FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017 17:44

Στο υδραγωγείο της Δοξάνης

Ο ορεινός ασβεστολιθικός όγκος που εκτείνεται δυτικά της Λουτρόπολης της Θερμής, με το πάλαι ποτέ Ιερό της Θερμίας Αρτέμιδος, διασχίζεται από τον δρόμο προς την Πηγή και τον ποταμό Τενέγια. Ένα «φαράγγι» με υπέροχους σχηματισμούς βράχων και πεύκα, με τον ελαιώνα να σκαρφαλώνει μέχρι τα όρια των γκρεμνών. Γι’ αυτό και εδώ κρύφτηκαν και στήσανε τα ιερά τους σε σπηλιές, ο Αϊ Γιάννης ο Καταφύγης και ο Άγιος Φίλιππος στην νότια οροσειρά και ο Άγιος Θυμιανός, στην βόρεια. Αρκετά ψηλά, κοντά στο χωριό, ανοίγεται και το πανάρχαιο πέρασμα προς τον κόλπο της Γέρας, με τα γνωστά τελευταία ευρήματα των βιοτεχνικών εγκαταστάσεων και του Ρωμαϊκού Υδραγωγείου!

Στα αριστερά του δρόμου, το πρώτο φαράγγι, φιλοξενεί το γνωστό Ρωμαϊκό λατομείο μαρμάρου, το αναφερόμενο σαν «Σαράι της Γριάς»!

Μετά, στο ύψος της επιχείρησης του κου Γιαϊτζόγλου, ο ελαιώνας απλώνεται σε βάθος 776 μέτρων, πριν βρει τον ορεινό όγκο. Εκεί λοιπόν φαίνεται το παλιό λιθόστρωτο, που ερχόταν προς την είσοδο του φαραγγιού, ενός ρήγματος μοναδικού του πευκόφυτου βουνού, που καταλήγει δυτικά στην μοναδική κάθετη επιφάνεια, του βουνού της Λάρσου. Ο τόπος εδώ, σύμφωνα με ένα ηλικιωμένο άνθρωπο που βρήκαμε εκεί, έχει το παράξενο, αρχαιοπρεπές τοπωνύμιο, «ΔΟΞΑΝΗ»!

Εκεί, στην είσοδο του φαραγγιού, στέκονται τα δύο τμήματα ενός ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟΥ, που γεφύρωνε την χαράδρα, στο στενότερο σημείο του στομίου. Στην ανατολική πλαγιά, λιόφυτη με σέτια, λίγο πιο επάνω από το σημερινό οδόστρωμα, πατά στο υπέδαφος το ένα τμήμα του υδραγωγείου. Ακριβώς απέναντι, επάνω σε βραχώδες υπόστρωμα υπάρχει το αντιδιαμετρικό, δυτικό τμήμα. Κτισμένα με αλάξευτη, ντόπια πέτρα και κουρασάνι, με πλάτος 1,40 μ., φαίνεται από τις κατεστραμμένες προσόψεις ότι αποτελούσαν ενιαία δομή, ίσως με καμάρα, για το πέρασμα στο φαράγγι. Έφεραν το νερό στο αυλάκι της κορυφής, το οποίο όμως έχει καταστραφεί. Στην ανατολική πλαγιά, διακρίνεται μόλις, κάτω από ένα μακρύ σέτι, η φορά του προσαγωγού αυλακιού, που πρέπει να έφερνε το νερό από πηγές, με φορά από τα βόρεια προς τα νότια, στην πλαγιά του λόφου. Απέναντι, επάνω στον βράχο, με αντίθετη κατεύθυνση (από νότια-δυτικά προς βόρεια-ανατολικά) διακρίνεται για 30 περίπου μέτρα λαξευμένη η «φορά» του απαγωγού αυλακιού. Αν και δεν υπάρχουν κατασκευαστικά στοιχεία ανάλογων δομών του γνωστού Ρωμαϊκού υδραγωγείου (κανάλια αποστράγγισης και ξυλοδεσιάς), πιστεύουμε ότι το συγκεκριμένο έργο αποτελούσε Ρωμαϊκή κατασκευή, με καμάρα που οδηγούσε το νερό κάποιων πηγών προς την περιοχή των λουτρών, ενταγμένο στις ανάγκες του Ιερού της Άρτεμης. Ελάχιστη λεπτή κεραμική και η καταστροφή των υπολειμμάτων, δείχνει την παλαιότητα του έργου. Κατά πάσα πιθανότητα το νερό οδηγούνταν με επιφανειακό αυλάκι στον χώρο του ιερού.

* Η έρευνα έγινε με τον Μάκη Παυλέλλη και τον Στρατή Βογιατζή, ο οποίος το είχε εντοπίσει παλαιότερα.

