FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τετάρτη, 25 Οκτωβρίου 2017 13:59

Στην Αρχαία Άντισσα

 

Επάνω από το Σκαλοχώρι υψώνεται ο κατάφυτος από δρύες Κουρατσώνας! Ο σημερινός δρόμος προς τη Βατούσα ανεβοκατεβαίνει τις ρεματιές που σχηματίζουν τα παραπόταμα από το βουνό προς τον Βούλγαρη! Όλες αυτές οι πλαγιές είναι σπαρμένες από σέτια παλιών καλλιεργειών, κύρια του αμπελιού αλλά και των σιτηρών με τα αλώνια παντού.* Στην κορυφή του βουνού, στον βράχο του Πυργίσκου βίγλιζε το οχυρό την Αρχαία Άντισσα!**

Το 1890 το Σκαλοχώρι επικοινωνούσε με τη Βατούσα με ένα ημιονικό δρόμο, που φαίνεται στον χάρτη του Κiepert!! Αυτόν λοιπόν τον δρόμο ακολούθησε η σημερινή παράκαμψη του νέου δρόμου! Ένα λιθόστρωτο, αφορισμένο από τοίχους που φαίνεται πλάι στον νέο δρόμο! Δίπλα στον παλιό δρόμο, σε θέσεις που ανοίγονταν πλατώματα, αναπτύχθηκαν αυτά τα μικρά χωριά, των 20 τόσων οικογενειών, που το 1548 πλήρωναν τον κύριο φόρο για τα σιτηρά που καλλιεργούσαν! Το «Νταμπάνι», ένας επίπεδος χώρος, όπως μαρτυρά το τοπωνύμιο, ένα απέραντο «σέτι» κάτω από την πλαγιά του Κουρατσώνα (κάτω από τον νέο δρόμο), φιλοξένησε ένα τέτοιο μικρό μεταβυζαντινό χωριό, με τα αλώνια του, τα θεμέλια ή τα χαλάσματα των σπιτιών του, την πηγή του νερού υψηλότερα στην πλαγιά, με τις ξερές τώρα γούρνες, το άχρηστο μεγάλο του πηγάδι και τις κτηνοτροφικές του εγκαταστάσεις! Άφθονη η κεραμική, αγγεία, κουμάρια, πιάτα, τούβλα και κεραμίδια και ο μικρός μεταβυζαντινός του ναός. Ένα χάλασμα, με την κόγχη του ιερού, τους πλάγιους τοίχους, το χώρισμα, ένα κιονίσκο και ένα χαμένο στους θάμνους εικονοστάσι, χωρίς κεριά, με δύο εικόνες του Ταξιάρχη!!

Οι πλαγιές γύρω, γεμάτες σέτια, πέφτουν μέχρι τον παλιό αμαξιτό προς την Βατούσα και είναι κατάφυτες από την Δρυ την Μακρολέπι (Quercus ithabulensis), των πάλαι ποτέ βυρσοδεψείων! Ανάμεσα και το ρουπάκι (Q.pubescens) αλλά και η Δρυς με τις πολλές κηκίδες (Q.infectoria). Μια υπόθεση είναι να πρόκειται για τον μικρό οικισμό, των 10 νοικοκυριών, του καταστίχου του 1548, με το ενδιαφέρον όνομα «Prosimon» (Πρόσημον) με φόρο 817 Άσπρα για το σιτάρι, το κριθάρι και τον μούστο, κύρια Δίπλα στα Αγρίδια (Σκαλοχώρι) και στην Ανεμώτια, οι κάτοικοί του εργάζονται σ’ αυτά τα χωριά!****

Χαμηλότερα, κοντά στον αμαξιτό, ένα άλλο μεσαιωνικό χωριό, με άφθονα νερά βρισκόταν στην θέση Καβούρος (Ραχί)*** Στη μεγάλη αυτή έκταση, προς τα ανατολικά του Μεσαιωνικού οικισμού, παρατηρούνται σημαντικότατες Αρχαίες Εγκαταστάσεις, λειτουργικά ενταγμένες στην επικράτεια της Αρχαίας Άντισσας, των αρχαίων δρόμων και των ζωτικών της χώρων! Αυτές θα περιγραφούν στο δεύτερο μέρος!

Η έρευνα έγινα μαζί με τον Μάκη Παυλέλη!

 

* Το πολύτιμο βιβλίο των Φορολογικών Κατάστιχων του 1548 που μας «χάρισε» ο κος Καμπουρίδης! **** Σ’ αυτό και για το «Πρόσημον», σελ.69 και 377.

 

** Το οχυρό ανακάλυψε και περιέγραψε, πριν χρόνια ο Βασίλης Κουμαρέλας. Επισκεφτήκαμε το Οβριόκαστρο που αποψιλώθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων! Διάβασα για τα ανασκαφικά δεδομένα που το πηγαίνουν στον 12ο αι. Έκπληκτοι διαπιστώσαμε ότι ο τρίτος πύργος της μεσαιωνικής ακρόπολης στηρίζεται σε ΑΡΧΑΙΟ ΠΥΡΓΟ με ισόδομο σύστημα! Ήταν εδώ και η ακρόπολη της αρχαίας πόλης και όχι στον δυτικό λόφο;

 

*** Καβούρος, «Περπατώντας τη Λέσβο», σελ.499

 

Στον χάρτη του 1890 ο δρόμος...

 

...που υπάρχει ακόμα...

 

...με την εκκλησιά του οικισμού...

 

...τον Ταξιάρχη τώρα...

 

...με τα μέλη του...

 

...αλώνια παντού...

 

...τα μικρά σπίτια...

 

...και σημερινά ντάμια...

 

...την ξερή γούρνα...

 

...και τη Δρυ με τις κηκίδες!

 

Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017 14:46

Στην Πέργαμο II

 

 

Δίπλα στη Ζωοδόχο Πηγή βρισκόταν το Ελληνικό Παρθεναγωγείο της Περγάμου! Το κτήριο είναι ακόμα εκεί και ανακαινίζεται! Ορθογώνιο κτίσμα, με διπλή σκάλα στη μαρμάρινη πρόσοψη, έχει νεοκλασική γρηπίδα με ταινία από «τρίγλυφα», ενώ η μνημειακή του πύλη με το μαρμάρινο θύρωμα φέρει επίστεψη από σπείρες και ανθέμια. Στη ρίζα της σκάλας βρίσκεται η μαρμάρινή του κρήνη, με υπέροχη μαρμάρινη επίστεψη, επίκρανα και λεοντοκεφαλή σαν βρύση! Επάνω απ’ αυτήν βρίσκεται ελληνική επιγραφή, με κατεστραμμένα από καλέμι τα γράμματά της! Είπαμε για την κοινή μοίρα των μνημείων στις δύο μεριές του Αιγαίου.

Ανηφορίζουμε πάλι στο μακρύ σοκάκι, κάτω από τον επάνω μαχαλά και την Ακρόπολη και συνεχίζουμε προς τα δυτικά, καταλήγοντας στη μεγάλη πλατεία του Αγίου Γεωργίου. Στα ΒΔ της πλατείας, στο οικόπεδό της δεν υπάρχει πια τίποτα, μόνο κάτι πέτρες! Ο Αϊ-Γιώργης χτίστηκε το 1889, μετά από ένα όνειρο του Κουνέλλη που βρήκε την εικόνα! Γινόταν μεγάλο, τριήμερο πανηγύρι εδώ, με τις βρύσες (Γκιορνέλια ή Γουρνέλια) να τρέχουν άφθονο νερό (τώρα βρίσκονται κάτι χαλάσματα απ’ αυτές)! Ο κόσμος μαζευόταν στα δύο υπέροχα καφενεία, στη ΝΑ γωνία, ιδιοκτησία των Σχολείων και δωρεά του συλλόγου ο Άτταλος. Του Σάμψων και του Κανέλλη! Το ένα έχει μετατραπεί τώρα σε ένα πολυτελές εστιατόριο!

