FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018 12:26

Μάρμαρο Κοκότση

Ο κωνικός, τεράστιος βράχος, των 252 μ. δεσπόζει επάνω από τις νότιες, λιόφυτες ακτές και όρμους, το Τάρτι, τα Φαρά, τα Τσίλια, το Τσάφ! Φαίνεται από την Λάρσο, επιβλητικός, ασβεστολιθικός όγκος, με απόκρημνες τις τρεις του πλευρές (Β, Ν και κύρια Δ) και με ομαλή κλίση στην ανατολική του πλευρά! Σ’ αυτή την πλαγιά, από το 1996*, άρχισα να μελετώ ένα προϊστορικό οικισμό, με τις πέτρες των σπιτιών του, να καταλαμβάνουν όλη την ομαλή, ανατολική πλαγιά και την κορυφή επίπεδη, να κλείνεται με λαξευμένους ογκόλιθους, μια μορφή, μικρής ακρόπολης. Η κεραμική άφθονη, από όστρακα χειροποίητων αγγείων, κομμάτια πιθαριών (κύρια νότια της «ακρόπολης») με χαρακτηριστική πλατιά ταινία, λαβές από αγγεία καθημερινής χρήσης (οι γνωστές πεταλόσχημες και λοξές), πόδια τριποδικών χυτρών, λίγους μυλόλιθους και λίθινα εργαλεία (λεπίδες και ξέστρα) από τον χαρακτηριστικό, γαλακτώδη πυριτόλιθο**. Επίσης κελύφη θαλασσινών, για τροφή και κατασκευή διακοσμητικών (το γνωστό στρείδι). Αρκετά κεραμικά από κόκκινο πηλό, ήταν κατασκευασμένα σε τροχό και περασμένα από κόσκινο! Μετά την ανασκαφή στις Χαλατσές, και την αποκάλυψη του μεγάλου Μυκηναϊκού κέντρου, η κεραμική ταυτίστηκε με αρκετές μορφές που αποκαλυφτήκαν στην ανασκαφή, που δείχνουν την πολιτισμική σύνδεση των δύο θέσεων. Αρκετοί πυθμένες αγγείων του οικισμού, ανήκαν στα πασίγνωστα κυάθια***, που κατασκευάζονταν στους κεραμικούς κλιβάνους του παραθαλάσσιου κέντρου. Επίσης, η χαρακτηριστική, δισκοειδής αγνύθα αργαλειού (βρέθηκε κι άλλη σε τοίχο περιβολιού, όπως ο σφραγιδόλιθος, αυτή όμως κοντά στο Βυρσοδεψείο, ίσως στο νότιο άκρο του οικισμού) και τα πιθάρια με την πλατιά ταινία. Ο βράχος του Κοκότση φιλοξενούσε οικισμό της Ύστερης Χαλκοκρατίας, ένα Μυκηναϊκό χωριό, με οχυρωμένη ακρόπολη στην κορυφή. Βέβαια, δεν αποκλείεται προϋπάρχουσα θέση της πρώιμης Χαλκοκρατίας (τα χειροποίητα όστρακα)! Απαιτείται επαναχρονολόγηση για συνύπαρξη και Μυκηναϊκού στρώματος, σε πολλούς από τους Προϊστορικούς οικισμούς του νησιού, με την ύπαρξη των χαρακτηριστικών κεραμικών ευρημάτων (πχ στα Καληώρια Σκουτάρου κα).

Φύσει οχυρός ο Βράχος

δεσπόζει στην περιοχή 

με σπίτια στην ανατολική πλαγιά

και αργασμένους ογκόλιθους

στην «ακρόπολη» της κορφής

αγνύθες και κεραμική

παρόμοια, όπως τα κυάθια, με τις Χαλατσές!

ίσως με πρωιμότερη θέση στον ίδιο βράχο

Πέμπτη, 17 Μαΐου 2018 16:58

Dorcadion triste in Lesvos

Το Dorcadion είναι ένα έντομο κολεόπτερο που ανήκει στην οικογένεια Cerambycidae. Υπάρχουν αρκετά είδη, χωρισμένα σε υποοικογένειες. Το έντομο δεν πετά και έχει τα έλυτρά του ενωμένα. Αυτό έδωσε στα είδη την δυνατότητα να εξελιχθούν σε απομονωμένες περιοχές. Τρέφεται με ρίζες ποωδών και αγρωστωδών φυτών, με κύκλο ενός έτους. Η προνύμφη του ζει στο έδαφος, ενώ το ενήλικο περπατά στο έδαφος. Στην Λέσβο έχουν εντοπιστεί διάφορα είδη, όπως το Megalodorcadion quadrimaculatum nodicorne κα.
Στις 11 Απριλίου 2018, βρήκα σε οικόπεδο του Παππάδου ένα έντομο που αναγνωρίστηκε σαν το είδος Dorcadion (Megalodorcadion) triste, το οποίο θεωρείται ενδημικό της Τουρκίας! (Frivaldszky 1845). Με χαρακτηριστικά του είδους στο γενικό μοντέλο χρώματος ζέβρας, μεγάλες άκανθες στον προθώρακα και στην κνήμη των οπισθίων ποδών. Έτσι είναι η πρώτη αναφορά για εντοπισμό σε άλλη θέση εκτός Τουρκίας και πιστεύω ότι υπήρχε εδώ και δεν είχε εντοπιστεί! Το σκαθάρι το είχα εντοπίσει από το 1965, χωρίς να γνωρίζω το είδος του (συλλογή εντόμων).
This is the first publication of Dorcadion triste, in Lesvos Greece (11/4/18) out of Turkey, in which ,until now, it was endemic.

*Sc.assistant of Environment School Un. of Aegean Mytilene.

