FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τετάρτη, 13 Δεκεμβρίου 2017 15:00

Περιήγηση στην Πέργαμο

 

 

Πόσα λοιπόν τζαμιά έχει η Πέργαμος; Αρκετά για να γεμίζουν τον ουρανό με τους μιναρέδες τους! Το Κουρσουνλού Τζαμί, από το Κουρσούν, με τον μολυβδοσκέπαστο θόλο, του 1439, το μεγάλο Γενί Τζαμί, το Ασάρ Τζαμί, το Κουλαξίζ Τζαμί, το Σεμερτζιλέ Τζαμί, το Αλτιν Μετζήτ Τζαμί, το Ουζικίμ Τζαμί, το Γιακίμ Τζαμί, το Ιτζηλή Μετζίτ Τζαμί, το Οσμανλάρ Τζαμί (Τσολίσος), αρκετά με ωραίους μιναρέδες και υπέροχο εσωτερικό διάκοσμο! Γυρίζουμε στην αγορά, μέσα στα σοκάκια, τα μαγαζάκια, τις τάβλες και τον θόρυβο! Αυτά ανήκουν στον 19ο αι, αφού μια πυρκαγιά του 1853 κατέκαψε το κέντρο της. Πού να απαριθμήσεις τι υπήρχε εδώ! Μπακιρτζίδικα, Κετσετζήδικα, Τσεσμετζήδικα (παπούτσια), Γαλετζάδικα (τσόκαρα), Σαράτσικα, Παπλωματίδικα, Κουγιουμτζίδικα (αργυροχρυσοχοεία),Φαναρτζήδικα, Αμπατζίδικα, Λεμπλεμπητζίδικα (στραγαλάδικα), Μπιτσακτσίδικα (Μαχαιράδικα), Ναλμπάντικα (πεταλωτήρια), χαλβατζίδικα, παπλωματίδικα, αχτάρικα (μπαχαρικά) και άλλα τόσα επαγγέλματα που τα βλέπουμε σε ελληνικά επίθετα τώρα!

Υπήρχε η λαχαναγορά (μπαχτσαβάν παζάρ), η Λόντζα (σιταγορά), τα εμπορικά του βαμβακιού, των δερμάτων και του μαλλιού στο Παμπούκ Χάνι και τόσα άλλα που περιγράφει στα Περγαμηνά του ο Τσολίσος, ενώ εμείς απλά περάσαμε αιώνες ιστορίας, ανάμεσα στην υπέροχη λεπτομέρεια του σήμερα, σε πλατανόφυτες πλατείες και διαλαλήματα σε μια άγνωστη, αλλά τόσο οικεία γλώσσα. Εκεί χαμηλά, στον κεντρικό δρόμο, μια υπέροχη μαρμάρινη, πολύκρουνη βρύση, με ανάγλυφο διάκοσμο, ήταν κτίσμα των Εβραίων της πόλης. Το παμπάλαιο Τας Χάνι, χτισμένο σε κάποιο αρχαίο κτήριο, με ισόδομο πανάρχαιο τον τοίχο και ολόκληρα στημένα αρχιτεκτονικά μέλη, δείχνει την αξία αυτών των κτισμάτων, με τις εσωτερικές αυλές, τα ξενοδοχεία ζώων και ανθρώπων, που κατέβαιναν στις πόλεις. Και αυτήν την πόλη, που θα μπούμε πια στα αρχαία σημαντικότατα χνάρια της, στολίζει ένα υπερσύγχρονο πολιτιστικό κέντρο!

 

Το σημερινό Μπαχτσαβάν Παζάρ…

 

υπέροχα κτήρια…

 

σε στεγασμένα μαγαζιά…

 

βρύσες χωρίς νερό…

 

αλλά και το υπέροχο μαρμάρινο κτίσμα…

 

της εβραϊκής κρήνης…

 

το μεγάλο Τας Χάνι…

 

με αρχαίους τοίχους…

 

και αρχαίες κολόνες…

 

μαζί με το τεράστιο πολιτιστικό κέντρο.

 

Τετάρτη, 06 Δεκεμβρίου 2017 18:10

Στα χαμάμ της Περγάμου

 

Προχωρώντας μέσα στην αγορά της τουρκικής συνοικίας της Περγάμου, μετά από περιήγηση νότια του Μπαρμακλή τζαμί, σε στενά γεμάτα από μικροεπιχειρήσεις-μικρομάγαζα, όλων των ειδών, πίνουμε καφέ στην πλατεία του Pachevan Pazar (Μπαχτσαβάν παζάρ). Εδώ υπήρχε η λαχαναγορά. Μια πλατεία με τα απαραίτητα πλατάνια και αρκετά μικρομάγαζα γύρω. Τώρα υπάρχει μια στεγασμένη αγορά δίπλα, στην θέση του παλιού Λεμοντζί χάνι, όπου υπήρχαν ειδικά ραφτάδικα, για φορεσιές Τούρκων αρχόντων και ακριβά φορέματα για τις χανούμισσες. Εδώ δίπλα υψώνεται το Pachevan ή Cinar Camii. Ο μιναρές του, με τον κορμό κατασκευασμένο από τούβλα, αριστοτεχνικά τοποθετημένα σε λοξές σειρές, έχει το εξώστη επίσης από τούβλα, με τις ανάγλυφες γιρλάντες σκεπασμένες από κονίαμα! Έχουμε και εδώ μια υπέροχη κατασκευή από τούβλα, που συμπληρώνει την ευρεσιτεχνία των τεχνιτών, αυτών των μνημείων.*

Τα Λουτρά, στην οθωμανική θρησκεία και στην δεμένη μ’ αυτήν καθημερινότητα των πιστών, βρίσκονται διάσπαρτα παντού στον μουσουλμανικό κόσμο. Στην Πέργαμο υπήρχαν και Χαμάμ, που πήγαιναν χριστιανοί, μια πρακτική γνωστή από την Λέσβο, μέχρι τα τελευταία χρόνια. Το Haci Hecim Hamami, κτίσμα του 1513, τώρα ανακαινισμένο και σε χρήση, με ξεχωριστές αίθουσες ανδρών - γυναικών, φέρει πολυτελές εσωτερικό, με ωραιότατο, μαρμάρινο σιντριβάνι στην είσοδο. Οροφή με 24 θόλους, με τους δύο μεγάλους με οκταγωνική βάση και φωταγωγούς, φέρει πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία και οδοντωτές γρηπίδες. Φέρει μνημειακή πύλη με τόξα από τούβλα και έχει διαστάσεις 24Χ30 μ.. Ανακαινίστηκε το 2008.Το δεύτερο είναι το Kuplu (Kubuz-κύβος) Hamami. Έργο του 1427, έχει υποστεί πολλές μετατροπές. Στην κατασκευή του υπάρχει έντονη η χρήση του τούβλου, με πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία και ζώνες, στα δύο οξύληκτα τόξα της μνημειακής πύλης, που καλύπτουν το μαρμάρινο θύρωμα. Λέγεται Τζαμί του κύβου, από ένα αρχαίο, μαρμάρινο κυβόλιθο, που βρίσκεται τώρα στο μουσείο του Λούβρου!! Ένα ακόμα, από τα πολλά υπάρχοντα, είναι και το ημιερειπωμένο Yalimayak Hamam. Από τα Περγαμηνά του Τσολίσου, αναφέρουμε το Λουτρουδέλι, το Σελτζούκ Χαμάμ και τα Τσιφτέ Χαμάμ, ανδρών και γυναικών.