Η πλατεία παλιά ονομαζόταν Ντομούζ αλάνι (των γουρουνιών) γιατί εδώ πουλούσαν στους Έλληνες και στους Αρμένηδες το απαγορευμένο κρέας για τους μουσουλμάνους οι κυνηγοί, που κατέβαζαν τα αγριογούρουνα από τον Πίνδασο! Εδώ την ορθογώνια πλατεία όριζε μια μεγάλη υπόγεια αρχαία θολωτή σήραγγα, από λαξευτή πέτρα, τούβλο και ποζολάνα, η οποία στη δυτική πλευρά οδηγούσε προς την ακρόπολη! Ίσως οδός διαφυγής! Ένα αναστηλωμένο τμήμα της είναι επισκέψιμο δίπλα στα καφενεία! Πολλά σπίτια τη χρησιμοποιούσαν σαν υπόγεια ποιμνιοστάσια! Γι’ αυτό πολλές φορές υποχωρούσε η οροφή, μια φορά με δύο ανθρώπινα θύματα (το 1910-Τσολίσος)!

Τώρα η πλατεία είναι υπέροχα διαμορφωμένη, πλακόστρωτη, με δένδρα, γκαζόν, παιδική χαρά, με μια παλιά ελληνική βρύση, με διακόσμηση από αρχαία κομμάτια (ακόμα και ένας ελαιόμυλος trapetum βρίσκεται εκεί). Την πλατεία διαμόρφωσε ο παλιός Δήμαρχος Σεφά Τασκίν, πρόσφυγας από τον Πολιχνίτο, με την επιστασία του αρχιτέκτονα Τζενκιζ Μπεκτάς.* Απ’ αυτό το μπαλκόνι η θέα είναι υπέροχη. Οι μιναρέδες των τζαμιών, το ποτάμι, αλλά και οι πολυκατοικίες που σκαρφαλώνουν στο Λόφο του Μουζάλα! Από το Bergama hotel, το πάλαι ποτέ Αρένων, μέχρις εδώ διανύσαμε περίπου 650 μέτρα, γεμάτα από την ομορφιά των σπιτιών του ελληνικού μαχαλά! Αυτά θα τα δούμε ιδιαίτερα, πριν περάσουμε τον Σεληνούντα, για την τουρκική αγορά!

 

* Ευχαριστώ τον Στρατή Μπαλάσκα που με ξενάγησε στην πόλη των προγόνων του, αφού το σπίτι τους βρίσκεται σ’ αυτήν την πλατεία! Επίσης τον κουμπάρο του Σεφά που μας συνόδευε στην περιήγηση!

 

Το υπέροχο Παρθεναγωγείο και ο Σεφά Τασκίν...

 

...με τη μαρμάρινή του κρήνη και τη σβησμένη επιγραφή...

 

...υπό το βλέμμα του Κεμάλ.

 

Η μεγάλη πλατεία...

 

...με την ελληνική βρύση...

 

...με τα δύο καφενεία...

 

...το ένα πολυτελές εστιατόριο...

 

..με τη μεγάλη αρχαία στοά από κάτω...

 

...η συμπαθητική γιαγιά...

 

...και τα παιδιά στον αρχαίο ελαιόμυλο!

 

Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017 14:38

Στην Πέργαμο

 

 

Το ποτάμι, ο Σεληνούντας, από τα δυτικά προς τα Ανατολικά έρχεται και ενώνεται με τον Κήτειο ποταμό, τον Ilica deresi, και μετά με κοινή διαδρομή βρίσκουν τον Κάικο! Στον Κήτειο οι Τούρκοι έφτιαξαν μια λίμνη, την Kestel, με ένα ακόμα φράγμα, ανατολικά της ακρόπολης! Απόλυτη εκμετάλλευση του νερού! Κοιμηθήκαμε λοιπόν σ’ ένα πολυτελές ξενοδοχείο, στην ΒΑ γωνιά της πόλης, στο Pergama boutique hotel. To μονόκλινο 50 Ε την βραδιά, χαριστικά! Και εδώ αρχίζει η Ιστορία! Βρισκόμαστε στον Ρωμέικο Μαχαλά, στο πάλαι ποτέ υπέροχο Αρρεναγωγείο (Ημιγυμνάσιο,Δημοτικό και νηπιαγωγείο) της Ελληνικής κοινότητας (που τα έχτισε και τα συντηρούσε η ίδια με επιτροπές, με εράνους και προσφορές), ένα πολυεπίπεδο συγκρότημα από κόκκινη ντόπια πέτρα, τούβλο, τόξα και λαξευτές παραστάδες και γρηπίδες, με μεγάλη αυλή στην οποία δεσπόζει αρχαία λάρνακα-βρύση, που βρέθηκε «σε Ελληνικό κτήμα, ανατολικά της ακροπόλεως, και αφού πήρε το Τουρκικό Δημόσιο το περιεχόμενο, η λάρνακα κατά παράκληση δωρήθηκε στο Ελληνικό σχολείο».*

Στην είσοδο, μια άλλη υπέροχη κρήνη, του 1876 (μόνο αυτό μένει), έχει πελεκημένη την Ελληνική επιγραφή! Όπως και οι Τουρκικές επιγραφές της Μυτιλήνης, παρατράγουδα της παραφροσύνης του 1922! Μετά το σχολείο, ένα οικόπεδο φιλοξενούσε το Ελληνικό Νοσοκομείο, τον Ευαγγελισμό, ή τα Σπιτάλια, που το έχτισε το 1865 η Φιλανθρωπική Αδελφότητα, σε μια έκταση 1200 περίπου τ.μ. Κάτω από το μακρύ σοκάκι που ακολουθούμε, βρισκόταν η Μητρόπολη της Περγάμου, η Ζωοδόχος Πηγή!

Δυστυχώς έχουμε μόνο την μακέτα της στην Εστία της Νέας Σμύρνης (έργο του Γ.Ν.Τσολίσου) και μερικές φωτογραφίες από εκδηλώσεις της Ελληνικής κοινότητας! Σε μια έκταση 1400 τμ η τρίκλιτη βασιλική, με υπερυψωμένο το μεσαίο κλίτος και περιστύλιο στην πρόσοψη, με δάπεδα στρωμένα με λευκές πλάκες, έργο του 1836 (στην θέση άλλης μικρότερης), αναφέρεται μόνο για την ιστορία! Εκεί τώρα είναι χτισμένο ένα κτήριο (σχολείο;) με την προτομή του Κεμάλ μπροστά! Το 1914 αποθηκεύτηκαν εκεί φάρμακα του Τουρκικού στρατού! Αν και το 1919 καλλωπίστηκε και επιδιορθώθηκε, μετά το 1922 ξεθεμελιώθηκε, για να εξαλειφθεί ένα τόπος βαρβαρότητας και ανείπωτου πόνου! Από εκεί έβγαζαν και αφάνιζαν τα θύματα της μανίας του σπαραγμού της Μικρασιατικής τραγωδίας! Είχαν καταφύγει μήπως και γλιτώσουν από την λαίλαπα που δεν λογάριαζε τίποτα, σ’ αυτό το μακελειό! Οι πτυχές αυτής της μαύρης Ιστορίας είναι πολύ σκοτεινές! Μαζί εξαφανίστηκε και η άλλη εκκλησία, επάνω από το σοκάκι, των Αγίων Θεοδώρων, μαζί με το Ελληνικό και το Αρμενικό νεκροταφείο. Ένας τοίχος 75 μέτρων ήταν το ανάλημμα της εκκλησίας, (5 στρέμματα) τώρα σκεπασμένο με σπίτια! Βλέπετε δεν υπήρχε ανάγκη τζαμιών στην πόλη!