Dorcadion triste 

 

Τοποθεσία αναγνώρισης 

Megalodorcadion quadrimaculatum Λιμάνι Παρακοίλων 

Τετάρτη, 16 Μαΐου 2018 18:12

Μυκηναϊκή «Ιερά»*

 

Τα πιο σημαντικά ευρήματα στην περιοχή, βρίσκονται εκεί, στον υπερυψωμένο παραθαλάσσιο χώρο, με τα εξοχικά, στις «Χαλατσές», αφού όλα είναι χτισμένα επάνω σε «μπινιάδες». Μέχρι το 1994, διάσπαρτα στοιχεία, όπως οι δύο οικισμοί της ύστερης Χαλκοκρατίας, στην Θερμή (LAMB 1932 - 35, 1400 - 1200 πΧ) τα Μυκηναϊκά αγγεία, το ξίφος κ.α, οι τρεις τάφοι στα Μάκαρα (cist graves), τα Μυκηναϊκά ευρήματα στα κατώτερα στρώματα της Αιολικής Άντισσας, Πύρρας, Μήθυμνας και Ερεσού, ο πρόσφατος Μυκηναϊκός τάφος στον δρόμο, στα Πηγαδάκια, μιλούσαν, αλλά δεν αποδείκνυαν την μόνιμη Μυκηναϊκή κατοίκηση στο νησί. Το 1994 (έως 2005), σε σωστική ανασκαφή στις Χαλατσές (οικόπεδο Βουσβούνη) άρχισε η αποκάλυψη του μεγάλου παραθαλάσσιου Μυκηναϊκού Κέντρου, σε τρία στρώματα, κάτω από τα μεταγενέστερα ευρήματα. «Τμήμα πολεοδομικά οργανωμένου οικισμού, με τέσσερεις πολύχωρες οικίες, τμήματα πλακόστρωτων δρόμων και δύο κλίβανοι, ο ένας απιόσχημος, μέσα σε πιθανό εργαστήριο». Ειδώλια (Ψ), άγραφη και γραπτή κεραμική, σφοντύλια για το μαλλί, δισκοειδείς αγνύθες των αργαλειών, χρηστικά σκεύη, τριποδικές χύτρες, πιθάρια και τα μικρά «Κυάθια» (Bowls), τα μικρά ποτηράκια του κρασιού, σε μεγάλες ποσότητες. Αυτά που είδε και ο Cook, το 1949, στην όχθη! Τροχήλατη και χειροποίητη κεραμική. Χρονολογήθηκαν από το 1600 - 1200 πΧ! Το 2005, εκατό περίπου μέτρα δυτικότερα, ανασκάπτεται ακόμα ένα Μυκηναϊκό στρώμα, του 1450 πΧ, (οικόπεδο Κουρτεσιώτη). Εδώ έχουμε και οστά από ζώα που έτρωγαν. Έχουμε λοιπόν ένα μεγάλο, παραθαλάσσιο Μυκηναϊκό οικισμό, που εκτείνεται από το Βυρσοδεψείο έως τα Γυάργια (Β - Ν), ενώ δεν είναι γνωστό πόσος χάθηκε στην Θάλασσα και πόσο προχωρούσε στο εσωτερικό (Δ - Α). Η ανεύρεση του σφραγιδολίθου**, σε πλίνθο, ανάμεσα στις δύο θέσεις, μας κάνει να πιστεύουμε στην ύπαρξη κάποιου διοικητικού κέντρου, ίσως στο υψηλότερο, παραθαλάσσιο σημείο. Η ανεύρεση του μεγάλου Κέντρου, που ιδρύθηκε στην αρχή και χάθηκε στο τέλος του Μυκηναϊκού πολιτισμού, δείχνει την συμπαγή κατοίκηση της Λέσβου, κατά την «Ελληνική» περίοδο της «γραμμικής Β» γραφής.

 

*Τα γραφόμενα προέρχονται από την ομιλία της Εφορείας Αρχαιοτήτων στου Ψύρρα, από δημοσίευση της Αρχαιολόγου κας Ρούγγου στο περιοδικό Οβολός τ.8.

**Τον βρήκε ο Βασίλης Κουμαρέλλας, είναι από οφιόλιθο και φέρει Αίγαγρο! Όλα αυτά συμπεριλαμβάνονται στο Ανάτυπο Μυκηναϊκή Λέσβος, που δημοσίευσα στα Αιολικά Χρονικά ,Τόμος ΙΓ, 2011.

 Αρκετά μεγάλος

 ο Μυκηναϊκός οικισμός (Βουσβούνη)

 με ειδώλια

 αγνύθες αργαλειών 

 και τα Κυάθια του κρασιού

 με σφραγιδόλιθους

 έως βαθειά στον κάμπο (Κουρτεσιώτη) 

με οστά ζώων που έτρωγαν!

Τετάρτη, 02 Μαΐου 2018 19:58

Η Προϊστορία στο «Μέτγιου»

