FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τετάρτη, 17 Ιανουαρίου 2018 14:17

Η ιστορία της Περγάμου

 

 

«Έχει δε τινα ηγεμονίαν προς τους τόπους τούτους, το Πέργαμον, επιφανής πόλις και πολύν συνευτυχήσασα χρόνον τοις Ατταλικοίς βασιλεύσει….» αρχίζει ο Στράβωνας (4.1) και μιλά για τον Φιλέταιρο, που έμενε στην πόλη, θησαυροφύλακας του Λυσίμαχου της Θράκης, με ένα ποσό «ενακισχιλίων ταλάντων». Μετά τον θάνατο του Λυσίμαχου (282 π.Χ.) αρχίζει η ιστορία των Ατταλιδών της Περγάμου, γραμμένη παντού. Ο Ευμένης ο Α΄ (263-241 π.Χ.), ο Άτταλος ο Α΄, ο Σωτήρ (241-197 π.Χ.) που κατατρόπωσε τους Γαλάτες), ο Ευμένης ο Β΄ (197-160 π.Χ.), ο Άτταλος ο Β΄, ο Φιλάδελφος (159-138 π.Χ.) και ο Άτταλος ο Γ΄ (138-133 π.Χ.) που παρέδωσε το βασίλειο της Περγάμου με διαθήκη στους Ρωμαίους! Μετά την κατάπνιξη της επανάστασης του Αριστόνικου το 128 π.Χ. η Ρωμαϊκή κυριαρχία είναι απόλυτη και συνεχίζεται η λαμπρή της πορεία, με μια μεγάλη επέκταση έξω από την ακρόπολη.

Σ’ αυτήν την Ακρόπολη, με τον περίφημο Βωμό του Διός, που τώρα βρίσκεται αναστηλωμένος στο Βερολίνο, την περίφημη βιβλιοθήκη (Ευμένης ο Β΄), τα Γυμνάσια, τους ναούς, τα παλάτια, από τον 3ο π.Χ. αιώνα υπήρχε το αρχαιότερο τέμενος της πόλης, της Αθηνάς Πολιάδος της Νικηφόρου, με ναό δωρικού ρυθμού, με 10 και 6 κίονες στις πλευρές (28), από τον τοπικό ανδεσίτη, με διώροφες δωρικές στοές γύρω και το κολοσσιαίο άγαλμα της θεάς στο τέμενος, απομίμηση του Φειδία του Παρθενώνα. Το διώροφο πρόπυλο και το ακρωτηριασμένο άγαλμα το κατέχει το Βερολίνο. Στην προστάτιδα των επιστημών, θεά, ήταν αφιερωμένη η Βιβλιοθήκη, που βρισκόταν στην ΒΑ γωνία του τεμένους.

Αμέτρητα νομίσματα της πόλης είχαν στη μια τους όψη τη θεά με την περικεφαλαία της, πολιούχο, όπως σε τόσες πόλεις της Μικράς Ασίας, μαζί με τον Απόλλωνα Σμινθέα! Η οικονομική ακμή της πόλης επέβαλλε και σαν εμπορικό νόμισμα τον αργυρό κιστοφόρο, με τη μυστική βακχική κίστη, το φίδι και το στεφάνι του κισσού και την φαρέτρα ή το τόξο με τα φίδια και τον κισσό, στην άλλη όψη!

Επί Ατταλιδών έγραφε το όνομα της πόλης, ενώ η Ρώμη έβαλε τον εκάστοτε ανθύπατο διοικητή! Και τον Ηρακλή σε χρυσό στατήρα, τον Ευμένη, τον Άτταλο, τον Φιλέταιρο (στην πίσω όψη) σκόρπισε παντού η μεγάλη Ελληνιστική και μετά Ρωμαϊκή Πέργαμος! Γέμισαν μοναδικά αρχιτεκτονικά μνημεία την πόλη τους και μακρινά αφιερώματα παντού, μάζεψαν ό,τι μπορούσαν από την γραπτή σοφία του κόσμου, κατασκευάζοντας και τη δερμάτινη περγαμηνή, δέχτηκαν στην τεράστια πλουτοφόρο επιχείρηση του Ασκληπιείου χιλιάδες απελπισμένους ικέτες! Ο Γαληνός, όπως θα δούμε, έζησε και γιάτρεψε για λίγο εδώ! Η Επιστήμη του ήταν ενάντια στο θεϊκό δικαίωμα των ιερέων, σαν μόνων θεραπευτών.

 

 

Η λαμπρή πόλη…

 

…με την ακρόπολη στα 300 μέτρα…

 

…με την βιβλιοθήκη και το τέμενος επάνω από το θέατρο…

 

…της Θεάς της σοφίας…

 

…πολιούχου ,νικηφόρου…

 

…κόρης του Δία, Αθηνάς.

 

Ο Άτταλος και ο Φιλέταιρος…

 

…και ο αργυρός Κιστοφόρος…

 

…κόπηκαν στην πόλη…

 

…με τα τρία θέατρα και το αμφιθέατρο της «φρικτής μνήμης».

 

Τετάρτη, 10 Ιανουαρίου 2018 13:42

Στη ρωμαϊκή Πέργαμο

 

 

Η Ρωμαϊκή λοιπόν Πέργαμος, κάτω από την ακρόπολη των Ατταλιδών! Μετά το Σεράπειο, το Ρωμαϊκό Θέατρο, Αμφιθέατρο και Στάδιο με ενδιαφέρει το Ασκληπιείο, με την ενδιαφέρουσα πορεία του, στους λόφους, στα ΝΔ της ακρόπολης! Όμως ορισμένες λεπτομέρειες τις θεωρώ αξιοσημείωτες και θα τις παραθέσω. Στην σειρά των μαγαζιών με τα χαλιά, απέναντι από το Σεράπειο, υπήρχε ένα γκρεμισμένο μαγαζί, με αρχαία μέλη σκόρπια και τον ιδιοκτήτη πρόθυμο για… παζάρι!!! Μου τράβηξε όμως την προσοχή, ένα εντοιχισμένο, μαρμάρινο κυλινδρικό, τιμητικό βάθρο, με μια επιγραφή των Ρωμαϊκών χρόνων (ονόματα, τύποι γραμμάτων), μάλλον ανέκδοτη! Στην κυρτή του λοιπόν επιφάνεια που φαινόταν, έγραφε:

.ΠΑΡΗΣ.ΑΝ…ΩΜ…………..

ΥΙΟΣ/ΚΑΜΠΤΩΝ..ΑΙΟΣ……

.OΣ/BAΣΣOS/ΓAIOS/ΦOYΡIOΣ/AYΛE…….

.ΛHΣ/ΓAIOΣ/A..AΡIOΣ./ΓAIOY/YIOΣ/BAΣΣ(OΣ)….

ΚΡΑΤΗΣ/ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΥ/ΜΟΣΧΟΣ…

ΑΣΚΛΗΠΙΑΔΟΥ/ΕΥΚΛΗΣ/ΕΥΚΛΕΟΥΣ/…

.ΔΙΚΟΣ/ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΥ/ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ/ΔΙΟ(ΝΥΣΙΟΥ;)….

ΕΠΙΜΕΛΗΘΕΝΤΟΣ /ΤΗΣ/ΣΕΠΤ(ΗΣ;)…..