 

*Ένα από τα βοηθήματα και ο χάρτης είναι το υπέροχο Βιβλίο Περγαμηνά του Γ. Νεστ. Τσολίσου, Αθήνα 1984

 

Επάνω από τον Σεληνούντα ο Ελληνικός μαχαλάς και το μακρύ σοκάκι...

 

...με το Ελληνικό Αρένων...

 

...με την αρχαία λάρνακα - βρύση...

 

...αλλά και την βρύση με την σβησμένη επιγραφή...

 

...όπως αυτής στην Μυτιλήνη-κοινή πρακτική...

 

...το Pergama hotel, υψηλών προδιαγραφών...

 

...παραδίπλα το οικόπεδο του Ελληνικού νοσοκομείου...

 

...και πιο κάτω υπήρχε η ξεθεμελιωμένη Μητρόπολη...

 

...της Ελληνικής Κοινότητας...

 

...με τους σημερινούς κατοίκους.

 

Και έτσι φθάσαμε στον τελικό μας προορισμό του ταξιδιού μας στη Μικρά Ασία, στην απέναντι Τουρκία, στον Αιγιαλό των Μυτιληναίων, στους τόπους της ανείπωτης τραγωδίας του 1922! Στην Πέργαμο! Μια ανάσα από την πολύβουη Σμύρνη! Στο βάθος της εύφορης κοιλάδας του Κάικου, με δύο ποτάμια να κατηφορίζουν από μέσα της και δίπλα της, βρίσκεται κάτω από τον βράχο της Ακρόπολής της, που όπου και να σταθείς τον έχεις μπροστά σου.

Αυτή η σημερινή Πέργαμος των 70.000 κατοίκων υπήρξε μια τουρκική πόλη! Άρχισαν να εμφανίζονται οι Έλληνες μόλις τον 17ο αι., μόλις 100 οικογένειες στους 3.000 Τούρκους! Και το 1921 από τις 25.000 είχαν φθάσει στις 10.000! Αυτοί που χτίσανε τα σπίτια στον Ρωμαίικο Μαχαλά, τις εκκλησιές τους, τα εργοστάσιά τους και τα σχολειά τους! Αυτή η πόλη, κολλημένη στις πλαγιές του βράχου της ακρόπολης, κάλυψε τα ερείπια της μεγάλης ακμαίας πόλης των Ατταλιδών του 2ου μ.Χ. αι. που αριθμούσε 150.000 κατοίκους! Αντίθετα με το Αϊβαλί, που ήταν ελληνική πόλη και αλώθηκε μετά το 1914 και την Άσσο, ένα τουρκικό χωριό κολλημένο στη δόξα της αρχαίας πόλης, η Πέργαμος, είχε τα τζαμιά της στη σημερινή πάλαι ποτέ τουρκική συνοικία που αποτελεί και το σημερινό της κέντρο! Έτσι δεν χρειάστηκαν εκκλησιές για να τις μετατρέψουν σε τζαμιά (όπως στο Αϊβαλί) και τις εξαφάνισαν, κρατώντας μόνο τα κτήρια των σχολειών και τα σπίτια των Ελλήνων και των Αρμένηδων! Βέβαια ο Κεμάλ τα ’δωσε στους πρόσφυγες να μείνουν, σε αντίθεση με τη μητέρα Ελλάδα που έχτισε παράγκες και μικρά σπίτια, βάζοντας τα δικά της παιδιά τελικά σε αρκετές περιπτώσεις να τα πληρώσουν!

Ο όνυχας, μια ημιπολύτιμη πυριτική πέτρα, αποτελεί ένα υλικό που προσφέρει υπέροχα χρηστικά και διακοσμητικά σουβενίρ στον επισκέπτη! Βέβαια από τον σταθμό προς το κέντρο περνάς από τα προάστια των πολυκατοικιών, με τα πιάτα της δορυφορικής και τις κόκκινες πιπεριές σε αρμαθιές στα μπαλκόνια. Οι «δρόμοι γεμάτοι πιπεριές και ξαφνικές καλοκαιριές» του Δήμου Μούτση της νιότης μας, μου ’ρχεται αμέσως στο μυαλό!

Η δύση με την ανατολή, το τσεμπέρι και η βράκα (αρεστή στη σημερινή εποχή) κοντά στο μπλουτζίν και στο εξώπλατο μπλουζάκι αποτελούν κοινότυπα πια συναπαντήματα στη σημερινή Τουρκία, το περιτύλιγμα έχει ελάχιστη επίδραση στα σημερινά προβλήματα! Πάντως στο μαγέρικο που φάγαμε, με το κρέας σε δέκα ποικιλίες με τα ζαρζαβατικά, το τας κεμπάπ, τις σαλάτες, το γιαούρτι, το ξινόγαλο, πληρώσαμε για όλα μαζί μόνο 8 λίρες! Είναι μια επιλογή αυτών που ξέρουν! Γιατί μπορείς, αν ζητάς την πολυτέλεια, να φας και με 50 ευρώ! Δρόμοι πλατείς με δενδροστοιχίες και ξαφνικά οι στενοί δρόμοι του παζαριού και το ποτάμι, το Πέργαμα τσάι, ο αρχαίος Σεληνούντας, που διασχίζει πέρα πέρα την πόλη που θα δούμε!

 

Στην κοιλάδα του Κάικου η Πέργαμος...

 

...χτισμένη στη ρίζα της αρχαίας ακρόπολης...

 

...όπως οι 150.000 της πόλης των Ατταλιδών...

 


..υπέροχος ο όνυχας της πόλης...

 

...με τις δημοτικές της συγκοινωνίες...

 

...με τους μιναρέδες των 14 τόσων τζαμιών της παντού...

 

...με φόντο την ακρόπολη...

 

...με υπέροχα μαγέρικα με τις κόκκινες πιπεριές...

 

...και το τσάι παντού...

 

...η ανατολή αγκαζέ με τη δύση!

 

 

Πριν καταλήξουμε στον τελικό προορισμό, την Πέργαμο, ένας άλλος τόπος πρέπει να αναφερθεί, γιατί δένεται με τον μύθο του Τήλεφου, που χάρισε υπέροχα κομμάτια αρχαίας τέχνης! Απέναντι από τα ορυχεία χρυσού, στον κάμπο και κοντά στον ποταμό Κάικο, υπάρχει ένα χαρακτηριστικό, φύσει οχυρό ύψωμα, το Kalarga Tepesi. Το ελληνικό χωριουδάκι Κάλαργα, στη ρίζα του λόφου, είχε 500 κατοίκους με σχολείο, εργοστάσια, τον Αϊ-Λιά και το 1914 εκδιώχτηκαν και εγκαταστάθηκαν 800 Τούρκοι. Στο φύσει οχυρό ύψωμα, βρέθηκαν θεμέλια, κεραμική, δεξαμενές, δρόμοι, λαξευμένες σκάλες και νομίσματα της Αιολικής πόλης Τευθρανίας. Από τον Ηρόδοτο και τον Στράβωνα (όπως και από ευρήματα σε πηγάδια) αναφέρεται ότι ο Κάικος είχε την εκβολή του εδώ, αφού ο Ελαίτικος κόλπος ερχόταν βαθιά.