Το μικρό Μεσαιωνικό Καστράκι, επάνω σε ένα επιβλητικό, φύσει οχυρό ασβεστολιθικό ύψωμα, βρίσκεται 3 χιλ. δυτικά από το Τάρτι, στην θέση «Μέτγιου», με διέξοδο στην χαράδρα του Ιλεύκου. Τον Αυγ του 2013, η έρευνα εντόπισε όστρακα από χειροποίητα αγγεία, καθώς και από αγγεία τροχού, γκρίζα (Bucchero) που τοποθετούν εδώ επάνω πολύ προγενέστερη εγκατάσταση από το υπάρχον κάστρο. Επιπλέον, ορισμένα τμήματα της οχύρωσης ίσως ανήκουν σ’ αυτή την μακρινή εποχή. Σε σχέση με την Λέσβο έχουμε μια αναφορά του Στέφανου Βυζάντιου που αφορά τον Ελλάνικο: «Μέταον πόλις Λέσβου ην Μετας Τυρρηνός ώκισεν, ως Ελλάνικος». Έτσι μια υπόθεση εργασίας είναι η ύπαρξη μιας οχυρής θέσης των Τυρρηνών, στην απόμακρη αυτή θέση του νησιού, που στήριζε την πειρατική τους δράση στο Αιγαίο. Έτσι, συνδέουμε και αυτή την μοναδική γραμματολογική αναφορά της οχυρής θέσης με το τοπωνύμιο.* Βέβαια όλα αυτά είναι υποθέσεις που ζητάνε επίπονη αρχαιολογική έρευνα! Αποτελούν όμως, μια υπέροχη υπόθεση που σπρώχνει την σκέψη να πετάξει μέσα στο θάμβος των σκοτεινών καιρών. Όπως ανέφερε και ο Γιάννης Κοντής «η έρευνα θα μπορούσε πιθανώς να συνδέσει το τοπωνύμιο Μέτι με την ύπαρξη των Τυρρηνών στην Λέσβο». Η αρχή της έρευνας έδωσε κάποια ευρήματα! Μένει η συνέχεια. Οι Ετρούσκοι, αναφέρονται από το 1600 π.Χ - 400 π.Χ με οχυρωμένες πόλεις, μνημειακούς λαξευτούς τάφους, κεραμική ανάμεσα στην οποία και Bucchero και εξάπλωση ανάμεσα στους ποταμούς Τίβερη και Άρνο. Με ακμή ανάμεσα στο 700 - 500 π.Χ θεωρούνται σαν εισβολείς από την Ανατολή ή και ντόπιας προέλευσης από τον Ιταλικό κορμό. Η πρώτη αποδοχή, τους συνδέει με ευρήματα της Λήμνου, (επιγραφή του πολεμιστή των Καμινίων, επιγραφή σε σφήκα στο υπόστρωμα της Ηφαιστείας στο Ελληνικό πρωτοχαλκιδικό αλφάβητο και μάλλον σε αρχαϊκή Ετρουσκική γλώσσα). Οι Ετρούσκοι, σαν Τυρρηνοί ή Τυρσηνοί από τον 8ο π.Χ αι. θεωρούνται ισχυρή ναυτική δύναμη, που ασκούν πειρατική δράση στο Αιγαίο.

 

Το Ύψωμα του Αϊ-Γιώργη 

στο «Μέτγιου»

με ογκόλιθους

 ίσως πολύ πριν τον Μεσαίωνα 

ίσως των Τυρρηνών ακρόπολη

με την ελιά από τότε

σε λαξευμένα μάρμαρα

3 χιλιόμετρα από το Τάρτι!

*Ανακοίνωση στο «2ο Γεωπολιτικό Συμπόσιο στο Σίγρι», στις 4 - 6 Ιουν. 2015, σε Αγγλική γλώσσα.

 

Βιβλιογραφία:

1.Verlag C. H.Berg. Οι Ετρούσκοι, Μόναχο 1996.

  1. Γιάννης Κοντής: Λέσβος και η Μικρασιατική της περιοχή, Αθήνα 1973.
Πέμπτη, 29 Μαρτίου 2018 17:31

Αστέγαστα Ιερά

Το 1989 πήρα τον δρόμο δυτικά των Μυστεγνών, για να βρω τον Άγιο Μηνά! Στα 2,5 περίπου χιλ, δίπλα στον δρόμο, βρήκα το αστέγαστο ιερό, με σηματοδότη τον τεράστιο Πρίνο. Μια μαρμάρινη πλάκα επάνω σε ένα αρράβδωτο κίονα και η κεραμική από τούβλα, κεραμίδια και πιθάρια ενός παλαιοχριστιανικού ιερού, υπήρχαν εκεί, όπως και τώρα! Μόνο που γέμισε ο τόπος δρόμους, μέσα στον ελαιώνα, και τα γαϊδουράκια φορτώνονται στα αγροτικά. Εκεί δίπλα υπήρχε ένα υπέροχο δείγμα της αγροτικής λιθοτεχνίας ( τοίχοι, σέτια) της περιοχής. Τέχνη που εγγυάται την διάρκεια! Ο δρόμος που έρχεται δυτικά είναι σκαρφαλωμένος στις ανατολικές πλαγιές που τροφοδοτούν τον Τενέγια! Το ιερό βλέπει την ρεματιά του ποταμού της Σκάλας Μυστεγνών. Χαμηλά υπάρχουν συστάδες δένδρων και λεύκες, γύρω από πηγές! Γυρίζοντας προς τα πίσω, αριστερά ένα στενό, οδηγεί σε ένα παλιό τσιφλίκι που όπως μας είπανε το είχανε «Αμερικανοί» (τώρα ανήκει στον κ. Ζειμπέκη). Στην τοποθεσία Χαλίκες! Στην αρχή του στενού, αριστερά υπάρχει το αστέγαστο ιερό, άλλης μια Παναγιούδας! Χωρίς αρχιτεκτονικά μέλη, έχει γύρω του διάσπαρτη την κεραμική! Και μάλιστα από αποθηκευτικά πιθάρια! Ιεροί τόποι,γεμάτοι ερωτήματα! Την είσοδο στο κτήμα χαρακτηρίζουν υπέροχοι βράχοι και επίσης η κορυφή είναι βραχώδης! «Χαλίκα» λοιπόν! Εδώ, στην πλαγιά, επάνω από την πηγή με την βρύση της ρεματιάς, στέκεται με γκρεμισμένη την πρόσοψη και την στέγη, το πυργάκι του κτήματος και το συνεχόμενο κτίσμα (ισόγειο ντάμι) της κουζίνας, (ίσως και κατοικία των εργατών), με τους αεραγωγούς και το τζάκι! Τζάκι είχε και ο επάνω όροφος του πύργου, που μένανε οι ιδιοκτήτες! Και επάνω στην ενδιάμεση πόρτα χαραγμένα τα αρχικά ανθρώπων που πέρασαν από εδώ, σαν υποτακτικοί ή και σαν αφεντικά! ΠΕ 1939, ΕΕΣ 1952, ΑΜ, ΜΑΑ 1951,ΓΚ 1951, ΕΚ. Το καθένα και ένας, που έδωσε κάτι σ’ αυτό το κτήμα! Και τα τούβλα, φτιαγμένα σε κάποιο καμίνι της παραλίας, τούτα χωρίς αρχικά, παρά με μια ορθογώνια σφραγίδα! Στον γυρισμό, με τον σύντροφό του παραφορτωμένο, ένας ντόπιος αγρότης, μας είπε λίγα από αυτή, την, ποιός ξέρει πόσο μεγάλη, παλιά ιστορία. Πάντως όλη παιγμένη γύρω από την ελιά και τα βάσανα της!

