FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 2018 14:50

Αϊ-Γιάννης-Σαπούνι-Πλακάδος

Βόρεια του Παππάδου, κάτω από τα βραχώδη πρέμνα του Μεσαιωνικού κάστρου, βρίσκεται ο Αϊ Γιάννης! Το 1849 (Σταυράκης Αναγνώστης) αναφέρεται «μόνον υπό Τούρκων», το 1894 (Αρχοντόπουλος) «Οθωμανικόν χωρίδιον με 15 οικίας» και το 1909 (Τάξης) με «10 Οθωμανικές οικογένειες και 5 χριστιανικές!» Εκεί υπήρχε μικρό τέμενος με μιναρέ, που γκρεμιστήκαν το 1924 και χτίστηκε το εκκλησάκι. Υπάρχει ο Λουτρός και τα μεζάρια ήταν στο σημερινό μαγαζί του Κουκάρα. Ο μεγάλος πλάτανος της πλατείας του, «δηλητηριάστηκε», τα τελευταία χρόνια. Τα «Αϊ-γιαννιώτικα Τουρκέλια» ήταν ιδιαίτερα σκληρά και δεν έμπαιναν στον Παππάδο, γιατί φοβόντουσαν τον Ταξιάρχη! Το 1548 έχουμε ένα αμιγές χριστιανικό χωριό (Αyo Yani πριν Yera) με 48 σπίτια, που πληρώνει φόρο, κύρια για τα σιτηρά (976 Άσπρα), τον μούστο (432), τις ελιές (426), το λινάρι, τα σύκα, το κριθάρι, το λάδι και άλλα προϊόντα.

Βορειότερα, στη θέση του μεταγενέστερου Πλακάδου (δεν αναφέρεται το 1548, ούτε στον Μητροπολιτικό κώδικα του 1565), βρίσκεται το Σαπούνι (Sapun)! To 1849 (21 ΣΤ) υπάρχει μαζί με τον Πλακάδο , «το Σαπούνι υπό Τούρκων» και το 1909 δεν υπάρχει! Οι Τούρκοι, το 1871 μετοίκησαν στην ασφάλεια του Σκοπέλου. Στις δυτικές παρυφές του Πλακάδου, δίπλα στη δεξαμενή, υπήρχε το τζαμί με τον μιναρέ, τα μεζάρια, ένας ελαιόμυλος, το σχολείο και ο Λουτρός (που υπάρχει ακόμα). Το 1548 το Σαπούνι είναι ένα μεγάλο Χριστιανικό χωριό με 95 σπίτια και 6 Οθωμανικά! Πληρώνει φόρο 2109 Α, για το σιτάρι (1200),τον Μούστο (924),το λάδι (396),τα κουκούλια (360), τα κουκιά (216), το λινάρι (200), το κριθάρι, τις ελιές, το βαμβάκι, τα καρύδια, το σουσάμι, τα μαυρομάτικα φασόλια, τα αμύγδαλα, τα ρεβίθια, τη βρώμη, τη φακή, τους λαχανόκηπους, τα μελίσσια. Επίσης του ανήκουν 4 νερόμυλοι (ο ένας επάνω από τη Μάννα) και πληρώνει για τους τρεις από 30 Α (εποχιακοί) και για τον ένα, 40 Α. Πιστεύω ότι κατείχε την θέση του μεταγενέστερου Πλακάδου, μέχρι τον Άγιο Προκόπη, στα δυτικά. Μετά έγινε μικρός Τούρκικος μαχαλάς! Ο Πλακάδος, ίσως από πετράδες μαρμάρου, με τον Άγιο Βλάση (1840), ήταν το νέο όνομα, άγνωστο από πότε! Πάντως η λατρεία του Αγίου Βλάση, είναι άγνωστο πότε επιβλήθηκε (γνωστό όνομα στο χωριό. όπως και το Προκόπης), αφού το 1548, το όνομα δεν υπάρχει στο Σαπούνι (Μιχάλης, Γιάννης, Γιώργος, Αντώνης, Μανώλης, από τον Αϊ-Γιάννη και τον Ταξιάρχη)!

Κάτω από τον Άγιο Βλάση, υπάρχουν λείψανα παλιάς λατρείας! Επίσης μια περιοχή Εβραϊκού Τσιφλικιού, στο τοπωνύμιο Herem!

Βιβλιογραφία: «Η Λέσβος τον 16ο αι.», Κων. Καμπουρίδης, (2016), σελ. 466 και 450. «Στα Χνάρια τα Πλιά», Μάκης Αξιώτης, (1987), σελ. 56-59

Πάνω το Σαπούνι, κάτω ο Αϊ-Γιάννης (1548)

Ο Αϊ-Γιάννης…

…με τον Λουτρό

…και τα μεζάρια.

Ο Πλακάδος, το 1548, Σαπούνι.

…με τον λιόμυλο

…τον λουτρό

…μέχρι τον Άγιο Προκόπη.