Ο Τεύθρας, βασιλιάς των Μυσών και των Κιλίκων ίδρυσε την πόλη. Η Αύγη, ιέρεια της Αθηνάς στην Αρκαδία, κόρη του Αλέας, ερωτεύτηκε τον Ηρακλή και γεννήθηκε ο Τήλεφος! Ο Αλέας οργισμένος, τοποθέτησε σε λάρνακα-κορμό την κόρη του και την έριξε να πνιγεί στο Αιγαίο. Τον δε Τήλεφο εγκατέλειψε στο δάσος! Η Αύγη βγήκε στην εκβολή του Κάικου και ο Τεύθρας την υιοθέτησε (κατά τον Στράβωνα την παντρεύτηκε)! Τον Τήλεφο έσωσε λέαινα και τον ανέθρεψε (κατά Παρθένιο τον ανέθρεψε ελαφίνα και μετά βοσκοί)! Ξεκίνησε να βρει τη μητέρα του και έφθασε στην Τευθρανία, όπου τον υιοθέτησε ο Τεύθρας και σκέφτηκε να τον παντρέψει με την Αύγη (1ος μύθος). Ένα φίδι αποκάλυψε το λάθος. Όταν πέθανε ο Τευθρας, κυβέρνησε ο Τήλεφος, που ίδρυσε την Πέργαμο (κατ’ άλλους ο γιος του Τευθρανίας - Το όρος ΒΔ της Περγάμου ονομάζεται Τεύθραντος!) Ο Τήλεφος έσωσε την πόλη από τους Αχαιούς, όταν 8 χρόνια πριν τον Τρωικό πόλεμο, βγήκαν εδώ κατά λάθος και λεηλατούσαν τη χώρα! Τραυματίστηκε από τον Αχιλλέα, αλλά τους έδιωξε! Επειδή το τραύμα του τον βασάνιζε, το μαντείο του Απόλλωνα στην Λυδία του είπε πως πρέπει να βρει τον Αχιλλέα (ο τρώσας ιάσεται). Έτσι πήγε κρυφά στο Άργος και μετά από περιπέτειες, που ξεφεύγουν από αυτή την αφήγηση, γύρισε θεραπευμένος! Οι Αχαιοί πάντως ετοιμάζονταν για τη δεύτερη εκστρατεία και τους έδωσε πληροφορίες, παρόλο που είχε για σύζυγο τη Λαοδίκη, κόρη του Πριάμου!

Αυτός ο περίπλοκος μύθος έδωσε υλικό για τη δημιουργία, διαχρονικά, υπέροχων καλλιτεχνημάτων στον χώρο της γλυπτικής, της ζωγραφικής αλλά και της ψηφοθετικής τέχνης! Μια ολόκληρη πλευρά του βωμού του Διός της Περγάμου (Βερολίνο) είναι αφιερωμένη σαν ζωφόρος στον μύθο! Ένα από τα ψηφιδωτά του Μουσείου Μυτιλήνης, δάπεδο μιας από τις Ρωμαϊκές Βίλες, παριστάνει τον Τήλεφο και την Αύγη! Υπάρχουν αγάλματα, αγγειογραφικές παραστάσεις και ζωγραφική! Εκεί στην υπαρκτή Τευθρανία, πριν την Πέργαμο, στην εκβολή του Κάικου, φανταζόμαστε τον κορμό με τη μισοπνιγμένη Αύγη!

 

 

Στην κοιλάδα του Κάικου πρώτα η Τευθρανία και μετά η Αλίσαρνα...

 

...ένα οχυρωμένο ύψωμα...

 

...η Τευθρανία του Τεύθρα...

 

...με λαξευμένες σκάλες...

 

...θεμέλια...

 

...υπόγειες στέρνες...

 

...με νομίσματα...

 

...γέννησε αγάλματα...

 

...και ζωφόρους της Αύγης και του Τήλεφου...

 

...ακόμα και στις βίλες της Μυτιλήνης.

 

 

Φώτο 7

 

«Ειτ’ εν εκατόν σταδίοις η ΚΑΝΗ, το άνταιρον ακρωτήριον τω Λεκτώι και ποιούν τον Αδραμυττηνόν κόλπον, ου μέρος και ο Ελαιτικός. Εστι Κάναι δε πολίχνιον Λοκρών εκ του Κύνου κατά τα άκρα της Λέσβου τα νοτιώτατα κείμενον…..» (Στράβωνας). Δέκα χιλιόμετρα νότια του Ντικιλί, δίπλα στο χωριό Μπαντεμλί (Αμυγδαλεώνας), το πριν το 1914 Ατζανός, βρισκόταν η αρχαία πόλη Κάναι, στην ρίζα του όρους Καρά-Νταγ (Κάνη), που φαίνεται απέναντι (στη θέση «Οβρεόκαστρο» στην παραλία Κιλιλίκ). Στο λιμάνι της βρήκε καταφύγιο να ξεχειμωνιάσει ο ρωμαϊκός στόλος στον πόλεμο κατά του Αντίοχου του μεγάλου των Σελευκιδών (192-188 π.Χ.). Αυτό το λιμάνι έκλειναν δύο νησιά, αι Κάναι, τα σημερινά Garip και Kalem (του Καρίπη και του Καλέμη, κατά τον Στρατή Μπαλάσκα). Όμως υπήρχε ακόμα ένα νησάκι βορειότερα που δένεται με την περίφημη Ναυμαχία των Αργινουσών, το 406 π.Χ., ανάμεσα στον αθηναϊκό και τον σπαρτιατικό στόλο!

Το νησάκι ήταν ένα, η Αργενούσα και τελευταία μια μεγάλη ομάδα Γερμανών, Βρετανών και Τούρκων γεωφυσικών, τοπογράφων και γεωαρχαιολόγων βρήκαν ότι το νησί ενώθηκε με το περίφημο ακρωτήριο των Κανών, το νότιο άκρο του τεράστιου Αδραμυττινού κόλπου, κατά τον Στράβωνα! Ο Σπαρτιάτης Καλλικρατίδας έχει καταλάβει τη Μήθυμνα, το Δελφίνιο της Χίου και πολιορκεί τη Μυτιλήνη, με τα καράβια του Κόνωνα στο λιμάνι (έγινε ναυμαχία και αιχμαλωτίσθηκαν τα 30 από τα 70!).

Ένα καράβι ειδοποιεί την Αθήνα η οποία λιώνει το χρυσό άγαλμα της Νίκης και κατασκευάζει 100 τριήρεις που επανδρώνει με άπειρους μέτοικους και είλωτες, που τους χρήζει Αθηναίους πολίτες (200 άτομα σε κάθε πλοίο). Έτσι στο ακρωτήριο των Κανών, στην Αργενούσα νήσο, 155 αθηναϊκές τριήρεις με επικεφαλής οκτώ στρατηγούς! Παρά το άπειρο πλήρωμα καταναυμαχεί τις 120 σπαρτιατικές τριήρεις του Καλλικρατίδα. Οι στρατηγοί κυνηγούν τον σπαρτιατικό στόλο προς τη Σάμο! Τότε μια τρομερή καταιγίδα βουλιάζει αρκετά πλοία και γεμίζουν πνιγμένους τα παράλια μέχρι τη Φώκαια. Δύο ναύαρχοι, ο Θηραμένης και ο Θρασύβουλος, πηγαίνουν στην Αθήνα, και κατηγορούν τους στρατηγούς ότι εγκατέλειψαν τους ναυαγούς «για την ιδίων δόξαν». Στην περίφημη δίκη είχε εμπλακεί και ο Σωκράτης! Οι στρατηγοί θανατώνονται και, όταν έγινε γνωστή η πλάνη, οι υπεύθυνοι είχαν φύγει από την Αθήνα. Χρόνια μετά, τον Νοέμβριο του 1922, έξι πολιτικοί και στρατιωτικοί εκτελούνται πάλι στην Αθήνα, εξιλαστήρια θύματα της μεγάλης μικρασιατικής τραγωδίας, που γέμισε πάλι με πτώματα την ίδια περιοχή! Πάντα οι υπαίτιοι μένουν στο απυρόβλητο, μαύρες σελίδες που γράφονται από τα συμφέροντα των λίγων που μετακινούν και σφαγιάζουν τους λαούς.

