FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τετάρτη, 07 Φεβρουαρίου 2018 15:34

Τα αρχαία Ασκληπιεία

Η ολιστική Ιατρική των Αρχαίων Ασκληπιείων συνδύαζε την έως τότε γνωστή «ιατρική εμπειρία» ενισχυμένη με τις πρακτικές της ψυχοσωματικής επέμβασης του Ιερατείου! Εργαλεία ιατρικά, βοτανικές γνώσεις, λουτρά ιαματικά αποτελούσαν το πρώτο μέρος της Ιπποκράτειου ή της Γαληνικής τακτικής! Το δεύτερο μέρος όμως ήταν ανεπτυγμένο κτηριακά και «τεχνικά» με πολλές κρυφές αρχιτεκτονικές καινοτομίες. Αυτό το δεύτερο μέρος της θεραπείας, στην πραγματικότητα δεν άλλαξε και τώρα ακόμα. Διάβαζαν στην βιβλιοθήκη του τεμένους, έκαναν περιπάτους συζητώντας ή και σπουδάζοντας, αλλά παρακολουθούσαν (ή και έπαιζαν;) και θεατρικές παραστάσεις, στο μεγάλο Ρωμαϊκό θέατρο του Ασκληπιείου, πίσω από την καλοδιατηρημένη βορινή στοά. Του 2ου μ.Χ. αι. είχε θέσεις για 3.500 θεατές και διέθετε μια τριώροφη ορχήστρα με υπέροχο γλυπτό διάκοσμο. Έπιναν και το νερό της αρχαίας ιεράς πηγής, που θεωρείται και τώρα «ιαματικό». Ίσως να προσκυνούσαν και τα παλαιότερα ιερά του τεμένους, τα Ελληνιστικά, αφιερωμένα στον Ασκληπιό Σωτήρα (αυτόν που έφεραν από την Επίδαυρο), το Απόλλωνα Καλλίτεκνο ( σε σχέση με την απόκτηση παιδιών) και την Υγεία!

Έτσι, όπως και σ’ όλα τα Ιερά Κέντρα, οι επισκέπτες, οι προσκυνητές, οι ασθενείς, λάμβαναν μέρος και σε αγώνες που χορηγούσαν τα έξοδά τους, όπως σε τόσα μέρη της εποχής (Βουφόνια Αθηνών, Θερμία Άρτεμις, Απόλλωνας Ερέσιος, Μέσσα και τώρα τα «σύγχρονα Βουφόνια», που κατάντησε ένα αλλοπρόσαλλο φολκλόρ. Ανάμεσά τους οι Αγωνοθέτες, αλλά και ο Κλαύδιος Απολλοδώρου, ο Γυμνασίαρχος! Οι τελευταίοι είχαν και τα καθήκοντα της μόρφωσης των νέων, τον έλεγχο της διδακτέας ύλης! Οι Γυμνασίαρχοι της Μυτιλήνης έδιωξαν τον Επίκουρο από την πόλη. Ίσως γιατί η φιλοσοφική του σχολή δίδασκε «καινά δαιμόνια»! 

Μπροστά στο θέατρο του Ασκληπιείου…

…τα επιστύλια της βορινής στοάς…

…με ελληνικές επιγραφές…

…και υπέροχο…

…ανάγλυφο διάκοσμο...

…παντού μάρμαρα με ελληνικά κείμενα…

…ανάμεσά τους και ο Γυμνασίαρχος Κλαύδιος Απολλοδώρου

…η ιερή πηγή…

…και τα παλιά Ιερά

…όλα στο τέμενος.

Τετάρτη, 31 Ιανουαρίου 2018 15:03

Το Ιερό του Ασκληπιού

 

Αυτός ο ορθογώνιος χώρος του τεμένους του Ασκληπιού, 102Χ140 μ., όπως ακριβώς και του μεταγενέστερου Σεράπειου, περιβαλλόταν από στοές με ιωνικές κιονοστοιχίες στην βορινή, δυτική και νότια πλευρά. Ιδρύθηκε πολύ πριν, τον 4ο π.Χ. αι. από τον Αρχία, που θεραπεύτηκε «από θαύμα» στην Επίδαυρο και σκέφτηκε το κέρδος της πόλης φέρνοντας τον θεό! Ο Ευμένης ο Β΄, το επέκτεινε (197-160 π.Χ.), αυτό όμως που βλέπουμε σήμερα ανήκει στην μεγάλη του ακμή των Ρωμαϊκών Χρόνων και κύρια του Αδριανού (2ος μ.Χ. αι.). Από την Ιερά Οδό έμπαινε ο προσκυνητής στο Πρόπυλο, έργο του Περγαμηνού φιλοσόφου Κλαύδιου Χάρακος (146 μ.Χ.) με διακόσμηση κορινθιακού ρυθμού. Δίπλα του υπήρχε η βιβλιοθήκη του Ιερού με ένα κολοσσιαίο άγαλμα του Αδριανού που κατασχέθηκε στο Βερολίνο. Νότια του, ο Κούσπιος Πακτουμήιος Ρουφίνος κατασκεύασε το 140 μ.Χ. το Ιερό του Ασκληπιού, ένα κυκλικό (περίκεντρο) κτήριο με πρόπυλο κορινθιακού ρυθμού και θόλο, που είχε στην κορυφή του οπαίο, όπως μετά από 20 χρόνια, στο Πάνθεο της Ρώμης. Μέσα του υπήρχε το άγαλμα του Ασκληπιού και των άλλων θεραπευτών θεών. Σώζεται μόνο η μαρμάρινη του βάση και εντυπωσιακά μέλη από τον διάκοσμο του. Το εντυπωσιακό όμως κτήριο, που σώζεται σε καλή κατάσταση (κυρίως το υπόγειο των θεραπευτών ιερέων) και δείχνει την δομή των επιβλητικών αυτών κατασκευών που στήριζαν στην αρχαιότητα την φιλοσοφία και την πρακτική της «ιερής» κάστας της εξουσίας, βρίσκεται νοτιότερα του Ιερού. Είναι το Θεραπευτήριο, ένα εντυπωσιακό κυκλικό κτήριο με ισόγειο και υπόγειο. Τεράστιοι λαξευμένοι λίθοι, στοές, καμάρες, τούβλα, ανδεσίτης, πλακόστρωση και σίγουρα παντού νερό και σκοτάδι, δημιουργούσαν τον ανάλογο «ιερό τρόμο» του ασθενή, που αφού είχε δεχτεί την πόση του ιερού ύδατος, είχε «μισοναρκωθεί» στο εγκοιμητήριο, τον οδηγούσαν από μια υπόγεια στοά, μήκους 80 μέτρων, πλακόστρωτη, με φωταγωγούς και καραροσκεπή, στο μέσον του θεραπευτηρίου! Αυτή η στοά, o Cryptoporticus, υπέροχο έργο (όπως και οι σήραγγες του Σεληνούντα), που υπάρχει και είναι από τα αξιοθέατα του Τεμένους. Γιατί μέσα στην αυλή υπήρχαν αρκετά κτίσματα, τα εγκοιμητήρια, δεξαμενές, ιερές κρήνες καθαρμών, η ιερή πηγή, η αίθουσα συγκεντρώσεων και χώροι υπαίθριων τελετών. Έτσι στο βάθρο «ΘΕΟΙΣ/ ΤΟΙΣ ΠΑΝΤΑΧ…/Ο ΙΕΡΕΥΣ/ΑΣΚΛΗΠΙΑΔ[ΗΣ]» αφιερώνει στους Θεούς την Ιερή του Τέχνη. Εκεί, στην ΝΔ πλευρά του περίβολου, τα αφοδευτήρια, επενδυμένα με πολύχρωμο μάρμαρο, είχαν «βεσπασιανές γυναικών και ανδρών»! Αυτό όμως που εντυπωσιάζει και αποτελεί και το συμπλήρωμα του χώρου είναι το Θέατρο, ένα από τα τρία της Περγάμου.