Τετάρτη, 07 Νοεμβρίου 2018 12:57

Ιερά-Γέρρα-Γέρα 32

Ο σημερινός Παππάδος, επεκτείνεσαι από τον Αϊ-Γιάννη, βόρεια, μέχρι το Ντουραχάνι, στο νοτιά. Υπάρχει ο παλιός οικιστικός πυρήνας γύρω από την εκκλησιά του Ταξιάρχη, στους πρόποδες του μεσαιωνικού κάστρου. Το 1548, η Επισκοπή αποτελεί τον οικισμό γύρω από τον παλιό βυζαντινό ναό, με την γνωστή τοιχογραφία, εικονοστάσι στην μεταγενέστερη εκκλησία του 1836. Εκεί βρέθηκε και ο επισκοπικός θρόνος του χωροεπισκόπου Γέρρας (13ος αι.) Παραδίπλα ο Αϊ-Γιάννης, ονομαζόταν το 1548 και Γέρα! Δίπλα στην εκκλησιά του Ταξιάρχη υπάρχει πυργόσπιτο, σπίτια του 19ου αι και η βρύση της, του 1795. Νοτιότερα, το 1548, υπήρχε ο οικισμός Πατρικού, σημερινό τοπωνύμιο στον κεντρικό δρόμο, πριν το γεφύρι. Μετά από αυτό υπήρχε το νεκροταφείο (τσαμάκια) και χωράφια, στα οποία χτίστηκαν νεότερα, πολυτελή σπίτια αργότερα. Ανάμεσα στους δύο οικισμούς υπήρχαν χωράφια και ίσως Οθωμανικοί τάφοι (στήλη στην κατασκευή του ΟΤΕ). Το «χωρίον Πατρικού» του 3ου μΧ αι. ήταν δυτικότερα, στην θέση «Μπαχτσές Πατρικούς» με άφθονα νερά. Η παράδοση με την πρώτη εκκλησία του Ταξιάρχη Παππάδων, του 1662, διατηρεί την θέση του οικισμού Επισκοπή του 1548, την χωροεπισκοπή της Βυζαντινής Γέρρας, κάτω από την προστατευτική και ίσως μετά, απειλητική σκιά του μικρού κάστρου. Η Επισκοπή είναι μικρό χωριό, με 25 σπίτια. Παράγει και φορολογείται κύρια για το σιτάρι, μετά για τον μούστο και το λινάρι και πολύ μετά για το λάδι και τον μεταξοσκώληκα. Βγάζει επίσης σύκα, κουκιά, ρεβίθια, σουσάμι, καρύδια, βρώμη, βίκο, βαμβάκι, αμύγδαλα, φακή, μαυρομάτικα φασόλια, έχει κυψέλες, λαχανόκηπους, εκτρέφει γουρούνια, καλλιεργεί περιβόλια και λαχανόκηπους. Μια αγροτική κοινωνία, με πολλά προϊόντα και φόρο 3954 Αkce! H γειτονική Πατρικού είναι ισοδύναμη με 27 σπίτια και πληρώνει φόρο 2172 Akce. Παράγει περισσότερο σιτάρι, μούστο, λινάρι, λάδι (κύρια) και ακριβώς όπως το γειτονικό χωριό παρουσιάζει την μεγάλη ποικιλία γεωργικών προϊόντων για τοπική κατανάλωση! Τα τότε όρια του χωριού, μέσα στο σημερινό, γεωγραφικό τοπωνύμιο, είναι αδιευκρίνιστα, σε σχέση με την Επισκοπή! Σίγουρα οι κατοικημένες σήμερα πλαγιές του κάστρου (Καστέλι) θα ήταν χωρίς σπίτια και τα τότε όρια ανάμεσα στα δύο χωριά, στον σημερινό Παππάδο, δεν είναι δυνατόν να εντοπιστούν!

Ο Παππάδων Βυζαντινός Ταξιάρχης

Στο ιστορικό Κέντρο Επισκοπή (1940)

1969

και σήμερα

με το πυργόσπιτο στην αγορά

Η Πατρικού το 1950

και το 1998

και η Οθωμανική επιτύμβια στήλη

Τετάρτη, 24 Οκτωβρίου 2018 16:14

Ηinta-σιτάρι, Sair-κριθάρι στη Γέρα*

Όταν μιλάμε για «σιτηρά», ο χρόνος χάνεται στις πρώτες Νεολιθικές κοινωνίες, των 10 χιλ και χρόνων, με τους παλινδρομικούς, πέτρινους μυλόλιθους και τριπτήρες! Βασικό διατροφικό αγαθό, που μπήκε γρήγορα κάτω από την «προστασία» της εκάστοτε εξουσίας. Και όταν μιλάμε για Βιοτεχνική επεξεργασία, δεν έχουμε ένα απλό λιόμυλο με ένα πιεστήριο, αλλά μια σύνθετη τεχνική εγκατάσταση, χιλιάδων ετών, τον υδραλέτη του Βιτρούβιου, ή νερόμυλο, των ημερών μας! Γι’αυτό και το Οθωμανικό κράτος, τον 16ο αι. φορολογεί τον νερόμυλο με 60 άσπρα (Akce), τον χρόνο, ενώ τον ελαιόμυλο μόνο με 3!Στην Γέρα του 1548, στους 15 οικισμούς έχουμε 878 σπίτια Χριστιανών, που φορολογούνται και μόνο 22, με Οθωμανικές οικογένειες! Αυτό συμβαίνει, σ’όλο το νησί! Είναι ένα μεγάλο πρόβλημα η μεγάλη αύξηση του Οθωμανικού πληθυσμού, στο νησί, έναν αιώνα μετά**! Δεν γνωρίζουμε το ποσοστό των εκούσιων «εξισλαμισμών»,σε σχέση με το ποσοστό της μετακίνησης από την ενδοχώρα, προς το νησί. Τον 16ο αι .φορολογούνται στην Γέρα (μαζί με το τσιφλίκι στα Νίτσα), 37.782 περίπου κιλά σιταριού, με 12.371 άσπρα και 8471 κιλά κριθαριού με 1864 άσπρα. Πολύ μεγάλη διαφορά, από την παραγωγή λαδιού και ελιάς! (Εμπρός 17/10/18). Δυστυχώς σώζονται δύο μόνο μεγάλα αλώνια (στρωμένα με πλάκες), ένα στα Κατσίνια και ένα στο Λιγωνάρι! Οι πέτρινοι όμως μυλόλιθοι στις προϊστορικές θέσεις της περιοχής, είναι αρκετοί. Εκτός από τους πατροπαράδοτους χειρόμυλους, που υπήρχαν σε κάθε σπίτι, στην Γέρα του 16ου αι. λειτουργούν και παράγουν αλεύρι, 12 νερόμυλοι (2 στον Σκόπελο, 3 στον Μεσαγρό, 4 στο Σαπούνι, 1 στο Σαμπατούδι, 1 στον Παλαιόκηπο και ένας στο Μονέρι-Καμάρα!). Στην επιτόπια έρευνα για τον 19ο αι. μετρήθηκαν 9 νερόμυλοι, ο ένας με κάθετη φτερωτή (Ταπανλή). Αξιοσημείωτο είναι, ότι στο τότε χωριό Μονέρι-Καμάρα, το δεύτερο όνομα αφορά τον νερόμυλο, που υφίσταται ακόμα! Αυτοί οι νερόμυλοι, με το ιδιαίτερο ιδιοκτησιακό καθεστώς, με την ίδρυση των πρώτων ατμοκίνητων ελαιοτριβείων, αρχίζουν σταδιακά να σταματούν τη λειτουργία τους, γιατί εγκαθίστανται σύγχρονοι αλευρόμυλοι στα εργοστάσια ή και αυτόνομοι. Όλα σχεδόν τα ελαιοτριβεία της Γέρας διέθεταν και αλευρόμυλο! Μια ωραία μονάδα διατηρείται στον συνεταιρισμό του Σκοπέλου (Ελαιοτριβείο Κόμιλη) και σε ιδιωτικό του Σκοπέλου (το δεύτερο ατμοκίνητο του νησιού).