 

 

Από το φαράγγι στην Θερμία Άρτεμη

 

 

…στο στενότερο σημείο της εισόδου

 

…γεφύρωνε τον δρόμο το Ρωμαϊκό Υδραγωγείο

 

Το βορινό του τμήμα

 

…και το νότιο στέκονται ακόμα όρθια

 

…με το προσαγωγό αυλάκι

 

…και το απαγωγό, χαραγμένα στις πλαγιές

 

…ίσως με καμάρα για πέρασμα

 

…φαίνεται από ψηλά

 

…ανάμεσα στην μοσχομύριστη ρίγανη

 

 

 

Τετάρτη, 14 Ιουνίου 2017 15:48

Η νεκρόπολη της Άσσου

Ένας πλατύς, λιθόστρωτος δρόμος ερχόταν από τα δυτικά και περνούσε τη μεγάλη δυτική πύλη ανάμεσα στους δύο πύργους που τη φύλαγαν. Αυτός συνέχιζε μέσα στην πόλη, έχοντας δεξιά και αριστερά του τα δημόσια κτήρια. Ερχόταν από την κοιλάδα του Σατνιόεντα και 300 μέτρα πριν από την πύλη διχαζόταν και το αριστερό παρακλάδι περνούσε το τείχος από μια μικρή πυλίδα. Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, στα πλάγια των δύο δρόμων υπήρχε πληθώρα τάφων, μερικοί από τους οποίους περιβάλλονταν από καλοφτιαγμένους περίβολους. Η δυτική νεκρόπολις της Άσσου έχει ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό στιλ και ποικιλομορφία. Εκτός από τους οικογενειακούς τάφους που είχαν περίβολο, υπήρχαν επίσης σύνολα από μεγάλες σαρκοφάγους, τοποθετημένες σε υψηλά υπόβαθρα και πέτρινα πεζούλια μετά απ’ αυτές!

Τον 2ο και 3ο αι. κατασκευάστηκαν και ιδιαίτερα μνημεία, όπως αυτό που σώζεται στη βάση του βορινού πύργου της πύλης με θολωτή αίθουσα και ιδιαίτερη στέγη. Ανήκε στον Publius Varius.* Η δυτική νεκρόπολη χρησιμοποιήθηκε για εννιά αιώνες. Οι πρώτες αρχαϊκές ταφές ήταν εγχυτρισμοί σε δοχεία και πιθάρια. Μερικά κτερίσματα του 5ου και 6ου π.Χ. αι. μεταφέρθηκαν στο μουσείο της Βοστόνης όπως και κομμάτια επιγραφών από ταφικά μνημεία. Η Άσσος ήταν φημισμένη για την παραγωγή των σαρκοφάγων της από τον ντόπιο ανδεσίτη, που -όπως ανέφερε ο Mucianus (Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, ΗΝ ΙΙ 211.ΧΧΧ VΙ 27)- είχαν την ιδιαιτερότητα να αποσυνθέτουν τα σώματα σε τέσσερις μέρες και να λιθοποιούν τα κτερίσματα (στελγίδες, καθρέπτες, υποδήματα)! Έτσι γινόταν εξαγωγή στο Αιγαίο (σίγουρα και στη Λέσβο) και στην Τρωάδα σαρκοφάγων αλλά και αρχιτεκτονικών μελών από τα ντόπια λατομεία (όπως οι δύο κίονες της πλατείας του Αγίου Μάρκου στη Βενετία).

Έξω από την ανατολική πύλη της πόλης υπήρχε η ανατολική νεκρόπολη. Η δυτική νεκρόπολη ανασκάφηκε το 1881-82 και έγιναν μεγάλες καταστροφές. Η συστηματική ανασκαφή έγινε το 1981 και αυτό που βλέπουμε τώρα πρόκειται για τα ευρήματα αυτά μαζί με το υλικό του 19ου αι. Οι μεγάλες σαρκοφάγοι, με την απλή διακόσμηση, μας θυμίζουν αυτές στη Λέσβο και κύρια στην Ερεσό, με το βαρύ δίρριχτο κάλυμμα με ακρωτήρια στις γωνίες και τις γιρλάντες με τα κυκλικά κοσμήματα (παγκαρπίες) στο σώμα.

Η περιήγηση στον χώρο είναι αποκαλυπτική και δείχνει τη λαμπρή και εύπορη κοινωνία της ελληνιστικής-ρωμαϊκής Άσσου, με τα ορυχεία αργύρου και σιδήρου, με το εμπόριο, την πολιτισμική της φήμη (φιλοσοφική σχολή Αριστοτέλη), την αυτονομία της μέσα στην εποχή που έριζαν οι Πέρσες σατράπες κατά του μεγάλου βασιλιά. Μια περιοχή που όριζε όλη την Αιολίδα, έως τον Αταρνέα 150 χιλ. νοτιότερα, ήταν η επικράτεια του τυράννου Ερμία, που πάντρεψε την ψυχοκόρη του και ανιψιά του Πυθιάδα με τον Αριστοτέλη! Του φιλοσόφου τού οφείλουμε περισσότερα, που θα τα παραθέσουμε την επόμενη φορά!

 

* Dr Umit Serdaroglu, Άσσος 1995

 

Ένας μεγάλος δρόμος προς τη δυτική πύλη...