ΓΑΙΟΥ/ΟΥΙΨΑΝΙΟΥ/ΠΟΡΦΥΡΙΩΝΟΣ…

Πολλά ονόματα που τιμά ίσως η πόλη. Όπως ο Βάσσος Γάιος Φούριος, ο Κράτης Απολλωνίου Μόσχος, ο Αριστοβούλου Διονύσιος κ.ά. Και ένας γιατρός (Ασκληπιάδης) ανάμεσά τους!

Μια επίσης ακουμπισμένη στήλη μέσα στον χώρο του Τεμένους, ανήκει στο Εβραϊκό κοιμητήριο! Αμέτρητα κομμάτια, πολλών ανθρώπων, το ένα κοντά στο άλλο, αλλά σε απόσταση αιώνων πολλές φορές.

Κάτι το οποίο δεν πρέπει να μείνει χωρίς σχολιασμό, είναι ο τύπος του Περγαμηνού κιονόκρανου. Δημιούργημα της τέχνης της Ελληνιστικής πόλης, διαδόθηκε παντού, ένα φοινικόσχημο δημιούργημα, με βαθιά αυλακωτά, σχηματοποιημένα φύλλα (αυλοί). Συνήθως δίζωνα, με τα φύλλα της ακάνθου του Κορινθιακού ρυθμού κάτω (πολλές φορές κάλυπταν στις γωνίες όλο το ύψος). Ο Ευμένης ο Β (197-160 πχ). στόλισε την Στοά του στην Αθήνα με αυτά και ο Άτταλος ο Β ο Φιλάδελφος (159-138 πχ) την εσωτερική κιονοστοιχία της αναστηλωμένης Στοάς του στην Αγορά των Αθηνών, την στεφάνωσε με περγαμηνά κιονόκρανα! Πέρασε και στην Πρωτοχριστιανική ναοδομία! Στη Λέσβο υπάρχουν περγαμηνά κιονόκρανα, που έχω καταγράψει! Στην Παναγιά του Ακλειδιού, στην αυλή υπάρχει ένα, που δεν γνωρίζουμε πού ανήκε! Ένα άλλο, στην Παλαιοχριστιανική του Ταξιάρχη, στην Λουτρόπολη της Θερμής, μάλλον ανήκε στον συγκεκριμένο ναό! Υπέροχες εικόνες χαμένες στην Ιστορία!

 

Σε ένα ερείπιο…

 

…το μαρμάρινο «κολωνάκι»…

 

…με την ανέκδοτη (;) τιμητική επιγραφή…

 

…«υπαίθριο εκθετήριο»…

 

…και παραδίπλα η Εβραϊκή παρουσία.

 

Στο Ασκληπιείο…

 

…το υπέροχο, δίζωνο, Περγαμηνό Κιονόκρανο…

 

…όπως στο Ακλειδιού…

 

…στη Θερμή…

 

…και στη Ρωμαϊκή Αγορά των Αθηνών!

 

Τετάρτη, 03 Ιανουαρίου 2018 15:54

Η Ρωμαϊκή Πέργαμος

 

 

Σίγουρα η Ρωμαϊκή Πέργαμος αφορά και την Ακρόπολη των Ατταλιδών και το Ασκληπιείο, αφού ο Άτταλος ο Γ΄ το 133 π.Χ. με διαθήκη έδωσε κληρονομιά το βασίλειό του στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία! Αυτά βέβαια αφορούν τα μεταγενέστερα γραφόμενα! Εμάς μας αφορούν τώρα, μετά το Σεραπείο, τα μνημεία που σώζονται μέσα στη σημερινή πόλη, πάλαι ποτέ ρωμαϊκή επέκταση έξω από την Ακρόπολη. Έτσι, κάτω από το Ασκληπιείο, στη δυτική μεριά της, υπάρχουν τα δημόσια κτήρια του 2ου μ.Χ. αι. Ξεχωρίζει πανύψηλη, ανάμεσα στους μιναρέδες, μια «πύλη» κατασκευασμένη με τούβλο, γνωστή ως «Βιράν Καπί». Νότια από αυτή, χωρίς να έχει ανασκαφεί, βρίσκεται το Ρωμαϊκό Θέατρο, «μικρασιατικού τύπου», 24.000 θεατών, που θεωρείται έργο του Τραϊανού (98-117 μ.Χ). Βορειότερα, στην ανατολική πλαγιά του λόφου του Μουζάλα, έχει εντοπιστεί το Ρωμαϊκό Στάδιο της πόλης. Το πιο αξιόλογο όμως ήταν το Ρωμαϊκό Αμφιθέατρο. Βρίσκεται σε χαράδρα, πίσω από τον Λόφο του Μουζάλα, επάνω στον παραπόταμο του Σεληνούντα, τον Μιράκ Ντερέ! Αυτό σημαίνει «χαράδρα της θλίψεως»! Γιατί εδώ μαρτύρησαν αρκετοί Χριστιανοί, νεομάρτυρες όπως ο Κάρπος, ο Πάπυλος, η Αγαθονίκη και ο Αγαθόδωρος (250-251 μ.Χ.). Αυτό το κτίσμα, οβάλ σχήματος, είχε είσοδο και έξοδο των νερών του ποταμού, ώστε εκτός από τις θηριομαχίες, τις Μονομαχίες να γίνονται και «ναυμαχίες» με μικρά σκάφη! Υπήρχε ειδική σχολή Μονομάχων, στην οποία γιατρός διετέλεσε και ο περίφημος Γαληνός (129-200 μ.Χ.) που χαρακτήρισε τα αθλήματα αυτά «βαρβαρικά» και όσους τα διδάσκονταν «βαρβάρους και αγροίκους». Το αμφιθέατρο της Περγάμου, του οποίου διατηρούνται σε μεγάλο ύψος αναλημματικοί τοίχοι και οι δίοδοι του νερού, αντιπροσωπεύει έναν κτηριακό τύπο ασυνήθιστο στη Μικρά Ασία (Παράλια της Μικράς Ασίας, Άτλας; Σελ.101). Εδώ, κατά τον Τσολίσο, θανατώθηκαν και αρκετοί Περγαμηνοί κατά την τραγωδία του ’22.

Μέσα στη σύγχρονη πόλη, νότια, σώζονται και οι τύμβοι, λοφίσκοι ταφικοί, που η περιοχή μετρά 12 περίπου! Ο μεγαλύτερος, ο Yigma tepe, περιμέτρου 158 μ. (όπως και τύμβος της Αμφίπολης) φέρει περιμετρικό περίβολο με κλιμακωτά επίπεδα λαξευμένου ανδεσίτη και έχει ύψος 31 μ. Αν και δεν έχουν βρεθεί τάφοι (Dorpfeld 1905 και σύγχρονη έρευνα), οι γαιοδιασκοπήσεις δείχνουν πιθανούς ταφικούς θαλάμους και έτσι θεωρούνται ταφικά μνημεία της οικογένειας των Ατταλιδών. Ο δεύτερος, δίπλα στον δρόμο (Maltepe), μικρότερος, έχει θάλαμο που αποδίδεται σε τάφο της Αύγης, μητέρας του Τήλεφου (ανιστόρητο). Ο τρίτος, ο Travsantepe, είναι ο μικρότερος. Βορειοανατολικά σώζεται τμήμα Ρωμαϊκού υδραγωγείου που έφερνε νερό στην κάτω πόλη!

 

Η Βαράν Ζάπι…

 

…το Ρωμαϊκό Θέατρο και το Αμφιθέατρο…

 

…μες το ποτάμι ανάμεσά του…

 

…με κτήρια που στέκονται ακόμα…

 

…επιβλητικά…

 

…οι τρεις τύμβοι…

 

… ο μεγάλος τύμβος…

 

με περίβολο παρόμοιο του Καστά!

