησάκι, ένας προϊστορικός οικισμός, τα υπέροχα πλατάνια δείχνουν τη διαχρονική σημασία της περιοχής, όπου το όνομα του Αγίου Γρηγορίου συνδέθηκε με την αντικρινή πόλη της Άσσου, την οποία μελετάμε! Όλα αυτά θεωρείται ότι συμβαίνουν από το 1143 έως το1180! Το εκκλησάκι του Αγ. Γεωργίου στην Κουρκούτα** είναι πραγματικά χτισμένο επάνω σε βυζαντινό ναό! Πιστεύω ότι ο άλλος βυζαντινός ναός στο Αγίασμα της Άσσου φιλοξένησε την επισκοπή στα χρόνια του Επισκόπου Γρηγορίου!

 

*Δημήτριος Ν. Σοφιανός, «Ο Άγιος Γρηγόριος Επίσκοπος Άσσου», Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2004

 

** Μάκης Αξιώτης, «Στα Χνάρια τα Παλιά», Αθήνα 1987

 

Η Άσσος γέμισε παλαιοχριστιανικές...

 

...με ψηφιδωτά και πλακόστρωση...

 

...αρκετά επιβλητικές...

 

...με αμφικιονίσκους...

 

...επίκρανα...

 

...και κομμάτια διακόσμησης σπαρμένα παντού.

 

Εκεί στο Αγίασμα ίσως υπήρχε η επισκοπή Άσσου τον 11αι...

 

...όπου μετά τη μονή της Παναγιάς και άλλα μοναστήρια του νησιού...

 

...ο Άγιος Γρηγόριος Άσσου (ανασκαφή 1935)...

 

...μόνασε και πέθανε!

 

Τετάρτη, 19 Ιουλίου 2017 18:09

Άσσος: Η οχύρωση της ακρόπολής της

 

 

Η ακρόπολη της Άσσου οχυρώθηκε αρχικά τον 6ο π.Χ. αι. και υπάρχουν ίχνη από αυτήν την οχύρωση καθώς και από κατοικίες. Επίσης, υπάρχουν κατάλοιπα μεταγενέστερων κτηρίων δίπλα στο ιερό. Τώρα διασώζεται η μεταγενέστερη, ιδιαίτερη οχύρωση, με χαρακτηριστικούς πύργους, που δεσπόζουν επιβλητικοί στη σημερινή κορυφή της. Από τον μεγάλο τετράγωνο πύργο της βορινής γωνίας το τείχος ερχόταν στο απόκρημνο, βραχώδες χείλος προς τα ΝΔ και προς τα ΝΑ και μετά έζωνε κυκλοτερώς γύρω από το υπερυψωμένο πλάτωμα του ιερού. Κατά διαστήματα υπήρχαν ημικυκλικοί πύργοι (παραβολοειδείς), από τους οποίους διασώζονται ένας στη ΝΑ πλευρά (δεσπόζει επάνω από το χωριό, μαζί με τον τετράγωνο) και τρεις στην ανατολική πλευρά.

Η κατασκευαστική τεχνική αυτών των πύργων αποτελεί μια μοναδική εμπειρία! Δεν έχουν σχέση με την επιμελημένη, ισόδομη-ψευδοϊσόδομη ελληνιστική οχύρωση του 4ου π.Χ. της πόλης.. Η τοιχοποιία αποτελείται από δύο στρώματα!! Το εξωτερικό είναι κατασκευασμένο με λαξευμένες μεγάλες πέτρες, όχι τέλεια ορθογώνιες, με μικρότερες ένθετες και ασβεστοκονίαμα. Αυτό το στρώμα είναι παρόμοιο στον τετράγωνο και στους ημικυκλικούς. Ο ορθογώνιος πύργος φέρει το εσωτερικό στρώμα από μικρότερες πέτρες, ασβεστοκονίαμα και ένθετα τούβλα! Αυτός ο πύργος έφερε ορόφους με δύο ορθογώνια ανοίγματα στη νότια πλευρά (ήλεγχε την ακρόπολη και την πόλη) και ένα στα δυτικά (προς το ποτάμι). Οι ημικυκλικοί πύργοι ήταν συμπαγείς (με γέμισμα από ασβεστοκονίαμα, πέτρες και τούβλα), όπως και το τείχος της ακρόπολης, το τείχος της πόλης και οι πύργοι του 4ου π.Χ. αι.

Το εσωτερικό στρώμα αυτών των συμπαγών πύργων (όπως και το τείχος) είναι αξιόλογο. Αποτελείται από ταινίες με αλάξευτη πέτρα και ασβεστοκονίαμα που εναλλάσσονται με ταινίες από πέτρες που έρχονται προς τα έξω (μία σειρά) σαν δόντια! Σ’ αυτήν τη δομή «πακτώνεται» το εξωτερικό αμυντικό στρώμα! Φαίνεται ότι αυτή η οχύρωση κτίστηκε επάνω στο αρχαιότερο τείχος! Αυτοί οι δύο πύργοι της ΒΔ πλευράς δεσπόζουν επάνω από το σημερινό χωριό και αποτελούν στην πανσέληνο ή στο ρόδινο δειλινό τη μαγεία του τόπου.

