FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Πέμπτη, 29 Μαρτίου 2018 17:31

Αστέγαστα Ιερά

Το 1989 πήρα τον δρόμο δυτικά των Μυστεγνών, για να βρω τον Άγιο Μηνά! Στα 2,5 περίπου χιλ, δίπλα στον δρόμο, βρήκα το αστέγαστο ιερό, με σηματοδότη τον τεράστιο Πρίνο. Μια μαρμάρινη πλάκα επάνω σε ένα αρράβδωτο κίονα και η κεραμική από τούβλα, κεραμίδια και πιθάρια ενός παλαιοχριστιανικού ιερού, υπήρχαν εκεί, όπως και τώρα! Μόνο που γέμισε ο τόπος δρόμους, μέσα στον ελαιώνα, και τα γαϊδουράκια φορτώνονται στα αγροτικά. Εκεί δίπλα υπήρχε ένα υπέροχο δείγμα της αγροτικής λιθοτεχνίας ( τοίχοι, σέτια) της περιοχής. Τέχνη που εγγυάται την διάρκεια! Ο δρόμος που έρχεται δυτικά είναι σκαρφαλωμένος στις ανατολικές πλαγιές που τροφοδοτούν τον Τενέγια! Το ιερό βλέπει την ρεματιά του ποταμού της Σκάλας Μυστεγνών. Χαμηλά υπάρχουν συστάδες δένδρων και λεύκες, γύρω από πηγές! Γυρίζοντας προς τα πίσω, αριστερά ένα στενό, οδηγεί σε ένα παλιό τσιφλίκι που όπως μας είπανε το είχανε «Αμερικανοί» (τώρα ανήκει στον κ. Ζειμπέκη). Στην τοποθεσία Χαλίκες! Στην αρχή του στενού, αριστερά υπάρχει το αστέγαστο ιερό, άλλης μια Παναγιούδας! Χωρίς αρχιτεκτονικά μέλη, έχει γύρω του διάσπαρτη την κεραμική! Και μάλιστα από αποθηκευτικά πιθάρια! Ιεροί τόποι,γεμάτοι ερωτήματα! Την είσοδο στο κτήμα χαρακτηρίζουν υπέροχοι βράχοι και επίσης η κορυφή είναι βραχώδης! «Χαλίκα» λοιπόν! Εδώ, στην πλαγιά, επάνω από την πηγή με την βρύση της ρεματιάς, στέκεται με γκρεμισμένη την πρόσοψη και την στέγη, το πυργάκι του κτήματος και το συνεχόμενο κτίσμα (ισόγειο ντάμι) της κουζίνας, (ίσως και κατοικία των εργατών), με τους αεραγωγούς και το τζάκι! Τζάκι είχε και ο επάνω όροφος του πύργου, που μένανε οι ιδιοκτήτες! Και επάνω στην ενδιάμεση πόρτα χαραγμένα τα αρχικά ανθρώπων που πέρασαν από εδώ, σαν υποτακτικοί ή και σαν αφεντικά! ΠΕ 1939, ΕΕΣ 1952, ΑΜ, ΜΑΑ 1951,ΓΚ 1951, ΕΚ. Το καθένα και ένας, που έδωσε κάτι σ’ αυτό το κτήμα! Και τα τούβλα, φτιαγμένα σε κάποιο καμίνι της παραλίας, τούτα χωρίς αρχικά, παρά με μια ορθογώνια σφραγίδα! Στον γυρισμό, με τον σύντροφό του παραφορτωμένο, ένας ντόπιος αγρότης, μας είπε λίγα από αυτή, την, ποιός ξέρει πόσο μεγάλη, παλιά ιστορία. Πάντως όλη παιγμένη γύρω από την ελιά και τα βάσανα της!

Η έρευνα γίνεται με τον Μάκη Παυλέλλη

 

οι τόποι της ελιάς

με την Παναγιούδα

και το πυργάκι της Χαλίκας

με τα χαραγμένα στον χρόνο αρχικά

και ο Άγιος Μηνάς

με τα υπέροχα πέτρινα δίπλα

παντού η ανεμώνη και η χρυσοκίτρινη Γκαγκέα

και το συναπάντημα της πληροφορίας

Τετάρτη, 21 Μαρτίου 2018 19:03

Στα λιθόστρωτα των Μυστεγνών

Αυτή η κόκκινη Μυστεγνιώτικη πέτρα, έχτισε και τον Ανεμόμυλο, που στέκεται μισός, στο νότιο χείλος της Πλάτης, Ανήκε στον Αρμενάκη Σταυράκη και αυτός τον κληροδότησε στα δύο του παιδιά, Στρατή και Χαράλαμπο Σταυράκη! Αυτό το «Αρμενάκης», είτε σαν όνομα, είτε σαν επίθετο*, φανερώνει την άγραφη ιστορία των Αρμενίων στο νησί. Υπάρχει και το τοπωνύμιο «Αρμενάκι» στον Αφάλωνα, μαζί με την Παναγιά την Αρμενοπούλα! Και η επιγραφή στο Ίππειος! Κάποιος λοιπόν πρέπει να τους τοποθετήσει στην ιστορία του νησιού.

Στα τέλη του 19ου αι. από την Θερμή ξεκινούσε ο δρόμος, που μέσω Πηγής και Κώμης, κατέληγε στην Αγ.Παρασκευή. Ο Χάρτης του Kiepert- Koldewey**, του 1886, τον δείχνει, αλλά σημειώνει και ένα λιθόστρωτο που ένωνε τα Μυστεγνά με την Πηγή, βορινά του Τενέγια, μέσα από τα βουνά! Βγαίνοντας από το χωριό, από την κορυφή του, και ακολουθώντας τον δρόμο προς τα μέσα, συναντάμε δεξιά μας το λιθόστρωτο (ένα κομμάτι) και μετά κατηφορίζοντας συναντάμε την Βρύση με τις γούρνες, με το νερό να ‘ρχεται από πηγή. Βρισκόταν επάνω σ’ αυτόν τον παλιό δρόμο προς την Πηγή, εδώ στην τοποθεσία Μερσίνια (μυρσινιές παντού), και από εδώ σώζεται ακόμα ένα ωραίο κομμάτι του λιθόστρωτου, που προχωρούσε και τώρα βρίσκει τον αγροτικό δρόμο (παλιό λιθόστρωτο) πιο επάνω! Από αυτήν λοιπόν την πανάρχαια στράτα, έμειναν αυτά τα δύο απομεινάρια και η βρύση. Ο Χάρτης σημειώνει και την Παναγιούδα! Δίπλα στον αμαξωτό δρόμο, 280 μέτρα από την βρύση, βρίσκεται η εκκλησίτσα, που έχει ανακαινιστεί, που περισσεύει σαν κανόνι ένα μπουρί στο πλάι και την σκεπάζει ελενίτ! Πάντων φροντισμένη και κλειδωμένη, Είμαστε στον ελαιώνα! Διάσπαρτα τα γκρεμισμένα και ανακαινισμένα ντάμια! Και τα «σέτια» και οι «χώρισες», τοίχοι που θα μας απασχολήσουν για την ιδιαίτερη τέχνη τους. Και ξεχνιέσαι από την εικόνα και το άρωμα της Άνοιξης, μέσα στην αιωνόβια Λεσβιακή φύση, που μένουν όλα τα ίδια και όλα αλλάζουν! Όπως και το καφενείο του Άβελ, στην έξοδο του χωριού, που έγινε μια άχρωμη ,μοντέρνα καλύβα!