 

Το Ρωμαϊκό υδραγωγείο.

 

Τετάρτη, 20 Δεκεμβρίου 2017 14:54

Το Ρωμαϊκό Σεραπείο στην Πέργαμο

 

 

Η Ρωμαϊκή Πόλη στην Πέργαμο είχε επεκταθεί από την ακρόπολη, «κάτω» από τη σημερινή. Έτσι μένουν ακόμα ορισμένα από τα κτίσματά της, ανάμεσα στα σύγχρονα κτήρια. Και το πιο εντυπωσιακό είναι το τεράστιο «Σεραπείο», Kizil Avlu των Τούρκων, γιατί είναι «κόκκινο» από τα τούβλα της κατασκευής της. Τι να πρωτογράψεις γι’ αυτό το μεγαλόπρεπο κτήριο των 60Χ26 μέτρων, με τους δύο κυλινδρικούς πύργους στις δύο μεριές της πρόσοψής του, 18Χ12 (διάμετρο) μ. Το ότι κατασκευάστηκε στη ρωμαϊκή εποχή σαν ναός Αιγυπτιακών Θεοτήτων (επιγραφή που αναφέρει τον Σέραπι και την Ίσιδα, κύρια, τον Αρποκράτη, τον Όσιρη, τον Άπη, τον Ήλιο σε άλογο του Άρη και τους Διόσκουρους. Με τους δύο πύργους αφιερωμένους στον Ώρο και τον Άνουβη!

Γεμάτο υπόγειες στοές από κάτω, με δωμάτια και επικοινωνία με το εσωτερικό του και τους πύργους καθώς και κυκλοφορία του νερού σε ειδικά αυλάκια και κρήνες, θεωρείται πως η λατρεία της Ίσιδος και του Σέραπι συνδεόταν με μυστηριακές τελετές των μυημένων στο πίσω μέρος, ενώ στο πρόσθιο έρχονταν οι επισκέπτες μπροστά στο τεράστιο άγαλμα της θεότητας, 10 μέτρων περίπου, μέσα στο οποίο οι ιερείς, από μυστική δίοδο (βλέπε Μαντείο Αχέροντα και Σμινθέα Απόλλωνα) μιλούσαν… εκ μέρους του θεού!!! Για να βρεθεί ο τεράστιος χώρος του τεμένους, 270μ Χ 100μ, που έφερε υψηλό περίβολο και στοά με κιονοστοιχία, σκεπάστηκε ο Σεληνούντας με διπλή σήραγγα μήκους 220 μ., πλάτους (η καθεμία) 8 μ. και ύψους τόξου 7 μ. Ένα αθάνατο, μέχρι τις μέρες μας, τεχνικό έργο. Το Ιερό, κατασκευή μοναδική από κόκκινα τούβλα και καλυμμένη από πλάκες έγχρωμων μαρμάρων μέχρι τα 14 μέτρα, έφερε μεγάλα παράθυρα (5Χ2,5 μ) και 12 τοξωτές κόγχες που φιλοξενούσαν τα αγάλματα των θεοτήτων στο πρόσθιο μισό του. Στην πρόσοψη έφερε τη μνημειακή είσοδο, 14Χ 7μ. Ένα κομμάτι του θυρώματος που σώζεται ζυγίζει 30 τόνους!!!

Θεωρείται έργο του Αδριανού (117-138 μ.Χ.), του πρώτου μισού του 2ου μ.Χ. αι. Ο φιλέλληνας αυτοκράτορας ευνοούσε τη λατρεία των Αιγυπτίων θεοτήτων. Στη χριστιανική εποχή κάηκε και μόνο κατά τον 5ο μ.Χ. αι. έγιναν τροποποιήσεις (καταστροφές του εσωτερικού) για να χτιστεί μέσα στο «κέλυφος» μια τρίκλιτη χριστιανική βασιλική. Μια προγενέστερη βασιλική θεωρείται ότι ήταν προς τιμήν του Αγίου Αντύπα και ήταν η Μητρόπολη της Περγάμου! Επίσης, θεωρείται ότι εδώ μαρτύρησε επί Δομιτιανού το 92 μ.Χ. (κάηκε μέσα σε χάλκινο βόδι) ο προστάτης των οδοντιάτρων.* Κατ’ άλλους μαρτύρησε στο ρωμαϊκό αμφιθέατρο και εδώ τάφηκε! Βέβαια, τότε ακόμα δεν υπήρχε το μεγάλο τέμενος. Τώρα ο Πύργος της βορινής πλευράς φιλοξενεί το Κουρτουλούς τζαμί, με υπέροχη μαρμάρινη κρήνη, ενώ ο βορινός χρησιμοποιήθηκε και σαν πετρελαιοκίνητος αλευρόμυλος (μαύροι οι τοίχοι!!!). Οι πύργοι είναι ροτόντες με θόλους που φέρουν φωταγωγούς. Ένα κτήριο λοιπόν και τρεις θρησκείες, διαχρονικά!!

 

* Στην οδοντιατρική σχολή των Αθηνών, στο ναΰδριο του Άγιου Αντύπα, φυλάσσεται χώμα από τον πιθανό τόπο του μαρτυρίου του στον χώρο του Σεραπείου!

 

Με δύο σήραγγες…

 

…σκεπάστηκε ο Σεληνούντας…

 

…και κτίστηκε το Ρωμαϊκό Σεραπείο…

 

…ένα μεγαλόπρεπο κτήριο….

 

…από κόκκινο τούβλο…

 

…και μάρμαρο…

 

…σ’ ν τεράστιο χώρο (το τέμενος)…

 

…με δύο ροτόντες μπροστά του…

 

…η νότια τώρα τζαμί.

 


Εδώ θεωρείται ότι κάηκε ο Άγιος Αντύπας!

 

Τετάρτη, 13 Δεκεμβρίου 2017 15:00

Περιήγηση στην Πέργαμο

 

 

Πόσα λοιπόν τζαμιά έχει η Πέργαμος; Αρκετά για να γεμίζουν τον ουρανό με τους μιναρέδες τους! Το Κουρσουνλού Τζαμί, από το Κουρσούν, με τον μολυβδοσκέπαστο θόλο, του 1439, το μεγάλο Γενί Τζαμί, το Ασάρ Τζαμί, το Κουλαξίζ Τζαμί, το Σεμερτζιλέ Τζαμί, το Αλτιν Μετζήτ Τζαμί, το Ουζικίμ Τζαμί, το Γιακίμ Τζαμί, το Ιτζηλή Μετζίτ Τζαμί, το Οσμανλάρ Τζαμί (Τσολίσος), αρκετά με ωραίους μιναρέδες και υπέροχο εσωτερικό διάκοσμο! Γυρίζουμε στην αγορά, μέσα στα σοκάκια, τα μαγαζάκια, τις τάβλες και τον θόρυβο! Αυτά ανήκουν στον 19ο αι, αφού μια πυρκαγιά του 1853 κατέκαψε το κέντρο της. Πού να απαριθμήσεις τι υπήρχε εδώ! Μπακιρτζίδικα, Κετσετζήδικα, Τσεσμετζήδικα (παπούτσια), Γαλετζάδικα (τσόκαρα), Σαράτσικα, Παπλωματίδικα, Κουγιουμτζίδικα (αργυροχρυσοχοεία),Φαναρτζήδικα, Αμπατζίδικα, Λεμπλεμπητζίδικα (στραγαλάδικα), Μπιτσακτσίδικα (Μαχαιράδικα), Ναλμπάντικα (πεταλωτήρια), χαλβατζίδικα, παπλωματίδικα, αχτάρικα (μπαχαρικά) και άλλα τόσα επαγγέλματα που τα βλέπουμε σε ελληνικά επίθετα τώρα!