 

Στην ρίζα του Καρά-Νταγ, της Κάνης...

 

...δίπλα στο χωριό Μπαντεμλί...

 

...τον παλιό Ατζανό...

 

...υπήρχε η αρχαία Κάνη με τα δύο νησιά Κάναι (Garip και Kalem)...

 

...βορειότερα στο ακρωτήριον Κάναι...

 

...διεθνής ομάδα ειδικών...

 

...εντόπισε την ένωση του νησιού Αργινούσα...

 

...με το ακρωτήριο...

 

...όπου έγινε η ομώνυμη ναυμαχία «των Αργινουσών»!

 

Τετάρτη, 06 Σεπτεμβρίου 2017 15:46

Το Ντικιλί

 

 

Τότε που οι κάτοικοι του Αταρνέα βίγλιζαν το πέλαγος, είχαν μπροστά τους βάλτους, θερμές πηγές και λίγο πιο πέρα τη θάλασσα. Οι προσχώσεις δημιούργησαν την παραλιακή ζώνη, όπου το 1840 ο Περγαμηνός Καραοσμάνογλου εγκατέστησε ένα τσιφλίκι (τώρα εκεί είναι η αγορά) και εγκαταστάθηκαν κτηνοτρόφοι, γεωργοί, ψαράδες από την Πέργαμο, τη Λέσβο και το Αϊβαλί. Και έτσι ιδρύθηκε το Ντικιλί (Dikili), η σκάλα της Περγάμου, 39 χιλ. από αυτή και 51 από το Αϊβαλί. Ένα σημερινό λιμάνι που το επισκέπτονται κρουαζιερόπλοια, με ευρύχωρους δρόμους και δενδροστοιχίες, με τουριστικές υποδομές γύρω του και μια υπέροχη παραλία, με 20 χιλ. κατοίκους. Το 1880 υπάρχουν λίγες οικογένειες, αλλά το 1909 αναφέρονται 1.000 σπίτια. Στα γεγονότα τού 1913-14 έφυγαν οι πρώτοι Έλληνες και εγκαταστάθηκαν «μουετζίρηδες» από τη Μαγνησία. Έτσι το 1921 υπάρχουν και 3.000 Τούρκοι στους 7.000 κατοίκους. Τότε λειτουργεί ένα επτατάξιο σχολείο με 200 μαθητές και μαθήτριες, με τρεις δασκάλους και τρεις δασκάλες. Αυτό υπάρχει ερειπωμένο στο παλιό τμήμα της πόλης. Υπάρχουν οι εκκλησίες του Αγίου Δημητρίου και της Αγίας Παρασκευής.

Όμως το βασικό ήταν το λιμάνι του. Είχε 35 μεγάλες αποθήκες και υποκαταστήματα των τραπεζών Οθωμανικής και Μυτιλήνης. Υπήρχε τηλεγραφείο και τα γραφεία των ατμοπλοϊκών εταιρειών Κουρτζή και Χαμιδιέ-Πανταλέοντος. Υπήρχε η αλευροβιομηχανία του Εγγλεζόπουλου και τα «Έλαια Αγάλια». Έτσι εξάγονταν 20.000 τόνοι δημητριακών και οσπρίων, κατευθείαν στην Ευρώπη με τα 15-20 εμπορικά πλοία που «έπιαναν», τότε, το λιμάνι. Υπολογίζονταν εξαγωγές 120.000 οθωμανικών λιρών και εισαγωγές 40.000!!! Το λιμάνι χάνει την πρωτοκαθεδρία με την κατασκευή του σιδηροδρόμου προς τη Σμύρνη.

Πρέπει να αναφερθεί επίσης (το 1921) το τσιφλίκι των Αφών Ηλιόπουλου, βόρεια του Ντικιλί, με ιδιόκτητο «χωριό», θερμές πηγές (του ανήκε ακόμα και η περιοχή του Αταρνέα), κατάφυτο με αγρούς «κυάμων, σησαμίου, βελανιδίων όπου βόσκουν ίπποι». Επειδή εκεί υπάρχει το ατμοκίνητο εργοστάσιο αλευροποιίας, το χωριό ονομάζεται «Μακαρονία»!!! Επίσης, στα γύρω χωριά, με Έλληνες κυρίως, το Κλισέ Κίοι, τα Κάλαργα, οι Σααντζήδες και το Κινίκιον διαθέτουν έξι ατμοκίνητα ελαιοτριβεία! Και ήλθε η τραγωδία του 1922! Έρχονται εδώ 10.000 Έλληνες για να επιβιβαστούν σε πλοία, που δεν έρχονται ποτέ. Και σύμφωνα με τον Γάλλο δημοσιογράφο Rene Pyaux, εξοντώνονται όλοι και γεμίζουν οι γύρω χαράδρες!!! Μετά το 1923 δημιουργείται η σημερινή σύνθεση του Ντικιλί από πρόσφυγες Τούρκους, προερχόμενους από την Καβάλα, τις Σέρρες, τη Φλώρινα και τη Δράμα! Το βλέπουμε από το νησί, απέναντι, να απλώνεται στα χαμηλά υψώματα!

 


Απέραντες παραλίες...

 


...και μέσα στην πόλη...

 


...φαρδείς δρόμοι και δένδρα...

 


...αλλά πάντα λιμάνι...

 


...το Ντικιλί...

 


...με ξενοδοχεία...

 


...αλλά και τα μεταλλεία χρυσού με τις δεξαμενές κυανιούχων...

 


...δίπλα στον δρόμο προς Πέργαμο...

 


...ίσως από την εποχή του Πέρση Κύρου. 

Τετάρτη, 30 Αυγούστου 2017 17:06

Η πόλη Αταρνεύς

 

 

«Αταρνεύς δ’ εστί το του Ερμείου Τυραννείον, είτα Πιτάνη πόλις Αιολική, δύο έχουσα λιμένας και ο παραρέων αυτών ποταμός Εύηνος, εξ ου το υδραγωγείον πεποίηται τοις Αδραμυττηνοίς» (Στράβων 13.1.67). Είμαστε έξω από το σημερινό Ντικιλί, και αριστερά μας (ανατολικά) δεσπόζει ένα ύψωμα με επιπεδωμένη κορφή, την ακρόπολη του Αταρνέα! Τότε που η πόλις φύλαγε την είσοδο της εύφορης κοιλάδας του Κάικου, προς την Πέργαμο, ο τόπος ήταν βαλτώδης, με θερμά νερά ανάμεσα και τη θάλασσα στη θέση της σημερινής κωμόπολης. Το ύψωμα (Hatipler kalesi) των 200 μέτρων φιλοξενεί την ακρόπολη της αρχαίας ελληνικής πόλης, με τριπλή οχύρωση από το ελληνιστικό τείχος, με ισόδομη-ψευδοϊσόδομη τοιχοποιία και πύργους, τα θεμέλια των σπιτιών και των κτηρίων, τη νεκρόπολη στην ανατολική πλαγιά και μια υπέροχη θέα προς το Αιγαίο και τη Λέσβο!

Ο ερειπιώνας ανήκει στην αρχαιότερη αρχαϊκή-κλασική περίοδο, κύρια στην ελληνιστική και ελάχιστα στη βυζαντινή. Τα νομίσματα της πόλης, με το ΑΤΑ ή το ΑΤΑΡ, έχουν στη μια όψη τον πανταχού παρόντα Απόλλωνα και στην άλλη το «μισό άλογο» ή και το φίδι. Ίσως από τις Θερμές Θεραπευτικές πηγές γύρω του, κύρια στα Άστυρα (σημερινό Νεμπιλέρ - Παυσανίας 4.35.10), από τις οποίες εικάζεται ότι πήρε το όνομά της η πόλη. Είναι πασίγνωστος ο ηγέτης της Ερμείας, η σχέση του με τον Αριστοτέλη (ο φιλόσοφος παντρεύτηκε την ανιψιά του Πυθιάδα) και με την Άσσο, στην οποία τον έστειλε με τον Ξενοκράτη να ιδρύσει τη σχολή.