 

*Τα κιτάπια του 1548. Καμπουρίδης

** ‘Εκδοση Νομαρχίας Λέσβου επί .Βουνάτσου! Πολύτιμος!

Η έρευνα γίνεται με τον Μάκη Παυλέλλη

 

 

 

 

 

 

 

 

Τετάρτη, 14 Μαρτίου 2018 17:04

Οι πέτρες των Μυστεγνών

 

Αυτό το χωριό, που επισκέφτηκα το 1986, το 1998 και πρόσφατα, με τον κεντρικό δρόμο που καταλήγει στον πλάτανο, με τα μαγαζάκια του ένα γύρο και τα δύο του καφενεία, έχει την ελιά (το 1992 μού είπαν για 12.000 μόδια) και τα ζώα (3.000 αιγοπρόβατα το 1992), μια περιοχή που αρχίζει από τον όρμο και καταλήγει βαθειά, δυτικά, μέσα στον ελιώνα, τα πεύκα και τις υπέροχες ρεματιές. Επάνω στον δρόμο βγάζουν τις ελιές στον συνεταιρισμό, του 1903, με πρώτο ιδιοκτήτη τον Χατζηλάμπρου με το υπέροχο ανακαινισμένο σπίτι απέναντι. Από το 1935 ανήκει στον συνεταιρισμό και δυστυχώς, ο υπέροχος καπνοδόχος «έσπασε» στο τέλειωμα του, χωρίς ελπίδα σωτηρίας (βλέπεις δεν έχουν πια αξία χρήσης). Κάτω από την Κοίμηση της Θεοτόκου, λειτουργεί και το ιδιωτικό ελαιοτριβείο, ιδιοκτησίας των Αφών Βασιλείου, πιο παλιό από αυτά των Λουτρών, του 19ου αιώνα. Το 1891-92 δούλευαν εδώ ελαιόμυλο και μετά το νοίκιαζαν σε διάφορους ιδιώτες (οι υιοί Βασιλείου). Το ερειπωμένο Αρρένων (1996) και το κάπως διατηρημένο Παρθεναγωγείο, αναφέρονται να λειτουργούν το 1909. Τα ωραία σπίτια δείχνουν την οικονομική ευρωστία του χωριού, των εμπόρων, των κτηματιών, των εργοστασιαρχών, όπως παντού στο νησί, κάτι που επαναλήφθηκε χωρίς οικονομικό υπόβαθρο, στις βίλες της οικονομικής κρίσης. Αυτή η μαύρη πέτρα, αντάμα με την «βέρα ροζωπή» Μυστεγνιώτισσα, το ηφαιστειακό γυαλί, ο Ιγκνιβρίτης, ανήκει μόνον εδώ! Η κόκκινη καλύπτει τεράστιες επιφάνειες, ερχόταν και από το Σαρμουσάκ, ενώ αυτή η μολυβιά έβγαινε μόνον εδώ! Και τι δεν χτίστηκε από αυτή!! Το «Πανελλήνιο», αμέτρητα τόξα και λαμπάδες σε πόρτες και παράθυρα της πρωτεύουσας και της γύρω περιοχής! Η εκκλησιά του Αφάλωνα, στο Βοστάνειο σχολείο των Παμφίλων και σε βρύσες, ένα γύρο από το ακρωτήρι, που κλείνει την νότια πλευρά του όρμου, έβγαινε ο μαύρος ιγκνιβρίτης! Μόνο που δυστυχώς, με το πέρασμα των χρόνων άρχισε να μαδάει! Παντού το βλέπουμε στον καιρό μας αυτό το ξέφτισμα, που τότε δεν το ήξεραν, αλλιώς θα έβαζαν την ροζ πέτρα! Εκεί που έχει και η εκκλησιά το εξάλφα, το σημάδι των μαστόρων, το φυλαχτό που συνήθιζαν να λαξεύουν οι μαστόροι των ισναφιών, μαζί με το πεντάλφα, σε τόσες εκκλησιές, σπίτια και βρύσες! Οι δύο βρύσες του χωριού από την ίδια πέτρα είναι φτιαγμένες. Μια στην ρίζα του μεγάλου αρχοντικού και η άλλη, στην αγορά, απέναντι από το καφενείο! Που είχε πριν ένα λιόμυλο! Αυτή η βρύση έχει μια επιγραφή, του 1789 (1240), όμως δεν ανήκει σ’ αυτήν, αλλά στο παλιό τζαμί, παρ’ όλο που πάντα οι Τούρκοι ήταν λίγοι. Είχαν και ένα σχολείο! Αλλά αυτά είναι γραμμένα! Είπαμε πως θα βρούμε αυτά που χάνονται και ανήκουν στην πολύτιμη μνήμη του κάθε ανθρώπου! Ήδη έχουν φύγει αμέτρητοι άνθρωποι, πολύτιμοι στην Δημόσια Ιστορία!

 

* 1. Περπατώντας τη Λέσβο - 2 Εμπρός Βόρειος Άξονας. Έρευνα μαζί με Μάκη Παυλέλλη!

Στο χωριό 

Ερειπώθηκε το Αρρένων 

…και κρατιέται το Παρθεναγωγείο

 

Αυτή η μαύρη πέτρα 

…σε αρχοντόσπιτα 

…και βρύσες 

…έβγαινε στο νότιο ακρωτήρι 

…αλλά μαδάει, ενώ η κόκκινη με το εξάλφα κρατά 

…όπως διαλύονται και οι καπνοδόχοι 

Στο χωριό με τα δύο καφενεία

 

 

Τετάρτη, 07 Μαρτίου 2018 16:40

Στα Μυστεγνά

Τα Μυστεγνά το 1548 έχουν 43 σπίτια και πληρώνουν φόρο 8.702 άσπρα. Όπως συμβαίνει αυτή την εποχή, πρώτα έρχονται τα σιτηρά, με 2.000 Α, μετά ο μούστος από τα σταφύλια με 804 Α και τρίτη η ελιά με 594 και το λάδι με 531 Α (Καμπουρίδης σελ.481). Τώρα απλώνεται ο ελαιώνας που καλύπτει τους λόφους και λειτουργούν δύο ελαιοτριβεία!