*Τα στοιχεία προέρχονται από τα βιβλία: Κων.Ε.Καμπουρίδης. ΗΛέσβος τον 16ο αι.Θες/κη 2016 και Μάκη Αξιώτη Υδρόμυλοι Η περίπτωση των Υδρόμυλων της Λέσβου. Αιολίδα.Μυτιλήνη 2009. Διδακτορική Διατριβή.

** Π.χ. ο Μόλυβος εμφανίζεται το 1548 με 829 χριστιανικά σπίτια και 26! Οθωμανικά, ενώ το 1621 (Γαβριήλ Σουμαρούπα) με 220 σπίτια χριστιανών και 440 περίπου Οθωμανικά!

Στη Γέρα...

...του 16ου αι...

...καλλιεργείται σιτάρι και κριθάρι.

Νερόμυλοι το αλέθουν...

...όπως αυτός του 1850...

...και του Κανάκη με τον Πλάτανο στην κορφή του...

...και μετά οι αλευρόμυλοι στα εργοστάσια (Κόμιλη)...

...εδώ στο Λισβόρι και στην Αγιάσο!

Υπάρχουν οι σφήκες-ναρκωτές (Υμενόπτερα), που η εξέλιξη τις προίκισε με άριστη γνώση του νευρικού συστήματος των θυμάτων - εντόμων. Γνωρίζουν τα τρία θωρακικά γάγγλια, που κινούν τα φτερά και τα πόδια και με αξιοθαύμαστη ακρίβεια, κεντρίζουν και παραλύουν τα θύματά τους, τα οποία ζωντανά τα μεταφέρουν στις φωλιές τους! Εκεί γεννούν το δικό τους αυγό και η κάμπια τρώει ζωντανά τα παράλυτα θύματα, πριν μεταμορφωθεί σε τέλειο έντομο!

Υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες, αυτές που σκάβουν στο έδαφος τις φωλιές τους (Digger wasps) και αυτές που τις φτιάχνουν με λάσπη (Potter wasps).Tα θύματα ανάλογα με το είδος είναι κάμπιες, αράχνες και έντομα, κύρια ακρίδες. Υπάρχει και ο Philanthus triangulum, που παραλύει μέλισσες (Bee killer wasp).

Τo είδος Rhynchium oculatum, κοινό στη Λέσβο, καστανοκόκκινο με κίτρινα τρίγωνα στην κοιλιά, έως 30χιλ. τρέφεται με νέκταρ. Ανήκει στις Potter wasps, οικ. Vespidae, υποικ. Eumeninae, η οποία αριθμεί 3.000 είδη! Το Rh.oculatum, έχει οκτώ υποείδη, με κυριότερο το Rh.oculatum oculatum (απαντά και στη Λέσβο). Η σφήκα κατασκευάζει τη φωλιά της συνήθως σε τρύπες των τοίχων, σε καλάμια, χρησιμοποιώντας λάσπη για να την κλείνει. Εκεί μέσα μεταφέρει μεγάλο αριθμό από ναρκωμένες κάμπιες και γεννά μετά το δικό της αυγό, σφραγίζοντας την είσοδο!

Πρόσφατα (Οκτώβριος) παρατηρήθηκε μία κίνηση τριών εντόμων, δίπλα σε πολυθρόνες καφετέριας, στο υπήνεμο νότιο τμήμα της! Διαπιστώθηκε η είσοδος των εντόμων στο πρόσθιο στόμιο της αύλακας του πλαγίου βραχίονα, που συγκρατούσε το πανί! Κάτω από αυτό υπήρχε στενό τούνελ, μέσα στο οποίο εισχωρούσε η σφήκα! Οι δύο φωλιές είχαν κλειστό το αντίθετο άκρο (20 περίπου εκ.) από την είσοδο με λάσπη και ένα μικρό αριθμό από παράλυτες κάμπιες. Η τρίτη όμως φωλιά (όλες σε ένα μικρό κύκλο γειτονικών τραπεζιών), προφανώς η πιο παλιά χρονικά είχε περίπου 30 παράλυτες κάμπιες και ένα ενδιαφέροντα τρόπο απόφραξης του άλλου άκρου! Υπήρχαν μαζί με την λάσπη, τρείς ογκώδεις σπόροι με το καστανό, εριώδες περίβλημα τους που είχαν μεταφερθεί και σφηνωθεί από την σφήκα στο στενό τούνελ, στο οποίο το έντομο εισχωρούσε και έβγαινε με το πίσω άκρο! Οι κάμπιες ήταν ένα κυρίως είδος, πρασίνου χρώματος της οικ Geometridae! Η ομοιότητα του εντόμου με την μεγάλη Vespa anatolica (μιμητισμός), συνετέλεσε στην καταστροφή των φωλεών.

Α small colony of three nests (Rhyncium oc.oculatum) in the chairs of a café plenty of green larvae(Geometridae) and the opposite closure with big seeds (covered with threads ) are discusesd in this article!

Η είσοδος - the entrance

οι κάμπιες στην φωλιά - The nest

Το περιεχόμενο - the larvae and the closure

Οι σπόροι με το περίβλημα - Τhe seeds

30 περίπου παράλυτες κάμπιες - Τhe paralyzed Geometridae

Mια κάμπια Γεωμέτρης στην φύση - Geometridae

Η ομοιότητα με τον κόκκινο μπάμπουρα - like Vespa anatolica

Τετάρτη, 17 Οκτωβρίου 2018 14:49

Η ελιά πριν το σήμερα

Η Σκάλα του Περάματος, ήταν πάντα ένα λιμάνι που εξασφάλιζε την εξαγωγή βασικά των προϊόντων της ελιάς (λάδι και σαπούνι) και τις εισαγωγές όλων των απαραίτητων για τη ζωή των κατοίκων της Γέρας. Πάντα εκεί πάνω υπήρχαν τα βαρέλια, τα λαγήνια, οι κάσες! Βέβαια και τα πολλά κεραμοποιεία ξεπερίσσευαν από τις τοπικές ανάγκες, τούβλα και κεραμίδια βασικά, για εξαγωγή! Σ’αυτά υπήρχε μεγάλος ανταγωνισμός!