 

 

 

Η πλατεία της «Λαχαναγοράς»

 

…με το Τσινάρ Τζαμί

 

…με τον εξώστη του μιναρέ

 

…και το σώμα από κεραμοπλαστική

 

Το Haci Hecim Hamam

 

…λειτουργεί και τώρα

 

…όπως και το Kuplu Hamam

 

…με τις οδοντωτές κρηπίδες

 

…και τους Περγαμηνούς απέξω

 

Ερειπώνεται το Yalimayak Hamam!

 

 

 

 

Τετάρτη, 29 Νοεμβρίου 2017 13:51

Το Τζαμί του Σιντριβανιού στην Πέργαμο

 

 

Οι μιναρέδες σπαθίζουν τον φόντο της πόλης! Ένα μνημείο, σε μια πλατεία, είναι και το Τζαμί του Σιντριβανιού (Sadirvanli Camil), ένα τετράφωνο κτίσμα, 12,5Χ12,5 μ. με μολυβένιο τρούλο, στηριγμένο σε οκταγωνική βάση -κοινός τρόπος κατασκευής των τζαμιών της εποχής. Στην ανατολική πλευρά, προστέθηκε εξωνάρθηκας, 4Χ12 μ., με τρεις μικρούς τρούλους, στηριγμένους σε τέσσερις αρράβδωτους κίονες και υπέροχα οξύληκτα τόξα, όλα από τον ανδεσίτη της Περγάμου. Η κεντρική πύλη, με μαρμάρινο θύρωμα, και τόξο με δίχρωμους θολίτες, φέρει την επιγραφή που αναφέρει ότι ο Haci Hasan, γιος του Osman, έχτισε το τζαμί το1550 (957). Όταν απομακρύνθηκε το νεκροταφείο από την αυλή, βρέθηκε μια επιτύμβια στήλη από τον Haci Hasan, γιο του Haci Osman (951), ο οποίος έχτισε το τζαμί 6 χρόνια μετά τον θάνατο του πατέρα του. Στη ΒΑ γωνία υψώνεται ο πανύψηλος μιναρές, κτίσμα του 1952, 33 μέτρων, από λαξευμένο ανδεσίτη, χωρίς ιδιαίτερη λιθογλυπτική. Το τζαμί έχει απλό σχετικά εσωτερικό, με διακόσμηση στο Μιχράμπ, στον άμβωνα, τον ωραία διακοσμημένο θόλο. Έξω και μέσα επικρατεί το πράσινο της οθωμανικής θρησκείας. Το ωραίο σιντριβάνι της αυλής, σκεπασμένο με ξύλινο κιόσκι και μαρμάρινη κρήνη με θόλο, έδωσε το όνομα στην πλατεία και στο τζαμί, έργο του Abdullah Αγά, του 1824.

Εδώ όμως δίπλα υπάρχει ένας ορφανός μιναρές, έργο του 14ου - 15ου αι., ο Seljuk minaret του τζαμιού Arab Camii, το οποίο γκρεμίστηκε το 1930. Θεωρείται μνημείο και στηρίζεται σε μαρμάρινη ορθογώνια, βάση που συνεχίζεται με τμήμα από λαξευμένο πωρόλιθο. Το σώμα είναι κατασκευασμένο περίτεχνα από τούβλα, ανάμεσα στα οποία παρεμβάλλονται άλλα τουρκουάζ και πράσινα. Υπέροχη είναι και η λιθογλυπτική διακόσμηση της βάσης του εξώστη, με γιρλάντες και των κιγκλιδωμάτων, όλα από καφετί ανδεσίτη.

Εδώ στην πλατεία, με τα απαραίτητα πλατάνια, το στέγαστρο ενός καφενείου στηρίζεται σε δύο αρράβδωτους μαρμάρινους κίονες, με κορινθιακά κιονόκρανα! Παντού η αρχαία πόλη, μαζί με το τσάι ή και τον καφέ, αν τον ζητήσεις. Στο τζαμί σε ένα ράφι υπάρχουν τα τσόκαρα και οι πλαστικές παντόφλες που φορούν για να πλυθούν στο «σιντριβάνι» και να μπουν στο τζαμί. Ένας με ένα κομπολόγι, απ’ αυτούς που είναι «εσώκλειστοι» στα ιερά της κάθε θρησκείας και κρατούν το «ίσο», μη μπορώντας να χωνέψουν την αδηφάγο βουλιμία των «τουριστών» να βάζουν τον φακό τους παντού, προσπαθούσε να με αποτρέψει να αποθανατίζω ό,τι υπήρχε στο Τζαμί του Σιντριβανιού! Αυτήν την πλάκα που τοποθετούν τον νεκρό, αυτούς που πλένανε τα πόδια τους στην κρήνη, τον ίδιο σαν παγωμένη εικόνα της μιας στιγμής! «Απαγορεύεται, κύριε, η φωτογράφιση του εσωτερικού στην Καπνικαρέα»! Γιατί αλήθεια; Τα μνημεία ανήκουν στον κόσμο! Αν κάτι τα πειράζει, είναι η αποκλειστικότητα της αυθεντίας!

 

Το Τζαμί του Σιντριβανιού…

 

…παμπάλαιο τετράγωνο κτήριο…

 

…του 1550…

 

…με ωραίους θόλους…

 

…και την κρήνη, το «σιντριβάνι».

 

Ο πιστός με τα τσόκαρα και ο επιστάτης του ιερού…

 

…και δίπλα ο Seljuk minaret χωρίς τζαμί…

 

…με πολύχρωμα τούβλα…

 

…και υπέροχο εξώστη…

 

…στο καφενείο με τις αρχαίες κολόνες.

 

Τετάρτη, 22 Νοεμβρίου 2017 14:11

Το Μπαρμακλί τζαμί στην Πέργαμο

 

 

Μετά την πρώτη γέφυρα, αρχίζουμε να περπατάμε μέσα στον τουρκικό, παλιό «μαχαλά», εκεί που τώρα απλώνεται η «παλιά Πέργαμος» με την αγορά της, τα τζαμιά της, τα χαμάμ! Η νέα πόλη των 70.000 κατοίκων επεκτείνεται παντού προς τα νότια, με τις πολυκατοικίες, τα σύγχρονα σπίτια, τα απανταχού παρόντα «πιάτα» της τουρκικής δορυφορικής TV.

Αυτό το κτήριο που συναντάμε, σε μια γωνιά δύο σοκακιών, είναι το Μπαρμακλή Τζαμί (Barmakli mesqid). Στην μια πλευρά του μνημείου, γιατί και αυτό φορτίζει την ιστορία με ερωτήματα, υπάρχει μια απαίσια πρόσοψη, με μια σύγχρονη πόρτα και δύο καγκελόφραχτα παράθυρα. Είναι η προσθήκη σ’ ένα τετράγωνο κτήριο, που καταλήγει σε τετράρριχτη κεραμοσκεπή, η οποία στηρίζει οχτάρριχτη στέγη σε οκτάγωνη βάση! Στην ανατολική πλευρά, φέρει δύο μεγάλα και δύο μικρά παράθυρα, με οξύληκτα τόξα από τούβλα. Ανάμεσα υπάρχει μαρμάρινη κορνίζα με κατεστραμμένη επιγραφή! Στην μία πλάγια πλευρά φέρει κλειστή θύρα και κεραμοπλαστική διακόσμηση! Επίσης, φέρει εντοιχισμένα αρχαία μέλη! Οι γρηπίδες του θόλου και της στέγης αποτελούνται από οδοντωτές ταινίες με τούβλα! Είναι κατασκευασμένο με λαξευμένο, ηφαιστειακό λίθο. Η ιδιαιτερότητά του βρίσκεται στο ότι η λιθοδομή επάνω από τα τόξα των παραθύρων είναι «πλινθοπερίκλειστη»!! Δηλαδή ένα αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό της βυζαντινής ναοδομίας του 12ου -13ου αι.!! Το κτίσμα λογίζεται από τη βιβλιογραφία σαν προγενέστερος «Ναός των Αγίων Αποστόλων»(!), ενώ οι Τούρκοι το χαρακτηρίζουν δείγμα της «τέχνης Seljuk» και χρονολογείται από τα τέλη του 14ου και τις αρχές του 15ου αι.!!