Ο Ηρόδοτος την αναφέρει το 480 π.Χ. στη διέλευση του Δαρείου προς τον Ελλήσποντο και o Ξενοφών στην πορεία του προς την Πέργαμο. Όταν το 344 π.Χ. πέθανε ο Ερμείας, η πόλη μαζί με την Άσσο καταλαμβάνεται πάλι από τους Πέρσες και τις απελευθερώνει 10 χρόνια μετά ο Αλέξανδρος! Έτσι αρχίζει η λαμπρή εποχή των Ατταλιδών της Περγάμου, από την οποία περνούν στη Ρωμαϊκή Επαρχία της Ασίας και ερημώνεται τον 1ο μ.Χ. αιώνα από κάποια επιδημία (ίσως την πανώλη, ικέτιδα στον Σμινθέα Απόλλωνα). Γι’ αυτό και ο Πλίνιος (5.30) αναφέρει ότι στην εποχή του δεν υπήρχε σαν πόλη!

Αξίζει να αναφέρουμε ότι από εδώ καταγόταν ο Πρόξενος, που είχε παντρευτεί τη μεγάλη αδελφή του Αριστοτέλη, την Αριμνήστη. Όταν πέθαναν οι γονείς του φιλοσόφου, μετά από διετείς σπουδές αναλαμβάνει αυτός και τον στέλνει, 17χρονο, στην Αθήνα, στον Πλάτωνα!!! Η κόρη του Πρόξενου Ηρώ έστειλε τον γιο της Κλεισθένη κοντά στον θείο του Αριστοτέλη (ιστορικός του Αλεξάνδρου) και ο άλλος της γιος Νικάνορ παντρεύτηκε την κόρη του φιλοσόφου. Όσο για τους Χίους, οι οποίοι είχαν από τον Κύρο πάρει κληρονομιά τον Αταρνέα, δεν συγχώρεσαν την κατάληψή του από τον Ερμεία και θεωρούνται υπεύθυνοι για τη «δυσφήμιση» του ονόματός του!!

 

Δίπλα στο σημερινό Ντικιλί...

 


...ο Αταρνέας...

 

...στο Hatipler Kalesi...

 

...με υπέροχη θέα προς τη θάλασσα...

 

...με τρεις περίβολους...

 

...ελληνιστικών τειχών...

 

...και ίσως κτηρίων με Λεσβία δομή...

 


...με την ελληνική κεραμική...

 

...ο ΑΤΑΡ με τον Απόλλωνα, το άλογο...

 

...και το φίδι.

 

 

 

Το ταξίδι μας στον τόπο και στον χρόνο αφήνει πάλι το Αϊβαλί, αλλά τώρα στρέφεται προς τα νότια, προς το Ντικιλί και την Πέργαμο. Μια αρχαία περιοχή που ως τη Σμύρνη αποικίστηκε και αυτή από την κραταιά Μυτιλήνη, μια εύφορη λουρίδα γης, ανάμεσα στους λόφους της παραλίας και στα βουνά, που την κλείνουν από την ενδοχώρα. Αυτά τα βουνά που φαίνονται απέναντι όταν πηγαίνουμε προς το αεροδρόμιο είναι τα Madaras dag, με κορυφή στα ΒΑ το Kuzak (1341μ). Είναι ο αρχαίος Πίνδασσος, με την κορυφή του Κοζακιού.

Αφήνοντας το Αϊβαλί, τα χαρακτηριστικά υψώματα «τραπέζι του διαβόλου», του «λαγού τα αφτιά», την «Αγία Παρασκευή του Κόντογλου» και τον ερειπωμένο, τρουλωτό ναό του Αγίου Γεωργίου των Αμπατζήδων (έφτιαχναν αμπάδες, τσόχες οι κτήτορές του), περνάμε από το Μικρό Χωριό (Kucukkoy), τους παλιούς Γιανιτσαριώτες, με τον ναό του Αγίου Αθανασίου (τώρα τζαμί) και τη μεγάλη πλαζ του Sarimsaker, όπου έρχονται καραβάκια από το Αϊβαλί. Ελιές, αραβόσιτος, ηλίανθος, ντομάτες, πιπεριές, μπάμιες και οι μικρές κουκουναριές γεμίζουν όλη τη ζώνη ανάμεσα στα βουνά με τα μικρά χωριά και την κατάσπαρτη από τουρισμό παραλιακή ζώνη! Δίπλα στη θάλασσα ανοίγεται η Αλυκή, μεγάλος υγρότοπος και μετά η Αλτίνοβα, με τεράστιες παραλίες, χτισμένες παντού και κατάφυτη από ελιές. Αυτή ήταν το ελληνικό Αγιασμάτι, με τον ναό του Αγίου Ματθαίου με το ελληνικό σχολείο δίπλα του. Έμειναν μόνο Τούρκοι και τίποτα από την εκκλησιά και ο Κεμάλ το 1934 την ονόμασε Αλτίνοβα από τα «χρυσά χωράφια των σπαρτών». Και το κοκκινωπό χρώμα της αλυκής (από το μικρό βλεφαριδόζωο Donalella salina) o θρύλος το απέδωσε στο αίμα των σφαγμένων χριστιανών!

Στο χωριό υπάρχει το τζαμί του Haki Bayram Veli που έζησε επί Βαγιαζήτ του Β΄, μέχρι το 1460! Έχτισαν προς τιμή του το μνημείο το 1490-1491, με ενδιαφέρον εσωτερικό και τοιχοδομία! Στην παραλιακή ζώνη εκβάλλει ο ποταμός Madra που κατεβαίνει από τον Πίνδασσο και είναι ο αρχαίος Γρύλιος! Αναφέρεται από τον Στράβωνα η ύπαρξη της αρχαίας Ηράκλειας ανάμεσα στο Κιουτσούκ κίοι και την Αλτίνοβα, στη θέση Τσακμάκ! Κατηφορίζοντας την εθνική Σμύρνης-Τσανάκ καλέ, κολλημένα στους πρόποδες των παραφυάδων του Πινδάσσου, βρίσκονται τα μικρά χωριά! Το Salimer, το Kiratli, το Gokceagil, το Nebiler, το Kabakum, το Istamiar, το Kizilcukuf. Με τους μιναρέδες να φαίνονται από την παραλία της Λέσβου, με τις εκτάσεις των καλλιεργειών και την πυκνά δομημένη παραλιακή ζώνη! Όλα αυτά ήταν ανέκαθεν τσιφλίκια, εύφορες εκτάσεις, εμπορικές, βιοτεχνικές επιχειρήσεις Ελλήνων κύρια και Τούρκων! Αυτά μέχρι την τραγωδία του 1922!

 

Ο Αϊ-Γιώργης των Αμπατζήδων...

 

...και οι «κόκκινες αλυκές» στον δρόμο...

 

...και μετά η Αλτίνοβα...

 

...με το τζαμί του Haki, Bayram Veli...

 

...με ωραίο εσωτερικό...

 

...πανάκριβο το κουκουνάρι και στη Λέσβο...

 

...αραβόσιτος και ηλίανθος...

 

...και η παραλία γεμάτη κτήρια...

 

...και στους πρόποδες χωριουδάκια...

 

...στον δρόμο προς το Ντικιλί!