Στη λεγόμενη μεταβυζαντινή περίοδο, με τους Τούρκους στην Γέρα, η ελιά εξακολουθεί, όπως και στην μακρινή Ρωμαϊκή περίοδο, του 300 μ.Χ. να φορολογείται τρίτη, μετά τα σιτηρά και τα αμπέλια! Το 1548, ο δεύτερος αι. της κατοχής, είναι πολύτιμος για την ιστορία, γιατί οι κατακτητές φορολογούν «άψογα» και έχουμε μοναδικές πληροφορίες για το νησί* Θα τα δούμε αναλυτικά, αλλά σήμερα μας ενδιαφέρει η ελαιοπαραγωγή! Έτσι από τους 15 οικισμούς και στο ένα τσιφλίκι του Καζά, εισπράττεται φόρος 1874 άσπρων για την παραγωγή των ελιών και 2409 άσπρων για το λάδι! Υπολογίζονται 7710 κιλά ελιές (320 Κοιλά Χ 25,659 κιλά) και 803 «ημιλάγηνα» λάδι! Πολλοί οικισμοί φορολογούνται και για τα δύο, ενώ άλλοι για το ένα προϊόν! Π.χ. ο Σκόπελος παράγει 310 ημιλάγηνα λάδι και ο Μεσαγρός 92 κοιλά ελιές! Αυτά βέβαια δεν μπορούν να υπολογίσουν την κάλυψη της περιοχής από τα ελαιόδεντρα! Αν κρίνουμε από τα σχετικά λίγα, αν και μεγάλα πέτρινα αλώνια, σε σχέση με το άλλο νησί και την γεωμορφολογία του ασβεστολιθικού, βασικά υπόβαθρου, θα πρέπει να υποθέσουμε μεγάλη κάλυψη από την ελιά! Εξαίρεση αποτελούσαν οι εκτεταμένες τότε, δασικές περιοχές με την τραχεία πεύκη, οι οποίες μετά εκχερσώθηκαν και καλύφθηκαν από τον σημερινό ελαιώνα! Συγχρόνως μεταβάλλεται η τεχνολογία της ελαιουργίας! Μέσα σε τσιφλίκια και σε χωριά, εμφανίζονται οι ελαιόμυλοι με την κολουροκωνοειδή μυλόπετρα, ζωοκίνητοι, με μία έως και τρεις μυλόπετρες και με μεγαλύτερη απόδοση από τον αρχαίο «τραπητό»! Αυτοί κρατούν αιώνες, έως ότου ο ατμός τους αντικαθιστά (στη Λέσβο στα μέσα του 19ου αι.).Συγχρόνως απλοποιείται το τεράστιο ελαιοπιεστήριο, με το μεγάλο δοκάρι! Ο κοχλίας, ανθρωποκίνητος, πιέζει τα ελαιόπανα απευθείας επάνω στον ληνό, ο οποίος υποβαστάζεται από την πέτρινη βάση! Αυτό το ελαιοπιεστήριο, μετατρέπεται αργότερα εξ’ολοκλήρου σε μεταλλικό! Παρόλο που αναφέρονται στην Γέρα του 16ου αι. να φορολογούνται μόνο 2 ελαιόμυλοι, το λάδι που αναφέρεται υποθέτει την ύπαρξη περισσότερων! Πάντως στους μετέπειτα αιώνες υπολογίζονται σε δεκάδες, μέσα στους μεγάλους οικισμούς (πχ, Αγιάσος).

* Καμπουρίδης Κωνσταντίνος Η Λέσβος τον 16ο αι.

Στην Γέρα...

...από την αρχαιότητα...

...η ελιά και το λάδι...

...γέμιζαν βαρέλια στο Πέραμα...

...με τα ζώα φορτωμένα με το μαξούλι.

Τις άλεθαν λιόμυλοι...

...με μυλόπετρες κολοβές...

...και μπασκιά με αδράχτια!

Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου 2018 14:36

Ελαιουργία της Ιεράς-Γέρρας

Το λιόδεντρο καταλαμβάνει όλη σχεδόν την έκταση της περιοχής, της Γέρας, χαρακτηρίζοντας με το ασημοπράσινο χρώμα την ιδιαιτερότητα του τοπίου της. Με τα ενδιάμεσα πεύκα, τα βαθυπράσινα κυπαρίσσια, τον κάμπο με τις λεύκες, καρυδιές, οπωροφόρα, καραγάτσια και κακαβιές και τα βουνά με την καστανιά, το πεύκο και τις κερασιές. Βέβαια δεν ήταν πάντα έτσι! Η καλλιέργεια των σιτηρών και του αμπελιού, σαν φορολογητέα παραγωγή, υπερτερούσε από την αρχαιότητα μέχρι και τους πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας. Υπήρχαν όμως, σύμφωνα με τα ευρήματα, αρκετές εγκαταστάσεις που άλεθαν την ελιά και έδιναν το πολύτιμο ελαιόλαδο! Η ελιά, σαν βρώσιμη, υπάρχει διαχρονικά, ενώ το λάδι, σαν φωτιστικό μέσα στα λογής υπέροχα λυχνάρια, σαν συστατικό στην αρωματοποιία και σε χρήση των αθλητών (στελγίδες για την απομάκρυνσή του), υπάρχει από τα προϊστορικά χρόνια σε χρήση! Και σαν τροφή, θα πρόσθετα εγώ, από τότε! Σύμφωνα με τον Γιάννη Κοντή*, στο πέτρινο κτηματολόγιο του Διοκλητιανού, του 3ου μ.Χ. αι. φορολογείται ο αριθμός των λιόδεντρων, σαν «γύροι ελαιών», που τον καθένα (σημερινές πεζούλες) τον υπολογίζει σε 5 τετρ. μέτρα (σελ.31). Έτσι και στην τότε Ιερά, αναφέρεται το Χωρίον Σκόπελος (Κώμη), το Χωρίον Μέσον Αγρού (κώμη) και το κτήμα Πατρικού (και άλλα που δεν βρέθηκαν) να καλλιεργούν λιόδεντρα (σελ.252). Διάσπαρτα και στην περιοχή της Γέρας βρίσκονται τα πέτρινα αρχιτεκτονικά μέλη των «μηχανών» που έβγαζαν το λάδι! Των ελαιόμυλων με την λεκάνη (με τον ομφαλό του άξονα) και τις δύο φακοειδείς μυλόπετρες, τους γνωστούς Trapetum**. Οι οποίοι λειτουργούσαν με τα ζώα! Στην Γέρα βρέθηκε μια μυλόπετρα στον Ασώματο των Πύργων, που ίσως ήταν γύρω από τον Ταξιάρχη μικρό μοναστήρι (τοπωνύμιο πιο κάτω) και μια λεκάνη στην μεγάλη Παλαιοχριστιανική, της Αγίας Παρασκευής, στο Χαϊδάρι! Η πολτοποιημένη ελιά μετά, οδηγούνταν στα ελαιοπιεστήρια, ένα από τα οποία έχει συγκροτηθεί στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο! Ένα μεγάλο δοκάρι, με το ένα άκρο στον τοίχο, πίεζε τα ελαιόπανα με τον πολτό επάνω στον πέτρινο ληνό (συνήθως κυκλικός με περιφερικό αυλάκι και στόμιο εκροής) και το λάδι έτρεχε σε πέτρινη λεκάνη (μαστέλο). Ληνοί στην Γέρα βρέθηκαν στην Μάννα ο διπλός (χρονολογήθηκε γύρω στο 100 π.Χ.), ένας μαρμάρινος σε ελαιόκτημα (Κτσουρίδι Παππάδου) και στην μεγάλη Παλαιοχριστιανική των Αγίων Αποστόλων στον κάμπο, στις Χαλακιές. Μετά το άλλο άκρο του δοκαριού πιεζόταν από τον μηχανισμό του κοχλία (αδραχτιού) στερεωμένου σε πέτρινη βάση με πλευρικές εντομές! Μια τέτοια βρέθηκε στον Μεσαιωνικό οικισμό, στο εσωτερικό του όρμου του Αύλωνα!