Όπως ολόκληρη η πόλη, έτσι και η ακρόπολη είχε ανάγκη την ύπαρξη νερού και έτσι οι δεξαμενές ήταν παντού! Κάτω από το ιερό, υπάρχει μεγάλη κτιστή ορθογώνια δεξαμενή! Δύο επίσης δεξαμενές, κτιστές, θολωτές, αρκετά βαθιές, διασώζονται στην πλαγιά, κάτω από τον ορθογώνιο πύργο! Έτσι υπάρχουν συμπαγείς πύργοι καθώς και πύργοι με δωμάτια στην οχύρωση του 4ου π.Χ. αι. και στη μεταγενέστερη οχύρωση της ακρόπολης! Με διαφορετική όμως τεχνική οχύρωσης, διαχρονικά.

 

 

Στην οχυρωμένη ακρόπολη...

 

...υπήρχαν σπίτια...

 

...και η αρχαιότερη οχύρωση.

 

Ο μεγάλος τετράγωνος πύργος...

 

...και οι συμπαγείς ημικυκλικοί...

 

...είχαν διπλή τοιχοποιία...

 

...με άριστη οχυρωματική τεχνική...

 

...με τείχος ανάμεσά τους...

 

...μεγάλες δεξαμενές...

 

...και μικρότερες θολωτές εξασφάλιζαν το νερό.

 

 

Εκεί στη διαμορφωμένη «κορύφα της πόλης» από τον οικισμό της 3ης π.Χ. χιλιετίας, οι Μηθυμναίοι τον 7ο π.Χ. αι. οχύρωσαν την ακρόπολη της Άσσου! Και η πόλις το 525 π.Χ. ύψωσε εκεί το μοναδικό δωρικό αρχαϊκό ιερό της Μικράς Ασίας, τον μοναδικό με δωρικό και ιωνικό διάκοσμο ναό προς τιμήν της Αθηνάς. Επάνω σε ένα διπλό υπόβαθρο, στον στυλοβάτη των 30,31Χ14,3 μ. πατούσαν χωρίς βάση οι 34 δωρικοί κίονες (6Χ13) με το πλατύ (3,03 μ.) πτερό (περίπτερος), ύψους 4,78 μ. Φαίνεται πως τους δούλεψαν διαφορετικοί τεχνίτες (διαφορετικού ύψους, 60-140 εκ.) και ήταν εμφανής η μείωση (91 εκ. διάμετρο στη βάση, 64 στην κορυφή).Τα υπέροχα πλατιά κιονόκρανα είχαν στενό εχίνο και ιμάντες με χρώμα (βρέθηκε ένα γύρω 32). Ο κυρίως ναός, με την πύλη στην ανατολή (ο ορθογώνιος σηκός), πλάτους 6,65 μ., με επέκταση των τοίχων μπροστά, έφερε δύο μικρότερους δωρικούς κίονες (διάμετρος 91 εκ., πρόστυλος εν παραστάσει). Δεν βρέθηκε το άγαλμα ή η βάση του, ενώ στο δάπεδο υπάρχουν ίχνη μωσαϊκού από λευκές και μαύρες μαρμάρινες ψηφίδες σε ζιγκ-ζακ και μαιανδροειδή μοτίβα!

Η υπέροχη διακόσμησή του είναι σκορπισμένη στη Βοστόνη (1881), στο Λούβρο (λεηλασία 1838) και ευτυχώς ορισμένα κομμάτια, που βρέθηκαν πρόσφατα, στο μουσείο του Τσανάκ-Καλέ. Το επιστύλιό του (κομμάτια μήκους 2,40-2,60 μ.) έφερε στη στενή του πλευρά συνεχή ιωνική ζωφόρο!!! Μυθολογικά θέματα με σφίγγες, άθλους του Ηρακλή, Ιππείς, επίθεση λιονταριών σε ζώα, ένα συμπόσιο! Μετά υπήρχε η τυπική δωρική ζωφόρος με τα τρίγλυφα και τις διακοσμημένες μετόπες! Αθλητές, αγριόχοιροι, Κένταυροι, σφίγγες, ιππείς, ταύροι και ανδρικές μορφές σκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη του κόσμου! Στο επάνω μέρος τής κάθε μετόπης υπήρχε λέσβιο κυμάτιο. Κεραμίδια από σκούρο, καφέ ζωγραφισμένο πηλό και ακρωτήρια στο ακόσμητο αέτωμα στόλιζαν τη στέγη.

Παρόλο που τα νομίσματα της πόλης (από τον 6ο π.Χ. αι.) φέρουν γρύπες, λέοντες, βόδια, κουκουβάγιες, σταφύλια, μέδουσες και στα ρωμαϊκά χρόνια τους αυτοκράτορες, η Θεά Αθηνά με την περικεφαλαία της δεσπόζει σαν πολιούχος και προστάτης της πόλης! Με την αναγραφή «Ασσιων, Ασσι, Ασσο», η θεά, που ήταν πασίγνωστη στη Μικρά Ασία και στα νησιά, μάλλον επηρέασε και τη νομισματοκοπία της μητρόπολης Μήθυμνας, η οποία την απεικονίζει (με την κιθάρα συνήθως) στα περισσότερα νομίσματά της! Πιστεύω πως αυτά τα νομίσματα της λεσβιακής πόλης τιμούσαν το μεγάλο ιερό της πάλαι ποτέ αποικίας της Άσσου και όχι ιερό της Αθηνάς στη Μήθυμνα που δεν αναφέρεται! Όπως είπαμε, το ιερό Κορυφής του Λεπέτυμνου με την αντικρινή ακρόπολη της Άσσου θα επικοινωνούσαν «πέραν του Ευρίπου».