Η έρευνα γίνεται με τον Μάκη Παυλέλλη

 

οι τόποι της ελιάς

με την Παναγιούδα

και το πυργάκι της Χαλίκας

με τα χαραγμένα στον χρόνο αρχικά

και ο Άγιος Μηνάς

με τα υπέροχα πέτρινα δίπλα

παντού η ανεμώνη και η χρυσοκίτρινη Γκαγκέα

και το συναπάντημα της πληροφορίας

Τετάρτη, 21 Μαρτίου 2018 19:03

Στα λιθόστρωτα των Μυστεγνών

Αυτή η κόκκινη Μυστεγνιώτικη πέτρα, έχτισε και τον Ανεμόμυλο, που στέκεται μισός, στο νότιο χείλος της Πλάτης, Ανήκε στον Αρμενάκη Σταυράκη και αυτός τον κληροδότησε στα δύο του παιδιά, Στρατή και Χαράλαμπο Σταυράκη! Αυτό το «Αρμενάκης», είτε σαν όνομα, είτε σαν επίθετο*, φανερώνει την άγραφη ιστορία των Αρμενίων στο νησί. Υπάρχει και το τοπωνύμιο «Αρμενάκι» στον Αφάλωνα, μαζί με την Παναγιά την Αρμενοπούλα! Και η επιγραφή στο Ίππειος! Κάποιος λοιπόν πρέπει να τους τοποθετήσει στην ιστορία του νησιού.

Στα τέλη του 19ου αι. από την Θερμή ξεκινούσε ο δρόμος, που μέσω Πηγής και Κώμης, κατέληγε στην Αγ.Παρασκευή. Ο Χάρτης του Kiepert- Koldewey**, του 1886, τον δείχνει, αλλά σημειώνει και ένα λιθόστρωτο που ένωνε τα Μυστεγνά με την Πηγή, βορινά του Τενέγια, μέσα από τα βουνά! Βγαίνοντας από το χωριό, από την κορυφή του, και ακολουθώντας τον δρόμο προς τα μέσα, συναντάμε δεξιά μας το λιθόστρωτο (ένα κομμάτι) και μετά κατηφορίζοντας συναντάμε την Βρύση με τις γούρνες, με το νερό να ‘ρχεται από πηγή. Βρισκόταν επάνω σ’ αυτόν τον παλιό δρόμο προς την Πηγή, εδώ στην τοποθεσία Μερσίνια (μυρσινιές παντού), και από εδώ σώζεται ακόμα ένα ωραίο κομμάτι του λιθόστρωτου, που προχωρούσε και τώρα βρίσκει τον αγροτικό δρόμο (παλιό λιθόστρωτο) πιο επάνω! Από αυτήν λοιπόν την πανάρχαια στράτα, έμειναν αυτά τα δύο απομεινάρια και η βρύση. Ο Χάρτης σημειώνει και την Παναγιούδα! Δίπλα στον αμαξωτό δρόμο, 280 μέτρα από την βρύση, βρίσκεται η εκκλησίτσα, που έχει ανακαινιστεί, που περισσεύει σαν κανόνι ένα μπουρί στο πλάι και την σκεπάζει ελενίτ! Πάντων φροντισμένη και κλειδωμένη, Είμαστε στον ελαιώνα! Διάσπαρτα τα γκρεμισμένα και ανακαινισμένα ντάμια! Και τα «σέτια» και οι «χώρισες», τοίχοι που θα μας απασχολήσουν για την ιδιαίτερη τέχνη τους. Και ξεχνιέσαι από την εικόνα και το άρωμα της Άνοιξης, μέσα στην αιωνόβια Λεσβιακή φύση, που μένουν όλα τα ίδια και όλα αλλάζουν! Όπως και το καφενείο του Άβελ, στην έξοδο του χωριού, που έγινε μια άχρωμη ,μοντέρνα καλύβα!

 

*Τα κιτάπια του 1548. Καμπουρίδης

** ‘Εκδοση Νομαρχίας Λέσβου επί .Βουνάτσου! Πολύτιμος!

Η έρευνα γίνεται με τον Μάκη Παυλέλλη

 

 

 

 

 

 

 

 

Τετάρτη, 14 Μαρτίου 2018 17:04

Οι πέτρες των Μυστεγνών

 