*Γιάννης Κοντής Λέσβος και Μικρασιατική της Περιοχή

**Μάκης Αξιώτης: Πέτρινα απομεινάρια από την κατεργασία της Ελιάς στη Λέσβο. Περ. Αρχαιολογία τ.51.Ιουν.1994,σελ.31

 

Ο ελαιόλυλος trapetum

...το ελαιοπιεστήριο στο μουσείο...

Η μυλόπετρα στον Ασώματο...

...με την λεκάνη στην Αγ. Παρασκευή...

...η βάση στον Αύλωνα...

...με τον διπλό ληνό της Μάνας...

...και τους απλούς στο Κτσουρίδι...

...και στους Αγ. Αποστόλους!

Τετάρτη, 03 Οκτωβρίου 2018 14:16

Τρεις Βρύσες της Πλαγιάς!

Τα λιόφυτα βουνά που κλείνουν από τα νότια την Πλαγιά, ανάμεσα στους πολύχρωμους και πράσινους σχιστόλιθους, φιλοξενούν τις φλέβες του γκρι-μπλε με λευκά νερά μαρμάρου. Αυτό το μάρμαρο υπάρχει στις κολώνες της πρόσοψης της Υπαπαντής (1914), με τα αρχαία ψηφιδωτά και του δημοτικού σχολείου. Αυτό το μάρμαρο έδωσε σε δωρητές του χωριού το υλικό, να κατασκευάσουν τρεις βρύσες, στα τέλη του 19ου αι.! Τα ονόματα των δωρητών πασίγνωστα στην ευρύτερη περιοχή. Η μία είναι μια απλή πλάκα, με στρογγυλό το επάνω μέρος. στον κεντρικό δρόμο προς την αγορά «ΔΑΠΑΝΗ ΕΜΜΑΝ. Φ. ΒΟΥΡΟΥ ΚΑΙ ΣΥΖΥΓΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΥΛΑΣ 1890». Στο νεκροταφείο του χωριού υπάρχει ο οικογενειακός τάφος της οικ Μελανδινού Ι. Βούρου (1892-1929), με την προτομή του στην κορυφή (και της Ελπίδας Βούρου). Η δεύτερη, απλή πλάκα παλιά, βρίσκεται σε νεότερη κατασκευή, στον αυλόγυρο της Παναγιάς. Η Σουλτάνα Πούλια, σύζυγος του γνωστού Σαπωνοποιού του Πλωμαρίου Παναγιώτη Πούλια (Πατέρας του Σαπωνοποιού-Δημάρχου Γιάννη Πούλια, ιδιοκτήτη του Σαπωνοποιείου Πούλια. τώρα Πολιτιστικού Κέντρου Πλωμαρίου)* αφιερώνει την βρύση: «Η ΚΡΗΝΗ ΑΥΤΗ ΩΚΟΔΟΜΗΔΗ ΔΑΠΑΝΑΙΣ ΤΗΣ ΣΟΥΛΤΑΝΑΣ ΣΥΖΥΓΟΥ Π. ΠΟΥΛΙΑ/ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΑΙΔΙΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Ι ΠΟΥΛΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Δ ΠΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Π ΠΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Χ ΒΟΥΝΑΤΣΙΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Δ ΠΟΥΛΙΑ ΕΝ ΕΤΗ 1894 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 20 (;). Η Τρίτη είναι μια ωραία μαρμάρινη κρήνη, στον αυλόγυρο του Δημ. σχολείου, δίπλα στο καμπαναριό της Υπαπαντής. Κάτω από το τόξο της, με ένα φυτικό σχέδιο μόνο, γράφει: « Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΠΗΓΗ ΟΙΚΟΔΟΜΗΘΗ ΔΑΠΑΝΗ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΣΥΖΥΓΟΥ ΑΥΤΟΥ ΜΙΛΤΟΥΣ ΕΝ ΕΤΕΙ 1899 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 16. Το επίθετο του δωρητή είναι γνωστό από το ωραίο κτήριο της ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Αγοράς, στην προκυμαία του Πλωμαριού, που δυστυχώς κάποτε γκρεμίστηκε! Κρήνες μαρμάρινες είναι πασίγνωστες σ’ όλα τα χωριά του Πλωμαριού, από ντόπιους δωρητές. Οι εύποροι Βιομήχανοι της ελιάς και του σαπουνιού, είχαν και την συνήθεια και την ματαιοδοξία, να αποθανατίζονται σε υπέροχες κρήνες, στα χωριά και τις τότε στράτες!**

*Ευρ. Σιφναίου, Ν. Σηφουνάκης, Γ. Κουτσουρίδης «Ενθυμίων Σαπωνοποιίας Λέσβου» Λιβάνης Αθήνα 2002

**Μάκης Αξιώτης Βρύσες στη Λέσβο Μυτιλήνη 1994.

 