Η Κακοπετριά είναι μια περιοχή ανάμεσα στον κάμπο της Θερμής και την ρεματιά με το μοναστηράκι των Αγίων Ακινδύνων! Όλοι γνωρίζουμε τον ασβεστολιθικό λόφο, δίπλα στο δρόμο, πριν το Πεταλίδι. Με ένα λατομείο που έβγαζε ασβεστόλιθο! Στην κορυφή αυτού του λόφου βρίσκεται ο Αϊ Λιας, ένα μικρό εξωκλήσι, που χτίστηκε στην θέση ενός αστέγαστου ιερού. Από εδώ όλα τα ανατολικά παράλια εποπτεύονται άνετα, καθώς και η ρεματιά του Τενέγια. Πραγματικά την βροχερή μέρα που ανεβήκαμε χορτάσαμε την απέραντη ομορφιά του γκρίζου! Όμως φαίνεται ότι στην θέση τούτη υπήρχε παλαιό κτίσμα, ίσως ιερό (λείπουν τα μέλη) αφού η άφθονη κεραμική, από κεραμίδια στέγης και από πολλών ειδών αγγεία, μας οδηγεί στην υστερορωμαική εποχή.

Η περιοχή χαρακτηρίζεται γεωλογικά για την ύπαρξη σχιστόλιθων, κύρια πράσινων και έτσι στην κορυφή αυτό το υπόστρωμα, σαν μακρόστενα κομμάτια πολλών χρωμάτων, γεμίζει τον τόπο και τα γύρω σέτια παρουσιάζουν μια ιδιαίτερη εικόνα. Ορισμένα έχουν το σχήμα βελονών!

Η Κακοπετριά, στην οποία ανεβαίνει κανείς μετά τον Αϊ Γιώργη, είναι ένας απέραντος, ορεινός ελαιώνας, με αυτόν το σχιστόλιθο παντού!

Αναφέρεται ότι εδώ, στην Ρωμαϊκή εποχή, εξορυσσόταν το Λευκό μάρμαρο που χρησιμοποιήθηκε στο ιερό της Θερμίας Άρτεμης! Βέβαια δεν υπάρχει τώρα τίποτα, εκτός από τον γκρίζο ασβεστόλιθο του λατομείου, στον δρόμο.

 

*Το Οδοιπορικό Β΄, θα συμπεριλάβει τόπους από νέα έρευνα, μετά τα βιβλία «Περπατώντας τη Λέσβο» (1992) και το μακρόχρονο Οδοιπορικό στην Εφ. «Εμπρός», που τέλειωσε με το Οδοιπορικό στην Μικρά Ασία.

** Η έρευνα έγινε με τον Μάκη Παυλέλλη!

 

Ο Αϊ Λιας

Στην Κακοπετριά 

…επάνω σε παλιό κτίσμα 

…με άφθονη κεραμική 

…ίσως Υστερωμαϊκή 

…με σχιστόλιθους 

…στα σέτια 

Η ακτή απλώνεται 

…μέχρι που φθάνει το βλέμμα 

Και υπέροχα «ντάμια» στον ελαιώνα

Τετάρτη, 21 Φεβρουαρίου 2018 13:18

Γύρω από την Ακρόπολη

Στην κορυφή του βράχου, στην Ακρόπολη, μετά την κύρια είσοδο, υπήρχαν το Ηρώο των Ατταλιδών, το Ιερό της Αθηνάς Πολιάδος, η Βιβλιοθήκη, τα ανάκτορα του Ευμένη και του Αττάλου, στρατώνες, οπλοστάσιο, σπίτια αξιωματούχων, ο ναός του Διονύσου, ο βωμός του Δία και η Άνω Αγορά. Εδώ υπάρχει, στην δυτική απόκρημνη πλευρά, το Θέατρο, του 3ου ή πρώιμου ή 2ου π.Χ. αιώνα. Στηρίζεται επάνω στον βράχο, χωρούσε 10.000 θεατές σε 80 κερκίδες με τρία διαζώματα και ύψος 38 μ.! Όλο από τον τοπικό ανδεσίτη, εκτός από τον μαρμάρινο βασιλικό θρόνο. Μπροστά του υπήρχε μακρόστενη πλατεία 250 μ.. Στην δωρική στοά φυλάσσονταν τα τμήματα της ξύλινης φορητής σκηνής που αποσύρονταν και ήταν εύκολη η πρόσβαση στον γειτονικό ναό του Διονύσου. Αυτό που φαίνεται από παντού, εκτός από το θέατρο, είναι το Τραϊάνειο, χτισμένο από τον διάδοχο του, Αδριανό (117-138 μ.Χ.). Ο ναός, σε υπαίθριο χώρο, 68Χ58 μ., στηρίζεται σε σύστημα τόξων στον βράχο, ύψους 23 μ.. Είναι υπόγειος χώρος και επισκέψιμος. Στην πλατεία υπήρχε ο περίπτερος κορινθιακού ρυθμού, ναός, με 6 κίονες Χ 9, σε ψηλό άνδηρο. Βρέθηκαν τμήματα κολοσσιαίων αγαλμάτων και των δύο αυτοκρατόρων, και αυτά κλεμμένα στο Βερολίνο. Εδώ υπήρχαν ελληνιστικές οικίες και καταστήματα. Πιο κάτω, γύρω από τον δρόμο προς την ακρόπολη, υπήρχε η Μέση πόλη, με το ιερό της Δήμητρας (τέλος του 1ου π.Χ. αι. με περγαμηνά κιονόκρανα από ανδεσίτη), το ιερό της Ήρας, το Άνω (άθληση ανδρών με λουτρά που διατηρούνται υπέροχα) το Μεσαίο (των εφήβων) και το Κάτω Γυμνάσιο. Επίσης το σπίτι του Αττάλου και πιο κάτω η Κάτω Αγορά, αφιερωμένη στο εμπόριο. Τώρα στεγάζει τις αποθήκες της Γερμανικής Αρχαιολογικής Σχολής. Στην αγορά έχει αναστηλωθεί υπέροχη κρήνη και έχει βρεθεί μαρμάρινη ερμαϊκή στήλη (μουσείο Κων/πολης) αντίγραφο του γλύπτη Αλκαμένη, του 5ου π.Χ. αι. που ίσως κοσμούσε το σπίτι του Αττάλου.