 

Εκεί βρέθηκα και εγώ...

 

...στην «κορύφα» της Άσσου...

 

...στον περίπτερο, πρόστυλο εν παραστάσει...

 

...λαμπρό αρχαϊκό ναό της Αθηνάς...

 

...δωρικού ρυθμού...

 

...αλλά και με ιωνική ζωφόρο...

 

...με ωραία διακόσμηση...

 

...επάνω στον τοπικό βασάλτη.

 

Αυτή η Αθηνά της Άσσου...

 

...υπήρχε και στα νομίσματα της Μήθυμνας.

 

 

Όπως κάθε αρχαία πόλη, έτσι και η Άσσος είχε το θέατρό της στην πλαγιά, κάτω από την αγορά, με υπέροχη θέα στο πέλαγος και στον Λεπέτυμνο! Κατασκευάστηκε ίσως σε μια κοιλότητα λατομείου στην ύστερη ελληνιστική εποχή (2ος π.Χ. αι.), σίγουρα επάνω σε προηγούμενο! Ήταν το μισό απ’ αυτό της Μυτιλήνης με χωρητικότητα περίπου 5.000 θεατών. Ένα διάζωμα το χωρίζει σε δύο τμήματα 13 και 15 σειρών εδράνων. Η ορχήστρα του, μήκους 20,5 μέτρων, ήταν διώροφη και είχε στεγασμένες εισόδους στα πλάγια! Το βλέπουμε ανακατασκευασμένο και γίνονται διάφορες εκδηλώσεις στον χώρο του.

Τα σπίτια της πόλης βρίσκονταν στη νότια πλαγιά, γύρω από τον κύριο (ΝΔ προς ΝΑ) δρόμο και έχει ανασκαφεί ένας από τους κάθετους. Φαίνεται ότι εδώ υπήρχαν τα «πλούσια σπίτια» και ανασκάπτονται ακόμα, από το 1992, σε μια έκταση 1.000 τ.μ. Αυτά χρονολογήθηκαν από τον 1ο - 3ο μ.Χ. αι., 90-110 τ.μ, με πλακόστρωτες αυλές, δεξαμενές νερού, μονώροφα, με τοίχους πάχους 60 εκ. από λαξευμένες πέτρες και λάσπη. Επάνω απ’ αυτά υπήρχαν μεταγενέστερα έως την πρωτοχριστιανική εποχή, τον 6ο μ.Χ. αι. Πιο «λαϊκά» σπίτια κάλυπταν και την ανατολική πλαγιά, μέσα από την ανατολική πύλη. Ήταν το ένα δίπλα στο άλλο, με μικρές αυλές, από αλάξευτη πέτρα και λάσπη, με δύο ή τρία δωμάτια και μικρές αυλές. Ίσως στην περιήγηση του σημερινού Behram να συναντήσουμε τέτοια σπίτια, κατάλοιπα της ίδιας αγωνίας του φτωχού ανθρώπου να επιβιώσει, άσχετα με την εποχή που του όρισε η ιστορία. Ο τοπικός βασάλτης, το υπόστρωμα του υψώματος, αποτέλεσε και αποτελεί ακόμα το κύριο οικοδομικό υλικό που έχτισε τα πάντα! Τείχη, σπίτια, δημόσια κτήρια, με τη χρησιμοποίηση ανδεσίτη και μαρμάρου.

Η πόλη, την οποία το 334 π.Χ. απελευθέρωσε από τους Πέρσες ο Αλέξανδρος και ήταν από το 241 π.Χ. στην κυριαρχία των Ατταλιδών της μακρινής Περγάμου, κληροδοτείται το 130 π.Χ. από τον Άτταλο τον Γ΄, στην ανερχόμενη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία! Έχει περάσει ανεπίστρεπτα η εποχή του Ερμεία και του Αριστοτέλη! Στον «ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΝ ΜΕΓΙΣΤΟΝ ΝΕΙΚΗΤΗΝ ΚΑΙ ΤΡΟΠΑΙΟΦΟΡΟΝ ΑΙΕΙ ΑΥΓΟΥΣΤΟΝ…..» είναι αφιερωμένο πια ένα μαρμάρινο τιμητικό βάθρο, που βρίσκεται στον χώρο της αρχαίας πόλης!

 

Το θέατρο της Άσσου...

 

...με φόντο την Ακρόπολη...

 

...όπως και τα σπίτια της νότιας πλαγιάς...

 

...δίπλα σε πλακόστρωτους δρόμους...

 

...με λαξευμένες πέτρες και λιθόστρωτες αυλές...

 

...παντού πεσσοί, κίονες και θεμέλια...

 

...σε μια μεγάλη έκταση χωρίς ανασκαφές...

 

...με βάθρα λατρείας των αυτοκρατόρων...

 

...μια μεγάλη πόλη...

 

...με τον Λεπέτυμνο απέναντι!