Είναι λοιπόν το δεύτερο ερώτημα μετά το «Μέγα Τέμενος», λίγο πιο πέρα. Βέβαια τέτοια κατασκευαστικά στοιχεία, φέρει και το μεγάλο τέμενος του 15ου αι στην Άσσο! Το εσωτερικό του είναι διακοσμημένο απλά! Σίγουρα πρόκειται για ένα ενδιαφέρον αρχιτεκτονικά και ιστορικά κτίσμα, μακριά από την αίγλη των μεγάλων τζαμιών που τραβούν την κίνηση γύρω τους, κάτι σαν ένα θησαυρό που επιδιώκει να κρύβει τις αρχές του στον χρόνο! Γιατί αν κοιτάξουμε από ψηλά την πόλη δεν θα το βρούμε πουθενά, αφού δεν έχει μιναρέ, απ’ αυτούς, που όπως και τα καμπαναριά, διαλαλούν οπτικά και ακουστικά τη θρησκεία που διακονούν! Και εδώ έμειναν μόνο αυτά τα δύο (αν εξαιρέσουμε το Σεραπείο), που ακόμα «θεωρείται» ότι στέκονται όρθια από την χριστιανική ανάπαυλα της Περγάμου! Έστω και σαν τζαμιά!

 

Με μια σύγχρονη πρόσοψη…

 

…το Μπαρμακλί τζαμί…

 

…με τη σβησμένη επιγραφή…

 

…με την υπέροχη τοιχοποιία…

 

…ίσως ήταν οι Άγιοι Απόστολοι…

 

…με απλό εσωτερικό…

 

…σε σχέση με τη συναγωγή των Εβραίων…

 

…πολύ μικρότερο απ’ αυτό της Άσσου…

 

…δεν φαίνεται χωρίς μιναρέ…

 

…σε μια Πέργαμο γεμάτη απ’ αυτούς.

 

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017 11:11

Το Μεγάλο Τέμενος της Περγάμου

 

Σε ένα από τα νεότερα μνημεία της Περγάμου, που φαίνονται κάτω από την πλατεία του Αγίου Γεωργίου, ανήκουν οι τρεις κεραμοσκέπαστοι θόλοι και ο υψηλός μιναρές του Ulu Τζαμί, του Μεγάλου τεμένους. Με διαστάσεις 34Χ27 (τοπογραφικό), με τέσσερα παράθυρα σε κάθε πλευρά, φέρει τρεις θόλους (διαμέτρου 17,5 μ ο μεσαίος και από 15,5 μ οι άλλοι) στηριγμένους σε οκταγωνικές βάσεις. Είναι κατασκευασμένο με ορθογώνια ηφαιστειακή πέτρα, με ταινίες τούβλων και επάνω από την μαρμάρινη, κεντρική του θύρα, η καλλιγραφημένη του επιγραφή αναφέρει ότι κτίστηκε του 1399 (804) από τον Σουλτάνο Yildirim Beyazit!

Το Μιχράμπ του είναι έργο τέχνης με έγχρωμα γεωμετρικά και ανάγλυφα μοτίβα! Ο μιναρές του γκρεμίστηκε από καταιγίδα το 1949 και ο νέος, ύψους 38 μ., πετρόχτιστος, φέρει υπέροχο λιθανάγλυφο διάκοσμο στην βάση του εξώστη! Το Τζαμί μετά από κατολίσθηση είχε καταστραφεί (υπήρχε χριστιανικό νεκροταφείο εκεί), και ανακατασκευάστηκε το 1905, «εκ του μηδενός», από τον τότε διοικητή της Περγάμου, Kemal Bey. Στην αυλή του υπήρχε ιερατική σχολή (Μεντρεσσές) και σε κρήνη του σιντριβανιού του, υπάρχουν στοίχοι του ποιητή Aski Efendi! Από τους χριστιανούς θεωρείται σαν «προγενέστερος Ναός της Αγίας Σοφίας» (όλα Ελληνικά βιβλία!), χωρίς να αναφέρεται η πηγή! Μάλλον από τον χαρακτηρισμό της αρχιτεκτονικής του μορφής «σαν Βυζαντινού ναού», από τον Charles Textier, ο οποίος πέρασε από εκεί το 1832! Οι Τούρκοι το χαρακτηρίζουν σαν το τελευταίο δείγμα «Οθωμανικής βασιλικής»! Μοιάζει με το μεγάλο τζαμί στην ακρόπολη της Άσσου! Αναφέρεται βέβαια και το δυσανάγνωστο της επιγραφής, σε «Κουφική γλώσσα». Θέλει κάποια έρευνα αυτή η υπόθεση!!

Κάτω από το τζαμί περνάει ο Σεληνούντας! Η πρώτη του μεγάλη, πέτρινη γέφυρα είναι δίτοξη! Εδώ υπήρχε ένας νερόμυλος! Αυτοί ανήκαν στα Βακούφια, και τους νοίκιαζαν σε ιδιώτες! (Τσολίσος, Περγαμηνά). Έπαιρναν νερό από το ποτάμι, με φραγές και τα μυλαύλακα τους κατηφόριζαν στην νότια όχθη του ποταμού, περνώντας κάτω από τα τόξα των γεφυριών. Αναφέρονται τρεις, στην περιοχή! Πιο κάτω συναντάμε την δεύτερη, τρίτοξη γέφυρα, την Αρμενική (ένωνε την Αρμενική συνοικία με την Οθωμανική) ή Ταμπάκ Κιοπρού, γιατί στην αριστερή της όχθη υπήρχαν τα Βυρσοδεψεία! Από εδώ περάσαμε το πρωί, με το τέλος του Ραμαζανιού και οι κάδοι ήταν γεμάτοι από τα κόκαλα της νυχτερινής κρεοφαγίας! Η Τρίτη γέφυρα, τρίτοξη και αυτή, βρίσκεται πολύ πιο κάτω, πέρα από τις Ρωμαϊκές Σήραγγες του ποταμού. Εδώ υπήρχε η Εβραϊκή Συνοικία με την Συναγωγή, εργοστάσια Ελλήνων και κύρια το μεγάλο κτήριο του Μονοπωλίου Καπνού της Ρεζί! Εδώ συνέβησαν δυσάρεστα γεγονότα στον πρώτο διωγμό του 1914!!!

 

Οι τρεις θόλοι και ο μιναρές…

 

…του Μεγάλου Τεμένους…

 

…ή και Αγίας Σοφίας…

 

…του 1392…

 

…τετράγωνου κτηρίου…

 

…με υπέροχο Mihrab…

 

…και πανύψηλο μιναρέ!

 

Δίπλα στη δίτοξη, πρώτη γέφυρα…

 

… η τρίτοξη Ταμπακ Κιοπρού, με τα σπιτάκια στα τόξα της…

 

…και πολύ πιο κάτω η γέφυρα της Ρεζί!