* Μ’ αυτή την περιγραφή τελειώνω το Οδοιπορικό στην υπέροχη αντικρινή παραλία, την γεμάτη από φυσική ομορφιά και ζωντανά χνάρια αμέτρητων πολιτισμών!!! Κύρια όμως με σκορπισμένη παντού την ελληνική γραφή, τα υπέροχα θέατρα, την αύρα των φιλοσόφων. Μια ιστορία που γέννησε το Βυζάντιο και πολύ αργά την οθωμανική παρουσία, με την ιδιαίτερη τέχνη, την φερμένη γλώσσα και την δανεική από τους Άραβες, γραφή! Αυτό το σημερινό κράτος, το φερμένο εκεί, πρέπει να σεβαστεί το θεογάλαζο, αιώνιο Αιγαίο και τους πολιτισμούς του! Δυστυχώς σ’ αυτή την συγκυρία αυτό δεν συμβαίνει, για ακόμα μια φορά! Πρέπει να μην ξεχνάμε, πως το Αιγαίο θα υπάρχει, άσχετα ποιοι θα είναι οι ναύτες στα πλοία του.

Παντού κτίσματα

Η Άνω Αγορά

Ο ναός του Διονύσου

…με ωραίο διάκοσμο

Το μοναδικό κατακόρυφο

…θέατρο

…και στην κορυφή

…το Τραϊάνειο

…με τον γλυπτό του διάκοσμο

…αλλά και βυζαντινά ευρήματα στον λόφο

 

Τετάρτη, 14 Φεβρουαρίου 2018 17:19

Ακρόπολη της Περγάμου

Τον 19ο αι η Γερμανική Αρχαιολογική Υπηρεσία άρχισε τις ανασκαφές στην ακρόπολη της Περγάμου. Έτσι στήθηκε στο μουσείο του Βερολίνου, ολόκληρος ο Βωμός του Δία, ενώ επί τόπου παραμένει η βάση του ,να ατενίζει αδειανή την σημερινή πόλη της Περγάμου-όπως ακριβώς και ο Παρθενώνας, χωρίς την ζωφόρο του! Στο ίδιο μουσείο έστησαν και το διώροφο πρόπυλο του ιερού της Αθηνάς Πολιάδος Νικηφόρου. Μετά τις νίκες του στην Βιθυνία και στον Πόντο ,ο Ευμένης Β (197-157 πχ) και την καθιέρωση των Νικηφορίων, ισοπέδωσε μια πλατεία 65Χ77 μ και έχτισε ένα μνημείο προς τιμήν του Δία και της Αθηνάς, σχήματος Π σε υψηλό,6 μέτρων βάθρο, με πλατιά σκάλα 20 μ. Στην κορυφή υπήρχε κιονοστοιχία και διακοσμήθηκε από πληθώρα ολόγλυφων και ανάγλυφων παραστάσεων, το καλύτερα σωζόμενο γλυπτό σύνολο της Ελληνιστικής περιόδου.* Ολόκληρος από μάρμαρο, με διαστάσεις 36,44Χ34,20 μ , περιείχε εσωτερική αυλή ,όπου γινόταν οι θυσίες. Παρατηρείται ένα ευρύ φάσμα τελετουργικών παραστάσεων, με υπέροχη απόδοση της κίνησης, της πλαστικότητας του ανθρωπίνου σώματος και της έντασης της έκφρασης στα πρόσωπα των παραστάσεων! Η ζωή του Τήλεφου, μάχη ανάμεσα στους γνωστούς θεούς και στους γίγαντες χαρακτηρίζουν την σχολή γλυπτικής της Περγάμου, μια τεχνοτροπία που ονομάστηκε «Ελληνιστικό μπαρόκ». Σίγουρα αποτελούσε ένα επιβλητικό κτίσμα, ίσως το πιο εντυπωσιακά φορτωμένο με την τέχνη της μαρμαρογλυπτικής, από όλα τα κτήρια της Ακρόπολης. Φαντάζομαι την εντύπωση που προκαλούσε στον επισκέπτη της εποχής, εκεί στον βράχο, με φόντο το Μικρασιατικό τοπίο, κάτι που σίγουρα χάνει, στεγασμένο μίλια μακριά από το φυσικό φως της Ανατολής. Το ίδιο και τα «μάρμαρα» που «ζουν ορφανά» μακριά από τον διάφανο ουρανό της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, που τα γέννησε!

*Στοιχεία από το βιβλίο «Παράλια της Μικράς Ασίας»Αρχαιολογικός Άτλας Explorer 2005,σελ 94

Στην αρχαία ακρόπολη

στα τέλη του 19ου αι

σήκωσαν οι Γερμανοί

και έστησαν στο Βερολίνο

τον περίφημο βωμό της Περγάμου

ολομάρμαρο

με υπέροχο γλυπτό διάκοσμο

της Σχολής της Περγάμου

το Ελληνιστικό Μπαρόκ!

Μαζί έστησαν και το πρόπυλο της Αθηνάς Πολιάδος του βράχου. 

Τετάρτη, 07 Φεβρουαρίου 2018 15:34

Τα αρχαία Ασκληπιεία

Η ολιστική Ιατρική των Αρχαίων Ασκληπιείων συνδύαζε την έως τότε γνωστή «ιατρική εμπειρία» ενισχυμένη με τις πρακτικές της ψυχοσωματικής επέμβασης του Ιερατείου! Εργαλεία ιατρικά, βοτανικές γνώσεις, λουτρά ιαματικά αποτελούσαν το πρώτο μέρος της Ιπποκράτειου ή της Γαληνικής τακτικής! Το δεύτερο μέρος όμως ήταν ανεπτυγμένο κτηριακά και «τεχνικά» με πολλές κρυφές αρχιτεκτονικές καινοτομίες. Αυτό το δεύτερο μέρος της θεραπείας, στην πραγματικότητα δεν άλλαξε και τώρα ακόμα. Διάβαζαν στην βιβλιοθήκη του τεμένους, έκαναν περιπάτους συζητώντας ή και σπουδάζοντας, αλλά παρακολουθούσαν (ή και έπαιζαν;) και θεατρικές παραστάσεις, στο μεγάλο Ρωμαϊκό θέατρο του Ασκληπιείου, πίσω από την καλοδιατηρημένη βορινή στοά. Του 2ου μ.Χ. αι. είχε θέσεις για 3.500 θεατές και διέθετε μια τριώροφη ορχήστρα με υπέροχο γλυπτό διάκοσμο. Έπιναν και το νερό της αρχαίας ιεράς πηγής, που θεωρείται και τώρα «ιαματικό». Ίσως να προσκυνούσαν και τα παλαιότερα ιερά του τεμένους, τα Ελληνιστικά, αφιερωμένα στον Ασκληπιό Σωτήρα (αυτόν που έφεραν από την Επίδαυρο), το Απόλλωνα Καλλίτεκνο ( σε σχέση με την απόκτηση παιδιών) και την Υγεία!