Αυτό το χωριό, που επισκέφτηκα το 1986, το 1998 και πρόσφατα, με τον κεντρικό δρόμο που καταλήγει στον πλάτανο, με τα μαγαζάκια του ένα γύρο και τα δύο του καφενεία, έχει την ελιά (το 1992 μού είπαν για 12.000 μόδια) και τα ζώα (3.000 αιγοπρόβατα το 1992), μια περιοχή που αρχίζει από τον όρμο και καταλήγει βαθειά, δυτικά, μέσα στον ελιώνα, τα πεύκα και τις υπέροχες ρεματιές. Επάνω στον δρόμο βγάζουν τις ελιές στον συνεταιρισμό, του 1903, με πρώτο ιδιοκτήτη τον Χατζηλάμπρου με το υπέροχο ανακαινισμένο σπίτι απέναντι. Από το 1935 ανήκει στον συνεταιρισμό και δυστυχώς, ο υπέροχος καπνοδόχος «έσπασε» στο τέλειωμα του, χωρίς ελπίδα σωτηρίας (βλέπεις δεν έχουν πια αξία χρήσης). Κάτω από την Κοίμηση της Θεοτόκου, λειτουργεί και το ιδιωτικό ελαιοτριβείο, ιδιοκτησίας των Αφών Βασιλείου, πιο παλιό από αυτά των Λουτρών, του 19ου αιώνα. Το 1891-92 δούλευαν εδώ ελαιόμυλο και μετά το νοίκιαζαν σε διάφορους ιδιώτες (οι υιοί Βασιλείου). Το ερειπωμένο Αρρένων (1996) και το κάπως διατηρημένο Παρθεναγωγείο, αναφέρονται να λειτουργούν το 1909. Τα ωραία σπίτια δείχνουν την οικονομική ευρωστία του χωριού, των εμπόρων, των κτηματιών, των εργοστασιαρχών, όπως παντού στο νησί, κάτι που επαναλήφθηκε χωρίς οικονομικό υπόβαθρο, στις βίλες της οικονομικής κρίσης. Αυτή η μαύρη πέτρα, αντάμα με την «βέρα ροζωπή» Μυστεγνιώτισσα, το ηφαιστειακό γυαλί, ο Ιγκνιβρίτης, ανήκει μόνον εδώ! Η κόκκινη καλύπτει τεράστιες επιφάνειες, ερχόταν και από το Σαρμουσάκ, ενώ αυτή η μολυβιά έβγαινε μόνον εδώ! Και τι δεν χτίστηκε από αυτή!! Το «Πανελλήνιο», αμέτρητα τόξα και λαμπάδες σε πόρτες και παράθυρα της πρωτεύουσας και της γύρω περιοχής! Η εκκλησιά του Αφάλωνα, στο Βοστάνειο σχολείο των Παμφίλων και σε βρύσες, ένα γύρο από το ακρωτήρι, που κλείνει την νότια πλευρά του όρμου, έβγαινε ο μαύρος ιγκνιβρίτης! Μόνο που δυστυχώς, με το πέρασμα των χρόνων άρχισε να μαδάει! Παντού το βλέπουμε στον καιρό μας αυτό το ξέφτισμα, που τότε δεν το ήξεραν, αλλιώς θα έβαζαν την ροζ πέτρα! Εκεί που έχει και η εκκλησιά το εξάλφα, το σημάδι των μαστόρων, το φυλαχτό που συνήθιζαν να λαξεύουν οι μαστόροι των ισναφιών, μαζί με το πεντάλφα, σε τόσες εκκλησιές, σπίτια και βρύσες! Οι δύο βρύσες του χωριού από την ίδια πέτρα είναι φτιαγμένες. Μια στην ρίζα του μεγάλου αρχοντικού και η άλλη, στην αγορά, απέναντι από το καφενείο! Που είχε πριν ένα λιόμυλο! Αυτή η βρύση έχει μια επιγραφή, του 1789 (1240), όμως δεν ανήκει σ’ αυτήν, αλλά στο παλιό τζαμί, παρ’ όλο που πάντα οι Τούρκοι ήταν λίγοι. Είχαν και ένα σχολείο! Αλλά αυτά είναι γραμμένα! Είπαμε πως θα βρούμε αυτά που χάνονται και ανήκουν στην πολύτιμη μνήμη του κάθε ανθρώπου! Ήδη έχουν φύγει αμέτρητοι άνθρωποι, πολύτιμοι στην Δημόσια Ιστορία!

 

* 1. Περπατώντας τη Λέσβο - 2 Εμπρός Βόρειος Άξονας. Έρευνα μαζί με Μάκη Παυλέλλη!

Στο χωριό 

Ερειπώθηκε το Αρρένων 

…και κρατιέται το Παρθεναγωγείο

 

Αυτή η μαύρη πέτρα 

…σε αρχοντόσπιτα 

…και βρύσες 

…έβγαινε στο νότιο ακρωτήρι 

…αλλά μαδάει, ενώ η κόκκινη με το εξάλφα κρατά 

…όπως διαλύονται και οι καπνοδόχοι 

Στο χωριό με τα δύο καφενεία

 

 

Τετάρτη, 07 Μαρτίου 2018 16:40

Στα Μυστεγνά

Τα Μυστεγνά το 1548 έχουν 43 σπίτια και πληρώνουν φόρο 8.702 άσπρα. Όπως συμβαίνει αυτή την εποχή, πρώτα έρχονται τα σιτηρά, με 2.000 Α, μετά ο μούστος από τα σταφύλια με 804 Α και τρίτη η ελιά με 594 και το λάδι με 531 Α (Καμπουρίδης σελ.481). Τώρα απλώνεται ο ελαιώνας που καλύπτει τους λόφους και λειτουργούν δύο ελαιοτριβεία!

Η Κακοπετριά είναι μια περιοχή ανάμεσα στον κάμπο της Θερμής και την ρεματιά με το μοναστηράκι των Αγίων Ακινδύνων! Όλοι γνωρίζουμε τον ασβεστολιθικό λόφο, δίπλα στο δρόμο, πριν το Πεταλίδι. Με ένα λατομείο που έβγαζε ασβεστόλιθο! Στην κορυφή αυτού του λόφου βρίσκεται ο Αϊ Λιας, ένα μικρό εξωκλήσι, που χτίστηκε στην θέση ενός αστέγαστου ιερού. Από εδώ όλα τα ανατολικά παράλια εποπτεύονται άνετα, καθώς και η ρεματιά του Τενέγια. Πραγματικά την βροχερή μέρα που ανεβήκαμε χορτάσαμε την απέραντη ομορφιά του γκρίζου! Όμως φαίνεται ότι στην θέση τούτη υπήρχε παλαιό κτίσμα, ίσως ιερό (λείπουν τα μέλη) αφού η άφθονη κεραμική, από κεραμίδια στέγης και από πολλών ειδών αγγεία, μας οδηγεί στην υστερορωμαική εποχή.

Η περιοχή χαρακτηρίζεται γεωλογικά για την ύπαρξη σχιστόλιθων, κύρια πράσινων και έτσι στην κορυφή αυτό το υπόστρωμα, σαν μακρόστενα κομμάτια πολλών χρωμάτων, γεμίζει τον τόπο και τα γύρω σέτια παρουσιάζουν μια ιδιαίτερη εικόνα. Ορισμένα έχουν το σχήμα βελονών!

Η Κακοπετριά, στην οποία ανεβαίνει κανείς μετά τον Αϊ Γιώργη, είναι ένας απέραντος, ορεινός ελαιώνας, με αυτόν το σχιστόλιθο παντού!