 

 

 

Στο Τέμενος

 

Το κυκλικό ιερό του Ασκληπιού

 

…με το κορινθιακό πρόπυλο

 

Οι ασθενείς χάνονταν

 

…στον Cryptoporticus

 

…για το υπόγειο του θεραπευτηρίου

 

…του εντυπωσιακού κυκλικού κτηρίου

 

…με την εντυπωσιακή αρχιτεκτονική

 

Βωμοί με το ιερό φίδι

 

…και βάθρα με ελληνικές επιγραφές, παντού

 

 

 

 

Τετάρτη, 24 Ιανουαρίου 2018 11:30

Στο Ασκληπιείο της Περγάμου

 

«Aesculapius erat deus medicine et eloquentiae». O Γαληνός, ο γιατρός του 2ου μ.Χ. αιώνα γεννήθηκε εδώ, σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Ασκληπιείου (στον ανατόμο Σάτυρο), μετά όμως έφυγε, γύρισε τον γνωστό κόσμο (Σμύρνη, Αλεξάνδρεια, Κόρινθο, Παλαιστίνη, Φοινίκη) και γύρισε 28 χρονών να υπηρετήσει σαν γιατρός στους μονομάχους του Ρωμαϊκού Αμφιθέατρου. Από εκεί και πέρα διέπρεψε σαν «επιστήμονας γιατρός» στην Ρώμη, όπου πέθανε το 199 μ.Χ, αφού ο Μάρκος Αυρήλιος έστησε το άγαλμά του δίπλα στο δικό του, με την αναγραφή «Ενδοξότατος Γαληνός Αυτοκράτωρ Ιατρών»!

Στο Ασκληπιείο λοιπόν, παρά την Ιατρική σχολή, το ιερατείο είχε τον τελευταίο λόγο στη θεραπεία των ασθενών που συνέρρεαν από παντού, με βοτανοθεραπεία, λουτρά, πόση ιερού νερού, άσκηση, διάβασμα, θέατρο και άφθονη υποβολή με εγκοίμηση στα άδυτα του θεραπευτηρίου. Δεν είχε θέση η Ιατρική του Γαληνού που έβλαπτε τα κέρδη του Ασκληπιείου και έτσι επιστρατεύτηκε ο σοφιστής Αέλιος Αριστείδης, που επί 13 χρόνια ενδημούσε θεραπευόμενος εκεί, να στηρίξει τη θεία θεραπεία, τα συμφέροντα του ιδρύματος. Η ιερή οδός, η Via Vecta,ξεκινούσε από την Ακρόπολη και μετά από 1 χιλ. κατέληγε στο Πρόπυλο του Ιερού Τεμένους. Ήταν πλακόστρωτη και στα αυτοκρατορικά χρόνια είχε στοές στα πλάγια, με Ιωνική κιονοστοιχία που οδηγούσε στα καταστήματα, που σίγουρα πουλούσαν και αφιερώματα προς τον Θεό! Ένα μόνιμο πανηγύρι! Τώρα σώζεται στη βορινή πλευρά της οδού μια κρήνη και στην νότια ένα κυκλικό Ηρώο, ίσως προς τιμήν της Αύγης και του Τήλεφου, κατασκευασμένο επί Αυγούστου (27-14 μ.Χ.).

Είναι καταπληκτικός και συγκινητικός ο αριθμός των ελληνικών επιγραφών, παντού στα αρχιτεκτονικά μέλη του Τεμένους! Από κάτι τιμητικά βάθρα που θυμίζουν το Ιερό της Θερμίας Αρτέμιδος μαθαίνουμε ότι και εδώ τελούνταν αγώνες, αφού αναφέρονται οι αγωνοθέτες, που σίγουρα χάριζαν ζώα και χρυσίο στο ιερατείο!

«Η ΒΟΥΛΉ ΚΑΙ Ο ΔΗΜΟΣ/ΕΤΙΜΗΣΕΝ/ΣΕ ΚΛΑΥΔΙΟΝ ΣΙΛΙΑΝΟΝ/ΑΙΣΙΜΟΝ ΚΛΑΥΔΙΟΥ /ΑΙΣΙΜΟΥ ΥΙΟΝ/ΑΓΩΝΟΘΕΤΗΣ ΑΝΤΑΥΤΟΥ/ΣΩΤΗΡΟΣ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ/ΚΑΛΩΣ ΕΚ ΤΩΝ ΙΛΙΩΝ» μία από τις πολλές που είδα! Και ακόμα μια: «ΑΓΑΘΗΙ ΤΥΧΗΙ/ΚΛ-ΠΕΙΣ ΣΩΝΕΙΝ ΟΣ Δ- ΦΙ/ ΛΟΣ Ο ΑΓΩΝΟΘΕΤΗΣ ΤΟΥ/ΣΩΤΗΡΟΣ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ/ΕΤΙΜΗΣΕΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΝ/ΙΕΡΟΝ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΑΣΚΛΗ/ΠΙΟΥ ΠΥΘΙΚΟΝ ΑΥΛΗΤΗΝ/ΝΙΚΗΣΑΝΤΑ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ/

ΣΕΒΑΣΤΑ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΑ/ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΝΕΩΚΟΡΟΥ ΥΙΟ». Ο γιος λοιπόν του Αλεξάνδρου Νεωκόρου, ο Αλέξανδρος, τιμάται γιατί κέρδιζε στα Πύθια, όπου έπαιζε αυλό, στα μεγάλα Ασκληπιεία, και τόσα άλλα (!) που θα δούμε στη συνέχεια!

 

Στον θεό Ασκληπιό της Περγάμου…

 

…σπούδασε Ιατρική ο Γαληνός…

 

…στο μεγάλο Ασκληπιείο της πόλης…

 

…στο οποίο οδηγούσε η Via Vesta…

 

…πλακόστρωτη, με κιονοστοιχία και μαγαζιά…

 

…μια κρήνη…

 

…και ένα Ηρώο.

 

Παντού βάθρα…

 

…ελληνικών επιγραφών…

 

…και το τσιμέντο κάποιας αναστήλωσης.