 

Τετάρτη, 08 Νοεμβρίου 2017 14:31

Το Τσαμούρ λιμάνι

 

Ο «Νέος Λιμήν» του Σκαλοχωρίου, το «Τσαμούρ λιμάνι» (λασπώδης) των Τούρκων, αναφέρεται σαν επίνειο του, από το 1621*. Βέβαια είναι πασίγνωστη η ύπαρξη μεσαιωνικών κτισμάτων, με εκκλησίες, πηγάδι, ίσως μικρό πύργο και η ύπαρξη των μεταγενέστερων (19ος αι.) περίφημων αποθηκών βελανιδιού (από τις οποίες οι περισσότερες μετατράπηκαν σε σπίτια και η μία ερειπώνεται) με τους στενούς αεραγωγούς, υπέροχα κτήρια της παραγωγικής ιστορίας του δυτικού νησιού -σε σχέση με την δέψη των δερμάτων. Η ανάπτυξη των κτισμάτων παρατηρείται στην ομαλή πλαγιά, στον μυχό του όρμου. Επίσης λείψανα κτηρίων και μόλου, με άφθονη κεραμική βρίσκονται, στη νότια πλευρά του, προς την «είσοδο» του. Ο όρμος περικλείεται από τα ΒΑ από το βραχώδες ύψωμα «Νησί» το οποίο ενώνεται με την νότια ακτογραμμή με στενό αυχένα πλάτους 173 μ..**

Ο Όρμος έχει απιοειδές σχήμα, με μήκος 371 μ., πλάτος εισόδου 230 μ. και προς τον μυχό του, 312 μ.. Είναι δε αβαθής με ελάττωση από την είσοδο προς τον μυχό.

Το ερώτημα που απασχόλησε ειδικούς και μη, είναι η χρήση ενός «φράγματος» της εισόδου του όρμου, το οποίο σαν υποβρύχια λιθοσωρός διακρίνεται καλά κάτω από την επιφάνεια του νερού. Φέρει δε «στενή είσοδο, 12 περίπου μέτρων, 175 μ. από την βόρεια ακτή και 130 μ. από τη νότια (δορυφορικές μετρήσεις)». Η νότια άκρη του ενώνεται με την ακτή με εγκατάσταση ορθογώνιας κάτοψης! Λίγο δυτικότερα της νότιας άκρης υπάρχουν οι λιμενικές εγκαταστάσεις. Υποθέσεις ειδικών, περί ύπαρξης λιμανιού της Αρχαίας Άντισσας, κρίνονται σαν αβάσιμες , διότι η απόσταση είναι 2,5 χιλιόμετρα!!! Μετά την έκδοση των Οθωμανικών Φορολογικών καταλόγων του 1548, όπου αναφέρεται ο μεγάλος οικισμός των Αγίων Θεοδώρων, με τα 346 νοικοκυριά***, ο οποίος τοποθετείται πολύ σωστά μέσα στο «Οβριόκαστρο», μαθαίνουμε ότι πλήρωνε φόρο στον τιμαριούχο 700 άσπρα για την διαχείριση δύο μεγάλων ιχθυοτροφείων**** (Dalyan-Ταλιανιών)!!! Η άποψη μου λοιπόν είναι ότι ο Όρμος του Νέου Λιμένα, ρηχός και αρκετά μεγάλος. θα φιλοξενούσε το ένα από τα δύο μεγάλα Ταλιάνια των Αγίων Θεοδώρων και όχι το λιμάνι της Αρχαίας πόλης! Η λιθοσωρός, σίγουρα επάνω από την επιφάνεια του νερού, αυτήν την εποχή (76 μ. πλάτος από τις πεσμένες στον βυθό πέτρες) με την στενή είσοδο, και με την στέρεα «πρόσφυση» σε κατασκευή της νότιας πλευράς, αποτελούσε το «κλείσιμο» του όρμου για την ανάπτυξη ή τον εγκλωβισμό (ιχθυοπαγίδα) των ψαριών! Αν τώρα υπήρχε δυτική δίοδος στον αυχένα, όπως αποφαίνονται οι ειδικοί, αυτό επιβεβαιώνει την «υπόθεση» του ιχθυοτροφείου, αφού αναφέρεται τεχνητή διάνοιξη του φράγματος προς τον όρμο, κατά τα πρόσφατα χρόνια!

 

*Μητροπολίτης Γαβριήλ Σουμαρούπα 1621.

**Μάκης Αξιώτης: «Περπατώντας τη Λέσβο», τόμ. Α΄, σελ.399-340.

***Κ.Ε. Καμπουρίδης: «Η Λέσβος τον 16ο αι. - Οθωμανικό Κατάστιχο απογραφής 1548», 2016, σελ.336.

****Κ. Καμπουρίδης, σελ.57

 

 

 

Ο λασπώδης, αβαθής όρμος

 

…με το «Νησί» στην μία πλευρά

 

…με σκάλα

 

…μόλο

 

…κτίσματα

 

…στη νότια πλευρά

 

2,5 χιλιόμετρα από την αρχαία Άντισσα

 

…ήταν το Ταλιάνι των Αγίων Θεοδώρων

 

…με το φράγμα στην είσοδο του

 

 

Τετάρτη, 01 Νοεμβρίου 2017 14:39

Στο Σκαλοχώρι

 

 

Από τον μικρό Μεσαιωνικό Οικισμό*, μια ομαλή πλαγιά προς τα ΒΔ, οδηγεί στην «κορυφή», με την περισκοπική θέα (κορυφή τριγώνου)! Εδώ λοιπόν, που και η κεραμική έχει αλλάξει, υπάρχει το θεμέλιο ορθογώνιου «μεγαροειδούς» κτίσματος, 6Χ3 μ, προσανατολισμού Α-Δ. Εσωτερικά χωρίζεται με εγκάρσιο τοίχο σε δύο χώρους ( 4μ Δ-2μΑ) και η τοιχοποιία του, έμπλεκτη (0,60μ πάχος), φέρει Λεσβία δομή (1-2 δόμοι). Δίπλα του, κάτω από μια βελανιδιά βρίσκεται τάφος από μεγάλους λίθους, του τύπου του Dolmen! Επίσης σε μικρή απόσταση από το κτίσμα, (Α και Δ), υπάρχουν κατασκευές από λίθους, ίσως τάφοι! Τρεις, κυκλικά από το κτήριο!

Ίσως το συγκρότημα να είχε ιερό «προορισμό» του Οικισμού, που βρίσκεται 200 μ. χαμηλότερα, ΝΔ του (δυτική γωνία τριγώνου)! Εδώ λοιπόν, κάτω από βελανιδιές που ντύνουν το δυτικό ύψωμα, αναπτύσσεται σε μεγάλη σχετικά έκταση ένας οικισμός με θεμέλια κτισμάτων, τοίχους και δρόμους, λαξευμένες παραστάδες των ανοιγμάτων και άφθονη κεραμική από λεπτά μικρά και μεγάλα αγγεία, πιθάρια, αμφορείς, κεραμίδια και τούβλα! Λεπτός ερυθρός πηλός και κτενωτά όστρακα της Ρωμαϊκής περιόδου.