Υπήρχε η λαχαναγορά (μπαχτσαβάν παζάρ), η Λόντζα (σιταγορά), τα εμπορικά του βαμβακιού, των δερμάτων και του μαλλιού στο Παμπούκ Χάνι και τόσα άλλα που περιγράφει στα Περγαμηνά του ο Τσολίσος, ενώ εμείς απλά περάσαμε αιώνες ιστορίας, ανάμεσα στην υπέροχη λεπτομέρεια του σήμερα, σε πλατανόφυτες πλατείες και διαλαλήματα σε μια άγνωστη, αλλά τόσο οικεία γλώσσα. Εκεί χαμηλά, στον κεντρικό δρόμο, μια υπέροχη μαρμάρινη, πολύκρουνη βρύση, με ανάγλυφο διάκοσμο, ήταν κτίσμα των Εβραίων της πόλης. Το παμπάλαιο Τας Χάνι, χτισμένο σε κάποιο αρχαίο κτήριο, με ισόδομο πανάρχαιο τον τοίχο και ολόκληρα στημένα αρχιτεκτονικά μέλη, δείχνει την αξία αυτών των κτισμάτων, με τις εσωτερικές αυλές, τα ξενοδοχεία ζώων και ανθρώπων, που κατέβαιναν στις πόλεις. Και αυτήν την πόλη, που θα μπούμε πια στα αρχαία σημαντικότατα χνάρια της, στολίζει ένα υπερσύγχρονο πολιτιστικό κέντρο!

 

Το σημερινό Μπαχτσαβάν Παζάρ…

 

υπέροχα κτήρια…

 

σε στεγασμένα μαγαζιά…

 

βρύσες χωρίς νερό…

 

αλλά και το υπέροχο μαρμάρινο κτίσμα…

 

της εβραϊκής κρήνης…

 

το μεγάλο Τας Χάνι…

 

με αρχαίους τοίχους…

 

και αρχαίες κολόνες…

 

μαζί με το τεράστιο πολιτιστικό κέντρο.

 

Τετάρτη, 06 Δεκεμβρίου 2017 18:10

Στα χαμάμ της Περγάμου

 

Προχωρώντας μέσα στην αγορά της τουρκικής συνοικίας της Περγάμου, μετά από περιήγηση νότια του Μπαρμακλή τζαμί, σε στενά γεμάτα από μικροεπιχειρήσεις-μικρομάγαζα, όλων των ειδών, πίνουμε καφέ στην πλατεία του Pachevan Pazar (Μπαχτσαβάν παζάρ). Εδώ υπήρχε η λαχαναγορά. Μια πλατεία με τα απαραίτητα πλατάνια και αρκετά μικρομάγαζα γύρω. Τώρα υπάρχει μια στεγασμένη αγορά δίπλα, στην θέση του παλιού Λεμοντζί χάνι, όπου υπήρχαν ειδικά ραφτάδικα, για φορεσιές Τούρκων αρχόντων και ακριβά φορέματα για τις χανούμισσες. Εδώ δίπλα υψώνεται το Pachevan ή Cinar Camii. Ο μιναρές του, με τον κορμό κατασκευασμένο από τούβλα, αριστοτεχνικά τοποθετημένα σε λοξές σειρές, έχει το εξώστη επίσης από τούβλα, με τις ανάγλυφες γιρλάντες σκεπασμένες από κονίαμα! Έχουμε και εδώ μια υπέροχη κατασκευή από τούβλα, που συμπληρώνει την ευρεσιτεχνία των τεχνιτών, αυτών των μνημείων.*

Τα Λουτρά, στην οθωμανική θρησκεία και στην δεμένη μ’ αυτήν καθημερινότητα των πιστών, βρίσκονται διάσπαρτα παντού στον μουσουλμανικό κόσμο. Στην Πέργαμο υπήρχαν και Χαμάμ, που πήγαιναν χριστιανοί, μια πρακτική γνωστή από την Λέσβο, μέχρι τα τελευταία χρόνια. Το Haci Hecim Hamami, κτίσμα του 1513, τώρα ανακαινισμένο και σε χρήση, με ξεχωριστές αίθουσες ανδρών - γυναικών, φέρει πολυτελές εσωτερικό, με ωραιότατο, μαρμάρινο σιντριβάνι στην είσοδο. Οροφή με 24 θόλους, με τους δύο μεγάλους με οκταγωνική βάση και φωταγωγούς, φέρει πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία και οδοντωτές γρηπίδες. Φέρει μνημειακή πύλη με τόξα από τούβλα και έχει διαστάσεις 24Χ30 μ.. Ανακαινίστηκε το 2008.Το δεύτερο είναι το Kuplu (Kubuz-κύβος) Hamami. Έργο του 1427, έχει υποστεί πολλές μετατροπές. Στην κατασκευή του υπάρχει έντονη η χρήση του τούβλου, με πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία και ζώνες, στα δύο οξύληκτα τόξα της μνημειακής πύλης, που καλύπτουν το μαρμάρινο θύρωμα. Λέγεται Τζαμί του κύβου, από ένα αρχαίο, μαρμάρινο κυβόλιθο, που βρίσκεται τώρα στο μουσείο του Λούβρου!! Ένα ακόμα, από τα πολλά υπάρχοντα, είναι και το ημιερειπωμένο Yalimayak Hamam. Από τα Περγαμηνά του Τσολίσου, αναφέρουμε το Λουτρουδέλι, το Σελτζούκ Χαμάμ και τα Τσιφτέ Χαμάμ, ανδρών και γυναικών.

 

 

 

Η πλατεία της «Λαχαναγοράς»

 

…με το Τσινάρ Τζαμί

 

…με τον εξώστη του μιναρέ

 

…και το σώμα από κεραμοπλαστική

 

Το Haci Hecim Hamam

 

…λειτουργεί και τώρα

 

…όπως και το Kuplu Hamam

 

…με τις οδοντωτές κρηπίδες

 

…και τους Περγαμηνούς απέξω

 

Ερειπώνεται το Yalimayak Hamam!

 

 

 

 

Τετάρτη, 29 Νοεμβρίου 2017 13:51

Το Τζαμί του Σιντριβανιού στην Πέργαμο

 

 

Οι μιναρέδες σπαθίζουν τον φόντο της πόλης! Ένα μνημείο, σε μια πλατεία, είναι και το Τζαμί του Σιντριβανιού (Sadirvanli Camil), ένα τετράφωνο κτίσμα, 12,5Χ12,5 μ. με μολυβένιο τρούλο, στηριγμένο σε οκταγωνική βάση -κοινός τρόπος κατασκευής των τζαμιών της εποχής. Στην ανατολική πλευρά, προστέθηκε εξωνάρθηκας, 4Χ12 μ., με τρεις μικρούς τρούλους, στηριγμένους σε τέσσερις αρράβδωτους κίονες και υπέροχα οξύληκτα τόξα, όλα από τον ανδεσίτη της Περγάμου. Η κεντρική πύλη, με μαρμάρινο θύρωμα, και τόξο με δίχρωμους θολίτες, φέρει την επιγραφή που αναφέρει ότι ο Haci Hasan, γιος του Osman, έχτισε το τζαμί το1550 (957). Όταν απομακρύνθηκε το νεκροταφείο από την αυλή, βρέθηκε μια επιτύμβια στήλη από τον Haci Hasan, γιο του Haci Osman (951), ο οποίος έχτισε το τζαμί 6 χρόνια μετά τον θάνατο του πατέρα του. Στη ΒΑ γωνία υψώνεται ο πανύψηλος μιναρές, κτίσμα του 1952, 33 μέτρων, από λαξευμένο ανδεσίτη, χωρίς ιδιαίτερη λιθογλυπτική. Το τζαμί έχει απλό σχετικά εσωτερικό, με διακόσμηση στο Μιχράμπ, στον άμβωνα, τον ωραία διακοσμημένο θόλο. Έξω και μέσα επικρατεί το πράσινο της οθωμανικής θρησκείας. Το ωραίο σιντριβάνι της αυλής, σκεπασμένο με ξύλινο κιόσκι και μαρμάρινη κρήνη με θόλο, έδωσε το όνομα στην πλατεία και στο τζαμί, έργο του Abdullah Αγά, του 1824.