Αναφέρεται ότι εδώ, στην Ρωμαϊκή εποχή, εξορυσσόταν το Λευκό μάρμαρο που χρησιμοποιήθηκε στο ιερό της Θερμίας Άρτεμης! Βέβαια δεν υπάρχει τώρα τίποτα, εκτός από τον γκρίζο ασβεστόλιθο του λατομείου, στον δρόμο.

 

*Το Οδοιπορικό Β΄, θα συμπεριλάβει τόπους από νέα έρευνα, μετά τα βιβλία «Περπατώντας τη Λέσβο» (1992) και το μακρόχρονο Οδοιπορικό στην Εφ. «Εμπρός», που τέλειωσε με το Οδοιπορικό στην Μικρά Ασία.

** Η έρευνα έγινε με τον Μάκη Παυλέλλη!

 

Ο Αϊ Λιας

Στην Κακοπετριά 

…επάνω σε παλιό κτίσμα 

…με άφθονη κεραμική 

…ίσως Υστερωμαϊκή 

…με σχιστόλιθους 

…στα σέτια 

Η ακτή απλώνεται 

…μέχρι που φθάνει το βλέμμα 

Και υπέροχα «ντάμια» στον ελαιώνα

Τετάρτη, 21 Φεβρουαρίου 2018 13:18

Γύρω από την Ακρόπολη

Στην κορυφή του βράχου, στην Ακρόπολη, μετά την κύρια είσοδο, υπήρχαν το Ηρώο των Ατταλιδών, το Ιερό της Αθηνάς Πολιάδος, η Βιβλιοθήκη, τα ανάκτορα του Ευμένη και του Αττάλου, στρατώνες, οπλοστάσιο, σπίτια αξιωματούχων, ο ναός του Διονύσου, ο βωμός του Δία και η Άνω Αγορά. Εδώ υπάρχει, στην δυτική απόκρημνη πλευρά, το Θέατρο, του 3ου ή πρώιμου ή 2ου π.Χ. αιώνα. Στηρίζεται επάνω στον βράχο, χωρούσε 10.000 θεατές σε 80 κερκίδες με τρία διαζώματα και ύψος 38 μ.! Όλο από τον τοπικό ανδεσίτη, εκτός από τον μαρμάρινο βασιλικό θρόνο. Μπροστά του υπήρχε μακρόστενη πλατεία 250 μ.. Στην δωρική στοά φυλάσσονταν τα τμήματα της ξύλινης φορητής σκηνής που αποσύρονταν και ήταν εύκολη η πρόσβαση στον γειτονικό ναό του Διονύσου. Αυτό που φαίνεται από παντού, εκτός από το θέατρο, είναι το Τραϊάνειο, χτισμένο από τον διάδοχο του, Αδριανό (117-138 μ.Χ.). Ο ναός, σε υπαίθριο χώρο, 68Χ58 μ., στηρίζεται σε σύστημα τόξων στον βράχο, ύψους 23 μ.. Είναι υπόγειος χώρος και επισκέψιμος. Στην πλατεία υπήρχε ο περίπτερος κορινθιακού ρυθμού, ναός, με 6 κίονες Χ 9, σε ψηλό άνδηρο. Βρέθηκαν τμήματα κολοσσιαίων αγαλμάτων και των δύο αυτοκρατόρων, και αυτά κλεμμένα στο Βερολίνο. Εδώ υπήρχαν ελληνιστικές οικίες και καταστήματα. Πιο κάτω, γύρω από τον δρόμο προς την ακρόπολη, υπήρχε η Μέση πόλη, με το ιερό της Δήμητρας (τέλος του 1ου π.Χ. αι. με περγαμηνά κιονόκρανα από ανδεσίτη), το ιερό της Ήρας, το Άνω (άθληση ανδρών με λουτρά που διατηρούνται υπέροχα) το Μεσαίο (των εφήβων) και το Κάτω Γυμνάσιο. Επίσης το σπίτι του Αττάλου και πιο κάτω η Κάτω Αγορά, αφιερωμένη στο εμπόριο. Τώρα στεγάζει τις αποθήκες της Γερμανικής Αρχαιολογικής Σχολής. Στην αγορά έχει αναστηλωθεί υπέροχη κρήνη και έχει βρεθεί μαρμάρινη ερμαϊκή στήλη (μουσείο Κων/πολης) αντίγραφο του γλύπτη Αλκαμένη, του 5ου π.Χ. αι. που ίσως κοσμούσε το σπίτι του Αττάλου.

* Μ’ αυτή την περιγραφή τελειώνω το Οδοιπορικό στην υπέροχη αντικρινή παραλία, την γεμάτη από φυσική ομορφιά και ζωντανά χνάρια αμέτρητων πολιτισμών!!! Κύρια όμως με σκορπισμένη παντού την ελληνική γραφή, τα υπέροχα θέατρα, την αύρα των φιλοσόφων. Μια ιστορία που γέννησε το Βυζάντιο και πολύ αργά την οθωμανική παρουσία, με την ιδιαίτερη τέχνη, την φερμένη γλώσσα και την δανεική από τους Άραβες, γραφή! Αυτό το σημερινό κράτος, το φερμένο εκεί, πρέπει να σεβαστεί το θεογάλαζο, αιώνιο Αιγαίο και τους πολιτισμούς του! Δυστυχώς σ’ αυτή την συγκυρία αυτό δεν συμβαίνει, για ακόμα μια φορά! Πρέπει να μην ξεχνάμε, πως το Αιγαίο θα υπάρχει, άσχετα ποιοι θα είναι οι ναύτες στα πλοία του.