Εντύπωση προκαλούν δύο εγκαταστάσεις! Η μία αποτελείται από θεμέλιο ορθογωνίου κτίσματος, με είσοδο στα νότια. Δίπλα στην είσοδο, στη δυτική πλευρά, υπάρχει «πέτρινο τραπέζι» σκεπασμένο από ογκόλιθο που στηρίζεται σε δύο ορθογώνιες λίθους, που φέρουν αντιμέτωπες εσωτερικά δύο ημισφαιρικές κοιλότητες, διαμέτρου 20 εκ. Προφανώς πρόκειται για εργαστήριο! Σε μικρή απόσταση, στα δυτικά υπάρχουν παρόμοιες κοιλότητες σε δύο ζεύγη αντιμέτωπων λίθων (οι δύο in situ όρθιοι). Αρκετά μεγάλοι (ύψος του ενός 1,40 μ Χ 0,85 πλάτος και 0,30 πάχος), έφεραν την κοιλότητα 40 εκ από το άνω, κυκλοτερές άκρο. Οι αντιμέτωπες κοιλότητες σίγουρα συγκρατούσαν κάποιο ξύλινο εγκάρσιο άξονα!

Επειδή αναγνωρίστηκαν, διάσπαρτες στον οικισμό, τρεις βάσεις υποστήριξης ληνών, πιστεύουμε ότι πρόκειται εδώ για Εργαστήρια κατεργασίας στέμφυλων, κοινώς «αρχαίων τριπουριών», το οποίο άλλωστε δοκιμάσαμε την ίδια μέρα από το ρακοκάζανο, στο Σκαλοχώρι! Ίσως να συγκρατούσαν τον κορμό του μοχλού έκθλιψης του μούστου! Ίσως βέβαια, γιατί χρειάζεται παραπάνω έρευνα στον ιδιαίτερο αυτό τόπο! Δίπλα από την πρώτη εγκατάσταση περνά τοίχος με κατεύθυνση Β-Ν για αρκετά μέτρα. Στο διπλανό κτήμα (δυτικά) με τις βελανιδιές, συνεχίζονται τα κτίσματα, ενώ στην κορυφή του διπλανού λόφου, υπάρχουν δύο αλώνια! Μετρήσαμε 6 περίπου! Πρόκειται για μια άγνωστη αρχαία θέση, σε ένα υψίπεδο, κάτω από τις κορυφές του Κουρατσώνα.

 

Η έρευνα έγινε μαζί με τον Μάκη Παυλέλη!

 

* Η περιγραφή του Μεσαιωνικού οικισμού, με τον Ταξιάρχη, στο «Εμπρός». Βέβαια τοποθεσία με αυτό το όνομα (Πρόσιμο) υπάρχει χαμηλά στον ποταμό Βούλγαρη, στα Άπαστρα, όπου υπάρχουν ερείπια οικισμού (Γιάννης Καλλοντζής «Εμπρός»)

 

Το «μεγαροειδές» κτήριο στην κορυφή…

 

…με την Λεσβία δομή…

 

…το Dolmen,στην βελανιδιά…

 

…και άλλα δύο κτίσματα δίπλα…

 

…200 μέτρα από τον Ρωμαϊκό οικισμό στον οποίο ανήκε…

 

…με την τραπεζοειδή εγκατάσταση…

 

…και την άλλη των μεγαλίθων με τις ημισφαιρικές κοιλότητες…

 

…ίσως «τσιπουριά» με τις βάσεις των ληνών…

 

…διάσπαρτες γύρω…

 

…και την άγραφη ρωμαϊκή κεραμική παντού!

 

 

Τετάρτη, 25 Οκτωβρίου 2017 13:59

Στην Αρχαία Άντισσα

 

Επάνω από το Σκαλοχώρι υψώνεται ο κατάφυτος από δρύες Κουρατσώνας! Ο σημερινός δρόμος προς τη Βατούσα ανεβοκατεβαίνει τις ρεματιές που σχηματίζουν τα παραπόταμα από το βουνό προς τον Βούλγαρη! Όλες αυτές οι πλαγιές είναι σπαρμένες από σέτια παλιών καλλιεργειών, κύρια του αμπελιού αλλά και των σιτηρών με τα αλώνια παντού.* Στην κορυφή του βουνού, στον βράχο του Πυργίσκου βίγλιζε το οχυρό την Αρχαία Άντισσα!**

Το 1890 το Σκαλοχώρι επικοινωνούσε με τη Βατούσα με ένα ημιονικό δρόμο, που φαίνεται στον χάρτη του Κiepert!! Αυτόν λοιπόν τον δρόμο ακολούθησε η σημερινή παράκαμψη του νέου δρόμου! Ένα λιθόστρωτο, αφορισμένο από τοίχους που φαίνεται πλάι στον νέο δρόμο! Δίπλα στον παλιό δρόμο, σε θέσεις που ανοίγονταν πλατώματα, αναπτύχθηκαν αυτά τα μικρά χωριά, των 20 τόσων οικογενειών, που το 1548 πλήρωναν τον κύριο φόρο για τα σιτηρά που καλλιεργούσαν! Το «Νταμπάνι», ένας επίπεδος χώρος, όπως μαρτυρά το τοπωνύμιο, ένα απέραντο «σέτι» κάτω από την πλαγιά του Κουρατσώνα (κάτω από τον νέο δρόμο), φιλοξένησε ένα τέτοιο μικρό μεταβυζαντινό χωριό, με τα αλώνια του, τα θεμέλια ή τα χαλάσματα των σπιτιών του, την πηγή του νερού υψηλότερα στην πλαγιά, με τις ξερές τώρα γούρνες, το άχρηστο μεγάλο του πηγάδι και τις κτηνοτροφικές του εγκαταστάσεις! Άφθονη η κεραμική, αγγεία, κουμάρια, πιάτα, τούβλα και κεραμίδια και ο μικρός μεταβυζαντινός του ναός. Ένα χάλασμα, με την κόγχη του ιερού, τους πλάγιους τοίχους, το χώρισμα, ένα κιονίσκο και ένα χαμένο στους θάμνους εικονοστάσι, χωρίς κεριά, με δύο εικόνες του Ταξιάρχη!!

Οι πλαγιές γύρω, γεμάτες σέτια, πέφτουν μέχρι τον παλιό αμαξιτό προς την Βατούσα και είναι κατάφυτες από την Δρυ την Μακρολέπι (Quercus ithabulensis), των πάλαι ποτέ βυρσοδεψείων! Ανάμεσα και το ρουπάκι (Q.pubescens) αλλά και η Δρυς με τις πολλές κηκίδες (Q.infectoria). Μια υπόθεση είναι να πρόκειται για τον μικρό οικισμό, των 10 νοικοκυριών, του καταστίχου του 1548, με το ενδιαφέρον όνομα «Prosimon» (Πρόσημον) με φόρο 817 Άσπρα για το σιτάρι, το κριθάρι και τον μούστο, κύρια Δίπλα στα Αγρίδια (Σκαλοχώρι) και στην Ανεμώτια, οι κάτοικοί του εργάζονται σ’ αυτά τα χωριά!****

Χαμηλότερα, κοντά στον αμαξιτό, ένα άλλο μεσαιωνικό χωριό, με άφθονα νερά βρισκόταν στην θέση Καβούρος (Ραχί)*** Στη μεγάλη αυτή έκταση, προς τα ανατολικά του Μεσαιωνικού οικισμού, παρατηρούνται σημαντικότατες Αρχαίες Εγκαταστάσεις, λειτουργικά ενταγμένες στην επικράτεια της Αρχαίας Άντισσας, των αρχαίων δρόμων και των ζωτικών της χώρων! Αυτές θα περιγραφούν στο δεύτερο μέρος!

Η έρευνα έγινα μαζί με τον Μάκη Παυλέλη!