Εδώ όμως δίπλα υπάρχει ένας ορφανός μιναρές, έργο του 14ου - 15ου αι., ο Seljuk minaret του τζαμιού Arab Camii, το οποίο γκρεμίστηκε το 1930. Θεωρείται μνημείο και στηρίζεται σε μαρμάρινη ορθογώνια, βάση που συνεχίζεται με τμήμα από λαξευμένο πωρόλιθο. Το σώμα είναι κατασκευασμένο περίτεχνα από τούβλα, ανάμεσα στα οποία παρεμβάλλονται άλλα τουρκουάζ και πράσινα. Υπέροχη είναι και η λιθογλυπτική διακόσμηση της βάσης του εξώστη, με γιρλάντες και των κιγκλιδωμάτων, όλα από καφετί ανδεσίτη.

Εδώ στην πλατεία, με τα απαραίτητα πλατάνια, το στέγαστρο ενός καφενείου στηρίζεται σε δύο αρράβδωτους μαρμάρινους κίονες, με κορινθιακά κιονόκρανα! Παντού η αρχαία πόλη, μαζί με το τσάι ή και τον καφέ, αν τον ζητήσεις. Στο τζαμί σε ένα ράφι υπάρχουν τα τσόκαρα και οι πλαστικές παντόφλες που φορούν για να πλυθούν στο «σιντριβάνι» και να μπουν στο τζαμί. Ένας με ένα κομπολόγι, απ’ αυτούς που είναι «εσώκλειστοι» στα ιερά της κάθε θρησκείας και κρατούν το «ίσο», μη μπορώντας να χωνέψουν την αδηφάγο βουλιμία των «τουριστών» να βάζουν τον φακό τους παντού, προσπαθούσε να με αποτρέψει να αποθανατίζω ό,τι υπήρχε στο Τζαμί του Σιντριβανιού! Αυτήν την πλάκα που τοποθετούν τον νεκρό, αυτούς που πλένανε τα πόδια τους στην κρήνη, τον ίδιο σαν παγωμένη εικόνα της μιας στιγμής! «Απαγορεύεται, κύριε, η φωτογράφιση του εσωτερικού στην Καπνικαρέα»! Γιατί αλήθεια; Τα μνημεία ανήκουν στον κόσμο! Αν κάτι τα πειράζει, είναι η αποκλειστικότητα της αυθεντίας!

 

Το Τζαμί του Σιντριβανιού…

 

…παμπάλαιο τετράγωνο κτήριο…

 

…του 1550…

 

…με ωραίους θόλους…

 

…και την κρήνη, το «σιντριβάνι».

 

Ο πιστός με τα τσόκαρα και ο επιστάτης του ιερού…

 

…και δίπλα ο Seljuk minaret χωρίς τζαμί…

 

…με πολύχρωμα τούβλα…

 

…και υπέροχο εξώστη…

 

…στο καφενείο με τις αρχαίες κολόνες.

 

Τετάρτη, 22 Νοεμβρίου 2017 14:11

Το Μπαρμακλί τζαμί στην Πέργαμο

 

 

Μετά την πρώτη γέφυρα, αρχίζουμε να περπατάμε μέσα στον τουρκικό, παλιό «μαχαλά», εκεί που τώρα απλώνεται η «παλιά Πέργαμος» με την αγορά της, τα τζαμιά της, τα χαμάμ! Η νέα πόλη των 70.000 κατοίκων επεκτείνεται παντού προς τα νότια, με τις πολυκατοικίες, τα σύγχρονα σπίτια, τα απανταχού παρόντα «πιάτα» της τουρκικής δορυφορικής TV.

Αυτό το κτήριο που συναντάμε, σε μια γωνιά δύο σοκακιών, είναι το Μπαρμακλή Τζαμί (Barmakli mesqid). Στην μια πλευρά του μνημείου, γιατί και αυτό φορτίζει την ιστορία με ερωτήματα, υπάρχει μια απαίσια πρόσοψη, με μια σύγχρονη πόρτα και δύο καγκελόφραχτα παράθυρα. Είναι η προσθήκη σ’ ένα τετράγωνο κτήριο, που καταλήγει σε τετράρριχτη κεραμοσκεπή, η οποία στηρίζει οχτάρριχτη στέγη σε οκτάγωνη βάση! Στην ανατολική πλευρά, φέρει δύο μεγάλα και δύο μικρά παράθυρα, με οξύληκτα τόξα από τούβλα. Ανάμεσα υπάρχει μαρμάρινη κορνίζα με κατεστραμμένη επιγραφή! Στην μία πλάγια πλευρά φέρει κλειστή θύρα και κεραμοπλαστική διακόσμηση! Επίσης, φέρει εντοιχισμένα αρχαία μέλη! Οι γρηπίδες του θόλου και της στέγης αποτελούνται από οδοντωτές ταινίες με τούβλα! Είναι κατασκευασμένο με λαξευμένο, ηφαιστειακό λίθο. Η ιδιαιτερότητά του βρίσκεται στο ότι η λιθοδομή επάνω από τα τόξα των παραθύρων είναι «πλινθοπερίκλειστη»!! Δηλαδή ένα αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό της βυζαντινής ναοδομίας του 12ου -13ου αι.!! Το κτίσμα λογίζεται από τη βιβλιογραφία σαν προγενέστερος «Ναός των Αγίων Αποστόλων»(!), ενώ οι Τούρκοι το χαρακτηρίζουν δείγμα της «τέχνης Seljuk» και χρονολογείται από τα τέλη του 14ου και τις αρχές του 15ου αι.!!

Είναι λοιπόν το δεύτερο ερώτημα μετά το «Μέγα Τέμενος», λίγο πιο πέρα. Βέβαια τέτοια κατασκευαστικά στοιχεία, φέρει και το μεγάλο τέμενος του 15ου αι στην Άσσο! Το εσωτερικό του είναι διακοσμημένο απλά! Σίγουρα πρόκειται για ένα ενδιαφέρον αρχιτεκτονικά και ιστορικά κτίσμα, μακριά από την αίγλη των μεγάλων τζαμιών που τραβούν την κίνηση γύρω τους, κάτι σαν ένα θησαυρό που επιδιώκει να κρύβει τις αρχές του στον χρόνο! Γιατί αν κοιτάξουμε από ψηλά την πόλη δεν θα το βρούμε πουθενά, αφού δεν έχει μιναρέ, απ’ αυτούς, που όπως και τα καμπαναριά, διαλαλούν οπτικά και ακουστικά τη θρησκεία που διακονούν! Και εδώ έμειναν μόνο αυτά τα δύο (αν εξαιρέσουμε το Σεραπείο), που ακόμα «θεωρείται» ότι στέκονται όρθια από την χριστιανική ανάπαυλα της Περγάμου! Έστω και σαν τζαμιά!