Έτσι, όπως και σ’ όλα τα Ιερά Κέντρα, οι επισκέπτες, οι προσκυνητές, οι ασθενείς, λάμβαναν μέρος και σε αγώνες που χορηγούσαν τα έξοδά τους, όπως σε τόσα μέρη της εποχής (Βουφόνια Αθηνών, Θερμία Άρτεμις, Απόλλωνας Ερέσιος, Μέσσα και τώρα τα «σύγχρονα Βουφόνια», που κατάντησε ένα αλλοπρόσαλλο φολκλόρ. Ανάμεσά τους οι Αγωνοθέτες, αλλά και ο Κλαύδιος Απολλοδώρου, ο Γυμνασίαρχος! Οι τελευταίοι είχαν και τα καθήκοντα της μόρφωσης των νέων, τον έλεγχο της διδακτέας ύλης! Οι Γυμνασίαρχοι της Μυτιλήνης έδιωξαν τον Επίκουρο από την πόλη. Ίσως γιατί η φιλοσοφική του σχολή δίδασκε «καινά δαιμόνια»! 

Μπροστά στο θέατρο του Ασκληπιείου…

…τα επιστύλια της βορινής στοάς…

…με ελληνικές επιγραφές…

…και υπέροχο…

…ανάγλυφο διάκοσμο...

…παντού μάρμαρα με ελληνικά κείμενα…

…ανάμεσά τους και ο Γυμνασίαρχος Κλαύδιος Απολλοδώρου

…η ιερή πηγή…

…και τα παλιά Ιερά

…όλα στο τέμενος.

Τετάρτη, 31 Ιανουαρίου 2018 15:03

Το Ιερό του Ασκληπιού

 

Αυτός ο ορθογώνιος χώρος του τεμένους του Ασκληπιού, 102Χ140 μ., όπως ακριβώς και του μεταγενέστερου Σεράπειου, περιβαλλόταν από στοές με ιωνικές κιονοστοιχίες στην βορινή, δυτική και νότια πλευρά. Ιδρύθηκε πολύ πριν, τον 4ο π.Χ. αι. από τον Αρχία, που θεραπεύτηκε «από θαύμα» στην Επίδαυρο και σκέφτηκε το κέρδος της πόλης φέρνοντας τον θεό! Ο Ευμένης ο Β΄, το επέκτεινε (197-160 π.Χ.), αυτό όμως που βλέπουμε σήμερα ανήκει στην μεγάλη του ακμή των Ρωμαϊκών Χρόνων και κύρια του Αδριανού (2ος μ.Χ. αι.). Από την Ιερά Οδό έμπαινε ο προσκυνητής στο Πρόπυλο, έργο του Περγαμηνού φιλοσόφου Κλαύδιου Χάρακος (146 μ.Χ.) με διακόσμηση κορινθιακού ρυθμού. Δίπλα του υπήρχε η βιβλιοθήκη του Ιερού με ένα κολοσσιαίο άγαλμα του Αδριανού που κατασχέθηκε στο Βερολίνο. Νότια του, ο Κούσπιος Πακτουμήιος Ρουφίνος κατασκεύασε το 140 μ.Χ. το Ιερό του Ασκληπιού, ένα κυκλικό (περίκεντρο) κτήριο με πρόπυλο κορινθιακού ρυθμού και θόλο, που είχε στην κορυφή του οπαίο, όπως μετά από 20 χρόνια, στο Πάνθεο της Ρώμης. Μέσα του υπήρχε το άγαλμα του Ασκληπιού και των άλλων θεραπευτών θεών. Σώζεται μόνο η μαρμάρινη του βάση και εντυπωσιακά μέλη από τον διάκοσμο του. Το εντυπωσιακό όμως κτήριο, που σώζεται σε καλή κατάσταση (κυρίως το υπόγειο των θεραπευτών ιερέων) και δείχνει την δομή των επιβλητικών αυτών κατασκευών που στήριζαν στην αρχαιότητα την φιλοσοφία και την πρακτική της «ιερής» κάστας της εξουσίας, βρίσκεται νοτιότερα του Ιερού. Είναι το Θεραπευτήριο, ένα εντυπωσιακό κυκλικό κτήριο με ισόγειο και υπόγειο. Τεράστιοι λαξευμένοι λίθοι, στοές, καμάρες, τούβλα, ανδεσίτης, πλακόστρωση και σίγουρα παντού νερό και σκοτάδι, δημιουργούσαν τον ανάλογο «ιερό τρόμο» του ασθενή, που αφού είχε δεχτεί την πόση του ιερού ύδατος, είχε «μισοναρκωθεί» στο εγκοιμητήριο, τον οδηγούσαν από μια υπόγεια στοά, μήκους 80 μέτρων, πλακόστρωτη, με φωταγωγούς και καραροσκεπή, στο μέσον του θεραπευτηρίου! Αυτή η στοά, o Cryptoporticus, υπέροχο έργο (όπως και οι σήραγγες του Σεληνούντα), που υπάρχει και είναι από τα αξιοθέατα του Τεμένους. Γιατί μέσα στην αυλή υπήρχαν αρκετά κτίσματα, τα εγκοιμητήρια, δεξαμενές, ιερές κρήνες καθαρμών, η ιερή πηγή, η αίθουσα συγκεντρώσεων και χώροι υπαίθριων τελετών. Έτσι στο βάθρο «ΘΕΟΙΣ/ ΤΟΙΣ ΠΑΝΤΑΧ…/Ο ΙΕΡΕΥΣ/ΑΣΚΛΗΠΙΑΔ[ΗΣ]» αφιερώνει στους Θεούς την Ιερή του Τέχνη. Εκεί, στην ΝΔ πλευρά του περίβολου, τα αφοδευτήρια, επενδυμένα με πολύχρωμο μάρμαρο, είχαν «βεσπασιανές γυναικών και ανδρών»! Αυτό όμως που εντυπωσιάζει και αποτελεί και το συμπλήρωμα του χώρου είναι το Θέατρο, ένα από τα τρία της Περγάμου.

 

 

 

Στο Τέμενος

 

Το κυκλικό ιερό του Ασκληπιού

 

…με το κορινθιακό πρόπυλο

 

Οι ασθενείς χάνονταν

 

…στον Cryptoporticus

 

…για το υπόγειο του θεραπευτηρίου

 

…του εντυπωσιακού κυκλικού κτηρίου

 

…με την εντυπωσιακή αρχιτεκτονική

 

Βωμοί με το ιερό φίδι

 

…και βάθρα με ελληνικές επιγραφές, παντού

 

 

 

 

Τετάρτη, 24 Ιανουαρίου 2018 11:30

Στο Ασκληπιείο της Περγάμου

 

«Aesculapius erat deus medicine et eloquentiae». O Γαληνός, ο γιατρός του 2ου μ.Χ. αιώνα γεννήθηκε εδώ, σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Ασκληπιείου (στον ανατόμο Σάτυρο), μετά όμως έφυγε, γύρισε τον γνωστό κόσμο (Σμύρνη, Αλεξάνδρεια, Κόρινθο, Παλαιστίνη, Φοινίκη) και γύρισε 28 χρονών να υπηρετήσει σαν γιατρός στους μονομάχους του Ρωμαϊκού Αμφιθέατρου. Από εκεί και πέρα διέπρεψε σαν «επιστήμονας γιατρός» στην Ρώμη, όπου πέθανε το 199 μ.Χ, αφού ο Μάρκος Αυρήλιος έστησε το άγαλμά του δίπλα στο δικό του, με την αναγραφή «Ενδοξότατος Γαληνός Αυτοκράτωρ Ιατρών»!