 

...λιθόστρωτος από τον Σατνιόεντα ποταμό...

 

...που ανασκάφηκε το 1881...

 

...είχε τάφους με τις περίφημες σαρκοφάγους...

 

...που τις έκαναν εξαγωγή.

 

Η δυτική νεκρόπολη...

 

...με μεγάλα ρωμαϊκά μνημεία...

 

...όπως του Publius Varius...

 

...με κλεμμένες επιγραφές...

 

...και ο Αριστοτέλης πάντα εδώ!

 

 

 

Η Άσσος δεν ανήκε στην Αθηναϊκή Συμμαχία, αλλά από το 454/453 π.Χ. αναγράφεται μαζί με τα Γάργαρα στην Ιωνική Συστάδα, όπου, άσημη ακόμα, δίνει φόρο 1 τάλαντο*. Έως το 478 π.Χ. είναι υπό την κυριαρχία των Λυδών και των Περσών, της οποίους ανήκει πάλι το 412 π.Χ. Το 387 π.Χ., με την Ανταλκίδειο Ειρήνη, παρουσιάζεται αυτόνομη και τότε εμφανίζεται στα πράγματα ο «βασιλιάς» (!) τραπεζίτης Εύβουλος. Δίπλα του υπάρχει ο «υπηρέτης του», ευνούχος Ερμείας, που καταγράφεται και σαν φιλόσοφος, μαθητής του Πλάτωνα και συμμαθητής του Αριστοτέλη στην Αθήνα.

Της, σύμφωνα με τα δεδομένα, δολοφονεί τον Εύβουλο και αναλαμβάνει την τυραννία της πόλης, αφού μετά από εκστρατεία κατέλαβε τον τόπο γύρω από την Άσσο και τον Αταρνέα. Στέλνει τότε τον Ξενοκράτη και τον Αριστοτέλη**, που ιδρύουν σχολή στην Άσσο! Στον τελευταίο δίνει σαν γυναίκα την κόρη του αδελφού του, την Πυθία. Τον Ερμεία συλλαμβάνει με δόλο ο Μέμνων ο Ρόδιος, «υπηρέτης» των Περσών, και τον στέλνει στα Σούσα, όπου θανατώνεται. Οι Πέρσες καταλαμβάνουν την πόλη, από την οποία ο Αριστοτέλης, μετά από τρία χρόνια (348-345 π.Χ.) διδασκαλίας και έρευνας (ζωολογία), καταφέρνει να διαφύγει και περνά στη Λέσβο μαζί με τον Θεόφραστο.

Αυτή η πόλη των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, διάσημη πια πολιτικά και πολιτιστικά σ’ όλη την Τρωάδα και στον ελληνικό κόσμο, περιβάλλεται από το τείχος του 4ου π.Χ. αι., μήκους 5 χιλ., που βλέπουμε τώρα. Περιβάλλει το ύψωμα της ακρόπολης, με τα σπίτια και τα δημόσια κτήρια στην νότια και ανατολική πλευρά. Στη βόρεια, της την κοιλάδα του ποταμού Σατνιόεντα, υπάρχουν τα λατομεία της ονομαστής ηφαιστειακής πέτρας, της ανδεσίτη με ιδιαίτερα γνωρίσματα. Υπάρχουν δύο κύριες πύλες, η δυτική και η ανατολική, που προστατεύονται από μεγάλους ορθογώνιους πύργους. Επίσης, στο τείχος υπάρχουν και αρκετές μικρότερες (7 πυλίδες). Στην ανατολική πύλη κατέληγε μεγάλος, λιθόστρωτος δρόμος, που διέσχιζε μετά την πόλη. Το τείχος κατασκευαστικά αποτελείται από δύο παρειές από λαξευμένες ορθογώνιες λιθοπλίνθους (άριστη, επιβλητική κατασκευή) με γέμιση του εσωτερικού από πέτρες και χώμα (συμπαγές).

Κατά διαστήματα υπάρχουν συμπαγείς, ορθογώνιοι πύργοι, ύψους 13-14 μ. και πλάτους 3-5 μ. Οι ορθογώνιοι πύργοι των πυλών και της κυκλικός, στο βόρειο τείχος, είχαν εσωτερικούς χώρους και ανοίγματα παρατήρησης. Επίσης, παρατηρούνται ανοίγματα με υδρορροές για το ξενέρισμα της συμπαγούς δομής. Η ισόδομη τοιχοποιία εναλλάσσεται σε διάφορα σημεία με λεπτότερες σειρές λίθων (ψευδοϊσόδομη τοιχοποιία). Η ακρόπολη, της θα δούμε, είχε ιδιαίτερη οχύρωση! Το τείχος της Άσσου με τη μεγάλη του έκταση και τα τεχνικά του χαρακτηριστικά αποτελεί για της ειδικούς και απαιτητικούς επισκέπτες μοναδική πηγή πληροφοριών της αρχαίας οχυρωματικής τεχνικής.