Παντού κτίσματα

Η Άνω Αγορά

Ο ναός του Διονύσου

…με ωραίο διάκοσμο

Το μοναδικό κατακόρυφο

…θέατρο

…και στην κορυφή

…το Τραϊάνειο

…με τον γλυπτό του διάκοσμο

…αλλά και βυζαντινά ευρήματα στον λόφο

 

Τετάρτη, 14 Φεβρουαρίου 2018 17:19

Ακρόπολη της Περγάμου

Τον 19ο αι η Γερμανική Αρχαιολογική Υπηρεσία άρχισε τις ανασκαφές στην ακρόπολη της Περγάμου. Έτσι στήθηκε στο μουσείο του Βερολίνου, ολόκληρος ο Βωμός του Δία, ενώ επί τόπου παραμένει η βάση του ,να ατενίζει αδειανή την σημερινή πόλη της Περγάμου-όπως ακριβώς και ο Παρθενώνας, χωρίς την ζωφόρο του! Στο ίδιο μουσείο έστησαν και το διώροφο πρόπυλο του ιερού της Αθηνάς Πολιάδος Νικηφόρου. Μετά τις νίκες του στην Βιθυνία και στον Πόντο ,ο Ευμένης Β (197-157 πχ) και την καθιέρωση των Νικηφορίων, ισοπέδωσε μια πλατεία 65Χ77 μ και έχτισε ένα μνημείο προς τιμήν του Δία και της Αθηνάς, σχήματος Π σε υψηλό,6 μέτρων βάθρο, με πλατιά σκάλα 20 μ. Στην κορυφή υπήρχε κιονοστοιχία και διακοσμήθηκε από πληθώρα ολόγλυφων και ανάγλυφων παραστάσεων, το καλύτερα σωζόμενο γλυπτό σύνολο της Ελληνιστικής περιόδου.* Ολόκληρος από μάρμαρο, με διαστάσεις 36,44Χ34,20 μ , περιείχε εσωτερική αυλή ,όπου γινόταν οι θυσίες. Παρατηρείται ένα ευρύ φάσμα τελετουργικών παραστάσεων, με υπέροχη απόδοση της κίνησης, της πλαστικότητας του ανθρωπίνου σώματος και της έντασης της έκφρασης στα πρόσωπα των παραστάσεων! Η ζωή του Τήλεφου, μάχη ανάμεσα στους γνωστούς θεούς και στους γίγαντες χαρακτηρίζουν την σχολή γλυπτικής της Περγάμου, μια τεχνοτροπία που ονομάστηκε «Ελληνιστικό μπαρόκ». Σίγουρα αποτελούσε ένα επιβλητικό κτίσμα, ίσως το πιο εντυπωσιακά φορτωμένο με την τέχνη της μαρμαρογλυπτικής, από όλα τα κτήρια της Ακρόπολης. Φαντάζομαι την εντύπωση που προκαλούσε στον επισκέπτη της εποχής, εκεί στον βράχο, με φόντο το Μικρασιατικό τοπίο, κάτι που σίγουρα χάνει, στεγασμένο μίλια μακριά από το φυσικό φως της Ανατολής. Το ίδιο και τα «μάρμαρα» που «ζουν ορφανά» μακριά από τον διάφανο ουρανό της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, που τα γέννησε!

*Στοιχεία από το βιβλίο «Παράλια της Μικράς Ασίας»Αρχαιολογικός Άτλας Explorer 2005,σελ 94

Στην αρχαία ακρόπολη

στα τέλη του 19ου αι

σήκωσαν οι Γερμανοί

και έστησαν στο Βερολίνο

τον περίφημο βωμό της Περγάμου

ολομάρμαρο

με υπέροχο γλυπτό διάκοσμο

της Σχολής της Περγάμου

το Ελληνιστικό Μπαρόκ!

Μαζί έστησαν και το πρόπυλο της Αθηνάς Πολιάδος του βράχου. 

Τετάρτη, 07 Φεβρουαρίου 2018 15:34

Τα αρχαία Ασκληπιεία

Η ολιστική Ιατρική των Αρχαίων Ασκληπιείων συνδύαζε την έως τότε γνωστή «ιατρική εμπειρία» ενισχυμένη με τις πρακτικές της ψυχοσωματικής επέμβασης του Ιερατείου! Εργαλεία ιατρικά, βοτανικές γνώσεις, λουτρά ιαματικά αποτελούσαν το πρώτο μέρος της Ιπποκράτειου ή της Γαληνικής τακτικής! Το δεύτερο μέρος όμως ήταν ανεπτυγμένο κτηριακά και «τεχνικά» με πολλές κρυφές αρχιτεκτονικές καινοτομίες. Αυτό το δεύτερο μέρος της θεραπείας, στην πραγματικότητα δεν άλλαξε και τώρα ακόμα. Διάβαζαν στην βιβλιοθήκη του τεμένους, έκαναν περιπάτους συζητώντας ή και σπουδάζοντας, αλλά παρακολουθούσαν (ή και έπαιζαν;) και θεατρικές παραστάσεις, στο μεγάλο Ρωμαϊκό θέατρο του Ασκληπιείου, πίσω από την καλοδιατηρημένη βορινή στοά. Του 2ου μ.Χ. αι. είχε θέσεις για 3.500 θεατές και διέθετε μια τριώροφη ορχήστρα με υπέροχο γλυπτό διάκοσμο. Έπιναν και το νερό της αρχαίας ιεράς πηγής, που θεωρείται και τώρα «ιαματικό». Ίσως να προσκυνούσαν και τα παλαιότερα ιερά του τεμένους, τα Ελληνιστικά, αφιερωμένα στον Ασκληπιό Σωτήρα (αυτόν που έφεραν από την Επίδαυρο), το Απόλλωνα Καλλίτεκνο ( σε σχέση με την απόκτηση παιδιών) και την Υγεία!

Έτσι, όπως και σ’ όλα τα Ιερά Κέντρα, οι επισκέπτες, οι προσκυνητές, οι ασθενείς, λάμβαναν μέρος και σε αγώνες που χορηγούσαν τα έξοδά τους, όπως σε τόσα μέρη της εποχής (Βουφόνια Αθηνών, Θερμία Άρτεμις, Απόλλωνας Ερέσιος, Μέσσα και τώρα τα «σύγχρονα Βουφόνια», που κατάντησε ένα αλλοπρόσαλλο φολκλόρ. Ανάμεσά τους οι Αγωνοθέτες, αλλά και ο Κλαύδιος Απολλοδώρου, ο Γυμνασίαρχος! Οι τελευταίοι είχαν και τα καθήκοντα της μόρφωσης των νέων, τον έλεγχο της διδακτέας ύλης! Οι Γυμνασίαρχοι της Μυτιλήνης έδιωξαν τον Επίκουρο από την πόλη. Ίσως γιατί η φιλοσοφική του σχολή δίδασκε «καινά δαιμόνια»! 