 

Τετάρτη, 17 Ιανουαρίου 2018 14:17

Η ιστορία της Περγάμου

 

 

«Έχει δε τινα ηγεμονίαν προς τους τόπους τούτους, το Πέργαμον, επιφανής πόλις και πολύν συνευτυχήσασα χρόνον τοις Ατταλικοίς βασιλεύσει….» αρχίζει ο Στράβωνας (4.1) και μιλά για τον Φιλέταιρο, που έμενε στην πόλη, θησαυροφύλακας του Λυσίμαχου της Θράκης, με ένα ποσό «ενακισχιλίων ταλάντων». Μετά τον θάνατο του Λυσίμαχου (282 π.Χ.) αρχίζει η ιστορία των Ατταλιδών της Περγάμου, γραμμένη παντού. Ο Ευμένης ο Α΄ (263-241 π.Χ.), ο Άτταλος ο Α΄, ο Σωτήρ (241-197 π.Χ.) που κατατρόπωσε τους Γαλάτες), ο Ευμένης ο Β΄ (197-160 π.Χ.), ο Άτταλος ο Β΄, ο Φιλάδελφος (159-138 π.Χ.) και ο Άτταλος ο Γ΄ (138-133 π.Χ.) που παρέδωσε το βασίλειο της Περγάμου με διαθήκη στους Ρωμαίους! Μετά την κατάπνιξη της επανάστασης του Αριστόνικου το 128 π.Χ. η Ρωμαϊκή κυριαρχία είναι απόλυτη και συνεχίζεται η λαμπρή της πορεία, με μια μεγάλη επέκταση έξω από την ακρόπολη.

Σ’ αυτήν την Ακρόπολη, με τον περίφημο Βωμό του Διός, που τώρα βρίσκεται αναστηλωμένος στο Βερολίνο, την περίφημη βιβλιοθήκη (Ευμένης ο Β΄), τα Γυμνάσια, τους ναούς, τα παλάτια, από τον 3ο π.Χ. αιώνα υπήρχε το αρχαιότερο τέμενος της πόλης, της Αθηνάς Πολιάδος της Νικηφόρου, με ναό δωρικού ρυθμού, με 10 και 6 κίονες στις πλευρές (28), από τον τοπικό ανδεσίτη, με διώροφες δωρικές στοές γύρω και το κολοσσιαίο άγαλμα της θεάς στο τέμενος, απομίμηση του Φειδία του Παρθενώνα. Το διώροφο πρόπυλο και το ακρωτηριασμένο άγαλμα το κατέχει το Βερολίνο. Στην προστάτιδα των επιστημών, θεά, ήταν αφιερωμένη η Βιβλιοθήκη, που βρισκόταν στην ΒΑ γωνία του τεμένους.

Αμέτρητα νομίσματα της πόλης είχαν στη μια τους όψη τη θεά με την περικεφαλαία της, πολιούχο, όπως σε τόσες πόλεις της Μικράς Ασίας, μαζί με τον Απόλλωνα Σμινθέα! Η οικονομική ακμή της πόλης επέβαλλε και σαν εμπορικό νόμισμα τον αργυρό κιστοφόρο, με τη μυστική βακχική κίστη, το φίδι και το στεφάνι του κισσού και την φαρέτρα ή το τόξο με τα φίδια και τον κισσό, στην άλλη όψη!

Επί Ατταλιδών έγραφε το όνομα της πόλης, ενώ η Ρώμη έβαλε τον εκάστοτε ανθύπατο διοικητή! Και τον Ηρακλή σε χρυσό στατήρα, τον Ευμένη, τον Άτταλο, τον Φιλέταιρο (στην πίσω όψη) σκόρπισε παντού η μεγάλη Ελληνιστική και μετά Ρωμαϊκή Πέργαμος! Γέμισαν μοναδικά αρχιτεκτονικά μνημεία την πόλη τους και μακρινά αφιερώματα παντού, μάζεψαν ό,τι μπορούσαν από την γραπτή σοφία του κόσμου, κατασκευάζοντας και τη δερμάτινη περγαμηνή, δέχτηκαν στην τεράστια πλουτοφόρο επιχείρηση του Ασκληπιείου χιλιάδες απελπισμένους ικέτες! Ο Γαληνός, όπως θα δούμε, έζησε και γιάτρεψε για λίγο εδώ! Η Επιστήμη του ήταν ενάντια στο θεϊκό δικαίωμα των ιερέων, σαν μόνων θεραπευτών.

 

 

Η λαμπρή πόλη…

 

…με την ακρόπολη στα 300 μέτρα…

 

…με την βιβλιοθήκη και το τέμενος επάνω από το θέατρο…

 

…της Θεάς της σοφίας…

 

…πολιούχου ,νικηφόρου…

 

…κόρης του Δία, Αθηνάς.

 

Ο Άτταλος και ο Φιλέταιρος…

 

…και ο αργυρός Κιστοφόρος…

 

…κόπηκαν στην πόλη…

 

…με τα τρία θέατρα και το αμφιθέατρο της «φρικτής μνήμης».

 

Τετάρτη, 10 Ιανουαρίου 2018 13:42

Στη ρωμαϊκή Πέργαμο

 

 

Η Ρωμαϊκή λοιπόν Πέργαμος, κάτω από την ακρόπολη των Ατταλιδών! Μετά το Σεράπειο, το Ρωμαϊκό Θέατρο, Αμφιθέατρο και Στάδιο με ενδιαφέρει το Ασκληπιείο, με την ενδιαφέρουσα πορεία του, στους λόφους, στα ΝΔ της ακρόπολης! Όμως ορισμένες λεπτομέρειες τις θεωρώ αξιοσημείωτες και θα τις παραθέσω. Στην σειρά των μαγαζιών με τα χαλιά, απέναντι από το Σεράπειο, υπήρχε ένα γκρεμισμένο μαγαζί, με αρχαία μέλη σκόρπια και τον ιδιοκτήτη πρόθυμο για… παζάρι!!! Μου τράβηξε όμως την προσοχή, ένα εντοιχισμένο, μαρμάρινο κυλινδρικό, τιμητικό βάθρο, με μια επιγραφή των Ρωμαϊκών χρόνων (ονόματα, τύποι γραμμάτων), μάλλον ανέκδοτη! Στην κυρτή του λοιπόν επιφάνεια που φαινόταν, έγραφε:

.ΠΑΡΗΣ.ΑΝ…ΩΜ…………..

ΥΙΟΣ/ΚΑΜΠΤΩΝ..ΑΙΟΣ……

.OΣ/BAΣΣOS/ΓAIOS/ΦOYΡIOΣ/AYΛE…….

.ΛHΣ/ΓAIOΣ/A..AΡIOΣ./ΓAIOY/YIOΣ/BAΣΣ(OΣ)….

ΚΡΑΤΗΣ/ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΥ/ΜΟΣΧΟΣ…

ΑΣΚΛΗΠΙΑΔΟΥ/ΕΥΚΛΗΣ/ΕΥΚΛΕΟΥΣ/…

.ΔΙΚΟΣ/ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΥ/ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ/ΔΙΟ(ΝΥΣΙΟΥ;)….

ΕΠΙΜΕΛΗΘΕΝΤΟΣ /ΤΗΣ/ΣΕΠΤ(ΗΣ;)…..

ΓΑΙΟΥ/ΟΥΙΨΑΝΙΟΥ/ΠΟΡΦΥΡΙΩΝΟΣ…

Πολλά ονόματα που τιμά ίσως η πόλη. Όπως ο Βάσσος Γάιος Φούριος, ο Κράτης Απολλωνίου Μόσχος, ο Αριστοβούλου Διονύσιος κ.ά. Και ένας γιατρός (Ασκληπιάδης) ανάμεσά τους!