 

* Γιάννης Κοντής, «Λέσβος και η Μικρασιατική της περιοχή», Αθήνα 1973, σελ. 92

** Οι Τούρκοι κατασκεύασαν άγαλμα του Αριστοτέλη, το 2044, του οποίου «κάποιοι» έσπασαν το 2009 το πρόσωπο και τον αριστερό βραχίονα! Πρόσφατα το ξανατοποθέτησαν αποκατεστημένο στο υψηλό του βάθρο! Βλέπετε, πέρασε κι από εκεί.

 

5 χιλιόμετρα γύρω από την πόλη...

 

...το «συμπαγές» τείχος...

 

...επιβλητικό, ισόδομο και ψευδοϊσόδομο...

 

...με αμέτρητο έτοιμο οικοδομικό υλικό...

 

...είχε ορθογώνιους, συμπαγείς πύργους...

 

...αλλά και με εσωτερικούς χώρους όπως στις πύλες...

 


...και στον κυκλικό στο βορινό τείχος...

 

...με ανοίγματα ξενερίσματος...

 

...και μικρότερες πυλίδες...

 


...με τον ακρωτηριασμένο «νέο» Αριστοτέλη το 2009.

Τετάρτη, 31 Μαΐου 2017 16:58

Η Άσσος της Τρωάδας

«Η Άσσος, το σημερινό Behramkale, αποτελεί σήμερα έναν από τους πιο δημοφιλείς αρχαιολογικούς χώρους της Μικράς Ασίας και μια από τις πιο μελετημένες αρχαίες ελληνικές πόλεις της Τρωάδας».* Το ύψωμα των 234 μ., σύμφωνα με τον Στράβωνα, στην εποχή του φιλοξενούσε την Άσσο, πολύ σημαντική, όπως γράφει. «Πόλεις δ’ εισίν αξιόλογοι, Άσσος τε και Αδραμύττιον» (1.66). Σύμφωνα τώρα με τον Μηθυμναίο ιστορικό Μυρσίλο (τέλη 4ου-αρχές του 3ου π.Χ. αι.), η Άσσος ήταν αποικία των Μηθυμναίων, η μόνη που ίδρυσαν στη Μικρά Ασία τον 7ο π.Χ. αι. Το ανέφερε στα «Λεσβιακά» του (σώζονται αποσπάσματα): «Φησί δε Μυρσίλος Μηθυμναίων ώκισμα είναι, την Άσσον, Ελλάνικος τε και Αιολίδα φησίν» Στρ.1.5.

Αυτός ο Μυρσίλος είναι ο ίδιος που ανέφερε για το «Ηρώο» του Ήρωα Λεπέτυμνου στην κορυφή του βουνού, αυτό που το 1997 εντοπίσαμε σαν Ιερό κορυφής στην 2η κορυφή, τον Αϊ-Λια (και δημοσιεύσαμε στο «Εμπρός» και στην «Αρχαιολογία»). «Μυρσίλος δε ο Λέσβιος εν τω όρει φύσιν Λεπετύμνω, ιερόν Απόλλωνος είναι (Σμινθέος) και ηρώον Λεπετύμνου, εφ’ ω καθάπερ εν τω Κράνωνι, δύο μόνον είναι κόρακας, όντων ουκ ολίγων εν τοις πλησίον τόποις».

Εκεί λοιπόν στον λαξευμένο βράχο του Ιερού, η φωτιά θα έστελνε το σήμα απέναντι, στην ακρόπολη της Άσσου, στο Ιερό της Αθηνάς, που πρώιμα, τον 6ο π.Χ. αι., είχε στήσει η μητρόπολη Μάθυμνα. Από αυτή την πρώιμη Άσσο, όπως θα δούμε, σώζονται θεμέλια κτισμάτων δίπλα στο ιερό της Αθηνάς αλλά και τμήματα του αρχαϊκού, πολυγωνικού (με λέσβια δόμηση θα ’λεγα εγώ) τείχους. Αυτά τα μοναδικά τμήματα σώζονται εσωτερικά του μεταγενέστερου τείχους, δίπλα στον σύγχρονο δρόμο, προς το λιμάνι. Το χωριουδάκι βρίσκεται μέσα στα τείχη της αρχαίας πόλης, στη ΒΔ πλαγιά του υψώματος. Έτσι ο κεντρικός του δρόμος οδηγεί ψηλά στην ακρόπολη, όπου με εισιτήριο μπαίνεις στον αρχαιολογικό χώρο (Assos Orenyeri) και δίπλα στον δρόμο προς το λιμάνι βρίσκεται (χωρίς εισιτήριο) η είσοδος στην κυρία πόλη και στη δυτική νεκρόπολη, που εκτείνονται στη νότια και ανατολική πλαγιά του υψώματος.