 

 

Την Άσσο κατέλαβαν από τους Φράγκους οριστικά οι Τούρκοι το 1330 (ή 1338), μετά τη νίκη του Οσμάν Α΄ στη Λήμνο το 1288. Έχουμε πια ένα χωριό, στο οποίο όμως ο σουλτάνος Murat Hudavendigar (1326 Προύσα-1389 Κοσσυφοπέδιο) το 1359 χτίζει στη βορινή, βραχώδη έξαρση της παλιάς ακρόπολης ένα μνημειακό τέμενος που φέρει το όνομά του.

Σ’ αυτό χρησιμοποιείται η λαξευμένη πέτρα των τειχών του ιερού της Αθηνάς, αρκετά παλαιοχριστιανικά μέλη και στην τοιχοποιία του παρουσιάζεται η πλινθοπερίκλειστη βυζαντινή τεχνική του 12-13ου αι, καθώς και οι ζώνες με οπτοπλίνθους (τούβλα). Τα παράθυρά του (ανά δύο στις δύο πλευρές) φέρουν τόξα με κεραμοπλαστική, ενώ διαθέτει υψηλότερα ανά δύο ανοίγματα φωτισμού στις τρεις πλευρές. Τα ανώτερα τμήματα των τοίχων καθώς και η πολυγωνική βάση του τρούλου (σκεπασμένη με μεγάλες κεραμίδες) είναι κατασκευασμένα από μικρότερους λίθους.

Ορθογώνιο κτίσμα, παρόμοιο του Alaaddih, βρίσκεται στην Προύσα, του 1326, με εντολή του ίδιου σουλτάνου. Φέρει μνημειακή πρόσοψη με στεγασμένο εξωνάρθηκα, που στηρίζεται σε δύο μαρμάρινες κολόνες από χριστιανικά μνημεία και στους πλάγιους τοίχους. Δύο κάθετα τόξα χωρίζουν την οροφή του εξωνάρθηκα σε τρεις θόλους (από τούβλα) και στο μέσον φέρει τη μνημειακή θύρα, με μαρμάρινο θύρωμα. Το υπέρθυρο καταλαμβάνει λοξότμητο μέλος από χριστιανικό ναό με το «Χρίσμα» στο μέσον. Στη λοξή και στη στενή επιφάνειά του φέρει επιγραφή με βυζαντινούς χαρακτήρες. Βρήκα μια δημοσίευσή της* που είναι περίεργη: «Οι κάτοικοι του Σκάμανδρου είναι κοντά στον Άνθιμο και είναι πρόθυμοι να τον ανταμείψουν επειδή αυτός προσεύχεται σθεναρά για τη συγχώρεση των αμαρτιών τους και επειδή προσπαθεί να επισκευάσει ένα ασταθές τμήμα της εκκλησίας του Αγίου (Aziz) Κορνηλίου. Όποιος γνωρίζει από την πολιτεία την ομορφιά αυτής της εκκλησίας και βλέπει τη μεγαλοπρέπεια του ψηφιδωτού της είναι δούλος του θεού και πρέπει να επισκευαστεί η εκκλησία πριν πεθάνει ο Άνθιμος, γιατί σ’ αυτήν πρέπει να προσεύχεται για τη συγχώρηση των αμαρτιών που διαπράχτηκαν».

Ο ίδιος σουλτάνος, το 1353, χάρισε στον τόπο την υπέροχη πολύτοξη γέφυρα, που περνά επάνω από τον Τούζλα, δίπλα στη σημερινή του. Τέσσερις καμάρες, η μία μεγάλη, με οξύληκτα τόξα, από λαξευμένη ντόπια καφετιά πέτρα, με έμβολα στη ροή του ποταμού, στέκεται αθάνατη, μάλλον απαραίτητη σε βασικό δρόμο της εποχής!

 

* Την επιγραφή αναφέρει ο Clarke σε μια περιγραφή του της Άσσου. Ο Κορνήλιος ήταν Πάπας της πρώιμης Ρώμης και επίσκοπός της μέσα στους διωγμούς του Δέκιου, οπότε και πέθανε μαρτυρικά (180-253 μ.Χ)! Δεν γνωρίζω αν η μεγάλη παλαιοχριστιανική, χαμηλά κοντά στον δρόμο, που έφερε ψηφιδωτό δάπεδο, ήταν αυτή που αναφέρει το παλαιοχριστιανικό μέλος, στο τζαμί! Γιατί αυτή η επίκληση αναφέρει μια «υπέροχη εκκλησία», που θα μπορούσε να είναι η μεγάλη ανασκαμμένη, τρίκλιτη βασιλική του 5ου μ.Χ. αι. (προηγούμενο άρθρο). Δεν αποκλείεται βέβαια να αφορά και έναν άλλο, άγνωστο ναό της πόλης.

 

Το Μurat Hudavendigar Camil του 1353...

 

...με βυζαντινή τοιχοποιία...

 

...με πολυγωνικό τρούλο...

 

...με μνημειακή πρόσοψη...

 

...στεγασμένο με θόλους...

 

...στη μνημειακή θύρα του...

 

...υπάρχει χριστιανικό μέλος με επιγραφή...

 

...και υπέροχο εσωτερικό δάπεδο.

 

Η γέφυρα του 1353...

 

...με την Άσσο στο φόντο.

Τετάρτη, 26 Ιουλίου 2017 19:22

Άσσος: Η θρησκευτική της ιστορία

 

 

Μετά τη ρωμαϊκή περίοδο, η φυσική εξέλιξη προς την παλαιοχριστιανική περίοδο εμφανίζει τρίκλιτες βασιλικές, όπως αυτή στα νότια της πόλης (στον δρόμο προς το λιμάνι) του 5ου και 6ου μ.Χ. αι. Μετά το 381 μ.Χ. καταστρέφονται αρκετά αρχαία κτήρια και χτίζονται νέα (εκκλησίες στη θέση του Γυμνασίου, του μικρού ναού της αγοράς, του Βουλευτηρίου). Αναφέρεται ο επίσκοπος Άσσου Μάξιμος στη σύνοδο της Νίκαιας (325 μ.Χ.) και στην Έφεσο (3η το 431 μ.Χ.). Η πόλη επεκτείνεται τον 4ο και 5ο μ.Χ. αι. έξω από τα τείχη, στα ΒΑ της Νεκρόπολης, όπου στον λόφο Αγίασμα έχει ανασκαφεί βυζαντινός ναός με προσκτίσματα και κεραμικούς φούρνους.

Σιτάρι, βρώμη, φρούτα, ελιές, ύφανση χαλιών, σιδηρομετάλλευμα και άργυρος συνεχίζουν να βοηθούν την επιβίωση των κατοίκων. Το 1080 καταλαμβάνεται από τον Σελτζούκο Σουλεϊμάν, αλλά αρχίζουν οι Σταυροφορίες και απελευθερώνεται από τον Αλέξιο Κομνηνό! Οι Φράγκοι (ο Φρειδερίκος Μπαρμπαρόσα, 3η Σταυροφορία, και Henri de Hainault, αδελφός του Βαλδουίνου, μετά το 1204, στην 4η Σταυροφορία) την κρατούνε για 20 χρόνια! Αυτήν την εποχή, το 2ο μισό του 11 μ.Χ. αι. εμφανίζεται ως Επίσκοπος Άσσου ο Γρηγόριος! Αυτός γεννιέται στην Ακόρνα της Γέρας (Αγ. Γεώργιος Κουρκούτα), 14 ετών μαθητεύει στην Κων/πολη, μετά βρίσκεται κοντά στον Αγάθωνα στην Ίδη και 20 ετών γίνεται μοναχός στα Ιεροσόλυμα (από Γεώργιος ονομάζεται Γρηγόριος) και γυρίζει στην Ίδη! Τότε ο Πατριάρχης τον στέλνει Επίσκοπο Άσσου (τον χειροτονεί ο μητροπολίτης Εφέσου)! «Συκοφαντίες και διαβολές των κακόβουλων τον αναγκάζουν να παραιτηθεί και να αφιερωθεί στον μοναστικό βίο».*

Αρχίζει η πορεία του σε διάφορα μοναστήρια του νησιού, στα οποία μένει από 3-4 χρόνια στο καθένα (μονή Παναγιάς στο ομώνυμο νησί στα Τοκμάκια, στην περιοχή του Κόρακα, στο όρος Λίβανος και τέλος στο Παρασίγειο της Καλλονής!). Καταλήγει στο όρος Πρίαντος (Μπριγιάνι) της Γέρας, στο χωριό Λευκοπέδι, μένει με τον συνοδό του Λεόντιο σε σπηλιά και μετά χτίζει τον βυζαντινό ναό με κελιά, 50 περίπου ετών! Πεθαίνει 62 ετών και θάβεται εκεί! Το 1935, ανασκάπτεται ο Ναός από τον Μητροπολίτη Ιάκωβο τον Κλεόμβροτο και τα οστά του φυλάσσονται στον Αγ. Γεώργιο Σκοπέλου!