 

Με μια σύγχρονη πρόσοψη…

 

…το Μπαρμακλί τζαμί…

 

…με τη σβησμένη επιγραφή…

 

…με την υπέροχη τοιχοποιία…

 

…ίσως ήταν οι Άγιοι Απόστολοι…

 

…με απλό εσωτερικό…

 

…σε σχέση με τη συναγωγή των Εβραίων…

 

…πολύ μικρότερο απ’ αυτό της Άσσου…

 

…δεν φαίνεται χωρίς μιναρέ…

 

…σε μια Πέργαμο γεμάτη απ’ αυτούς.

 

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017 11:11

Το Μεγάλο Τέμενος της Περγάμου

 

Σε ένα από τα νεότερα μνημεία της Περγάμου, που φαίνονται κάτω από την πλατεία του Αγίου Γεωργίου, ανήκουν οι τρεις κεραμοσκέπαστοι θόλοι και ο υψηλός μιναρές του Ulu Τζαμί, του Μεγάλου τεμένους. Με διαστάσεις 34Χ27 (τοπογραφικό), με τέσσερα παράθυρα σε κάθε πλευρά, φέρει τρεις θόλους (διαμέτρου 17,5 μ ο μεσαίος και από 15,5 μ οι άλλοι) στηριγμένους σε οκταγωνικές βάσεις. Είναι κατασκευασμένο με ορθογώνια ηφαιστειακή πέτρα, με ταινίες τούβλων και επάνω από την μαρμάρινη, κεντρική του θύρα, η καλλιγραφημένη του επιγραφή αναφέρει ότι κτίστηκε του 1399 (804) από τον Σουλτάνο Yildirim Beyazit!

Το Μιχράμπ του είναι έργο τέχνης με έγχρωμα γεωμετρικά και ανάγλυφα μοτίβα! Ο μιναρές του γκρεμίστηκε από καταιγίδα το 1949 και ο νέος, ύψους 38 μ., πετρόχτιστος, φέρει υπέροχο λιθανάγλυφο διάκοσμο στην βάση του εξώστη! Το Τζαμί μετά από κατολίσθηση είχε καταστραφεί (υπήρχε χριστιανικό νεκροταφείο εκεί), και ανακατασκευάστηκε το 1905, «εκ του μηδενός», από τον τότε διοικητή της Περγάμου, Kemal Bey. Στην αυλή του υπήρχε ιερατική σχολή (Μεντρεσσές) και σε κρήνη του σιντριβανιού του, υπάρχουν στοίχοι του ποιητή Aski Efendi! Από τους χριστιανούς θεωρείται σαν «προγενέστερος Ναός της Αγίας Σοφίας» (όλα Ελληνικά βιβλία!), χωρίς να αναφέρεται η πηγή! Μάλλον από τον χαρακτηρισμό της αρχιτεκτονικής του μορφής «σαν Βυζαντινού ναού», από τον Charles Textier, ο οποίος πέρασε από εκεί το 1832! Οι Τούρκοι το χαρακτηρίζουν σαν το τελευταίο δείγμα «Οθωμανικής βασιλικής»! Μοιάζει με το μεγάλο τζαμί στην ακρόπολη της Άσσου! Αναφέρεται βέβαια και το δυσανάγνωστο της επιγραφής, σε «Κουφική γλώσσα». Θέλει κάποια έρευνα αυτή η υπόθεση!!

Κάτω από το τζαμί περνάει ο Σεληνούντας! Η πρώτη του μεγάλη, πέτρινη γέφυρα είναι δίτοξη! Εδώ υπήρχε ένας νερόμυλος! Αυτοί ανήκαν στα Βακούφια, και τους νοίκιαζαν σε ιδιώτες! (Τσολίσος, Περγαμηνά). Έπαιρναν νερό από το ποτάμι, με φραγές και τα μυλαύλακα τους κατηφόριζαν στην νότια όχθη του ποταμού, περνώντας κάτω από τα τόξα των γεφυριών. Αναφέρονται τρεις, στην περιοχή! Πιο κάτω συναντάμε την δεύτερη, τρίτοξη γέφυρα, την Αρμενική (ένωνε την Αρμενική συνοικία με την Οθωμανική) ή Ταμπάκ Κιοπρού, γιατί στην αριστερή της όχθη υπήρχαν τα Βυρσοδεψεία! Από εδώ περάσαμε το πρωί, με το τέλος του Ραμαζανιού και οι κάδοι ήταν γεμάτοι από τα κόκαλα της νυχτερινής κρεοφαγίας! Η Τρίτη γέφυρα, τρίτοξη και αυτή, βρίσκεται πολύ πιο κάτω, πέρα από τις Ρωμαϊκές Σήραγγες του ποταμού. Εδώ υπήρχε η Εβραϊκή Συνοικία με την Συναγωγή, εργοστάσια Ελλήνων και κύρια το μεγάλο κτήριο του Μονοπωλίου Καπνού της Ρεζί! Εδώ συνέβησαν δυσάρεστα γεγονότα στον πρώτο διωγμό του 1914!!!

 

Οι τρεις θόλοι και ο μιναρές…

 

…του Μεγάλου Τεμένους…

 

…ή και Αγίας Σοφίας…

 

…του 1392…

 

…τετράγωνου κτηρίου…

 

…με υπέροχο Mihrab…

 

…και πανύψηλο μιναρέ!

 

Δίπλα στη δίτοξη, πρώτη γέφυρα…

 

… η τρίτοξη Ταμπακ Κιοπρού, με τα σπιτάκια στα τόξα της…

 

…και πολύ πιο κάτω η γέφυρα της Ρεζί!

 

Τετάρτη, 08 Νοεμβρίου 2017 14:31

Το Τσαμούρ λιμάνι

 

Ο «Νέος Λιμήν» του Σκαλοχωρίου, το «Τσαμούρ λιμάνι» (λασπώδης) των Τούρκων, αναφέρεται σαν επίνειο του, από το 1621*. Βέβαια είναι πασίγνωστη η ύπαρξη μεσαιωνικών κτισμάτων, με εκκλησίες, πηγάδι, ίσως μικρό πύργο και η ύπαρξη των μεταγενέστερων (19ος αι.) περίφημων αποθηκών βελανιδιού (από τις οποίες οι περισσότερες μετατράπηκαν σε σπίτια και η μία ερειπώνεται) με τους στενούς αεραγωγούς, υπέροχα κτήρια της παραγωγικής ιστορίας του δυτικού νησιού -σε σχέση με την δέψη των δερμάτων. Η ανάπτυξη των κτισμάτων παρατηρείται στην ομαλή πλαγιά, στον μυχό του όρμου. Επίσης λείψανα κτηρίων και μόλου, με άφθονη κεραμική βρίσκονται, στη νότια πλευρά του, προς την «είσοδο» του. Ο όρμος περικλείεται από τα ΒΑ από το βραχώδες ύψωμα «Νησί» το οποίο ενώνεται με την νότια ακτογραμμή με στενό αυχένα πλάτους 173 μ..**

Ο Όρμος έχει απιοειδές σχήμα, με μήκος 371 μ., πλάτος εισόδου 230 μ. και προς τον μυχό του, 312 μ.. Είναι δε αβαθής με ελάττωση από την είσοδο προς τον μυχό.