Αυτή λοιπόν η πόλη περιβαλλόταν, όπως θα δούμε, από τείχος 3 χιλ., το οποίο κατέβαινε έως το σημερινό λιμάνι. Περιέβαλλε την ακρόπολη με το ιερό της Αθηνάς που είχε ξεχωριστή οχύρωση. «Εστί δε η Άσσος ερυμνή και ευτειχής από θαλάττης και του λιμένος ορθίαν και μακράν ανάβασιν έχουσα, ωστ’ επ’ αυτής οικείως ειρήσθαι δοκεί, το του Στρατονίκου του κιθαριστού Ασσον ως κεν θάσσον ολέθρου πείραθ’ίκηαι»(1.57), μας γράφει πάλι ο Στράβωνας, που εντυπωσιάστηκε από την πόλη! Το ίδιο και εμείς, που θα προσπαθήσουμε να γράψουμε γι’ αυτήν.

* «Αρχαιολογικός Άτλας. Παράλια της Μικράς Ασίας». Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού-«Explorer» 2005

 

Αυτός είναι ο χάρτης...

 

...της «Άσσου της Ερυμνής»...

 

...δίπλα στον Σατνιόεντα (Τούζλα)...

 

...τειχισμένη από τον 7ο π.Χ. αι...

 

...με λέσβια δομή...

 

...κι απέναντι ο Λεπέτυμνος...

 

...με το Ιερό της Κορυφής...

 

στην κορφή του Αϊ-Λια

 

...εκεί που δύει ο ήλιος...

 

...και τριγυρίζει τώρα η ακτοφυλακή.

 

«...και η Χρύσα, εφ’ ύψους τινός πετρώδους υπέρ της θαλάττης ιδρυμένη...» (1.47) και πιο κάτω «εν δε τη Χρυσήι ταυτήι και το του Σμινθέως Απόλλωνος εστίν ιερόν και το σύμβολον το την ετυμότητα του ονόματος σώζον, ο μυς, υπόκειται τωι ποδί του ξοάνου. Σκόπα δ’ εστίν έργα του Παρίου», μας λέει ο Στράβωνας (1,48).

Ανηφορήσαμε μέσα από ελαιώνες στο Giulpinar, το τουρκικό χωριό που φιλοξενεί στη ΒΔ του άκρη τον μεγάλο επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο του Σμινθείου! Ένα μικρό κεντράκι κάτω από πλατάνια μαζεύει τους επισκέπτες για καφέ, αναμνηστικά και ίσως φαγητό! Δίπλα του η μεγάλη υπέροχη βρύση, με τα τόξα της από ντόπια πέτρα και μάρμαρο, μας θυμίζει ότι τα ιερά αυτά ήθελαν νερό άφθονο! Και παραδίπλα θεμέλια κτισμάτων, έξω από τον περιφραγμένο χώρο.

Ο Στράβωνας προσθέτει τον μύθο της ίδρυσης του ιερού αλλά και της ομηρικής πόλης Χρύσας, η οποία μπλέκεται, όπως όλες αυτές οι αναφορές του ποιητή. Σύμφωνα λοιπόν με τον Εφέσιο ποιητή (7ος π.Χ. αι) Καλλίνο, «Τευκροί από την Κρήτη, ήθελαν να χτίσουν την Χρύσα, όπου θα έβρισκαν ομοεθνείς τους (χρησμός). Τους βρήκαν στην παραλία (3,5 χιλ) και το βράδυ επιτέθηκαν αρουραίοι που έφαγαν όλα τα δερμάτινα μέρη των εγκαταστάσεών τους. Έτσι θεώρησαν τους ποντικούς ιερούς και έχτισαν την πόλη και το ιερό!!»

Αυτό το ιερό του θεού των ποντικών Απόλλωνα, τους Σμινθέως, ίσως έχει σχέση με την πρώτη αναφορά του μαύρου θανάτου στην αρχαιότητα! Ο ποιητής του 8ου π.Χ. αι. ήξερε την πανώλη, αφού ο «λοιμός» που έστειλε ο Απόλλωνας στα πλοία των Αχαιών, επειδή ο Αγαμέμνονας είχε αρπάξει την Χρυσηίδα, κόρη του ιερέως του Χρύση, ήταν μάλλον η πανώλης, που -όπως θα δούμε- έχει σχέση με τους αρουραίους. Άσχετα αν ο Χρύσης αναφέρεται στο Θήβης πεδίον (Αδραμμύτι). Αυτός ο Θεός του φωτός, της μουσικής με τη λύρα εδώ διαφεντεύει τους αρουραίους, τιμωρώντας ή σώζοντας τους ανθρώπους, στέλνοντας ή αποσύροντας την πανώλη! Γι’ αυτό και τα νομίσματα (κύρια από την Αλεξάνδρεια Τρωάδα) έχουν το ποντίκι μπροστά του (το στέλνει) ή στον ώμο του, απειλή τιμωρίας!