 

* Το πολύτιμο βιβλίο των Φορολογικών Κατάστιχων του 1548 που μας «χάρισε» ο κος Καμπουρίδης! **** Σ’ αυτό και για το «Πρόσημον», σελ.69 και 377.

 

** Το οχυρό ανακάλυψε και περιέγραψε, πριν χρόνια ο Βασίλης Κουμαρέλας. Επισκεφτήκαμε το Οβριόκαστρο που αποψιλώθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων! Διάβασα για τα ανασκαφικά δεδομένα που το πηγαίνουν στον 12ο αι. Έκπληκτοι διαπιστώσαμε ότι ο τρίτος πύργος της μεσαιωνικής ακρόπολης στηρίζεται σε ΑΡΧΑΙΟ ΠΥΡΓΟ με ισόδομο σύστημα! Ήταν εδώ και η ακρόπολη της αρχαίας πόλης και όχι στον δυτικό λόφο;

 

*** Καβούρος, «Περπατώντας τη Λέσβο», σελ.499

 

Στον χάρτη του 1890 ο δρόμος...

 

...που υπάρχει ακόμα...

 

...με την εκκλησιά του οικισμού...

 

...τον Ταξιάρχη τώρα...

 

...με τα μέλη του...

 

...αλώνια παντού...

 

...τα μικρά σπίτια...

 

...και σημερινά ντάμια...

 

...την ξερή γούρνα...

 

...και τη Δρυ με τις κηκίδες!

 

Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017 14:46

Στην Πέργαμο II

 

 

Δίπλα στη Ζωοδόχο Πηγή βρισκόταν το Ελληνικό Παρθεναγωγείο της Περγάμου! Το κτήριο είναι ακόμα εκεί και ανακαινίζεται! Ορθογώνιο κτίσμα, με διπλή σκάλα στη μαρμάρινη πρόσοψη, έχει νεοκλασική γρηπίδα με ταινία από «τρίγλυφα», ενώ η μνημειακή του πύλη με το μαρμάρινο θύρωμα φέρει επίστεψη από σπείρες και ανθέμια. Στη ρίζα της σκάλας βρίσκεται η μαρμάρινή του κρήνη, με υπέροχη μαρμάρινη επίστεψη, επίκρανα και λεοντοκεφαλή σαν βρύση! Επάνω απ’ αυτήν βρίσκεται ελληνική επιγραφή, με κατεστραμμένα από καλέμι τα γράμματά της! Είπαμε για την κοινή μοίρα των μνημείων στις δύο μεριές του Αιγαίου.

Ανηφορίζουμε πάλι στο μακρύ σοκάκι, κάτω από τον επάνω μαχαλά και την Ακρόπολη και συνεχίζουμε προς τα δυτικά, καταλήγοντας στη μεγάλη πλατεία του Αγίου Γεωργίου. Στα ΒΔ της πλατείας, στο οικόπεδό της δεν υπάρχει πια τίποτα, μόνο κάτι πέτρες! Ο Αϊ-Γιώργης χτίστηκε το 1889, μετά από ένα όνειρο του Κουνέλλη που βρήκε την εικόνα! Γινόταν μεγάλο, τριήμερο πανηγύρι εδώ, με τις βρύσες (Γκιορνέλια ή Γουρνέλια) να τρέχουν άφθονο νερό (τώρα βρίσκονται κάτι χαλάσματα απ’ αυτές)! Ο κόσμος μαζευόταν στα δύο υπέροχα καφενεία, στη ΝΑ γωνία, ιδιοκτησία των Σχολείων και δωρεά του συλλόγου ο Άτταλος. Του Σάμψων και του Κανέλλη! Το ένα έχει μετατραπεί τώρα σε ένα πολυτελές εστιατόριο!

Η πλατεία παλιά ονομαζόταν Ντομούζ αλάνι (των γουρουνιών) γιατί εδώ πουλούσαν στους Έλληνες και στους Αρμένηδες το απαγορευμένο κρέας για τους μουσουλμάνους οι κυνηγοί, που κατέβαζαν τα αγριογούρουνα από τον Πίνδασο! Εδώ την ορθογώνια πλατεία όριζε μια μεγάλη υπόγεια αρχαία θολωτή σήραγγα, από λαξευτή πέτρα, τούβλο και ποζολάνα, η οποία στη δυτική πλευρά οδηγούσε προς την ακρόπολη! Ίσως οδός διαφυγής! Ένα αναστηλωμένο τμήμα της είναι επισκέψιμο δίπλα στα καφενεία! Πολλά σπίτια τη χρησιμοποιούσαν σαν υπόγεια ποιμνιοστάσια! Γι’ αυτό πολλές φορές υποχωρούσε η οροφή, μια φορά με δύο ανθρώπινα θύματα (το 1910-Τσολίσος)!

Τώρα η πλατεία είναι υπέροχα διαμορφωμένη, πλακόστρωτη, με δένδρα, γκαζόν, παιδική χαρά, με μια παλιά ελληνική βρύση, με διακόσμηση από αρχαία κομμάτια (ακόμα και ένας ελαιόμυλος trapetum βρίσκεται εκεί). Την πλατεία διαμόρφωσε ο παλιός Δήμαρχος Σεφά Τασκίν, πρόσφυγας από τον Πολιχνίτο, με την επιστασία του αρχιτέκτονα Τζενκιζ Μπεκτάς.* Απ’ αυτό το μπαλκόνι η θέα είναι υπέροχη. Οι μιναρέδες των τζαμιών, το ποτάμι, αλλά και οι πολυκατοικίες που σκαρφαλώνουν στο Λόφο του Μουζάλα! Από το Bergama hotel, το πάλαι ποτέ Αρένων, μέχρις εδώ διανύσαμε περίπου 650 μέτρα, γεμάτα από την ομορφιά των σπιτιών του ελληνικού μαχαλά! Αυτά θα τα δούμε ιδιαίτερα, πριν περάσουμε τον Σεληνούντα, για την τουρκική αγορά!

 

* Ευχαριστώ τον Στρατή Μπαλάσκα που με ξενάγησε στην πόλη των προγόνων του, αφού το σπίτι τους βρίσκεται σ’ αυτήν την πλατεία! Επίσης τον κουμπάρο του Σεφά που μας συνόδευε στην περιήγηση!

 

Το υπέροχο Παρθεναγωγείο και ο Σεφά Τασκίν...

 

...με τη μαρμάρινή του κρήνη και τη σβησμένη επιγραφή...

 

...υπό το βλέμμα του Κεμάλ.

 

Η μεγάλη πλατεία...

 

...με την ελληνική βρύση...

 

...με τα δύο καφενεία...

 

...το ένα πολυτελές εστιατόριο...

 

..με τη μεγάλη αρχαία στοά από κάτω...

 

...η συμπαθητική γιαγιά...

 

...και τα παιδιά στον αρχαίο ελαιόμυλο!