Μια επίσης ακουμπισμένη στήλη μέσα στον χώρο του Τεμένους, ανήκει στο Εβραϊκό κοιμητήριο! Αμέτρητα κομμάτια, πολλών ανθρώπων, το ένα κοντά στο άλλο, αλλά σε απόσταση αιώνων πολλές φορές.

Κάτι το οποίο δεν πρέπει να μείνει χωρίς σχολιασμό, είναι ο τύπος του Περγαμηνού κιονόκρανου. Δημιούργημα της τέχνης της Ελληνιστικής πόλης, διαδόθηκε παντού, ένα φοινικόσχημο δημιούργημα, με βαθιά αυλακωτά, σχηματοποιημένα φύλλα (αυλοί). Συνήθως δίζωνα, με τα φύλλα της ακάνθου του Κορινθιακού ρυθμού κάτω (πολλές φορές κάλυπταν στις γωνίες όλο το ύψος). Ο Ευμένης ο Β (197-160 πχ). στόλισε την Στοά του στην Αθήνα με αυτά και ο Άτταλος ο Β ο Φιλάδελφος (159-138 πχ) την εσωτερική κιονοστοιχία της αναστηλωμένης Στοάς του στην Αγορά των Αθηνών, την στεφάνωσε με περγαμηνά κιονόκρανα! Πέρασε και στην Πρωτοχριστιανική ναοδομία! Στη Λέσβο υπάρχουν περγαμηνά κιονόκρανα, που έχω καταγράψει! Στην Παναγιά του Ακλειδιού, στην αυλή υπάρχει ένα, που δεν γνωρίζουμε πού ανήκε! Ένα άλλο, στην Παλαιοχριστιανική του Ταξιάρχη, στην Λουτρόπολη της Θερμής, μάλλον ανήκε στον συγκεκριμένο ναό! Υπέροχες εικόνες χαμένες στην Ιστορία!

 

Σε ένα ερείπιο…

 

…το μαρμάρινο «κολωνάκι»…

 

…με την ανέκδοτη (;) τιμητική επιγραφή…

 

…«υπαίθριο εκθετήριο»…

 

…και παραδίπλα η Εβραϊκή παρουσία.

 

Στο Ασκληπιείο…

 

…το υπέροχο, δίζωνο, Περγαμηνό Κιονόκρανο…

 

…όπως στο Ακλειδιού…

 

…στη Θερμή…

 

…και στη Ρωμαϊκή Αγορά των Αθηνών!

 

Τετάρτη, 03 Ιανουαρίου 2018 15:54

Η Ρωμαϊκή Πέργαμος

 

 

Σίγουρα η Ρωμαϊκή Πέργαμος αφορά και την Ακρόπολη των Ατταλιδών και το Ασκληπιείο, αφού ο Άτταλος ο Γ΄ το 133 π.Χ. με διαθήκη έδωσε κληρονομιά το βασίλειό του στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία! Αυτά βέβαια αφορούν τα μεταγενέστερα γραφόμενα! Εμάς μας αφορούν τώρα, μετά το Σεραπείο, τα μνημεία που σώζονται μέσα στη σημερινή πόλη, πάλαι ποτέ ρωμαϊκή επέκταση έξω από την Ακρόπολη. Έτσι, κάτω από το Ασκληπιείο, στη δυτική μεριά της, υπάρχουν τα δημόσια κτήρια του 2ου μ.Χ. αι. Ξεχωρίζει πανύψηλη, ανάμεσα στους μιναρέδες, μια «πύλη» κατασκευασμένη με τούβλο, γνωστή ως «Βιράν Καπί». Νότια από αυτή, χωρίς να έχει ανασκαφεί, βρίσκεται το Ρωμαϊκό Θέατρο, «μικρασιατικού τύπου», 24.000 θεατών, που θεωρείται έργο του Τραϊανού (98-117 μ.Χ). Βορειότερα, στην ανατολική πλαγιά του λόφου του Μουζάλα, έχει εντοπιστεί το Ρωμαϊκό Στάδιο της πόλης. Το πιο αξιόλογο όμως ήταν το Ρωμαϊκό Αμφιθέατρο. Βρίσκεται σε χαράδρα, πίσω από τον Λόφο του Μουζάλα, επάνω στον παραπόταμο του Σεληνούντα, τον Μιράκ Ντερέ! Αυτό σημαίνει «χαράδρα της θλίψεως»! Γιατί εδώ μαρτύρησαν αρκετοί Χριστιανοί, νεομάρτυρες όπως ο Κάρπος, ο Πάπυλος, η Αγαθονίκη και ο Αγαθόδωρος (250-251 μ.Χ.). Αυτό το κτίσμα, οβάλ σχήματος, είχε είσοδο και έξοδο των νερών του ποταμού, ώστε εκτός από τις θηριομαχίες, τις Μονομαχίες να γίνονται και «ναυμαχίες» με μικρά σκάφη! Υπήρχε ειδική σχολή Μονομάχων, στην οποία γιατρός διετέλεσε και ο περίφημος Γαληνός (129-200 μ.Χ.) που χαρακτήρισε τα αθλήματα αυτά «βαρβαρικά» και όσους τα διδάσκονταν «βαρβάρους και αγροίκους». Το αμφιθέατρο της Περγάμου, του οποίου διατηρούνται σε μεγάλο ύψος αναλημματικοί τοίχοι και οι δίοδοι του νερού, αντιπροσωπεύει έναν κτηριακό τύπο ασυνήθιστο στη Μικρά Ασία (Παράλια της Μικράς Ασίας, Άτλας; Σελ.101). Εδώ, κατά τον Τσολίσο, θανατώθηκαν και αρκετοί Περγαμηνοί κατά την τραγωδία του ’22.

Μέσα στη σύγχρονη πόλη, νότια, σώζονται και οι τύμβοι, λοφίσκοι ταφικοί, που η περιοχή μετρά 12 περίπου! Ο μεγαλύτερος, ο Yigma tepe, περιμέτρου 158 μ. (όπως και τύμβος της Αμφίπολης) φέρει περιμετρικό περίβολο με κλιμακωτά επίπεδα λαξευμένου ανδεσίτη και έχει ύψος 31 μ. Αν και δεν έχουν βρεθεί τάφοι (Dorpfeld 1905 και σύγχρονη έρευνα), οι γαιοδιασκοπήσεις δείχνουν πιθανούς ταφικούς θαλάμους και έτσι θεωρούνται ταφικά μνημεία της οικογένειας των Ατταλιδών. Ο δεύτερος, δίπλα στον δρόμο (Maltepe), μικρότερος, έχει θάλαμο που αποδίδεται σε τάφο της Αύγης, μητέρας του Τήλεφου (ανιστόρητο). Ο τρίτος, ο Travsantepe, είναι ο μικρότερος. Βορειοανατολικά σώζεται τμήμα Ρωμαϊκού υδραγωγείου που έφερνε νερό στην κάτω πόλη!