Η μη ελληνική λέξη αποδίδει τον Σμίνθον ως μυν, αρουραίον και ο Σμινθεύς ο «κύριος, ο άρχων των Αρουραίων». Το μεγάλο πρόβλημα της θανατηφόρου πνευμονικής και σηψαιμικής πανώλους, που εξολόθρευε μέχρι τις μέρες μας εκατομμύρια ανθρώπους, είχε ιδρύσει ιερά του Σμινθέα Απόλλωνα στον Λεπέτυμνο της Λέσβου (Σμίνθια), στην Αιολίδα της Τενέδου, στη Λίνδο της Ρόδου με μεγάλη γιορτή, τα Σμίνθια! Η προστασία από τον ψύλλο (Xenophylla cheopis) του μαύρου Αρουραίου (Rattus rattus), που μεταφέρει την πανώλη (Yersinia pestis), ο φόβος του μαύρου θανάτου γέμισε με ιερά του Σμινθέως Απόλλωνος την απέναντι παραλία και τα κοντινά νησιά!

 

3,5 χιλ. από την ακτή το Giulpinar...

 

...με τον ανεμόμυλο στην κορφή...

 

...έχει τη βρύση με το κέντρο...

 

...και παντού θεμέλια...

 

...με την ελιά από πάντοτε εκεί...

 

...όπως δείχνουν τα πιεστήρια...

 

...και τα λιοτρίβια στο μικρό μουσείο.

 

Εδώ δέσποζε το ιερό...

 

...του Απόλλωνα...

 

...που όριζε τους Αρουραίους της Πανώλους.

 

 

Στο Babakale μαζί με το κάστρο χτίστηκε από τον Καπουδάν Πασά Μουσταφά και το τζαμί, το λουτρό και έφεραν νερό από απόσταση 5 χιλιομέτρων! Το τζαμί, με την υπέροχη πολύκρουνη κρήνη στην αυλή, είναι κατασκευασμένο με τη ντόπια πέτρα και έχει θυρώματα από μάρμαρο! Ξύλινοι στύλοι στηρίζουν τον εξωνάρθηκα και τη στέγη εσωτερικά. Ο μιναρές είναι και αυτός ένα μνημείο με λαξευμένη πέτρα. Η επιγραφή επάνω από την πύλη του λέγει τα ίδια πράγματα με αυτήν του κάστρου: «Ο Λατίφ Μπαμπά και άλλοι φώτισαν έναν σκοτεινό τόπο. Πριν οι κάτοικοι του Μπαμπά Μπουρνού δέχονταν σταθερά επιθέσεις από εχθρούς που το είχαν καταφύγιο. Ο Καπουδάν Πασάς έμαθε γι’ αυτό και διέταξε να μένουν Μουσουλμάνοι εδώ και το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να κτίσει αυτό το τέμενος. Οι Μουσουλμάνοι πάντα προστατεύονται από το Κάστρο του Τεμένους που κρατάει την ιστορία-1140-1141». Δηλαδή το 1725. Τότε κατασκευάστηκε και η κεντρική βρύση (1726), με τον μεγάλο χαζινέ, δίπλα στο ωραίο κέντρο-καφενείο του πλατάνου, μαζί με άλλες βρύσες στο χωριό! Επίσης βρίσκεται ερειπωμένος ο λουτρός του χωριού (1725).

Κάποτε τεχνίτες από το Καζακστάν έφτιαχναν μαχαίρια και σπαθιά για τον οθωμανικό στρατό (το 1700). Τώρα υπάρχουν δύο μαχαιράδικα, το ένα του Ντογκάν, με τα χειροποίητα μαχαίρια! Επίσης, όλοι σχεδόν οι κάτοικοι είναι ψαράδες επάνω στον δρόμο των ψαριών προς τα στενά. Είναι σπεσιαλιτέ τα καλαμάρια και οι γαρίδες με ντόπιο λάδι και τυρί του Εζινέ. Κάποτε κατασκεύαζαν και χειροποίητα, δερμάτινα παπούτσια!

Μια κοινότητα, τα μικρά δρομάκια, τα εστιατόρια, το σχολείο και οι 471, τόσοι κάτοικοι, με το μεγάλο σχετικά λιμάνι αποτελούν μια γωνιά που αξίζει η παράκαμψη του κύριου δρόμου και η επίσκεψη. Αυτά τα μαχαίρια με λεπίδες από ατσάλι από τη Γαλλία στέλνονται στην Αίγυπτο και στη Δαμασκό! Τη λαβή τη σκεπάζουν με δέρμα Η τέχνη πήγαινε πάντα από τον πατέρα στον γιο! Εμείς ανηφορίσαμε στο Γκιουλπινάρ και πήραμε τον δρόμο ανατολικά, προς την Άσσο!

 

Ένα χωριό με το κάστρο του...

 

...το τζαμί του...

 

...με την κρήνη του...

 

...με την επιγραφή της ιστορίας του...

 

...τον μιναρέ, την κοινότητα...

 

...τον ερειπωμένο λουτρό...

 

...και τη μεγάλη κρήνη της πλατείας...

 

...με ψαράδες...

 

...που πίνουν τσάι στο «Cinaralti Cafe Aile Cay Bahcesi»...

 

...και φτιάχνουν ακόμα μαχαίρια. 