Το ερώτημα που απασχόλησε ειδικούς και μη, είναι η χρήση ενός «φράγματος» της εισόδου του όρμου, το οποίο σαν υποβρύχια λιθοσωρός διακρίνεται καλά κάτω από την επιφάνεια του νερού. Φέρει δε «στενή είσοδο, 12 περίπου μέτρων, 175 μ. από την βόρεια ακτή και 130 μ. από τη νότια (δορυφορικές μετρήσεις)». Η νότια άκρη του ενώνεται με την ακτή με εγκατάσταση ορθογώνιας κάτοψης! Λίγο δυτικότερα της νότιας άκρης υπάρχουν οι λιμενικές εγκαταστάσεις. Υποθέσεις ειδικών, περί ύπαρξης λιμανιού της Αρχαίας Άντισσας, κρίνονται σαν αβάσιμες , διότι η απόσταση είναι 2,5 χιλιόμετρα!!! Μετά την έκδοση των Οθωμανικών Φορολογικών καταλόγων του 1548, όπου αναφέρεται ο μεγάλος οικισμός των Αγίων Θεοδώρων, με τα 346 νοικοκυριά***, ο οποίος τοποθετείται πολύ σωστά μέσα στο «Οβριόκαστρο», μαθαίνουμε ότι πλήρωνε φόρο στον τιμαριούχο 700 άσπρα για την διαχείριση δύο μεγάλων ιχθυοτροφείων**** (Dalyan-Ταλιανιών)!!! Η άποψη μου λοιπόν είναι ότι ο Όρμος του Νέου Λιμένα, ρηχός και αρκετά μεγάλος. θα φιλοξενούσε το ένα από τα δύο μεγάλα Ταλιάνια των Αγίων Θεοδώρων και όχι το λιμάνι της Αρχαίας πόλης! Η λιθοσωρός, σίγουρα επάνω από την επιφάνεια του νερού, αυτήν την εποχή (76 μ. πλάτος από τις πεσμένες στον βυθό πέτρες) με την στενή είσοδο, και με την στέρεα «πρόσφυση» σε κατασκευή της νότιας πλευράς, αποτελούσε το «κλείσιμο» του όρμου για την ανάπτυξη ή τον εγκλωβισμό (ιχθυοπαγίδα) των ψαριών! Αν τώρα υπήρχε δυτική δίοδος στον αυχένα, όπως αποφαίνονται οι ειδικοί, αυτό επιβεβαιώνει την «υπόθεση» του ιχθυοτροφείου, αφού αναφέρεται τεχνητή διάνοιξη του φράγματος προς τον όρμο, κατά τα πρόσφατα χρόνια!

 

*Μητροπολίτης Γαβριήλ Σουμαρούπα 1621.

**Μάκης Αξιώτης: «Περπατώντας τη Λέσβο», τόμ. Α΄, σελ.399-340.

***Κ.Ε. Καμπουρίδης: «Η Λέσβος τον 16ο αι. - Οθωμανικό Κατάστιχο απογραφής 1548», 2016, σελ.336.

****Κ. Καμπουρίδης, σελ.57

 

 

 

Ο λασπώδης, αβαθής όρμος

 

…με το «Νησί» στην μία πλευρά

 

…με σκάλα

 

…μόλο

 

…κτίσματα

 

…στη νότια πλευρά

 

2,5 χιλιόμετρα από την αρχαία Άντισσα

 

…ήταν το Ταλιάνι των Αγίων Θεοδώρων

 

…με το φράγμα στην είσοδο του

 

 

Τετάρτη, 01 Νοεμβρίου 2017 14:39

Στο Σκαλοχώρι

 

 

Από τον μικρό Μεσαιωνικό Οικισμό*, μια ομαλή πλαγιά προς τα ΒΔ, οδηγεί στην «κορυφή», με την περισκοπική θέα (κορυφή τριγώνου)! Εδώ λοιπόν, που και η κεραμική έχει αλλάξει, υπάρχει το θεμέλιο ορθογώνιου «μεγαροειδούς» κτίσματος, 6Χ3 μ, προσανατολισμού Α-Δ. Εσωτερικά χωρίζεται με εγκάρσιο τοίχο σε δύο χώρους ( 4μ Δ-2μΑ) και η τοιχοποιία του, έμπλεκτη (0,60μ πάχος), φέρει Λεσβία δομή (1-2 δόμοι). Δίπλα του, κάτω από μια βελανιδιά βρίσκεται τάφος από μεγάλους λίθους, του τύπου του Dolmen! Επίσης σε μικρή απόσταση από το κτίσμα, (Α και Δ), υπάρχουν κατασκευές από λίθους, ίσως τάφοι! Τρεις, κυκλικά από το κτήριο!

Ίσως το συγκρότημα να είχε ιερό «προορισμό» του Οικισμού, που βρίσκεται 200 μ. χαμηλότερα, ΝΔ του (δυτική γωνία τριγώνου)! Εδώ λοιπόν, κάτω από βελανιδιές που ντύνουν το δυτικό ύψωμα, αναπτύσσεται σε μεγάλη σχετικά έκταση ένας οικισμός με θεμέλια κτισμάτων, τοίχους και δρόμους, λαξευμένες παραστάδες των ανοιγμάτων και άφθονη κεραμική από λεπτά μικρά και μεγάλα αγγεία, πιθάρια, αμφορείς, κεραμίδια και τούβλα! Λεπτός ερυθρός πηλός και κτενωτά όστρακα της Ρωμαϊκής περιόδου.

Εντύπωση προκαλούν δύο εγκαταστάσεις! Η μία αποτελείται από θεμέλιο ορθογωνίου κτίσματος, με είσοδο στα νότια. Δίπλα στην είσοδο, στη δυτική πλευρά, υπάρχει «πέτρινο τραπέζι» σκεπασμένο από ογκόλιθο που στηρίζεται σε δύο ορθογώνιες λίθους, που φέρουν αντιμέτωπες εσωτερικά δύο ημισφαιρικές κοιλότητες, διαμέτρου 20 εκ. Προφανώς πρόκειται για εργαστήριο! Σε μικρή απόσταση, στα δυτικά υπάρχουν παρόμοιες κοιλότητες σε δύο ζεύγη αντιμέτωπων λίθων (οι δύο in situ όρθιοι). Αρκετά μεγάλοι (ύψος του ενός 1,40 μ Χ 0,85 πλάτος και 0,30 πάχος), έφεραν την κοιλότητα 40 εκ από το άνω, κυκλοτερές άκρο. Οι αντιμέτωπες κοιλότητες σίγουρα συγκρατούσαν κάποιο ξύλινο εγκάρσιο άξονα!

Επειδή αναγνωρίστηκαν, διάσπαρτες στον οικισμό, τρεις βάσεις υποστήριξης ληνών, πιστεύουμε ότι πρόκειται εδώ για Εργαστήρια κατεργασίας στέμφυλων, κοινώς «αρχαίων τριπουριών», το οποίο άλλωστε δοκιμάσαμε την ίδια μέρα από το ρακοκάζανο, στο Σκαλοχώρι! Ίσως να συγκρατούσαν τον κορμό του μοχλού έκθλιψης του μούστου! Ίσως βέβαια, γιατί χρειάζεται παραπάνω έρευνα στον ιδιαίτερο αυτό τόπο! Δίπλα από την πρώτη εγκατάσταση περνά τοίχος με κατεύθυνση Β-Ν για αρκετά μέτρα. Στο διπλανό κτήμα (δυτικά) με τις βελανιδιές, συνεχίζονται τα κτίσματα, ενώ στην κορυφή του διπλανού λόφου, υπάρχουν δύο αλώνια! Μετρήσαμε 6 περίπου! Πρόκειται για μια άγνωστη αρχαία θέση, σε ένα υψίπεδο, κάτω από τις κορυφές του Κουρατσώνα.