 

Τετάρτη, 28 Ιουνίου 2017 17:36

Στην Αρχαία Αγορά της Άσσου

 

Ο πλακόστρωτος δρόμος περνούσε ανάμεσα από τους δύο ορθογώνιους πύργους της δυτικής πύλης, αφήνοντας την δυτική νεκρόπολη και διέσχιζε την πόλη προς τα ΝΑ. Όμως η φυσική του προέκταση, προς τα ανατολικά, ένα παρακλάδι, διέσχιζε τα δημόσια κτήρια της Αγοράς της Άσσου. Εδώ κυκλοφορούσαν οι πολίτες, ενώ νοτιότερα, στην πλαγιά και στην ανατολική πλαγιά, ήταν τα σπίτια τους, γύρω από κάθετους δρόμους. Μετά την πύλη, αριστερά, πρώτο κτήριο ήταν το Γυμνάσιο! Μια ορθογώνια παλαίστρα με στοές ένα γύρω, με κίονες, όπου γυμνάζονταν οι νέοι! Υπήρχε το εφηβείο για να αλλάζουν και τα τρία δωμάτια για τις «διδαχές»! Αυτό το ορθογώνιο κτήριο (40 Χ 31,25μ.) χρονολογείται στον 2ο π.Χ. αι.. Άρα ίσως σ’ ένα παλαιότερο να δίδαξε ο Αριστοτέλης, όπως ισχυρίζονται χωρίς αποδείξεις, οι «ειδήμονες». Ένα μεταγενέστερο λουτρό και μια υπόγεια δεξαμενή, ήταν απαραίτητα για τους αθλητές. Τον 5ο μ.Χ. αι., τον χώρο του κατέλαβε μια παλαιοχριστιανική βασιλική.

Αμέσως μετά, μια έκταση 6.000 τμ. αποτελούσε την Αρχαία Αγορά της πόλης! Πλακόστρωτη, έκλεινε την δυτική της πλευρά ένας μικρός πρόστυλος ναός, 16,50 Χ 10μ., που και τούτος τον 5ο μ.Χ. αιώνα αντικαταστάθηκε από παλαιοχριστιανική βασιλική. Στην απέναντι, ανατολική πλευρά υπήρχε το πολιτικό κέντρο, το Βουλευτήριο, όπου στα εσωτερικά του εδώλια, συσκέπτονταν οι 150 βουλευτές της πόλης. Ήταν τετράγωνο (21 Χ 20,62μ.) με πέντε πύλες προς την αγορά και με τέσσερις δωρικούς κίονες, να στηρίζουν την στέγη! Στην βορινή πλευρά, προς την ακρόπολη, είχε λαξευτεί ο βασάλτης, και χτίστηκε ένας τοίχος, μήκους 115,5μ., με λαξευμένη πέτρα που στήριξε την Βόρεια στοά, με τους δύο ορόφους, πλάτους 12,42μ.. Ο κάτω όροφος, ύψους 6,90μ., είχε 37 κίονες στην πρόσοψη, ενώ στο εσωτερικό ξύλινοι κίονες στήριζαν το πάτωμα του άνω ορόφου. Ο επάνω όροφος είχε ημικίονες στην πρόσοψη και είχε ύψος 4,40μ.. Τα νερά της στέγης μαζεύονταν σε υπόγεια δεξαμενή! Θεωρείται ότι αυτό το επιβλητικό οικοδόμημα προστάτευε τους πολίτες στις βροχερές μέρες. Την άλλη πλευρά έκλεινε η Νότια στοά, μικρότερη αλλά με τρεις ορόφους! Ο άνω, 69 μέτρα μήκος και 12 πλάτος έβλεπε προς την αγορά, και με παράθυρα προς το Αιγαίο και την Λέσβο! Ο μεσαίος με 13 δωμάτια, θεωρείται πως χρησιμοποιήθηκε σαν λουτρό! Το ισόγειο ήταν ανοικτό προς τον νοτιά και στο πάτωμα υπήρχαν μεγάλες δεξαμενές νερού (δύο από αυτές είχαν διαστάσεις 41,60 Χ 2,75μ. και 14,85 Χ 2,37μ.). Από εδώ, το νερό με πέτρινους αγωγούς, οδηγούνταν στα Ρωμαϊκά Λουτρά της πόλης, που βρίσκονταν ακριβώς από κάτω! Έτσι οι δύο όροφοι της νότιας στοάς, λόγω της υψομετρικής διαφοράς, έβλεπαν μόνο προς τα νότια. Το νερό ήταν μεγάλο πρόβλημα για την πόλη! Από τις πολλές δεξαμενές φαίνεται το σύστημα της υδροδότησης από την βροχή! Υπάρχει μαρτυρία κεντρικού υδραγωγείου, με υδροζύγια, που έφερνε νερό από την Ίδη.

 

 

Μετά την μεγάλη, δυτική πύλη

 

…ήταν το Γυμνάσιο

 

…με δεξαμενές, στοές και δωμάτια

 

Μετά ανοιγόταν η Αγορά

 

…με τον λιθόστρωτο δρόμο

 

…με την βορινή στοά

 

…115 μ.