Μπροστά στο θέατρο του Ασκληπιείου…

…τα επιστύλια της βορινής στοάς…

…με ελληνικές επιγραφές…

…και υπέροχο…

…ανάγλυφο διάκοσμο...

…παντού μάρμαρα με ελληνικά κείμενα…

…ανάμεσά τους και ο Γυμνασίαρχος Κλαύδιος Απολλοδώρου

…η ιερή πηγή…

…και τα παλιά Ιερά

…όλα στο τέμενος.

Τετάρτη, 31 Ιανουαρίου 2018 15:03

Το Ιερό του Ασκληπιού

 

Αυτός ο ορθογώνιος χώρος του τεμένους του Ασκληπιού, 102Χ140 μ., όπως ακριβώς και του μεταγενέστερου Σεράπειου, περιβαλλόταν από στοές με ιωνικές κιονοστοιχίες στην βορινή, δυτική και νότια πλευρά. Ιδρύθηκε πολύ πριν, τον 4ο π.Χ. αι. από τον Αρχία, που θεραπεύτηκε «από θαύμα» στην Επίδαυρο και σκέφτηκε το κέρδος της πόλης φέρνοντας τον θεό! Ο Ευμένης ο Β΄, το επέκτεινε (197-160 π.Χ.), αυτό όμως που βλέπουμε σήμερα ανήκει στην μεγάλη του ακμή των Ρωμαϊκών Χρόνων και κύρια του Αδριανού (2ος μ.Χ. αι.). Από την Ιερά Οδό έμπαινε ο προσκυνητής στο Πρόπυλο, έργο του Περγαμηνού φιλοσόφου Κλαύδιου Χάρακος (146 μ.Χ.) με διακόσμηση κορινθιακού ρυθμού. Δίπλα του υπήρχε η βιβλιοθήκη του Ιερού με ένα κολοσσιαίο άγαλμα του Αδριανού που κατασχέθηκε στο Βερολίνο. Νότια του, ο Κούσπιος Πακτουμήιος Ρουφίνος κατασκεύασε το 140 μ.Χ. το Ιερό του Ασκληπιού, ένα κυκλικό (περίκεντρο) κτήριο με πρόπυλο κορινθιακού ρυθμού και θόλο, που είχε στην κορυφή του οπαίο, όπως μετά από 20 χρόνια, στο Πάνθεο της Ρώμης. Μέσα του υπήρχε το άγαλμα του Ασκληπιού και των άλλων θεραπευτών θεών. Σώζεται μόνο η μαρμάρινη του βάση και εντυπωσιακά μέλη από τον διάκοσμο του. Το εντυπωσιακό όμως κτήριο, που σώζεται σε καλή κατάσταση (κυρίως το υπόγειο των θεραπευτών ιερέων) και δείχνει την δομή των επιβλητικών αυτών κατασκευών που στήριζαν στην αρχαιότητα την φιλοσοφία και την πρακτική της «ιερής» κάστας της εξουσίας, βρίσκεται νοτιότερα του Ιερού. Είναι το Θεραπευτήριο, ένα εντυπωσιακό κυκλικό κτήριο με ισόγειο και υπόγειο. Τεράστιοι λαξευμένοι λίθοι, στοές, καμάρες, τούβλα, ανδεσίτης, πλακόστρωση και σίγουρα παντού νερό και σκοτάδι, δημιουργούσαν τον ανάλογο «ιερό τρόμο» του ασθενή, που αφού είχε δεχτεί την πόση του ιερού ύδατος, είχε «μισοναρκωθεί» στο εγκοιμητήριο, τον οδηγούσαν από μια υπόγεια στοά, μήκους 80 μέτρων, πλακόστρωτη, με φωταγωγούς και καραροσκεπή, στο μέσον του θεραπευτηρίου! Αυτή η στοά, o Cryptoporticus, υπέροχο έργο (όπως και οι σήραγγες του Σεληνούντα), που υπάρχει και είναι από τα αξιοθέατα του Τεμένους. Γιατί μέσα στην αυλή υπήρχαν αρκετά κτίσματα, τα εγκοιμητήρια, δεξαμενές, ιερές κρήνες καθαρμών, η ιερή πηγή, η αίθουσα συγκεντρώσεων και χώροι υπαίθριων τελετών. Έτσι στο βάθρο «ΘΕΟΙΣ/ ΤΟΙΣ ΠΑΝΤΑΧ…/Ο ΙΕΡΕΥΣ/ΑΣΚΛΗΠΙΑΔ[ΗΣ]» αφιερώνει στους Θεούς την Ιερή του Τέχνη. Εκεί, στην ΝΔ πλευρά του περίβολου, τα αφοδευτήρια, επενδυμένα με πολύχρωμο μάρμαρο, είχαν «βεσπασιανές γυναικών και ανδρών»! Αυτό όμως που εντυπωσιάζει και αποτελεί και το συμπλήρωμα του χώρου είναι το Θέατρο, ένα από τα τρία της Περγάμου.

 

 

 

Στο Τέμενος

 

Το κυκλικό ιερό του Ασκληπιού

 

…με το κορινθιακό πρόπυλο

 

Οι ασθενείς χάνονταν

 

…στον Cryptoporticus

 

…για το υπόγειο του θεραπευτηρίου

 

…του εντυπωσιακού κυκλικού κτηρίου

 

…με την εντυπωσιακή αρχιτεκτονική

 

Βωμοί με το ιερό φίδι

 

…και βάθρα με ελληνικές επιγραφές, παντού

 

 

 

 

Σελίδα 2 από 5
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top