Πηγές με αγίασμα, η κεραμική του οικισμού, η σπηλιά, μέλη ρωμαϊκής εποχής στο μικρό εκκλησάκι, ένας προϊστορικός οικισμός, τα υπέροχα πλατάνια δείχνουν τη διαχρονική σημασία της περιοχής, όπου το όνομα του Αγίου Γρηγορίου συνδέθηκε με την αντικρινή πόλη της Άσσου, την οποία μελετάμε! Όλα αυτά θεωρείται ότι συμβαίνουν από το 1143 έως το1180! Το εκκλησάκι του Αγ. Γεωργίου στην Κουρκούτα** είναι πραγματικά χτισμένο επάνω σε βυζαντινό ναό! Πιστεύω ότι ο άλλος βυζαντινός ναός στο Αγίασμα της Άσσου φιλοξένησε την επισκοπή στα χρόνια του Επισκόπου Γρηγορίου!

 

*Δημήτριος Ν. Σοφιανός, «Ο Άγιος Γρηγόριος Επίσκοπος Άσσου», Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2004

 

** Μάκης Αξιώτης, «Στα Χνάρια τα Παλιά», Αθήνα 1987

 

Η Άσσος γέμισε παλαιοχριστιανικές...

 

...με ψηφιδωτά και πλακόστρωση...

 

...αρκετά επιβλητικές...

 

...με αμφικιονίσκους...

 

...επίκρανα...

 

...και κομμάτια διακόσμησης σπαρμένα παντού.

 

Εκεί στο Αγίασμα ίσως υπήρχε η επισκοπή Άσσου τον 11αι...

 

...όπου μετά τη μονή της Παναγιάς και άλλα μοναστήρια του νησιού...

 

...ο Άγιος Γρηγόριος Άσσου (ανασκαφή 1935)...

 

...μόνασε και πέθανε!

 

Τετάρτη, 19 Ιουλίου 2017 18:09

Άσσος: Η οχύρωση της ακρόπολής της

 

 

Η ακρόπολη της Άσσου οχυρώθηκε αρχικά τον 6ο π.Χ. αι. και υπάρχουν ίχνη από αυτήν την οχύρωση καθώς και από κατοικίες. Επίσης, υπάρχουν κατάλοιπα μεταγενέστερων κτηρίων δίπλα στο ιερό. Τώρα διασώζεται η μεταγενέστερη, ιδιαίτερη οχύρωση, με χαρακτηριστικούς πύργους, που δεσπόζουν επιβλητικοί στη σημερινή κορυφή της. Από τον μεγάλο τετράγωνο πύργο της βορινής γωνίας το τείχος ερχόταν στο απόκρημνο, βραχώδες χείλος προς τα ΝΔ και προς τα ΝΑ και μετά έζωνε κυκλοτερώς γύρω από το υπερυψωμένο πλάτωμα του ιερού. Κατά διαστήματα υπήρχαν ημικυκλικοί πύργοι (παραβολοειδείς), από τους οποίους διασώζονται ένας στη ΝΑ πλευρά (δεσπόζει επάνω από το χωριό, μαζί με τον τετράγωνο) και τρεις στην ανατολική πλευρά.

Η κατασκευαστική τεχνική αυτών των πύργων αποτελεί μια μοναδική εμπειρία! Δεν έχουν σχέση με την επιμελημένη, ισόδομη-ψευδοϊσόδομη ελληνιστική οχύρωση του 4ου π.Χ. της πόλης.. Η τοιχοποιία αποτελείται από δύο στρώματα!! Το εξωτερικό είναι κατασκευασμένο με λαξευμένες μεγάλες πέτρες, όχι τέλεια ορθογώνιες, με μικρότερες ένθετες και ασβεστοκονίαμα. Αυτό το στρώμα είναι παρόμοιο στον τετράγωνο και στους ημικυκλικούς. Ο ορθογώνιος πύργος φέρει το εσωτερικό στρώμα από μικρότερες πέτρες, ασβεστοκονίαμα και ένθετα τούβλα! Αυτός ο πύργος έφερε ορόφους με δύο ορθογώνια ανοίγματα στη νότια πλευρά (ήλεγχε την ακρόπολη και την πόλη) και ένα στα δυτικά (προς το ποτάμι). Οι ημικυκλικοί πύργοι ήταν συμπαγείς (με γέμισμα από ασβεστοκονίαμα, πέτρες και τούβλα), όπως και το τείχος της ακρόπολης, το τείχος της πόλης και οι πύργοι του 4ου π.Χ. αι.

Το εσωτερικό στρώμα αυτών των συμπαγών πύργων (όπως και το τείχος) είναι αξιόλογο. Αποτελείται από ταινίες με αλάξευτη πέτρα και ασβεστοκονίαμα που εναλλάσσονται με ταινίες από πέτρες που έρχονται προς τα έξω (μία σειρά) σαν δόντια! Σ’ αυτήν τη δομή «πακτώνεται» το εξωτερικό αμυντικό στρώμα! Φαίνεται ότι αυτή η οχύρωση κτίστηκε επάνω στο αρχαιότερο τείχος! Αυτοί οι δύο πύργοι της ΒΔ πλευράς δεσπόζουν επάνω από το σημερινό χωριό και αποτελούν στην πανσέληνο ή στο ρόδινο δειλινό τη μαγεία του τόπου.

Όπως ολόκληρη η πόλη, έτσι και η ακρόπολη είχε ανάγκη την ύπαρξη νερού και έτσι οι δεξαμενές ήταν παντού! Κάτω από το ιερό, υπάρχει μεγάλη κτιστή ορθογώνια δεξαμενή! Δύο επίσης δεξαμενές, κτιστές, θολωτές, αρκετά βαθιές, διασώζονται στην πλαγιά, κάτω από τον ορθογώνιο πύργο! Έτσι υπάρχουν συμπαγείς πύργοι καθώς και πύργοι με δωμάτια στην οχύρωση του 4ου π.Χ. αι. και στη μεταγενέστερη οχύρωση της ακρόπολης! Με διαφορετική όμως τεχνική οχύρωσης, διαχρονικά.

 

 

Στην οχυρωμένη ακρόπολη...

 

...υπήρχαν σπίτια...

 

...και η αρχαιότερη οχύρωση.

 

Ο μεγάλος τετράγωνος πύργος...

 

...και οι συμπαγείς ημικυκλικοί...

 

...είχαν διπλή τοιχοποιία...

 

...με άριστη οχυρωματική τεχνική...

 

...με τείχος ανάμεσά τους...

 

...μεγάλες δεξαμενές...

 

...και μικρότερες θολωτές εξασφάλιζαν το νερό.

 

Σελίδα 4 από 5
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top