Στο Ασκληπιείο λοιπόν, παρά την Ιατρική σχολή, το ιερατείο είχε τον τελευταίο λόγο στη θεραπεία των ασθενών που συνέρρεαν από παντού, με βοτανοθεραπεία, λουτρά, πόση ιερού νερού, άσκηση, διάβασμα, θέατρο και άφθονη υποβολή με εγκοίμηση στα άδυτα του θεραπευτηρίου. Δεν είχε θέση η Ιατρική του Γαληνού που έβλαπτε τα κέρδη του Ασκληπιείου και έτσι επιστρατεύτηκε ο σοφιστής Αέλιος Αριστείδης, που επί 13 χρόνια ενδημούσε θεραπευόμενος εκεί, να στηρίξει τη θεία θεραπεία, τα συμφέροντα του ιδρύματος. Η ιερή οδός, η Via Vecta,ξεκινούσε από την Ακρόπολη και μετά από 1 χιλ. κατέληγε στο Πρόπυλο του Ιερού Τεμένους. Ήταν πλακόστρωτη και στα αυτοκρατορικά χρόνια είχε στοές στα πλάγια, με Ιωνική κιονοστοιχία που οδηγούσε στα καταστήματα, που σίγουρα πουλούσαν και αφιερώματα προς τον Θεό! Ένα μόνιμο πανηγύρι! Τώρα σώζεται στη βορινή πλευρά της οδού μια κρήνη και στην νότια ένα κυκλικό Ηρώο, ίσως προς τιμήν της Αύγης και του Τήλεφου, κατασκευασμένο επί Αυγούστου (27-14 μ.Χ.).

Είναι καταπληκτικός και συγκινητικός ο αριθμός των ελληνικών επιγραφών, παντού στα αρχιτεκτονικά μέλη του Τεμένους! Από κάτι τιμητικά βάθρα που θυμίζουν το Ιερό της Θερμίας Αρτέμιδος μαθαίνουμε ότι και εδώ τελούνταν αγώνες, αφού αναφέρονται οι αγωνοθέτες, που σίγουρα χάριζαν ζώα και χρυσίο στο ιερατείο!

«Η ΒΟΥΛΉ ΚΑΙ Ο ΔΗΜΟΣ/ΕΤΙΜΗΣΕΝ/ΣΕ ΚΛΑΥΔΙΟΝ ΣΙΛΙΑΝΟΝ/ΑΙΣΙΜΟΝ ΚΛΑΥΔΙΟΥ /ΑΙΣΙΜΟΥ ΥΙΟΝ/ΑΓΩΝΟΘΕΤΗΣ ΑΝΤΑΥΤΟΥ/ΣΩΤΗΡΟΣ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ/ΚΑΛΩΣ ΕΚ ΤΩΝ ΙΛΙΩΝ» μία από τις πολλές που είδα! Και ακόμα μια: «ΑΓΑΘΗΙ ΤΥΧΗΙ/ΚΛ-ΠΕΙΣ ΣΩΝΕΙΝ ΟΣ Δ- ΦΙ/ ΛΟΣ Ο ΑΓΩΝΟΘΕΤΗΣ ΤΟΥ/ΣΩΤΗΡΟΣ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ/ΕΤΙΜΗΣΕΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΝ/ΙΕΡΟΝ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΑΣΚΛΗ/ΠΙΟΥ ΠΥΘΙΚΟΝ ΑΥΛΗΤΗΝ/ΝΙΚΗΣΑΝΤΑ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ/

ΣΕΒΑΣΤΑ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΑ/ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΝΕΩΚΟΡΟΥ ΥΙΟ». Ο γιος λοιπόν του Αλεξάνδρου Νεωκόρου, ο Αλέξανδρος, τιμάται γιατί κέρδιζε στα Πύθια, όπου έπαιζε αυλό, στα μεγάλα Ασκληπιεία, και τόσα άλλα (!) που θα δούμε στη συνέχεια!

 

Στον θεό Ασκληπιό της Περγάμου…

 

…σπούδασε Ιατρική ο Γαληνός…

 

…στο μεγάλο Ασκληπιείο της πόλης…

 

…στο οποίο οδηγούσε η Via Vesta…

 

…πλακόστρωτη, με κιονοστοιχία και μαγαζιά…

 

…μια κρήνη…

 

…και ένα Ηρώο.

 

Παντού βάθρα…

 

…ελληνικών επιγραφών…

 

…και το τσιμέντο κάποιας αναστήλωσης.

 

Τετάρτη, 17 Ιανουαρίου 2018 14:17

Η ιστορία της Περγάμου

 

 

«Έχει δε τινα ηγεμονίαν προς τους τόπους τούτους, το Πέργαμον, επιφανής πόλις και πολύν συνευτυχήσασα χρόνον τοις Ατταλικοίς βασιλεύσει….» αρχίζει ο Στράβωνας (4.1) και μιλά για τον Φιλέταιρο, που έμενε στην πόλη, θησαυροφύλακας του Λυσίμαχου της Θράκης, με ένα ποσό «ενακισχιλίων ταλάντων». Μετά τον θάνατο του Λυσίμαχου (282 π.Χ.) αρχίζει η ιστορία των Ατταλιδών της Περγάμου, γραμμένη παντού. Ο Ευμένης ο Α΄ (263-241 π.Χ.), ο Άτταλος ο Α΄, ο Σωτήρ (241-197 π.Χ.) που κατατρόπωσε τους Γαλάτες), ο Ευμένης ο Β΄ (197-160 π.Χ.), ο Άτταλος ο Β΄, ο Φιλάδελφος (159-138 π.Χ.) και ο Άτταλος ο Γ΄ (138-133 π.Χ.) που παρέδωσε το βασίλειο της Περγάμου με διαθήκη στους Ρωμαίους! Μετά την κατάπνιξη της επανάστασης του Αριστόνικου το 128 π.Χ. η Ρωμαϊκή κυριαρχία είναι απόλυτη και συνεχίζεται η λαμπρή της πορεία, με μια μεγάλη επέκταση έξω από την ακρόπολη.