 

Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017 14:38

Στην Πέργαμο

 

 

Το ποτάμι, ο Σεληνούντας, από τα δυτικά προς τα Ανατολικά έρχεται και ενώνεται με τον Κήτειο ποταμό, τον Ilica deresi, και μετά με κοινή διαδρομή βρίσκουν τον Κάικο! Στον Κήτειο οι Τούρκοι έφτιαξαν μια λίμνη, την Kestel, με ένα ακόμα φράγμα, ανατολικά της ακρόπολης! Απόλυτη εκμετάλλευση του νερού! Κοιμηθήκαμε λοιπόν σ’ ένα πολυτελές ξενοδοχείο, στην ΒΑ γωνιά της πόλης, στο Pergama boutique hotel. To μονόκλινο 50 Ε την βραδιά, χαριστικά! Και εδώ αρχίζει η Ιστορία! Βρισκόμαστε στον Ρωμέικο Μαχαλά, στο πάλαι ποτέ υπέροχο Αρρεναγωγείο (Ημιγυμνάσιο,Δημοτικό και νηπιαγωγείο) της Ελληνικής κοινότητας (που τα έχτισε και τα συντηρούσε η ίδια με επιτροπές, με εράνους και προσφορές), ένα πολυεπίπεδο συγκρότημα από κόκκινη ντόπια πέτρα, τούβλο, τόξα και λαξευτές παραστάδες και γρηπίδες, με μεγάλη αυλή στην οποία δεσπόζει αρχαία λάρνακα-βρύση, που βρέθηκε «σε Ελληνικό κτήμα, ανατολικά της ακροπόλεως, και αφού πήρε το Τουρκικό Δημόσιο το περιεχόμενο, η λάρνακα κατά παράκληση δωρήθηκε στο Ελληνικό σχολείο».*

Στην είσοδο, μια άλλη υπέροχη κρήνη, του 1876 (μόνο αυτό μένει), έχει πελεκημένη την Ελληνική επιγραφή! Όπως και οι Τουρκικές επιγραφές της Μυτιλήνης, παρατράγουδα της παραφροσύνης του 1922! Μετά το σχολείο, ένα οικόπεδο φιλοξενούσε το Ελληνικό Νοσοκομείο, τον Ευαγγελισμό, ή τα Σπιτάλια, που το έχτισε το 1865 η Φιλανθρωπική Αδελφότητα, σε μια έκταση 1200 περίπου τ.μ. Κάτω από το μακρύ σοκάκι που ακολουθούμε, βρισκόταν η Μητρόπολη της Περγάμου, η Ζωοδόχος Πηγή!

Δυστυχώς έχουμε μόνο την μακέτα της στην Εστία της Νέας Σμύρνης (έργο του Γ.Ν.Τσολίσου) και μερικές φωτογραφίες από εκδηλώσεις της Ελληνικής κοινότητας! Σε μια έκταση 1400 τμ η τρίκλιτη βασιλική, με υπερυψωμένο το μεσαίο κλίτος και περιστύλιο στην πρόσοψη, με δάπεδα στρωμένα με λευκές πλάκες, έργο του 1836 (στην θέση άλλης μικρότερης), αναφέρεται μόνο για την ιστορία! Εκεί τώρα είναι χτισμένο ένα κτήριο (σχολείο;) με την προτομή του Κεμάλ μπροστά! Το 1914 αποθηκεύτηκαν εκεί φάρμακα του Τουρκικού στρατού! Αν και το 1919 καλλωπίστηκε και επιδιορθώθηκε, μετά το 1922 ξεθεμελιώθηκε, για να εξαλειφθεί ένα τόπος βαρβαρότητας και ανείπωτου πόνου! Από εκεί έβγαζαν και αφάνιζαν τα θύματα της μανίας του σπαραγμού της Μικρασιατικής τραγωδίας! Είχαν καταφύγει μήπως και γλιτώσουν από την λαίλαπα που δεν λογάριαζε τίποτα, σ’ αυτό το μακελειό! Οι πτυχές αυτής της μαύρης Ιστορίας είναι πολύ σκοτεινές! Μαζί εξαφανίστηκε και η άλλη εκκλησία, επάνω από το σοκάκι, των Αγίων Θεοδώρων, μαζί με το Ελληνικό και το Αρμενικό νεκροταφείο. Ένας τοίχος 75 μέτρων ήταν το ανάλημμα της εκκλησίας, (5 στρέμματα) τώρα σκεπασμένο με σπίτια! Βλέπετε δεν υπήρχε ανάγκη τζαμιών στην πόλη!

 

*Ένα από τα βοηθήματα και ο χάρτης είναι το υπέροχο Βιβλίο Περγαμηνά του Γ. Νεστ. Τσολίσου, Αθήνα 1984

 

Επάνω από τον Σεληνούντα ο Ελληνικός μαχαλάς και το μακρύ σοκάκι...

 

...με το Ελληνικό Αρένων...

 

...με την αρχαία λάρνακα - βρύση...

 

...αλλά και την βρύση με την σβησμένη επιγραφή...

 

...όπως αυτής στην Μυτιλήνη-κοινή πρακτική...

 

...το Pergama hotel, υψηλών προδιαγραφών...

 

...παραδίπλα το οικόπεδο του Ελληνικού νοσοκομείου...

 

...και πιο κάτω υπήρχε η ξεθεμελιωμένη Μητρόπολη...

 

...της Ελληνικής Κοινότητας...

 

...με τους σημερινούς κατοίκους.

 

Και έτσι φθάσαμε στον τελικό μας προορισμό του ταξιδιού μας στη Μικρά Ασία, στην απέναντι Τουρκία, στον Αιγιαλό των Μυτιληναίων, στους τόπους της ανείπωτης τραγωδίας του 1922! Στην Πέργαμο! Μια ανάσα από την πολύβουη Σμύρνη! Στο βάθος της εύφορης κοιλάδας του Κάικου, με δύο ποτάμια να κατηφορίζουν από μέσα της και δίπλα της, βρίσκεται κάτω από τον βράχο της Ακρόπολής της, που όπου και να σταθείς τον έχεις μπροστά σου.

Αυτή η σημερινή Πέργαμος των 70.000 κατοίκων υπήρξε μια τουρκική πόλη! Άρχισαν να εμφανίζονται οι Έλληνες μόλις τον 17ο αι., μόλις 100 οικογένειες στους 3.000 Τούρκους! Και το 1921 από τις 25.000 είχαν φθάσει στις 10.000! Αυτοί που χτίσανε τα σπίτια στον Ρωμαίικο Μαχαλά, τις εκκλησιές τους, τα εργοστάσιά τους και τα σχολειά τους! Αυτή η πόλη, κολλημένη στις πλαγιές του βράχου της ακρόπολης, κάλυψε τα ερείπια της μεγάλης ακμαίας πόλης των Ατταλιδών του 2ου μ.Χ. αι. που αριθμούσε 150.000 κατοίκους! Αντίθετα με το Αϊβαλί, που ήταν ελληνική πόλη και αλώθηκε μετά το 1914 και την Άσσο, ένα τουρκικό χωριό κολλημένο στη δόξα της αρχαίας πόλης, η Πέργαμος, είχε τα τζαμιά της στη σημερινή πάλαι ποτέ τουρκική συνοικία που αποτελεί και το σημερινό της κέντρο! Έτσι δεν χρειάστηκαν εκκλησιές για να τις μετατρέψουν σε τζαμιά (όπως στο Αϊβαλί) και τις εξαφάνισαν, κρατώντας μόνο τα κτήρια των σχολειών και τα σπίτια των Ελλήνων και των Αρμένηδων! Βέβαια ο Κεμάλ τα ’δωσε στους πρόσφυγες να μείνουν, σε αντίθεση με τη μητέρα Ελλάδα που έχτισε παράγκες και μικρά σπίτια, βάζοντας τα δικά της παιδιά τελικά σε αρκετές περιπτώσεις να τα πληρώσουν!