 

…και την νότια στοά

 

…με φόντο το Αιγαίο και την Λέσβο

 

…με τον μικρό ναό και το Βουλευτήριο

 

 

 

 

Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017 17:44

Στο υδραγωγείο της Δοξάνης

Ο ορεινός ασβεστολιθικός όγκος που εκτείνεται δυτικά της Λουτρόπολης της Θερμής, με το πάλαι ποτέ Ιερό της Θερμίας Αρτέμιδος, διασχίζεται από τον δρόμο προς την Πηγή και τον ποταμό Τενέγια. Ένα «φαράγγι» με υπέροχους σχηματισμούς βράχων και πεύκα, με τον ελαιώνα να σκαρφαλώνει μέχρι τα όρια των γκρεμνών. Γι’ αυτό και εδώ κρύφτηκαν και στήσανε τα ιερά τους σε σπηλιές, ο Αϊ Γιάννης ο Καταφύγης και ο Άγιος Φίλιππος στην νότια οροσειρά και ο Άγιος Θυμιανός, στην βόρεια. Αρκετά ψηλά, κοντά στο χωριό, ανοίγεται και το πανάρχαιο πέρασμα προς τον κόλπο της Γέρας, με τα γνωστά τελευταία ευρήματα των βιοτεχνικών εγκαταστάσεων και του Ρωμαϊκού Υδραγωγείου!

Στα αριστερά του δρόμου, το πρώτο φαράγγι, φιλοξενεί το γνωστό Ρωμαϊκό λατομείο μαρμάρου, το αναφερόμενο σαν «Σαράι της Γριάς»!

Μετά, στο ύψος της επιχείρησης του κου Γιαϊτζόγλου, ο ελαιώνας απλώνεται σε βάθος 776 μέτρων, πριν βρει τον ορεινό όγκο. Εκεί λοιπόν φαίνεται το παλιό λιθόστρωτο, που ερχόταν προς την είσοδο του φαραγγιού, ενός ρήγματος μοναδικού του πευκόφυτου βουνού, που καταλήγει δυτικά στην μοναδική κάθετη επιφάνεια, του βουνού της Λάρσου. Ο τόπος εδώ, σύμφωνα με ένα ηλικιωμένο άνθρωπο που βρήκαμε εκεί, έχει το παράξενο, αρχαιοπρεπές τοπωνύμιο, «ΔΟΞΑΝΗ»!

Εκεί, στην είσοδο του φαραγγιού, στέκονται τα δύο τμήματα ενός ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟΥ, που γεφύρωνε την χαράδρα, στο στενότερο σημείο του στομίου. Στην ανατολική πλαγιά, λιόφυτη με σέτια, λίγο πιο επάνω από το σημερινό οδόστρωμα, πατά στο υπέδαφος το ένα τμήμα του υδραγωγείου. Ακριβώς απέναντι, επάνω σε βραχώδες υπόστρωμα υπάρχει το αντιδιαμετρικό, δυτικό τμήμα. Κτισμένα με αλάξευτη, ντόπια πέτρα και κουρασάνι, με πλάτος 1,40 μ., φαίνεται από τις κατεστραμμένες προσόψεις ότι αποτελούσαν ενιαία δομή, ίσως με καμάρα, για το πέρασμα στο φαράγγι. Έφεραν το νερό στο αυλάκι της κορυφής, το οποίο όμως έχει καταστραφεί. Στην ανατολική πλαγιά, διακρίνεται μόλις, κάτω από ένα μακρύ σέτι, η φορά του προσαγωγού αυλακιού, που πρέπει να έφερνε το νερό από πηγές, με φορά από τα βόρεια προς τα νότια, στην πλαγιά του λόφου. Απέναντι, επάνω στον βράχο, με αντίθετη κατεύθυνση (από νότια-δυτικά προς βόρεια-ανατολικά) διακρίνεται για 30 περίπου μέτρα λαξευμένη η «φορά» του απαγωγού αυλακιού. Αν και δεν υπάρχουν κατασκευαστικά στοιχεία ανάλογων δομών του γνωστού Ρωμαϊκού υδραγωγείου (κανάλια αποστράγγισης και ξυλοδεσιάς), πιστεύουμε ότι το συγκεκριμένο έργο αποτελούσε Ρωμαϊκή κατασκευή, με καμάρα που οδηγούσε το νερό κάποιων πηγών προς την περιοχή των λουτρών, ενταγμένο στις ανάγκες του Ιερού της Άρτεμης. Ελάχιστη λεπτή κεραμική και η καταστροφή των υπολειμμάτων, δείχνει την παλαιότητα του έργου. Κατά πάσα πιθανότητα το νερό οδηγούνταν με επιφανειακό αυλάκι στον χώρο του ιερού.

* Η έρευνα έγινε με τον Μάκη Παυλέλλη και τον Στρατή Βογιατζή, ο οποίος το είχε εντοπίσει παλαιότερα.