 

Η Βαράν Ζάπι…

 

…το Ρωμαϊκό Θέατρο και το Αμφιθέατρο…

 

…μες το ποτάμι ανάμεσά του…

 

…με κτήρια που στέκονται ακόμα…

 

…επιβλητικά…

 

…οι τρεις τύμβοι…

 

… ο μεγάλος τύμβος…

 

με περίβολο παρόμοιο του Καστά!

 

Το Ρωμαϊκό υδραγωγείο.

 

Τετάρτη, 20 Δεκεμβρίου 2017 14:54

Το Ρωμαϊκό Σεραπείο στην Πέργαμο

 

 

Η Ρωμαϊκή Πόλη στην Πέργαμο είχε επεκταθεί από την ακρόπολη, «κάτω» από τη σημερινή. Έτσι μένουν ακόμα ορισμένα από τα κτίσματά της, ανάμεσα στα σύγχρονα κτήρια. Και το πιο εντυπωσιακό είναι το τεράστιο «Σεραπείο», Kizil Avlu των Τούρκων, γιατί είναι «κόκκινο» από τα τούβλα της κατασκευής της. Τι να πρωτογράψεις γι’ αυτό το μεγαλόπρεπο κτήριο των 60Χ26 μέτρων, με τους δύο κυλινδρικούς πύργους στις δύο μεριές της πρόσοψής του, 18Χ12 (διάμετρο) μ. Το ότι κατασκευάστηκε στη ρωμαϊκή εποχή σαν ναός Αιγυπτιακών Θεοτήτων (επιγραφή που αναφέρει τον Σέραπι και την Ίσιδα, κύρια, τον Αρποκράτη, τον Όσιρη, τον Άπη, τον Ήλιο σε άλογο του Άρη και τους Διόσκουρους. Με τους δύο πύργους αφιερωμένους στον Ώρο και τον Άνουβη!

Γεμάτο υπόγειες στοές από κάτω, με δωμάτια και επικοινωνία με το εσωτερικό του και τους πύργους καθώς και κυκλοφορία του νερού σε ειδικά αυλάκια και κρήνες, θεωρείται πως η λατρεία της Ίσιδος και του Σέραπι συνδεόταν με μυστηριακές τελετές των μυημένων στο πίσω μέρος, ενώ στο πρόσθιο έρχονταν οι επισκέπτες μπροστά στο τεράστιο άγαλμα της θεότητας, 10 μέτρων περίπου, μέσα στο οποίο οι ιερείς, από μυστική δίοδο (βλέπε Μαντείο Αχέροντα και Σμινθέα Απόλλωνα) μιλούσαν… εκ μέρους του θεού!!! Για να βρεθεί ο τεράστιος χώρος του τεμένους, 270μ Χ 100μ, που έφερε υψηλό περίβολο και στοά με κιονοστοιχία, σκεπάστηκε ο Σεληνούντας με διπλή σήραγγα μήκους 220 μ., πλάτους (η καθεμία) 8 μ. και ύψους τόξου 7 μ. Ένα αθάνατο, μέχρι τις μέρες μας, τεχνικό έργο. Το Ιερό, κατασκευή μοναδική από κόκκινα τούβλα και καλυμμένη από πλάκες έγχρωμων μαρμάρων μέχρι τα 14 μέτρα, έφερε μεγάλα παράθυρα (5Χ2,5 μ) και 12 τοξωτές κόγχες που φιλοξενούσαν τα αγάλματα των θεοτήτων στο πρόσθιο μισό του. Στην πρόσοψη έφερε τη μνημειακή είσοδο, 14Χ 7μ. Ένα κομμάτι του θυρώματος που σώζεται ζυγίζει 30 τόνους!!!

Θεωρείται έργο του Αδριανού (117-138 μ.Χ.), του πρώτου μισού του 2ου μ.Χ. αι. Ο φιλέλληνας αυτοκράτορας ευνοούσε τη λατρεία των Αιγυπτίων θεοτήτων. Στη χριστιανική εποχή κάηκε και μόνο κατά τον 5ο μ.Χ. αι. έγιναν τροποποιήσεις (καταστροφές του εσωτερικού) για να χτιστεί μέσα στο «κέλυφος» μια τρίκλιτη χριστιανική βασιλική. Μια προγενέστερη βασιλική θεωρείται ότι ήταν προς τιμήν του Αγίου Αντύπα και ήταν η Μητρόπολη της Περγάμου! Επίσης, θεωρείται ότι εδώ μαρτύρησε επί Δομιτιανού το 92 μ.Χ. (κάηκε μέσα σε χάλκινο βόδι) ο προστάτης των οδοντιάτρων.* Κατ’ άλλους μαρτύρησε στο ρωμαϊκό αμφιθέατρο και εδώ τάφηκε! Βέβαια, τότε ακόμα δεν υπήρχε το μεγάλο τέμενος. Τώρα ο Πύργος της βορινής πλευράς φιλοξενεί το Κουρτουλούς τζαμί, με υπέροχη μαρμάρινη κρήνη, ενώ ο βορινός χρησιμοποιήθηκε και σαν πετρελαιοκίνητος αλευρόμυλος (μαύροι οι τοίχοι!!!). Οι πύργοι είναι ροτόντες με θόλους που φέρουν φωταγωγούς. Ένα κτήριο λοιπόν και τρεις θρησκείες, διαχρονικά!!

 

* Στην οδοντιατρική σχολή των Αθηνών, στο ναΰδριο του Άγιου Αντύπα, φυλάσσεται χώμα από τον πιθανό τόπο του μαρτυρίου του στον χώρο του Σεραπείου!

 

Με δύο σήραγγες…

 

…σκεπάστηκε ο Σεληνούντας…

 

…και κτίστηκε το Ρωμαϊκό Σεραπείο…

 

…ένα μεγαλόπρεπο κτήριο….

 

…από κόκκινο τούβλο…

 

…και μάρμαρο…

 

…σ’ ν τεράστιο χώρο (το τέμενος)…

 

…με δύο ροτόντες μπροστά του…

 

…η νότια τώρα τζαμί.

 


Εδώ θεωρείται ότι κάηκε ο Άγιος Αντύπας!

 

Τετάρτη, 13 Δεκεμβρίου 2017 15:00

Περιήγηση στην Πέργαμο

 

 

Πόσα λοιπόν τζαμιά έχει η Πέργαμος; Αρκετά για να γεμίζουν τον ουρανό με τους μιναρέδες τους! Το Κουρσουνλού Τζαμί, από το Κουρσούν, με τον μολυβδοσκέπαστο θόλο, του 1439, το μεγάλο Γενί Τζαμί, το Ασάρ Τζαμί, το Κουλαξίζ Τζαμί, το Σεμερτζιλέ Τζαμί, το Αλτιν Μετζήτ Τζαμί, το Ουζικίμ Τζαμί, το Γιακίμ Τζαμί, το Ιτζηλή Μετζίτ Τζαμί, το Οσμανλάρ Τζαμί (Τσολίσος), αρκετά με ωραίους μιναρέδες και υπέροχο εσωτερικό διάκοσμο! Γυρίζουμε στην αγορά, μέσα στα σοκάκια, τα μαγαζάκια, τις τάβλες και τον θόρυβο! Αυτά ανήκουν στον 19ο αι, αφού μια πυρκαγιά του 1853 κατέκαψε το κέντρο της. Πού να απαριθμήσεις τι υπήρχε εδώ! Μπακιρτζίδικα, Κετσετζήδικα, Τσεσμετζήδικα (παπούτσια), Γαλετζάδικα (τσόκαρα), Σαράτσικα, Παπλωματίδικα, Κουγιουμτζίδικα (αργυροχρυσοχοεία),Φαναρτζήδικα, Αμπατζίδικα, Λεμπλεμπητζίδικα (στραγαλάδικα), Μπιτσακτσίδικα (Μαχαιράδικα), Ναλμπάντικα (πεταλωτήρια), χαλβατζίδικα, παπλωματίδικα, αχτάρικα (μπαχαρικά) και άλλα τόσα επαγγέλματα που τα βλέπουμε σε ελληνικά επίθετα τώρα!