Ο όνυχας, μια ημιπολύτιμη πυριτική πέτρα, αποτελεί ένα υλικό που προσφέρει υπέροχα χρηστικά και διακοσμητικά σουβενίρ στον επισκέπτη! Βέβαια από τον σταθμό προς το κέντρο περνάς από τα προάστια των πολυκατοικιών, με τα πιάτα της δορυφορικής και τις κόκκινες πιπεριές σε αρμαθιές στα μπαλκόνια. Οι «δρόμοι γεμάτοι πιπεριές και ξαφνικές καλοκαιριές» του Δήμου Μούτση της νιότης μας, μου ’ρχεται αμέσως στο μυαλό!

Η δύση με την ανατολή, το τσεμπέρι και η βράκα (αρεστή στη σημερινή εποχή) κοντά στο μπλουτζίν και στο εξώπλατο μπλουζάκι αποτελούν κοινότυπα πια συναπαντήματα στη σημερινή Τουρκία, το περιτύλιγμα έχει ελάχιστη επίδραση στα σημερινά προβλήματα! Πάντως στο μαγέρικο που φάγαμε, με το κρέας σε δέκα ποικιλίες με τα ζαρζαβατικά, το τας κεμπάπ, τις σαλάτες, το γιαούρτι, το ξινόγαλο, πληρώσαμε για όλα μαζί μόνο 8 λίρες! Είναι μια επιλογή αυτών που ξέρουν! Γιατί μπορείς, αν ζητάς την πολυτέλεια, να φας και με 50 ευρώ! Δρόμοι πλατείς με δενδροστοιχίες και ξαφνικά οι στενοί δρόμοι του παζαριού και το ποτάμι, το Πέργαμα τσάι, ο αρχαίος Σεληνούντας, που διασχίζει πέρα πέρα την πόλη που θα δούμε!

 

Στην κοιλάδα του Κάικου η Πέργαμος...

 

...χτισμένη στη ρίζα της αρχαίας ακρόπολης...

 

...όπως οι 150.000 της πόλης των Ατταλιδών...

 


..υπέροχος ο όνυχας της πόλης...

 

...με τις δημοτικές της συγκοινωνίες...

 

...με τους μιναρέδες των 14 τόσων τζαμιών της παντού...

 

...με φόντο την ακρόπολη...

 

...με υπέροχα μαγέρικα με τις κόκκινες πιπεριές...

 

...και το τσάι παντού...

 

...η ανατολή αγκαζέ με τη δύση!

 

 

Πριν καταλήξουμε στον τελικό προορισμό, την Πέργαμο, ένας άλλος τόπος πρέπει να αναφερθεί, γιατί δένεται με τον μύθο του Τήλεφου, που χάρισε υπέροχα κομμάτια αρχαίας τέχνης! Απέναντι από τα ορυχεία χρυσού, στον κάμπο και κοντά στον ποταμό Κάικο, υπάρχει ένα χαρακτηριστικό, φύσει οχυρό ύψωμα, το Kalarga Tepesi. Το ελληνικό χωριουδάκι Κάλαργα, στη ρίζα του λόφου, είχε 500 κατοίκους με σχολείο, εργοστάσια, τον Αϊ-Λιά και το 1914 εκδιώχτηκαν και εγκαταστάθηκαν 800 Τούρκοι. Στο φύσει οχυρό ύψωμα, βρέθηκαν θεμέλια, κεραμική, δεξαμενές, δρόμοι, λαξευμένες σκάλες και νομίσματα της Αιολικής πόλης Τευθρανίας. Από τον Ηρόδοτο και τον Στράβωνα (όπως και από ευρήματα σε πηγάδια) αναφέρεται ότι ο Κάικος είχε την εκβολή του εδώ, αφού ο Ελαίτικος κόλπος ερχόταν βαθιά.

Ο Τεύθρας, βασιλιάς των Μυσών και των Κιλίκων ίδρυσε την πόλη. Η Αύγη, ιέρεια της Αθηνάς στην Αρκαδία, κόρη του Αλέας, ερωτεύτηκε τον Ηρακλή και γεννήθηκε ο Τήλεφος! Ο Αλέας οργισμένος, τοποθέτησε σε λάρνακα-κορμό την κόρη του και την έριξε να πνιγεί στο Αιγαίο. Τον δε Τήλεφο εγκατέλειψε στο δάσος! Η Αύγη βγήκε στην εκβολή του Κάικου και ο Τεύθρας την υιοθέτησε (κατά τον Στράβωνα την παντρεύτηκε)! Τον Τήλεφο έσωσε λέαινα και τον ανέθρεψε (κατά Παρθένιο τον ανέθρεψε ελαφίνα και μετά βοσκοί)! Ξεκίνησε να βρει τη μητέρα του και έφθασε στην Τευθρανία, όπου τον υιοθέτησε ο Τεύθρας και σκέφτηκε να τον παντρέψει με την Αύγη (1ος μύθος). Ένα φίδι αποκάλυψε το λάθος. Όταν πέθανε ο Τευθρας, κυβέρνησε ο Τήλεφος, που ίδρυσε την Πέργαμο (κατ’ άλλους ο γιος του Τευθρανίας - Το όρος ΒΔ της Περγάμου ονομάζεται Τεύθραντος!) Ο Τήλεφος έσωσε την πόλη από τους Αχαιούς, όταν 8 χρόνια πριν τον Τρωικό πόλεμο, βγήκαν εδώ κατά λάθος και λεηλατούσαν τη χώρα! Τραυματίστηκε από τον Αχιλλέα, αλλά τους έδιωξε! Επειδή το τραύμα του τον βασάνιζε, το μαντείο του Απόλλωνα στην Λυδία του είπε πως πρέπει να βρει τον Αχιλλέα (ο τρώσας ιάσεται). Έτσι πήγε κρυφά στο Άργος και μετά από περιπέτειες, που ξεφεύγουν από αυτή την αφήγηση, γύρισε θεραπευμένος! Οι Αχαιοί πάντως ετοιμάζονταν για τη δεύτερη εκστρατεία και τους έδωσε πληροφορίες, παρόλο που είχε για σύζυγο τη Λαοδίκη, κόρη του Πριάμου!

Αυτός ο περίπλοκος μύθος έδωσε υλικό για τη δημιουργία, διαχρονικά, υπέροχων καλλιτεχνημάτων στον χώρο της γλυπτικής, της ζωγραφικής αλλά και της ψηφοθετικής τέχνης! Μια ολόκληρη πλευρά του βωμού του Διός της Περγάμου (Βερολίνο) είναι αφιερωμένη σαν ζωφόρος στον μύθο! Ένα από τα ψηφιδωτά του Μουσείου Μυτιλήνης, δάπεδο μιας από τις Ρωμαϊκές Βίλες, παριστάνει τον Τήλεφο και την Αύγη! Υπάρχουν αγάλματα, αγγειογραφικές παραστάσεις και ζωγραφική! Εκεί στην υπαρκτή Τευθρανία, πριν την Πέργαμο, στην εκβολή του Κάικου, φανταζόμαστε τον κορμό με τη μισοπνιγμένη Αύγη!

 

 

Στην κοιλάδα του Κάικου πρώτα η Τευθρανία και μετά η Αλίσαρνα...

 

...ένα οχυρωμένο ύψωμα...

 

...η Τευθρανία του Τεύθρα...

 

...με λαξευμένες σκάλες...

 

...θεμέλια...

 

...υπόγειες στέρνες...

 

...με νομίσματα...

 

...γέννησε αγάλματα...

 

...και ζωφόρους της Αύγης και του Τήλεφου...

 

...ακόμα και στις βίλες της Μυτιλήνης.

 

Σελίδα 4 από 6
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top