 

 

Από το φαράγγι στην Θερμία Άρτεμη

 

 

…στο στενότερο σημείο της εισόδου

 

…γεφύρωνε τον δρόμο το Ρωμαϊκό Υδραγωγείο

 

Το βορινό του τμήμα

 

…και το νότιο στέκονται ακόμα όρθια

 

…με το προσαγωγό αυλάκι

 

…και το απαγωγό, χαραγμένα στις πλαγιές

 

…ίσως με καμάρα για πέρασμα

 

…φαίνεται από ψηλά

 

…ανάμεσα στην μοσχομύριστη ρίγανη

 

 

 

Τετάρτη, 14 Ιουνίου 2017 15:48

Η νεκρόπολη της Άσσου

Ένας πλατύς, λιθόστρωτος δρόμος ερχόταν από τα δυτικά και περνούσε τη μεγάλη δυτική πύλη ανάμεσα στους δύο πύργους που τη φύλαγαν. Αυτός συνέχιζε μέσα στην πόλη, έχοντας δεξιά και αριστερά του τα δημόσια κτήρια. Ερχόταν από την κοιλάδα του Σατνιόεντα και 300 μέτρα πριν από την πύλη διχαζόταν και το αριστερό παρακλάδι περνούσε το τείχος από μια μικρή πυλίδα. Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, στα πλάγια των δύο δρόμων υπήρχε πληθώρα τάφων, μερικοί από τους οποίους περιβάλλονταν από καλοφτιαγμένους περίβολους. Η δυτική νεκρόπολις της Άσσου έχει ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό στιλ και ποικιλομορφία. Εκτός από τους οικογενειακούς τάφους που είχαν περίβολο, υπήρχαν επίσης σύνολα από μεγάλες σαρκοφάγους, τοποθετημένες σε υψηλά υπόβαθρα και πέτρινα πεζούλια μετά απ’ αυτές!

Τον 2ο και 3ο αι. κατασκευάστηκαν και ιδιαίτερα μνημεία, όπως αυτό που σώζεται στη βάση του βορινού πύργου της πύλης με θολωτή αίθουσα και ιδιαίτερη στέγη. Ανήκε στον Publius Varius.* Η δυτική νεκρόπολη χρησιμοποιήθηκε για εννιά αιώνες. Οι πρώτες αρχαϊκές ταφές ήταν εγχυτρισμοί σε δοχεία και πιθάρια. Μερικά κτερίσματα του 5ου και 6ου π.Χ. αι. μεταφέρθηκαν στο μουσείο της Βοστόνης όπως και κομμάτια επιγραφών από ταφικά μνημεία. Η Άσσος ήταν φημισμένη για την παραγωγή των σαρκοφάγων της από τον ντόπιο ανδεσίτη, που -όπως ανέφερε ο Mucianus (Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ΗΝ ΙΙ 211.ΧΧΧ VΙ 27)- είχαν την ιδιαιτερότητα να αποσυνθέτουν τα σώματα σε τέσσερις μέρες και να λιθοποιούν τα κτερίσματα (στελγίδες, καθρέπτες, υποδήματα)! Έτσι γινόταν εξαγωγή στο Αιγαίο (σίγουρα και στη Λέσβο) και στην Τρωάδα σαρκοφάγων αλλά και αρχιτεκτονικών μελών από τα ντόπια λατομεία (όπως οι δύο κίονες της πλατείας του Αγίου Μάρκου στη Βενετία).

Έξω από την ανατολική πύλη της πόλης υπήρχε η ανατολική νεκρόπολη. Η δυτική νεκρόπολη ανασκάφηκε το 1881-82 και έγιναν μεγάλες καταστροφές. Η συστηματική ανασκαφή έγινε το 1981 και αυτό που βλέπουμε τώρα πρόκειται για τα ευρήματα αυτά μαζί με το υλικό του 19ου αι. Οι μεγάλες σαρκοφάγοι, με την απλή διακόσμηση, μας θυμίζουν αυτές στη Λέσβο και κύρια στην Ερεσό, με το βαρύ δίρριχτο κάλυμμα με ακρωτήρια στις γωνίες και τις γιρλάντες με τα κυκλικά κοσμήματα (παγκαρπίες) στο σώμα.

Η περιήγηση στον χώρο είναι αποκαλυπτική και δείχνει τη λαμπρή και εύπορη κοινωνία της ελληνιστικής-ρωμαϊκής Άσσου, με τα ορυχεία αργύρου και σιδήρου, με το εμπόριο, την πολιτισμική της φήμη (φιλοσοφική σχολή Αριστοτέλη), την αυτονομία της μέσα στην εποχή που έριζαν οι Πέρσες σατράπες κατά του μεγάλου βασιλιά. Μια περιοχή που όριζε όλη την Αιολίδα, έως τον Αταρνέα 150 χιλ. νοτιότερα, ήταν η επικράτεια του τυράννου Ερμία, που πάντρεψε την ψυχοκόρη του και ανιψιά του Πυθιάδα με τον Αριστοτέλη! Του φιλοσόφου τού οφείλουμε περισσότερα, που θα τα παραθέσουμε την επόμενη φορά!

 

* Dr Umit Serdaroglu, Άσσος 1995

 

Ένας μεγάλος δρόμος προς τη δυτική πύλη...

 

...λιθόστρωτος από τον Σατνιόεντα ποταμό...

 

...που ανασκάφηκε το 1881...

 

...είχε τάφους με τις περίφημες σαρκοφάγους...

 

...που τις έκαναν εξαγωγή.

 

Η δυτική νεκρόπολη...

 

...με μεγάλα ρωμαϊκά μνημεία...

 

...όπως του Publius Varius...

 

...με κλεμμένες επιγραφές...

 

...και ο Αριστοτέλης πάντα εδώ!