 

Η έρευνα έγινε μαζί με τον Μάκη Παυλέλη!

 

* Η περιγραφή του Μεσαιωνικού οικισμού, με τον Ταξιάρχη, στο «Εμπρός». Βέβαια τοποθεσία με αυτό το όνομα (Πρόσιμο) υπάρχει χαμηλά στον ποταμό Βούλγαρη, στα Άπαστρα, όπου υπάρχουν ερείπια οικισμού (Γιάννης Καλλοντζής «Εμπρός»)

 

Το «μεγαροειδές» κτήριο στην κορυφή…

 

…με την Λεσβία δομή…

 

…το Dolmen,στην βελανιδιά…

 

…και άλλα δύο κτίσματα δίπλα…

 

…200 μέτρα από τον Ρωμαϊκό οικισμό στον οποίο ανήκε…

 

…με την τραπεζοειδή εγκατάσταση…

 

…και την άλλη των μεγαλίθων με τις ημισφαιρικές κοιλότητες…

 

…ίσως «τσιπουριά» με τις βάσεις των ληνών…

 

…διάσπαρτες γύρω…

 

…και την άγραφη ρωμαϊκή κεραμική παντού!

 

 

Τετάρτη, 25 Οκτωβρίου 2017 13:59

Στην Αρχαία Άντισσα

 

Επάνω από το Σκαλοχώρι υψώνεται ο κατάφυτος από δρύες Κουρατσώνας! Ο σημερινός δρόμος προς τη Βατούσα ανεβοκατεβαίνει τις ρεματιές που σχηματίζουν τα παραπόταμα από το βουνό προς τον Βούλγαρη! Όλες αυτές οι πλαγιές είναι σπαρμένες από σέτια παλιών καλλιεργειών, κύρια του αμπελιού αλλά και των σιτηρών με τα αλώνια παντού.* Στην κορυφή του βουνού, στον βράχο του Πυργίσκου βίγλιζε το οχυρό την Αρχαία Άντισσα!**

Το 1890 το Σκαλοχώρι επικοινωνούσε με τη Βατούσα με ένα ημιονικό δρόμο, που φαίνεται στον χάρτη του Κiepert!! Αυτόν λοιπόν τον δρόμο ακολούθησε η σημερινή παράκαμψη του νέου δρόμου! Ένα λιθόστρωτο, αφορισμένο από τοίχους που φαίνεται πλάι στον νέο δρόμο! Δίπλα στον παλιό δρόμο, σε θέσεις που ανοίγονταν πλατώματα, αναπτύχθηκαν αυτά τα μικρά χωριά, των 20 τόσων οικογενειών, που το 1548 πλήρωναν τον κύριο φόρο για τα σιτηρά που καλλιεργούσαν! Το «Νταμπάνι», ένας επίπεδος χώρος, όπως μαρτυρά το τοπωνύμιο, ένα απέραντο «σέτι» κάτω από την πλαγιά του Κουρατσώνα (κάτω από τον νέο δρόμο), φιλοξένησε ένα τέτοιο μικρό μεταβυζαντινό χωριό, με τα αλώνια του, τα θεμέλια ή τα χαλάσματα των σπιτιών του, την πηγή του νερού υψηλότερα στην πλαγιά, με τις ξερές τώρα γούρνες, το άχρηστο μεγάλο του πηγάδι και τις κτηνοτροφικές του εγκαταστάσεις! Άφθονη η κεραμική, αγγεία, κουμάρια, πιάτα, τούβλα και κεραμίδια και ο μικρός μεταβυζαντινός του ναός. Ένα χάλασμα, με την κόγχη του ιερού, τους πλάγιους τοίχους, το χώρισμα, ένα κιονίσκο και ένα χαμένο στους θάμνους εικονοστάσι, χωρίς κεριά, με δύο εικόνες του Ταξιάρχη!!

Οι πλαγιές γύρω, γεμάτες σέτια, πέφτουν μέχρι τον παλιό αμαξιτό προς την Βατούσα και είναι κατάφυτες από την Δρυ την Μακρολέπι (Quercus ithabulensis), των πάλαι ποτέ βυρσοδεψείων! Ανάμεσα και το ρουπάκι (Q.pubescens) αλλά και η Δρυς με τις πολλές κηκίδες (Q.infectoria). Μια υπόθεση είναι να πρόκειται για τον μικρό οικισμό, των 10 νοικοκυριών, του καταστίχου του 1548, με το ενδιαφέρον όνομα «Prosimon» (Πρόσημον) με φόρο 817 Άσπρα για το σιτάρι, το κριθάρι και τον μούστο, κύρια Δίπλα στα Αγρίδια (Σκαλοχώρι) και στην Ανεμώτια, οι κάτοικοί του εργάζονται σ’ αυτά τα χωριά!****

Χαμηλότερα, κοντά στον αμαξιτό, ένα άλλο μεσαιωνικό χωριό, με άφθονα νερά βρισκόταν στην θέση Καβούρος (Ραχί)*** Στη μεγάλη αυτή έκταση, προς τα ανατολικά του Μεσαιωνικού οικισμού, παρατηρούνται σημαντικότατες Αρχαίες Εγκαταστάσεις, λειτουργικά ενταγμένες στην επικράτεια της Αρχαίας Άντισσας, των αρχαίων δρόμων και των ζωτικών της χώρων! Αυτές θα περιγραφούν στο δεύτερο μέρος!

Η έρευνα έγινα μαζί με τον Μάκη Παυλέλη!

 

* Το πολύτιμο βιβλίο των Φορολογικών Κατάστιχων του 1548 που μας «χάρισε» ο κος Καμπουρίδης! **** Σ’ αυτό και για το «Πρόσημον», σελ.69 και 377.

 

** Το οχυρό ανακάλυψε και περιέγραψε, πριν χρόνια ο Βασίλης Κουμαρέλας. Επισκεφτήκαμε το Οβριόκαστρο που αποψιλώθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων! Διάβασα για τα ανασκαφικά δεδομένα που το πηγαίνουν στον 12ο αι. Έκπληκτοι διαπιστώσαμε ότι ο τρίτος πύργος της μεσαιωνικής ακρόπολης στηρίζεται σε ΑΡΧΑΙΟ ΠΥΡΓΟ με ισόδομο σύστημα! Ήταν εδώ και η ακρόπολη της αρχαίας πόλης και όχι στον δυτικό λόφο;

 

*** Καβούρος, «Περπατώντας τη Λέσβο», σελ.499

 

Στον χάρτη του 1890 ο δρόμος...

 

...που υπάρχει ακόμα...

 

...με την εκκλησιά του οικισμού...

 

...τον Ταξιάρχη τώρα...

 

...με τα μέλη του...

 

...αλώνια παντού...

 

...τα μικρά σπίτια...

 

...και σημερινά ντάμια...

 

...την ξερή γούρνα...

 

...και τη Δρυ με τις κηκίδες!

 

Σελίδα 3 από 5
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top