Τετάρτη, 26 Σεπτεμβρίου 2018 18:00

Παναγιά η Κτενούσα*

Η Λέσβος, το 1462, δέχεται την Οθωμανική κατοχή και αρχίζει μια περίοδος, μέχρι το 1912, η οποία έχει κληρονομήσει στο νησί σελίδες σύνθετης ιστορίας και αμέτρητα κτίσματα, μέσα στα οποία έχει γραφτεί. Είναι η Μεταβυζαντινή περίοδος, τα κάστρα σύμφωνα με τις υποθέσεις εγκαταλείπονται (αν και δεν είναι σίγουρο), εκτός από τα μεγάλα των δύο κέντρων, της Μυτιλήνης και του Μολύβου, τα οποία αποκτούν εκτεταμένες νέες οχυρώσεις. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κτήρια της λατρείας, αφού η νέα ζητά τόπο, που αρχικά βρίσκεται στις εκκλησιές! Αυτές παραμένουν μονόκλιτες, μικρές, ίσως διακοσμημένες με τοιχογραφίες, με στενά παράθυρα! Αυτοί οι πρώτοι αιώνες και κύρια ο 16ος, μέσα από πολύτιμα ντοκουμέντα**, αρχίζουν να φωτίζονται!

Στην Γέρρα θα ψάξουμε αυτήν την περίοδο μέσα από τα κτίσματα και αυτά τα ντοκουμέντα! Μιλήσαμε για τα τρία κάστρα της και εκφράσαμε την πεποίθηση ότι μάλλον διατηρούσαν φρουρές και μετά την Οθωμανική κατάκτηση!

Στα νότια όρια του κάμπου της Γέρας, ΝΑ του οικισμού του Μάρμαρου, ένα ύψωμα, λιόφυτο. 162 μ. φέρει στην κορυφή του τον Αι Λιά! Δεσπόζει στον κάμπο και στο ποτάμι, όχι μακριά από την παραλία του κόλπου. Είναι ο Κούμανος! Στο εκκλησάκι της κορφής υπάρχουν ελάχιστα μέλη παλιού ναού, ενώ στην βορινή πλαγιά στέφεται το μνημείο του Υστεροβυζαντινού Ναού, της Παναγιάς της Κτενούσας (ή Άγιος Κτενάς). Διατηρείται σε ύψος 3 μέτρων ο βορινός τοίχος, από αλάξευτη πέτρα, τουβλάκια και κεραμίδι, με κουρασάνι, με κόγχη στη βάση από τούβλα! Έχει συμπληρωθεί πέταλο από το άφθονο οικοδομικό υλικό. Εδώ παρατηρούνται τα μαρμάρινα μέλη προγενέστερου, ίσως παλαιοχριστιανικού ιερού, όπως ένας πεσσός θωρακίου σε δύο κομμάτια και ένας αμφικιονίσκος (σε δύο κομμάτια) από παράθυρο του μνημείου. Ένα σπασμένο θωράκιο του παλιού ναού, ενσωματώθηκε στην αγία τράπεζα του μεταγενέστερου μνημείου. Πιστεύω ότι το σχέδιο του χτενιού του αργαλειού στους πεσσούς έδωσε το όνομα στην Παναγιά. Πιο κάτω υπάρχει νερό σε μια παλιά βρύση και σε ένα πρίνο-ιερό υπάρχουν τρία κομμάτια από αρράβδωτους κίονες, προφανώς του μνημείου της πλαγιάς. Γύρω στην πλαγιά δεν υπάρχουν κατάλοιπα οικισμού, όμως βόρεια ανοίγεται ο πυκνοκατοικημένος κάμπος, ενώ στα ΝΔ μια εύφορη περιοχή, οι Μαγκάδες, με αστείρευτες πηγές νερού και οικιστικά λείψανα!

*Στα Χνάρια τα Παλιά, 1987, σελ.70-71

** Κ.Καμπουρίδης: ΗΛέσβος τον 16ο αι. (1548)

Χάρτης

Το ύψωμα...

...με τον Αι Λια...

...με τον υστεροβυζαντινό ναό στην πλαγιά...

...της Παναγιάς Κτενούσας...

...με τους πεσσούς...

...τους αμφικιονίσκους του παλαιότερου ναού...

...και τις κολώνες πιο κάτω.

Τετάρτη, 19 Σεπτεμβρίου 2018 13:12

Ταξιαρχέλι*

Μια περιοχή, στα όρια των περιβολιών και του ελαιώνα (χάρτης), ανατολικά του αμαξιτού, φιλοξενεί ορισμένα ευρήματα που αξίζει να παρουσιαστούν. Υπήρχε μια κτιστή κόγχη αρχαίου κτηρίου (που δεν υπάρχει πια) και τα αρχιτεκτονικά του μέλη εντοιχίστηκαν στον μικρό Ταξιάρχη, που χτίστηκε, περίπου 50 μέτρα βορειότερα του. Αυτό το Ταξιαρχέλι της Πατωμένης, έχει τώρα ένα ξύλινο προστώο! Δομικά μέλη, όπως μαρμάρινοι λιθόπλινθοι με τσινέτια και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη του παλιού κτηρίου βρίσκονται σ’ όλους του τους τοίχους! Στα τοιχάκια του προστώου υπάρχουν δύο αρράβδωτοι κίονες (1,5 μ). Γύρω υπάρχει πληθώρα κεραμικής! Τα σημαντικότερα όμως κομμάτια βρίσκονται στο υπέρθυρο! Έχουμε μια Επιτύμβια στήλη, από σκούρο γκρίζο μάρμαρο, 0,40Χ025 μ. Εμφανίζει ορθογώνιο έγκοιλο στο επάνω μέρος, με τρεις ανάγλυφες όρθιες μορφές! Η μεσαία παριστάνει άνδρα, 17 εκ. Φορά χιτώνα και ιμάτιο μέχρι την κνήμη. Το δεξί χέρι κρατά δέλτο, που ακουμπά στον δεξιό ώμο. Η δεξιά μορφή είναι παρόμοια ντυμένη, 16 εκ. και μοιάζει παιδική. Η αριστερά μορφή, είναι γυναικεία, 16,5 εκ. με το ιμάτιο να καλύπτει το κεφάλι. Κάτω από αυτές υπάρχει η επιγραφή, κάπως άτεχνη, γράμματα 1-1,5Χ 1,5-2 εκ. Τρεις στοίχοι, με το δεξιό του επάνω καταστραμμένο! Διαβάζουμε: ΑΚΚΙΑΠΗΣΣΑ…/ΧΡΗΣΤΗ

ΧΑΙΡΕ/ΦΙΛΛΙΠΕΟΧΡΗΣΤΕΧΑΙΡΕ.