 

 

 

Η Άσσος δεν ανήκε στην Αθηναϊκή Συμμαχία, αλλά από το 454/453 π.Χ. αναγράφεται μαζί με τα Γάργαρα στην Ιωνική Συστάδα, όπου, άσημη ακόμα, δίνει φόρο 1 τάλαντο*. Έως το 478 π.Χ. είναι υπό την κυριαρχία των Λυδών και των Περσών, της οποίους ανήκει πάλι το 412 π.Χ. Το 387 π.Χ., με την Ανταλκίδειο Ειρήνη, παρουσιάζεται αυτόνομη και τότε εμφανίζεται στα πράγματα ο «βασιλιάς» (!) τραπεζίτης Εύβουλος. Δίπλα του υπάρχει ο «υπηρέτης του», ευνούχος Ερμείας, που καταγράφεται και σαν φιλόσοφος, μαθητής του Πλάτωνα και συμμαθητής του Αριστοτέλη στην Αθήνα.

Της, σύμφωνα με τα δεδομένα, δολοφονεί τον Εύβουλο και αναλαμβάνει την τυραννία της πόλης, αφού μετά από εκστρατεία κατέλαβε τον τόπο γύρω από την Άσσο και τον Αταρνέα. Στέλνει τότε τον Ξενοκράτη και τον Αριστοτέλη**, που ιδρύουν σχολή στην Άσσο! Στον τελευταίο δίνει σαν γυναίκα την κόρη του αδελφού του, την Πυθία. Τον Ερμεία συλλαμβάνει με δόλο ο Μέμνων ο Ρόδιος, «υπηρέτης» των Περσών, και τον στέλνει στα Σούσα, όπου θανατώνεται. Οι Πέρσες καταλαμβάνουν την πόλη, από την οποία ο Αριστοτέλης, μετά από τρία χρόνια (348-345 π.Χ.) διδασκαλίας και έρευνας (ζωολογία), καταφέρνει να διαφύγει και περνά στη Λέσβο μαζί με τον Θεόφραστο.

Αυτή η πόλη των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, διάσημη πια πολιτικά και πολιτιστικά σ’ όλη την Τρωάδα και στον ελληνικό κόσμο, περιβάλλεται από το τείχος του 4ου π.Χ. αι., μήκους 5 χιλ., που βλέπουμε τώρα. Περιβάλλει το ύψωμα της ακρόπολης, με τα σπίτια και τα δημόσια κτήρια στην νότια και ανατολική πλευρά. Στη βόρεια, της την κοιλάδα του ποταμού Σατνιόεντα, υπάρχουν τα λατομεία της ονομαστής ηφαιστειακής πέτρας, της ανδεσίτη με ιδιαίτερα γνωρίσματα. Υπάρχουν δύο κύριες πύλες, η δυτική και η ανατολική, που προστατεύονται από μεγάλους ορθογώνιους πύργους. Επίσης, στο τείχος υπάρχουν και αρκετές μικρότερες (7 πυλίδες). Στην ανατολική πύλη κατέληγε μεγάλος, λιθόστρωτος δρόμος, που διέσχιζε μετά την πόλη. Το τείχος κατασκευαστικά αποτελείται από δύο παρειές από λαξευμένες ορθογώνιες λιθοπλίνθους (άριστη, επιβλητική κατασκευή) με γέμιση του εσωτερικού από πέτρες και χώμα (συμπαγές).

Κατά διαστήματα υπάρχουν συμπαγείς, ορθογώνιοι πύργοι, ύψους 13-14 μ. και πλάτους 3-5 μ. Οι ορθογώνιοι πύργοι των πυλών και της κυκλικός, στο βόρειο τείχος, είχαν εσωτερικούς χώρους και ανοίγματα παρατήρησης. Επίσης, παρατηρούνται ανοίγματα με υδρορροές για το ξενέρισμα της συμπαγούς δομής. Η ισόδομη τοιχοποιία εναλλάσσεται σε διάφορα σημεία με λεπτότερες σειρές λίθων (ψευδοϊσόδομη τοιχοποιία). Η ακρόπολη, της θα δούμε, είχε ιδιαίτερη οχύρωση! Το τείχος της Άσσου με τη μεγάλη του έκταση και τα τεχνικά του χαρακτηριστικά αποτελεί για της ειδικούς και απαιτητικούς επισκέπτες μοναδική πηγή πληροφοριών της αρχαίας οχυρωματικής τεχνικής.

 

* Γιάννης Κοντής, «Λέσβος και η Μικρασιατική της περιοχή», Αθήνα 1973, σελ. 92

** Οι Τούρκοι κατασκεύασαν άγαλμα του Αριστοτέλη, το 2044, του οποίου «κάποιοι» έσπασαν το 2009 το πρόσωπο και τον αριστερό βραχίονα! Πρόσφατα το ξανατοποθέτησαν αποκατεστημένο στο υψηλό του βάθρο! Βλέπετε, πέρασε κι από εκεί.

 

5 χιλιόμετρα γύρω από την πόλη...

 

...το «συμπαγές» τείχος...

 

...επιβλητικό, ισόδομο και ψευδοϊσόδομο...

 

...με αμέτρητο έτοιμο οικοδομικό υλικό...

 

...είχε ορθογώνιους, συμπαγείς πύργους...

 

...αλλά και με εσωτερικούς χώρους όπως στις πύλες...

 


...και στον κυκλικό στο βορινό τείχος...

 

...με ανοίγματα ξενερίσματος...