Υπήρχε η λαχαναγορά (μπαχτσαβάν παζάρ), η Λόντζα (σιταγορά), τα εμπορικά του βαμβακιού, των δερμάτων και του μαλλιού στο Παμπούκ Χάνι και τόσα άλλα που περιγράφει στα Περγαμηνά του ο Τσολίσος, ενώ εμείς απλά περάσαμε αιώνες ιστορίας, ανάμεσα στην υπέροχη λεπτομέρεια του σήμερα, σε πλατανόφυτες πλατείες και διαλαλήματα σε μια άγνωστη, αλλά τόσο οικεία γλώσσα. Εκεί χαμηλά, στον κεντρικό δρόμο, μια υπέροχη μαρμάρινη, πολύκρουνη βρύση, με ανάγλυφο διάκοσμο, ήταν κτίσμα των Εβραίων της πόλης. Το παμπάλαιο Τας Χάνι, χτισμένο σε κάποιο αρχαίο κτήριο, με ισόδομο πανάρχαιο τον τοίχο και ολόκληρα στημένα αρχιτεκτονικά μέλη, δείχνει την αξία αυτών των κτισμάτων, με τις εσωτερικές αυλές, τα ξενοδοχεία ζώων και ανθρώπων, που κατέβαιναν στις πόλεις. Και αυτήν την πόλη, που θα μπούμε πια στα αρχαία σημαντικότατα χνάρια της, στολίζει ένα υπερσύγχρονο πολιτιστικό κέντρο!

 

Το σημερινό Μπαχτσαβάν Παζάρ…

 

υπέροχα κτήρια…

 

σε στεγασμένα μαγαζιά…

 

βρύσες χωρίς νερό…

 

αλλά και το υπέροχο μαρμάρινο κτίσμα…

 

της εβραϊκής κρήνης…

 

το μεγάλο Τας Χάνι…

 

με αρχαίους τοίχους…

 

και αρχαίες κολόνες…

 

μαζί με το τεράστιο πολιτιστικό κέντρο.

 

Τετάρτη, 06 Δεκεμβρίου 2017 18:10

Στα χαμάμ της Περγάμου

 

Προχωρώντας μέσα στην αγορά της τουρκικής συνοικίας της Περγάμου, μετά από περιήγηση νότια του Μπαρμακλή τζαμί, σε στενά γεμάτα από μικροεπιχειρήσεις-μικρομάγαζα, όλων των ειδών, πίνουμε καφέ στην πλατεία του Pachevan Pazar (Μπαχτσαβάν παζάρ). Εδώ υπήρχε η λαχαναγορά. Μια πλατεία με τα απαραίτητα πλατάνια και αρκετά μικρομάγαζα γύρω. Τώρα υπάρχει μια στεγασμένη αγορά δίπλα, στην θέση του παλιού Λεμοντζί χάνι, όπου υπήρχαν ειδικά ραφτάδικα, για φορεσιές Τούρκων αρχόντων και ακριβά φορέματα για τις χανούμισσες. Εδώ δίπλα υψώνεται το Pachevan ή Cinar Camii. Ο μιναρές του, με τον κορμό κατασκευασμένο από τούβλα, αριστοτεχνικά τοποθετημένα σε λοξές σειρές, έχει το εξώστη επίσης από τούβλα, με τις ανάγλυφες γιρλάντες σκεπασμένες από κονίαμα! Έχουμε και εδώ μια υπέροχη κατασκευή από τούβλα, που συμπληρώνει την ευρεσιτεχνία των τεχνιτών, αυτών των μνημείων.*

Τα Λουτρά, στην οθωμανική θρησκεία και στην δεμένη μ’ αυτήν καθημερινότητα των πιστών, βρίσκονται διάσπαρτα παντού στον μουσουλμανικό κόσμο. Στην Πέργαμο υπήρχαν και Χαμάμ, που πήγαιναν χριστιανοί, μια πρακτική γνωστή από την Λέσβο, μέχρι τα τελευταία χρόνια. Το Haci Hecim Hamami, κτίσμα του 1513, τώρα ανακαινισμένο και σε χρήση, με ξεχωριστές αίθουσες ανδρών - γυναικών, φέρει πολυτελές εσωτερικό, με ωραιότατο, μαρμάρινο σιντριβάνι στην είσοδο. Οροφή με 24 θόλους, με τους δύο μεγάλους με οκταγωνική βάση και φωταγωγούς, φέρει πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία και οδοντωτές γρηπίδες. Φέρει μνημειακή πύλη με τόξα από τούβλα και έχει διαστάσεις 24Χ30 μ.. Ανακαινίστηκε το 2008.Το δεύτερο είναι το Kuplu (Kubuz-κύβος) Hamami. Έργο του 1427, έχει υποστεί πολλές μετατροπές. Στην κατασκευή του υπάρχει έντονη η χρήση του τούβλου, με πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία και ζώνες, στα δύο οξύληκτα τόξα της μνημειακής πύλης, που καλύπτουν το μαρμάρινο θύρωμα. Λέγεται Τζαμί του κύβου, από ένα αρχαίο, μαρμάρινο κυβόλιθο, που βρίσκεται τώρα στο μουσείο του Λούβρου!! Ένα ακόμα, από τα πολλά υπάρχοντα, είναι και το ημιερειπωμένο Yalimayak Hamam. Από τα Περγαμηνά του Τσολίσου, αναφέρουμε το Λουτρουδέλι, το Σελτζούκ Χαμάμ και τα Τσιφτέ Χαμάμ, ανδρών και γυναικών.

 

 

 

Η πλατεία της «Λαχαναγοράς»

 

…με το Τσινάρ Τζαμί

 

…με τον εξώστη του μιναρέ

 

…και το σώμα από κεραμοπλαστική

 

Το Haci Hecim Hamam

 

…λειτουργεί και τώρα

 

…όπως και το Kuplu Hamam

 

…με τις οδοντωτές κρηπίδες

 

…και τους Περγαμηνούς απέξω

 

Ερειπώνεται το Yalimayak Hamam!