Αριστερά της στήλης υπάρχει μέλος, με Στεφάνι που συνεχίζεται με άλλο, δεμένα με κορδέλες (το δεξιό μισό λείπει). Μάλλον πρόκειται για τιμητικό βάθρο με στεφάνους (δεν γνωρίζουμε αν υπάρχει επιγραφή στα στεφάνια). Όλο αυτό το συγκρότημα, της Ελληνιστικής Εποχής (γραμματικός τύπος και εργασία), αποτελεί μάλλον συνέχεια των στοιχείων που βρίσκονται 300 μ. νοτιότερα, το δωρικό κιονόκρανο και την βάση, στο μεγάλο παλαιοχριστιανικό μνημείο στο Χάσι! Εδώ οι εποχές μπλέκονται, η κεραμική είναι πολλών περιόδων, αλλά φαίνεται ότι ο μικρός Ταξιάρχης κρατά επάνω του σφιχτά το μυστικό του. Μάλιστα τώρα, το ξύλινο προστώο, μπροστά στην ασβεστωμένη επιτύμβια στήλη και στο Στεφάνι, απαγορεύει την επανεξέταση των μελών! Στον κάμπο και στον ελαιώνα η κατοίκηση ήταν πυκνή, κύρια στην παραθαλάσσια ζώνη! Φαίνεται πως αρκετά αρχαία Ιερά αντικαταστάθηκαν από χριστιανικές εκκλησιές της Γέρρας, που κληροδότησαν το σημερινό όνομα της Γέρας.

*Λεπτομερής περιγραφή, που στηρίχτηκε σε φωτογραφίες του 1986, υπάρχει στα Χνάρια τα Παλιά, σελ.22 και σχ.14α και 15.

 

...το Ταξιαρχέλι του 1986...

...και του 2018...

...με την επιτύμβια στήλη...

...της Ακκιαπησσας και του Φιλίππου...

...και ενός παιδιού;

...με τα θεμέλια του παλιού κτηρίου (1992)...

...και το τιμητικό βάθρο στην πρόσοψη.

Τετάρτη, 12 Σεπτεμβρίου 2018 15:44

Ασώματος Γέρρας

Μέσα στην Μεσαιωνική Γέρρα, ένας τόπος είναι και η τοποθεσία με το τοπωνύμιο Ασώματος. Είναι γνωστό το προσδιοριστικό του Ταξιάρχη, των «Ασωμάτων δυνάμεων των Αρχαγγέλων», που έδωσαν και το όνομα στο γνωστό χωριό του νησιού. Επάνω ακριβώς από το μεταγενέστερο ψαροχώρι των Πύργων, στην πλαγιά του βουνού, σχηματίζεται ένας επίπεδος χώρος, ένα μπαλκόνι, γεμάτο από κεραμική (αγγεία χρηστικά, πιθάρια, κεραμίδια σπιτιών και τούβλα)! Χαμηλά, ΒΑ, στην παραλία, με ένα μονοπάτι να κατηφορίζει, υπάρχει ο μεγάλος οικισμός (Κοντής 4ος π.Χ.-4ος μ.Χ. αι) του Καλαμά (πολλά σπίτια κάτω από την θάλασσα),στην θέση Κουρού Μπακάλη.

Στο πλάτωμα ο μικρός Ταξιάρχης είναι γεμάτος από μαρμάρινα μέλη του παλιού ναού (επιθήματα, κομμάτι θωρακίου, κολώνες). Πίσω από αυτόν, προς το χείλος, υπήρχε το θεμέλιο Πύργου,5,42Χ4,64 μ, με λαξευμένους λίθους, πάχους 0,60 μ. Με το υλικό αυτό χτίστηκε ο Ταξιάρχης. Προς τον δρόμο, υπάρχει ένα «ιερό», μια κτιστή κολώνα, αφιερωμένο στον Αι-Γιάννη, τον Βαπτιστή. Είχε στην κορυφή μια φακοειδή μυλόπετρα, από τον ελαιόμυλο του οικισμού (trapetum), την οποία μετά την αφαίρεσαν. Δεν είναι γνωστό τι υπήρχε εδώ! Ίσως το ερείπιο του μύλου. Λίγο βορειότερα, κάτω από τον δρόμο (ξεκινά από το Μάρμαρο και βγάζει στον Αύλωνα) υπάρχει το τρίτο ιερό, το εκκλησάκι του Αγίου Παντελεήμονα, με την παρουσία νερού και μια αρράβδωτη, μαρμάρινη κολώνα μπροστά του! Και τέλος, επάνω από το πλάτωμα, στην κορυφή της πλαγιάς, σε ένα άλλο μικρό «μπαλκόνι» υπήρχε ένα αστέγαστο ιερό με ένα πρίνο, η Αγία Παρασκευή, με μέλη παλιάς εκκλησιάς! Εκεί έχτισαν ένα τσιμεντένιο εκκλησάκι!

Ο οικισμός σίγουρα ήταν συνέχεια του παραθαλάσσιου στον Καλαμά, του οποίου τα ευρήματα φθάνουν μέχρις εδώ! Πιστεύω επίσης πως είχε σχέση, σε κάποια χρονική περίοδο, με την Μονή των Αριστών, του 13ου αι, στο νησάκι, ακριβώς απέναντι του! Προς τον Αύλωνα, στην πλαγιά, στον Αι Γιώργη, υπάρχουν αρχιτεκτονικά μέλη κτηρίου, και η γνωστή επιγραφή ΛΛΩ; (Απόλλωνα;). Η θέση αυτή, με κεραμικά ευρήματα, είναι γνωστή σαν Μοναστηράκι.

Κάποιες παραδόσεις, για την σχέση του τόπου με το ομώνυμο χωριό, είναι μάλλον ανυπόστατες και στηρίζονται απλά στο ίδιο προσδιοριστικό του Ταξιάρχη! Πρόκειται για μια από τις θέσεις, στο παλίμψηστο των οικισμών και των ιερών της Μεσαιωνικής Γέρρας, επάνω από το στόμιο του πανέμορφου, ελαιοφόρου κόλπου της.