Σ’ αυτήν την Ακρόπολη, με τον περίφημο Βωμό του Διός, που τώρα βρίσκεται αναστηλωμένος στο Βερολίνο, την περίφημη βιβλιοθήκη (Ευμένης ο Β΄), τα Γυμνάσια, τους ναούς, τα παλάτια, από τον 3ο π.Χ. αιώνα υπήρχε το αρχαιότερο τέμενος της πόλης, της Αθηνάς Πολιάδος της Νικηφόρου, με ναό δωρικού ρυθμού, με 10 και 6 κίονες στις πλευρές (28), από τον τοπικό ανδεσίτη, με διώροφες δωρικές στοές γύρω και το κολοσσιαίο άγαλμα της θεάς στο τέμενος, απομίμηση του Φειδία του Παρθενώνα. Το διώροφο πρόπυλο και το ακρωτηριασμένο άγαλμα το κατέχει το Βερολίνο. Στην προστάτιδα των επιστημών, θεά, ήταν αφιερωμένη η Βιβλιοθήκη, που βρισκόταν στην ΒΑ γωνία του τεμένους.

Αμέτρητα νομίσματα της πόλης είχαν στη μια τους όψη τη θεά με την περικεφαλαία της, πολιούχο, όπως σε τόσες πόλεις της Μικράς Ασίας, μαζί με τον Απόλλωνα Σμινθέα! Η οικονομική ακμή της πόλης επέβαλλε και σαν εμπορικό νόμισμα τον αργυρό κιστοφόρο, με τη μυστική βακχική κίστη, το φίδι και το στεφάνι του κισσού και την φαρέτρα ή το τόξο με τα φίδια και τον κισσό, στην άλλη όψη!

Επί Ατταλιδών έγραφε το όνομα της πόλης, ενώ η Ρώμη έβαλε τον εκάστοτε ανθύπατο διοικητή! Και τον Ηρακλή σε χρυσό στατήρα, τον Ευμένη, τον Άτταλο, τον Φιλέταιρο (στην πίσω όψη) σκόρπισε παντού η μεγάλη Ελληνιστική και μετά Ρωμαϊκή Πέργαμος! Γέμισαν μοναδικά αρχιτεκτονικά μνημεία την πόλη τους και μακρινά αφιερώματα παντού, μάζεψαν ό,τι μπορούσαν από την γραπτή σοφία του κόσμου, κατασκευάζοντας και τη δερμάτινη περγαμηνή, δέχτηκαν στην τεράστια πλουτοφόρο επιχείρηση του Ασκληπιείου χιλιάδες απελπισμένους ικέτες! Ο Γαληνός, όπως θα δούμε, έζησε και γιάτρεψε για λίγο εδώ! Η Επιστήμη του ήταν ενάντια στο θεϊκό δικαίωμα των ιερέων, σαν μόνων θεραπευτών.

 

 

Η λαμπρή πόλη…

 

…με την ακρόπολη στα 300 μέτρα…

 

…με την βιβλιοθήκη και το τέμενος επάνω από το θέατρο…

 

…της Θεάς της σοφίας…

 

…πολιούχου ,νικηφόρου…

 

…κόρης του Δία, Αθηνάς.

 

Ο Άτταλος και ο Φιλέταιρος…

 

…και ο αργυρός Κιστοφόρος…

 

…κόπηκαν στην πόλη…

 

…με τα τρία θέατρα και το αμφιθέατρο της «φρικτής μνήμης».

 

Τετάρτη, 10 Ιανουαρίου 2018 13:42

Στη ρωμαϊκή Πέργαμο

 

 

Η Ρωμαϊκή λοιπόν Πέργαμος, κάτω από την ακρόπολη των Ατταλιδών! Μετά το Σεράπειο, το Ρωμαϊκό Θέατρο, Αμφιθέατρο και Στάδιο με ενδιαφέρει το Ασκληπιείο, με την ενδιαφέρουσα πορεία του, στους λόφους, στα ΝΔ της ακρόπολης! Όμως ορισμένες λεπτομέρειες τις θεωρώ αξιοσημείωτες και θα τις παραθέσω. Στην σειρά των μαγαζιών με τα χαλιά, απέναντι από το Σεράπειο, υπήρχε ένα γκρεμισμένο μαγαζί, με αρχαία μέλη σκόρπια και τον ιδιοκτήτη πρόθυμο για… παζάρι!!! Μου τράβηξε όμως την προσοχή, ένα εντοιχισμένο, μαρμάρινο κυλινδρικό, τιμητικό βάθρο, με μια επιγραφή των Ρωμαϊκών χρόνων (ονόματα, τύποι γραμμάτων), μάλλον ανέκδοτη! Στην κυρτή του λοιπόν επιφάνεια που φαινόταν, έγραφε:

.ΠΑΡΗΣ.ΑΝ…ΩΜ…………..

ΥΙΟΣ/ΚΑΜΠΤΩΝ..ΑΙΟΣ……

.OΣ/BAΣΣOS/ΓAIOS/ΦOYΡIOΣ/AYΛE…….

.ΛHΣ/ΓAIOΣ/A..AΡIOΣ./ΓAIOY/YIOΣ/BAΣΣ(OΣ)….

ΚΡΑΤΗΣ/ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΥ/ΜΟΣΧΟΣ…

ΑΣΚΛΗΠΙΑΔΟΥ/ΕΥΚΛΗΣ/ΕΥΚΛΕΟΥΣ/…

.ΔΙΚΟΣ/ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΥ/ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ/ΔΙΟ(ΝΥΣΙΟΥ;)….

ΕΠΙΜΕΛΗΘΕΝΤΟΣ /ΤΗΣ/ΣΕΠΤ(ΗΣ;)…..

ΓΑΙΟΥ/ΟΥΙΨΑΝΙΟΥ/ΠΟΡΦΥΡΙΩΝΟΣ…

Πολλά ονόματα που τιμά ίσως η πόλη. Όπως ο Βάσσος Γάιος Φούριος, ο Κράτης Απολλωνίου Μόσχος, ο Αριστοβούλου Διονύσιος κ.ά. Και ένας γιατρός (Ασκληπιάδης) ανάμεσά τους!

Μια επίσης ακουμπισμένη στήλη μέσα στον χώρο του Τεμένους, ανήκει στο Εβραϊκό κοιμητήριο! Αμέτρητα κομμάτια, πολλών ανθρώπων, το ένα κοντά στο άλλο, αλλά σε απόσταση αιώνων πολλές φορές.