 

 

 

 

Τετάρτη, 29 Νοεμβρίου 2017 13:51

Το Τζαμί του Σιντριβανιού στην Πέργαμο

 

 

Οι μιναρέδες σπαθίζουν τον φόντο της πόλης! Ένα μνημείο, σε μια πλατεία, είναι και το Τζαμί του Σιντριβανιού (Sadirvanli Camil), ένα τετράφωνο κτίσμα, 12,5Χ12,5 μ. με μολυβένιο τρούλο, στηριγμένο σε οκταγωνική βάση -κοινός τρόπος κατασκευής των τζαμιών της εποχής. Στην ανατολική πλευρά, προστέθηκε εξωνάρθηκας, 4Χ12 μ., με τρεις μικρούς τρούλους, στηριγμένους σε τέσσερις αρράβδωτους κίονες και υπέροχα οξύληκτα τόξα, όλα από τον ανδεσίτη της Περγάμου. Η κεντρική πύλη, με μαρμάρινο θύρωμα, και τόξο με δίχρωμους θολίτες, φέρει την επιγραφή που αναφέρει ότι ο Haci Hasan, γιος του Osman, έχτισε το τζαμί το1550 (957). Όταν απομακρύνθηκε το νεκροταφείο από την αυλή, βρέθηκε μια επιτύμβια στήλη από τον Haci Hasan, γιο του Haci Osman (951), ο οποίος έχτισε το τζαμί 6 χρόνια μετά τον θάνατο του πατέρα του. Στη ΒΑ γωνία υψώνεται ο πανύψηλος μιναρές, κτίσμα του 1952, 33 μέτρων, από λαξευμένο ανδεσίτη, χωρίς ιδιαίτερη λιθογλυπτική. Το τζαμί έχει απλό σχετικά εσωτερικό, με διακόσμηση στο Μιχράμπ, στον άμβωνα, τον ωραία διακοσμημένο θόλο. Έξω και μέσα επικρατεί το πράσινο της οθωμανικής θρησκείας. Το ωραίο σιντριβάνι της αυλής, σκεπασμένο με ξύλινο κιόσκι και μαρμάρινη κρήνη με θόλο, έδωσε το όνομα στην πλατεία και στο τζαμί, έργο του Abdullah Αγά, του 1824.

Εδώ όμως δίπλα υπάρχει ένας ορφανός μιναρές, έργο του 14ου - 15ου αι., ο Seljuk minaret του τζαμιού Arab Camii, το οποίο γκρεμίστηκε το 1930. Θεωρείται μνημείο και στηρίζεται σε μαρμάρινη ορθογώνια, βάση που συνεχίζεται με τμήμα από λαξευμένο πωρόλιθο. Το σώμα είναι κατασκευασμένο περίτεχνα από τούβλα, ανάμεσα στα οποία παρεμβάλλονται άλλα τουρκουάζ και πράσινα. Υπέροχη είναι και η λιθογλυπτική διακόσμηση της βάσης του εξώστη, με γιρλάντες και των κιγκλιδωμάτων, όλα από καφετί ανδεσίτη.

Εδώ στην πλατεία, με τα απαραίτητα πλατάνια, το στέγαστρο ενός καφενείου στηρίζεται σε δύο αρράβδωτους μαρμάρινους κίονες, με κορινθιακά κιονόκρανα! Παντού η αρχαία πόλη, μαζί με το τσάι ή και τον καφέ, αν τον ζητήσεις. Στο τζαμί σε ένα ράφι υπάρχουν τα τσόκαρα και οι πλαστικές παντόφλες που φορούν για να πλυθούν στο «σιντριβάνι» και να μπουν στο τζαμί. Ένας με ένα κομπολόγι, απ’ αυτούς που είναι «εσώκλειστοι» στα ιερά της κάθε θρησκείας και κρατούν το «ίσο», μη μπορώντας να χωνέψουν την αδηφάγο βουλιμία των «τουριστών» να βάζουν τον φακό τους παντού, προσπαθούσε να με αποτρέψει να αποθανατίζω ό,τι υπήρχε στο Τζαμί του Σιντριβανιού! Αυτήν την πλάκα που τοποθετούν τον νεκρό, αυτούς που πλένανε τα πόδια τους στην κρήνη, τον ίδιο σαν παγωμένη εικόνα της μιας στιγμής! «Απαγορεύεται, κύριε, η φωτογράφιση του εσωτερικού στην Καπνικαρέα»! Γιατί αλήθεια; Τα μνημεία ανήκουν στον κόσμο! Αν κάτι τα πειράζει, είναι η αποκλειστικότητα της αυθεντίας!

 

Το Τζαμί του Σιντριβανιού…

 

…παμπάλαιο τετράγωνο κτήριο…

 

…του 1550…

 

…με ωραίους θόλους…

 

…και την κρήνη, το «σιντριβάνι».

 

Ο πιστός με τα τσόκαρα και ο επιστάτης του ιερού…

 

…και δίπλα ο Seljuk minaret χωρίς τζαμί…

 

…με πολύχρωμα τούβλα…

 

…και υπέροχο εξώστη…

 

…στο καφενείο με τις αρχαίες κολόνες.

 

Τετάρτη, 22 Νοεμβρίου 2017 14:11

Το Μπαρμακλί τζαμί στην Πέργαμο

 

 

Μετά την πρώτη γέφυρα, αρχίζουμε να περπατάμε μέσα στον τουρκικό, παλιό «μαχαλά», εκεί που τώρα απλώνεται η «παλιά Πέργαμος» με την αγορά της, τα τζαμιά της, τα χαμάμ! Η νέα πόλη των 70.000 κατοίκων επεκτείνεται παντού προς τα νότια, με τις πολυκατοικίες, τα σύγχρονα σπίτια, τα απανταχού παρόντα «πιάτα» της τουρκικής δορυφορικής TV.

Αυτό το κτήριο που συναντάμε, σε μια γωνιά δύο σοκακιών, είναι το Μπαρμακλή Τζαμί (Barmakli mesqid). Στην μια πλευρά του μνημείου, γιατί και αυτό φορτίζει την ιστορία με ερωτήματα, υπάρχει μια απαίσια πρόσοψη, με μια σύγχρονη πόρτα και δύο καγκελόφραχτα παράθυρα. Είναι η προσθήκη σ’ ένα τετράγωνο κτήριο, που καταλήγει σε τετράρριχτη κεραμοσκεπή, η οποία στηρίζει οχτάρριχτη στέγη σε οκτάγωνη βάση! Στην ανατολική πλευρά, φέρει δύο μεγάλα και δύο μικρά παράθυρα, με οξύληκτα τόξα από τούβλα. Ανάμεσα υπάρχει μαρμάρινη κορνίζα με κατεστραμμένη επιγραφή! Στην μία πλάγια πλευρά φέρει κλειστή θύρα και κεραμοπλαστική διακόσμηση! Επίσης, φέρει εντοιχισμένα αρχαία μέλη! Οι γρηπίδες του θόλου και της στέγης αποτελούνται από οδοντωτές ταινίες με τούβλα! Είναι κατασκευασμένο με λαξευμένο, ηφαιστειακό λίθο. Η ιδιαιτερότητά του βρίσκεται στο ότι η λιθοδομή επάνω από τα τόξα των παραθύρων είναι «πλινθοπερίκλειστη»!! Δηλαδή ένα αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό της βυζαντινής ναοδομίας του 12ου -13ου αι.!! Το κτίσμα λογίζεται από τη βιβλιογραφία σαν προγενέστερος «Ναός των Αγίων Αποστόλων»(!), ενώ οι Τούρκοι το χαρακτηρίζουν δείγμα της «τέχνης Seljuk» και χρονολογείται από τα τέλη του 14ου και τις αρχές του 15ου αι.!!