Τετάρτη, 03 Μαΐου 2017 17:10

Το κάστρο του Μπαμπά Καλέ

 

Αυτό το μικρό ψαράδικο χωριουδάκι άρχισε να υπάρχει το 1723. Η τύχη αγρίεψε το Αιγαίο και έριξε εδώ τον Σουλτάνο Αχμέτ τον τρίτο μαζί με τη συνοδεία του. Εκεί έμαθε για το καταφύγιο των πειρατών, για τον τρόμο που επικρατούσε, όπως και στην απέναντι πλευρά, στις Σαρακήνες και στα Τοκμάκια! Διέταξε λοιπόν τον αρχιναύαρχο Μουσταφά Πασά και τον βεζίρη Ιμπραήμ Πασά να φέρουν φυλακισμένους (!) απ’ όλη την επικράτεια, να χτίσουν ένα κάστρο, ένα τζαμί, σπίτια και να φέρουν νερό! Έτσι δημιουργήθηκε το BABAKALE, από τους φυλακισμένους που ελεύθεροι πια έμειναν εδώ!

Αυτοί, αν και σκότωσαν τον Καπουδάν Πασά, ολοκλήρωσαν το κάστρο το 1726! Ορθογώνιο με ένα πύργο σε κάθε γωνιά και περιμετρικό διάδρομο, έφερε μέσα τα σπίτια της φρουράς ένα τζαμί και τη βρύση με τον χαζινέ της. Απ’ αυτά όλα μένει μόνο η βρύση, μετά την είσοδο! Η είσοδος είναι μνημειακή, με μεγάλη αψίδα και μεγάλη καστρόπορτα ενισχυμένη με μεταλλικές λουρίδες! Μετά την πύλη υπάρχει ο στεγασμένος χώρος! Η θέση του ήταν στρατηγική και η επιγραφή του επάνω από την είσοδο αναφέρει:

«Αυτή η γη ήταν εγκαταλειμμένη και κοιμόταν αθόρυβα. Μισούσε τους εχθρούς και ήταν ένα καταφύγιο κατά των πειρατών. Κτίστηκε με τη θέληση του Μωάμεθ, οι εχθροί λήστευαν συνεχώς. Ο καπετάνιος βεζίρης Μουσταφά Πασά ήταν τόσο κοντά στον θεό και στον σουλτάνο και στους ευνοημένους ανθρώπους. Για να αντιμετωπίσει τους εχθρούς αποτελεσματικά άρχισε να χτίζει το κάστρο. Ο καπετάν Μουσταφά Πασά επίσης έχτισε ένα λουτρό, μια κρήνη και ένα τζαμί στο χωριό. Η θέση του κάστρου καταλήφθηκε από τους Μουσουλμάνους Τούρκους ανθρώπους. Εξαιτίας του Μουσταφά Πασά αυτό το ισχυρό και ωραίο κάστρο ολοκληρώθηκε. Κατασκευάζοντας ένα κάστρο στην είσοδο του τόπου ίσως ο θεός κρατήσει μακριά όλους τους εχθρούς».

Τα ιστορικά στοιχεία που δίνουν οι Τούρκοι αναφέρουν ότι κτίστηκε μαζί με του Μολύβου και ότι ήταν το τελευταίο που έχτισε η οθωμανική αυτοκρατορία! Σίγουρα πρόκειται για κάποια από τις ανακαινίσεις του κάστρου του Μολύβου! Όσον αφορά το δεύτερο, το τελευταίο κάστρο που χτίστηκε ήταν του Σιγρίου το 1757 από τον ναύαρχο Σουλεϊμάν Πασά κατ’ εντολήν του Σουλτάνου Οσμάν (επιγραφή). Το κάστρο του Σιγρίου χτίστηκε πενήντα χρόνια πιο ύστερα, για την ίδια απειλή στο Αιγαίο. Μοιάζει αρχιτεκτονικά με αυτό του Μπαμπά Καλέ, ορθογώνιο, με τέσσερις γωνιακούς πύργους, περιμετρικό διάδρομο, παρόμοια είσοδο με αψίδα. Εσωτερικά διατηρούνται κτίσματα στις παρειές. Βρισκόμαστε λοιπόν στο Αιγαίο του 18ου αιώνα! Λιμάνια και τα δύο, με τουρκική φρουρά, με το τζαμί, τον λουτρό και τις βρύσες! Μια παράλληλη ιστορία στις δύο πλευρές του Αιγαίου!

 

BABA KALE το λιμάνι με το χωριό...

 

...από το Κάστρο...

 

...με τους τέσσερις πύργους...

 

...τη βρύση του...

 

...τα κανόνια του...

 

...με μια μνημειακή είσοδο...

 

...με το μισοφέγγαρο...

 

...και την επιγραφή του 1726.

 

Με παμπάλαιους τάφους δίπλα του...

 

...παρόμοιο με το κάστρο του Σιγρίου, του 1757.