Κάτι το οποίο δεν πρέπει να μείνει χωρίς σχολιασμό, είναι ο τύπος του Περγαμηνού κιονόκρανου. Δημιούργημα της τέχνης της Ελληνιστικής πόλης, διαδόθηκε παντού, ένα φοινικόσχημο δημιούργημα, με βαθιά αυλακωτά, σχηματοποιημένα φύλλα (αυλοί). Συνήθως δίζωνα, με τα φύλλα της ακάνθου του Κορινθιακού ρυθμού κάτω (πολλές φορές κάλυπταν στις γωνίες όλο το ύψος). Ο Ευμένης ο Β (197-160 πχ). στόλισε την Στοά του στην Αθήνα με αυτά και ο Άτταλος ο Β ο Φιλάδελφος (159-138 πχ) την εσωτερική κιονοστοιχία της αναστηλωμένης Στοάς του στην Αγορά των Αθηνών, την στεφάνωσε με περγαμηνά κιονόκρανα! Πέρασε και στην Πρωτοχριστιανική ναοδομία! Στη Λέσβο υπάρχουν περγαμηνά κιονόκρανα, που έχω καταγράψει! Στην Παναγιά του Ακλειδιού, στην αυλή υπάρχει ένα, που δεν γνωρίζουμε πού ανήκε! Ένα άλλο, στην Παλαιοχριστιανική του Ταξιάρχη, στην Λουτρόπολη της Θερμής, μάλλον ανήκε στον συγκεκριμένο ναό! Υπέροχες εικόνες χαμένες στην Ιστορία!

 

Σε ένα ερείπιο…

 

…το μαρμάρινο «κολωνάκι»…

 

…με την ανέκδοτη (;) τιμητική επιγραφή…

 

…«υπαίθριο εκθετήριο»…

 

…και παραδίπλα η Εβραϊκή παρουσία.

 

Στο Ασκληπιείο…

 

…το υπέροχο, δίζωνο, Περγαμηνό Κιονόκρανο…

 

…όπως στο Ακλειδιού…

 

…στη Θερμή…

 

…και στη Ρωμαϊκή Αγορά των Αθηνών!

 

Τετάρτη, 03 Ιανουαρίου 2018 15:54

Η Ρωμαϊκή Πέργαμος

 

 

Σίγουρα η Ρωμαϊκή Πέργαμος αφορά και την Ακρόπολη των Ατταλιδών και το Ασκληπιείο, αφού ο Άτταλος ο Γ΄ το 133 π.Χ. με διαθήκη έδωσε κληρονομιά το βασίλειό του στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία! Αυτά βέβαια αφορούν τα μεταγενέστερα γραφόμενα! Εμάς μας αφορούν τώρα, μετά το Σεραπείο, τα μνημεία που σώζονται μέσα στη σημερινή πόλη, πάλαι ποτέ ρωμαϊκή επέκταση έξω από την Ακρόπολη. Έτσι, κάτω από το Ασκληπιείο, στη δυτική μεριά της, υπάρχουν τα δημόσια κτήρια του 2ου μ.Χ. αι. Ξεχωρίζει πανύψηλη, ανάμεσα στους μιναρέδες, μια «πύλη» κατασκευασμένη με τούβλο, γνωστή ως «Βιράν Καπί». Νότια από αυτή, χωρίς να έχει ανασκαφεί, βρίσκεται το Ρωμαϊκό Θέατρο, «μικρασιατικού τύπου», 24.000 θεατών, που θεωρείται έργο του Τραϊανού (98-117 μ.Χ). Βορειότερα, στην ανατολική πλαγιά του λόφου του Μουζάλα, έχει εντοπιστεί το Ρωμαϊκό Στάδιο της πόλης. Το πιο αξιόλογο όμως ήταν το Ρωμαϊκό Αμφιθέατρο. Βρίσκεται σε χαράδρα, πίσω από τον Λόφο του Μουζάλα, επάνω στον παραπόταμο του Σεληνούντα, τον Μιράκ Ντερέ! Αυτό σημαίνει «χαράδρα της θλίψεως»! Γιατί εδώ μαρτύρησαν αρκετοί Χριστιανοί, νεομάρτυρες όπως ο Κάρπος, ο Πάπυλος, η Αγαθονίκη και ο Αγαθόδωρος (250-251 μ.Χ.). Αυτό το κτίσμα, οβάλ σχήματος, είχε είσοδο και έξοδο των νερών του ποταμού, ώστε εκτός από τις θηριομαχίες, τις Μονομαχίες να γίνονται και «ναυμαχίες» με μικρά σκάφη! Υπήρχε ειδική σχολή Μονομάχων, στην οποία γιατρός διετέλεσε και ο περίφημος Γαληνός (129-200 μ.Χ.) που χαρακτήρισε τα αθλήματα αυτά «βαρβαρικά» και όσους τα διδάσκονταν «βαρβάρους και αγροίκους». Το αμφιθέατρο της Περγάμου, του οποίου διατηρούνται σε μεγάλο ύψος αναλημματικοί τοίχοι και οι δίοδοι του νερού, αντιπροσωπεύει έναν κτηριακό τύπο ασυνήθιστο στη Μικρά Ασία (Παράλια της Μικράς Ασίας, Άτλας; Σελ.101). Εδώ, κατά τον Τσολίσο, θανατώθηκαν και αρκετοί Περγαμηνοί κατά την τραγωδία του ’22.

Μέσα στη σύγχρονη πόλη, νότια, σώζονται και οι τύμβοι, λοφίσκοι ταφικοί, που η περιοχή μετρά 12 περίπου! Ο μεγαλύτερος, ο Yigma tepe, περιμέτρου 158 μ. (όπως και τύμβος της Αμφίπολης) φέρει περιμετρικό περίβολο με κλιμακωτά επίπεδα λαξευμένου ανδεσίτη και έχει ύψος 31 μ. Αν και δεν έχουν βρεθεί τάφοι (Dorpfeld 1905 και σύγχρονη έρευνα), οι γαιοδιασκοπήσεις δείχνουν πιθανούς ταφικούς θαλάμους και έτσι θεωρούνται ταφικά μνημεία της οικογένειας των Ατταλιδών. Ο δεύτερος, δίπλα στον δρόμο (Maltepe), μικρότερος, έχει θάλαμο που αποδίδεται σε τάφο της Αύγης, μητέρας του Τήλεφου (ανιστόρητο). Ο τρίτος, ο Travsantepe, είναι ο μικρότερος. Βορειοανατολικά σώζεται τμήμα Ρωμαϊκού υδραγωγείου που έφερνε νερό στην κάτω πόλη!

 

Η Βαράν Ζάπι…

 

…το Ρωμαϊκό Θέατρο και το Αμφιθέατρο…

 

…μες το ποτάμι ανάμεσά του…

 

…με κτήρια που στέκονται ακόμα…

 

…επιβλητικά…

 

…οι τρεις τύμβοι…

 

… ο μεγάλος τύμβος…

 

με περίβολο παρόμοιο του Καστά!

 

Το Ρωμαϊκό υδραγωγείο.

 

Σελίδα 3 από 6
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top