Είναι λοιπόν το δεύτερο ερώτημα μετά το «Μέγα Τέμενος», λίγο πιο πέρα. Βέβαια τέτοια κατασκευαστικά στοιχεία, φέρει και το μεγάλο τέμενος του 15ου αι στην Άσσο! Το εσωτερικό του είναι διακοσμημένο απλά! Σίγουρα πρόκειται για ένα ενδιαφέρον αρχιτεκτονικά και ιστορικά κτίσμα, μακριά από την αίγλη των μεγάλων τζαμιών που τραβούν την κίνηση γύρω τους, κάτι σαν ένα θησαυρό που επιδιώκει να κρύβει τις αρχές του στον χρόνο! Γιατί αν κοιτάξουμε από ψηλά την πόλη δεν θα το βρούμε πουθενά, αφού δεν έχει μιναρέ, απ’ αυτούς, που όπως και τα καμπαναριά, διαλαλούν οπτικά και ακουστικά τη θρησκεία που διακονούν! Και εδώ έμειναν μόνο αυτά τα δύο (αν εξαιρέσουμε το Σεραπείο), που ακόμα «θεωρείται» ότι στέκονται όρθια από την χριστιανική ανάπαυλα της Περγάμου! Έστω και σαν τζαμιά!

 

Με μια σύγχρονη πρόσοψη…

 

…το Μπαρμακλί τζαμί…

 

…με τη σβησμένη επιγραφή…

 

…με την υπέροχη τοιχοποιία…

 

…ίσως ήταν οι Άγιοι Απόστολοι…

 

…με απλό εσωτερικό…

 

…σε σχέση με τη συναγωγή των Εβραίων…

 

…πολύ μικρότερο απ’ αυτό της Άσσου…

 

…δεν φαίνεται χωρίς μιναρέ…

 

…σε μια Πέργαμο γεμάτη απ’ αυτούς.

 

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017 11:11

Το Μεγάλο Τέμενος της Περγάμου

 

Σε ένα από τα νεότερα μνημεία της Περγάμου, που φαίνονται κάτω από την πλατεία του Αγίου Γεωργίου, ανήκουν οι τρεις κεραμοσκέπαστοι θόλοι και ο υψηλός μιναρές του Ulu Τζαμί, του Μεγάλου τεμένους. Με διαστάσεις 34Χ27 (τοπογραφικό), με τέσσερα παράθυρα σε κάθε πλευρά, φέρει τρεις θόλους (διαμέτρου 17,5 μ ο μεσαίος και από 15,5 μ οι άλλοι) στηριγμένους σε οκταγωνικές βάσεις. Είναι κατασκευασμένο με ορθογώνια ηφαιστειακή πέτρα, με ταινίες τούβλων και επάνω από την μαρμάρινη, κεντρική του θύρα, η καλλιγραφημένη του επιγραφή αναφέρει ότι κτίστηκε του 1399 (804) από τον Σουλτάνο Yildirim Beyazit!

Το Μιχράμπ του είναι έργο τέχνης με έγχρωμα γεωμετρικά και ανάγλυφα μοτίβα! Ο μιναρές του γκρεμίστηκε από καταιγίδα το 1949 και ο νέος, ύψους 38 μ., πετρόχτιστος, φέρει υπέροχο λιθανάγλυφο διάκοσμο στην βάση του εξώστη! Το Τζαμί μετά από κατολίσθηση είχε καταστραφεί (υπήρχε χριστιανικό νεκροταφείο εκεί), και ανακατασκευάστηκε το 1905, «εκ του μηδενός», από τον τότε διοικητή της Περγάμου, Kemal Bey. Στην αυλή του υπήρχε ιερατική σχολή (Μεντρεσσές) και σε κρήνη του σιντριβανιού του, υπάρχουν στοίχοι του ποιητή Aski Efendi! Από τους χριστιανούς θεωρείται σαν «προγενέστερος Ναός της Αγίας Σοφίας» (όλα Ελληνικά βιβλία!), χωρίς να αναφέρεται η πηγή! Μάλλον από τον χαρακτηρισμό της αρχιτεκτονικής του μορφής «σαν Βυζαντινού ναού», από τον Charles Textier, ο οποίος πέρασε από εκεί το 1832! Οι Τούρκοι το χαρακτηρίζουν σαν το τελευταίο δείγμα «Οθωμανικής βασιλικής»! Μοιάζει με το μεγάλο τζαμί στην ακρόπολη της Άσσου! Αναφέρεται βέβαια και το δυσανάγνωστο της επιγραφής, σε «Κουφική γλώσσα». Θέλει κάποια έρευνα αυτή η υπόθεση!!

Κάτω από το τζαμί περνάει ο Σεληνούντας! Η πρώτη του μεγάλη, πέτρινη γέφυρα είναι δίτοξη! Εδώ υπήρχε ένας νερόμυλος! Αυτοί ανήκαν στα Βακούφια, και τους νοίκιαζαν σε ιδιώτες! (Τσολίσος, Περγαμηνά). Έπαιρναν νερό από το ποτάμι, με φραγές και τα μυλαύλακα τους κατηφόριζαν στην νότια όχθη του ποταμού, περνώντας κάτω από τα τόξα των γεφυριών. Αναφέρονται τρεις, στην περιοχή! Πιο κάτω συναντάμε την δεύτερη, τρίτοξη γέφυρα, την Αρμενική (ένωνε την Αρμενική συνοικία με την Οθωμανική) ή Ταμπάκ Κιοπρού, γιατί στην αριστερή της όχθη υπήρχαν τα Βυρσοδεψεία! Από εδώ περάσαμε το πρωί, με το τέλος του Ραμαζανιού και οι κάδοι ήταν γεμάτοι από τα κόκαλα της νυχτερινής κρεοφαγίας! Η Τρίτη γέφυρα, τρίτοξη και αυτή, βρίσκεται πολύ πιο κάτω, πέρα από τις Ρωμαϊκές Σήραγγες του ποταμού. Εδώ υπήρχε η Εβραϊκή Συνοικία με την Συναγωγή, εργοστάσια Ελλήνων και κύρια το μεγάλο κτήριο του Μονοπωλίου Καπνού της Ρεζί! Εδώ συνέβησαν δυσάρεστα γεγονότα στον πρώτο διωγμό του 1914!!!

 

Οι τρεις θόλοι και ο μιναρές…

 

…του Μεγάλου Τεμένους…

 

…ή και Αγίας Σοφίας…

 

…του 1392…

 

…τετράγωνου κτηρίου…

 

…με υπέροχο Mihrab…

 

…και πανύψηλο μιναρέ!

 

Δίπλα στη δίτοξη, πρώτη γέφυρα…

 

… η τρίτοξη Ταμπακ Κιοπρού, με τα σπιτάκια στα τόξα της…

 

…και πολύ πιο κάτω η γέφυρα της Ρεζί!

 

Σελίδα 5 από 8
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top