Ο δρόμος συνεχίζοντας προς τα νότια έχει σαν προορισμό την Άσσο. Όμως θα ήταν παράλειψη ο επισκέπτης του Σμινθείου, στο Giulpinar, να μην κατεβεί έως το Babakale, το κάστρο του Μπαμπά, στο Bababurnu, στο ακρωτήριο του Μπαμπά! Αυτήν τη «γωνία» της μικρασιατικής γης που απλώνεται επάνω από τα βόρεια παράλια του νησιού μας!

Ο δρόμος κατηφορίζει προς τα ΝΔ, ανάμεσα σε πυκνή βλάστηση, απότομος, απέναντι από το Αιγαίο. Αυτό το υπέροχο Αιγαίο που απολαμβάνουν οι «τυχεροί έχοντες» στα συγκροτήματα των στοιχημένων «πολυτελών σπιτιών» που συναντάμε στο δρόμο, με ειδικές φυλασσόμενες εισόδους. Επίσης, συναντάμε δίπλα στον δρόμο, σε κάτι πλατάνια, την υπέροχη κρήνη, τον τσεσμέ, με τον χαζινέ του, το οξύληκτο τόξο, τις τέσσερις γούρνες! Τα νερά παντού γύρω από το μεγάλο αρχαίο ιερό. Χαμηλά το μικρό χωριό το χαρακτηρίζει, όπως θα δούμε, το καστράκι του, που βλέπουμε από το νησί, το μεγάλο σχετικά λιμάνι του! Εκεί στο αρχαίο Λεκτόν άκρον!

Γιατί το όνομα του Μπαμπά; Μα γιατί, όπως αφηγείται ο καπουδάν Πασάς και γεωγράφος Piri Reisi, στο ομώνυμο Kitab, ο Latif Baba, ένα ιερό πρόσωπο κατέληξε σ’ αυτό το ακρωτήρι με τους οπαδούς του και όταν πέθανε τον θάψανε εδώ! Οι ναυτικοί που περνούσαν από εδώ, για να είναι καλοτάξιδοι, πετούσαν κομμάτια ψωμιού προς το Μαυσωλείο!! Κάτι που κάνουν και οι σημερινοί, ντόπιοι ψαράδες. Ο πασίγνωστος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή αναφέρει ότι προσκύνησε τον τάφο του! Ένα κτίσμα, ένα μουσουλμανικό «εκκλησάκι», υπάρχει και τώρα εκεί, έξω από το κάστρο, με στήλες παλιών τάφων γύρω του!

«Αμαξιτός η τωι Λεκτώι υποκειμένη (της νυν Χρύσας) εφ’ ύψους τινός πετρώδους υπέρ της θαλάττης ιδρυμένη» (Στρ.1.47). Αυτή η πόλη του 8ου-7ου π.Χ. αιώνα εμφανίζεται σαν «hamaxitos» στους καταλόγους της Αθηναϊκής συμμαχίας το 425-424 π.Χ. να πληρώνει το τεράστιο ποσό των 4 ταλάντων!!! Φαίνεται ότι είναι πασίγνωστη, με μεγάλο λιμάνι, στο οποίο έρχονταν οι προσκυνητές του Σμινθέα Απόλλωνα και ότι διαχειριζόταν τις μεγάλες αλυκές των Τραγασών!! Βρίσκεται το 230-220 π.Χ. στον δρόμο των Δελφικών Δωρεοδόχων και στην πρώιμη ρωμαϊκή εποχή συνοικίζει και αυτή (188-171 π.Χ.) την Αλεξάνδρεια Τρωάδα!

Το ιερό ξαναχτίζεται μετά από αυτό, η φήμη του αυξάνεται και σίγουρα η Αμαξιτός συνεχίζει να «εκμεταλλεύεται» αυτήν τη φήμη με τις νέες γιορτές στο Σμινθείο. Έτσι τα νομίσματα που κόβει τον δαφνοστεφανωμένο Απόλλωνα έχουν στη μία όψη και τη λύρα του στην άλλη! Μερικά βέβαια έχουν την εξειδίκευση του θεού σαν «κύριου των αρουραίων». Θεωρείται ότι υπήρχε εδώ, δεν υπάρχουν εμφανή ερείπια, μόνο διάσπαρτα ευρήματα, όπως τα νομίσματα με την ελληνική λέξη ΑΜΑΧΙ!!!!!!!!

 

Παντού στοιχημένα σπίτια...

 

 

...με ελεγχόμενες εισόδους...

 

 

...στο δρόμο προς το Babakale...

 

 

...και υπέροχους τσεσμέδες...

 

 

...με τα τόξα και τις θυρίδες για τα τάσια.

 

 

Εκεί επάνω από το Αιγαίο περιμένει το χωριό...

 

 

...με το μαυσωλείο του Latif Baba!

 

 

Εδώ και η Αμαξιτός με τον Απόλλωνα...

 

 

...τη λύρα του...

 

 

...και τη σχέση του με τους ποντικούς!!!

 

Σελίδα 7 από 7
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top