 

...και μικρότερες πυλίδες...

 


...με τον ακρωτηριασμένο «νέο» Αριστοτέλη το 2009.

Τετάρτη, 31 Μαΐου 2017 16:58

Η Άσσος της Τρωάδας

«Η Άσσος, το σημερινό Behramkale, αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο δημοφιλείς αρχαιολογικούς χώρους της Μικράς Ασίας και μια από τις πιο μελετημένες αρχαίες ελληνικές πόλεις της Τρωάδας».* Το ύψωμα των 234 μ., σύμφωνα με τον Στράβωνα, στην εποχή του φιλοξενούσε την Άσσο, πολύ σημαντική, όπως γράφει. «Πόλεις δ’ εισίν αξιόλογοι, Άσσος τε και Αδραμύττιον» (1.66). Σύμφωνα τώρα με τον Μηθυμναίο ιστορικό Μυρσίλο (τέλη 4ου-αρχές του 3ου π.Χ. αι.), η Άσσος ήταν αποικία των Μηθυμναίων, η μόνη που ίδρυσαν στη Μικρά Ασία τον 7ο π.Χ. αι. Το ανέφερε στα «Λεσβιακά» του (σώζονται αποσπάσματα): «Φησί δε Μυρσίλος Μηθυμναίων ώκισμα είναι, την Άσσον, Ελλάνικος τε και Αιολίδα φησίν» Στρ.1.5.

Αυτός ο Μυρσίλος είναι ο ίδιος που ανέφερε για το «Ηρώο» του Ήρωα Λεπέτυμνου στην κορυφή του βουνού, αυτό που το 1997 εντοπίσαμε σαν Ιερό κορυφής στην 2η κορυφή, τον Αϊ-Λια (και δημοσιεύσαμε στο «Εμπρός» και στην «Αρχαιολογία»). «Μυρσίλος δε ο Λέσβιος εν τω όρει φύσιν Λεπετύμνω, ιερόν Απόλλωνος είναι (Σμινθέος) και ηρώον Λεπετύμνου, εφ’ ω καθάπερ εν τω Κράνωνι, δύο μόνον είναι κόρακας, όντων ουκ ολίγων εν τοις πλησίον τόποις».

Εκεί λοιπόν στον λαξευμένο βράχο του Ιερού, η φωτιά θα έστελνε το σήμα απέναντι, στην ακρόπολη της Άσσου, στο Ιερό της Αθηνάς, που πρώιμα, τον 6ο π.Χ. αι., είχε στήσει η μητρόπολη Μάθυμνα. Από αυτή την πρώιμη Άσσο, όπως θα δούμε, σώζονται θεμέλια κτισμάτων δίπλα στο ιερό της Αθηνάς αλλά και τμήματα του αρχαϊκού, πολυγωνικού (με λέσβια δόμηση θα ’λεγα εγώ) τείχους. Αυτά τα μοναδικά τμήματα σώζονται εσωτερικά του μεταγενέστερου τείχους, δίπλα στον σύγχρονο δρόμο, προς το λιμάνι. Το χωριουδάκι βρίσκεται μέσα στα τείχη της αρχαίας πόλης, στη ΒΔ πλαγιά του υψώματος. Έτσι ο κεντρικός του δρόμος οδηγεί ψηλά στην ακρόπολη, όπου με εισιτήριο μπαίνεις στον αρχαιολογικό χώρο (Assos Orenyeri) και δίπλα στον δρόμο προς το λιμάνι βρίσκεται (χωρίς εισιτήριο) η είσοδος στην κυρία πόλη και στη δυτική νεκρόπολη, που εκτείνονται στη νότια και ανατολική πλαγιά του υψώματος.

Αυτή λοιπόν η πόλη περιβαλλόταν, όπως θα δούμε, από τείχος 3 χιλ., το οποίο κατέβαινε έως το σημερινό λιμάνι. Περιέβαλλε την ακρόπολη με το ιερό της Αθηνάς που είχε ξεχωριστή οχύρωση. «Εστί δε η Άσσος ερυμνή και ευτειχής από θαλάττης και του λιμένος ορθίαν και μακράν ανάβασιν έχουσα, ωστ’ επ’ αυτής οικείως ειρήσθαι δοκεί, το του Στρατονίκου του κιθαριστού Ασσον ως κεν θάσσον ολέθρου πείραθ’ίκηαι»(1.57), μας γράφει πάλι ο Στράβωνας, που εντυπωσιάστηκε από την πόλη! Το ίδιο και εμείς, που θα προσπαθήσουμε να γράψουμε γι’ αυτήν.

* «Αρχαιολογικός Άτλας. Παράλια της Μικράς Ασίας». Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού-«Explorer» 2005

 

Αυτός είναι ο χάρτης...

 

...της «Άσσου της Ερυμνής»...

 

...δίπλα στον Σατνιόεντα (Τούζλα)...

 

...τειχισμένη από τον 7ο π.Χ. αι...

 

...με λέσβια δομή...

 

...κι απέναντι ο Λεπέτυμνος...

 

...με το Ιερό της Κορυφής...

 

στην κορφή του Αϊ-Λια

 

...εκεί που δύει ο ήλιος...

 

...και τριγυρίζει τώρα η ακτοφυλακή.

Σελίδα 7 από 8
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top