*Στα Χνάρια τα Παλιά, από σελ 72 έως 77.Οι φωτ. είναι του 1987 και 1992.Τώρα έχει κτιστεί σπίτι στο πλάτωμα.

 

Φώτο 1

Ο Ασώματος επάνω από το λιμανάκι των Πύργων...

...με τον Ασώματο Ταξιάρχη...

...με τα επιθήματα, τα θωράκια...

...και την διακόσμηση του παλιού ναού...

...δίπλα στον Μεσαιωνικό Πύργο...

...στον Αι Γιάννη με την Μυλόπετρα...

...στον Άγιο Παντελεήμονα...

...και στην Αγία Παρασκευή.

Τετάρτη, 05 Σεπτεμβρίου 2018 14:50

Μέταον πόλις Λέσβου…

Την Μέτας Τυρρηνός ώκισεν, ως Ελλάνικος», αναφέρει ο Στέφανος Βυζάντιος, ότι το έγραψε ο Λέσβιος Ιστορικός Ελλάνικος. Ο αρχαιολόγος Γ. Κοντής, έγραψε ότι «η έρευνα θα μπορούσε πιθανώς να συνδέσει το τοπωνύμιον Μέτι με την ύπαρξη των Τυρρηνών στην Λέσβο»*. Και ξαναγυρίζουμε στον επιβλητικό βράχο, με το σίγουρο Μεσαιωνικό καστράκι και τον Αι Γιώργη στην κορυφή, εκεί που αναφέρεται και μια επιγραφή «ΤΥΧΗ ΑΓΑΘΗ»! Και έτσι η πρόσφατη έρευνα μας, έδωσε σημάδια πολύ πιο σημαντικά, με αμέτρητα ερωτηματικά και ανοιχτές υποθέσεις! Όστρακα χειροποίητων αγγείων και άλλων γκρίζων τροχήλατων (Bucchero), πήγαν την οχύρωση του βράχου χιλιετίες πριν! Τα όστρακα βρέθηκαν στην δυτική κλιτύ, όπου η οχύρωση παρουσιάζει μεγάλους ημιλαξευμένους ασβεστόλιθους, χωρίς συνδετικό υλικό, ενώ στην βορινή πλευρά, ο μεγαλιθικός πεσσός της «πύλης» με τα γειτονικά στοιχεία της οχύρωσης, θα μπορούσαν να χρονολογηθούν σε προγενέστερες του κάστρου εποχές.** Ήταν λοιπόν εδώ επάνω μια οχυρωμένη θέση των Τυρρηνών-Ετρούσκων (ή Τυρσηνών), οι οποίοι από τον 8ο π.Χ. αι. σαν ισχυρή ναυτική δύναμη, ασκούσαν πειρατική δράση στο Αιγαίο;***

Τα ευρήματα στην Λήμνο, με την επιγραφή στον Πολεμιστή των Καμινίων και πρόσφατα στην Σφήκα, στο υπόστρωμα της Ηφαιστείας (πρωτοχαλκιδικό αλφάβητο), εικάζουν την παρουσία τους στο νησί, των Τυρρηνών- Ετρούσκων, που είναι πασίγνωστοι στην ακμή τους (700-500 π.Χ.) στον Ιταλικό κορμό και θεωρούνται σαν φερμένοι από την Ανατολή (μύθος του Αινεία) ή κατ’ άλλους εισβολείς, από άλλο μέρος του Ιταλικού βορρά! Από το 1600-400π.Χ. με οχυρωμένες πόλεις, μνημειακούς λαξευτούς τάφους αλλά και κεραμική με ιδιαίτερα ή Ελληνικά πρότυπα, ανάμεσα της και η γκρίζα, όπως η Bucchero, έχουν εξαπλωθεί ανάμεσα στον Τίβερη και στον Άρνο! Και από εκεί, υπόθεση εργασίας, μια ομάδα τους, οχύρωσε τον μοναδικά επιβλητικό τούτο βράχο, επάνω από το Αιγαίο, βιγλάτορα στις ληστρικές τους επιχειρήσεις. Όπως και πολλές φορές έχω αναφέρει, και τούτη η θέση αξίζει μια ανασκαφική έρευνα!

 

*Γ. Κοντής: Λέσβος και Μικρασιατική της Περιοχή, 1973

**Ανακοίνωση μου στο 2ο Γεωπολιτικό Συνέδριο Σίγρι 4-6 Ιουν2015

***Verlag C, H.Berg!: Οι Ετρούσκοι, Μόναχο 1996.

...το Μέταον των Τυρρηνών...

...στον απόκρημνο βράχο...

...με την ενδιαφέρουσα κεραμική...

...την μεγαλιθική «πύλη»...

...και κομμάτια αρχαίας οχύρωσης...

...σπαράγματα λαξευμένου μαρμάρου...

 

...από διάφορα κτίσματα...

 

...κατείχε ένα χώρο 97Χ63 μέτρα.

Τετάρτη, 29 Αυγούστου 2018 14:47

Μέτγιου-Μέτι

Το τρίτο «Καστράκι», βρίσκεται πολύ μακριά και τα ευρήματα εκεί έχουν αφήσει σημαντικές υποθέσεις και πολλά ερωτήματα! Τρία χιλ. δυτικά από τον όρμο του Ταρτιού, στην λιόφυτη νότια πλευρά με τις βαθιές ρεματιές, τις απόκρημνες ακτές και τους μικρούς όρμους, υψώνεται το επιβλητικό, κωνικό ασβεστολιθικό ύψωμα, 892 μέτρα από την μικρή παραλία του «Ιλέυκου» (ο Λέυκος)! Ο Αι Γιώργης στην κορυφή του δεσπόζει στην περιοχή «Μέτι». Το ύψωμα είναι οχυρωμένο και θα συζητήσουμε την πορεία του χρόνου, στο βάθος των εποχών.

Υπάρχει σίγουρα ένα Μεσαιωνικό, μικρό καστράκι που έζωνε την κορυφή, με τμήματα τείχους αλάξευτης ασβεστόπετρας που σε τμήματα του έχει κουρασάνι, αναγνωρίζονται θεμέλια εσωτερικών κτισμάτων και άφθονη κεραμική από κεραμίδια, τούβλα, κομμάτια πιθαριών και χρηστικών αγγείων, πολλά με εφυάλωση, μια πληθώρα υλικού ενός Μεσαιωνικού Οχυρού, που έλεγχε όλη την γύρω περιοχή, καθώς και τους όρμους, στους οποίους υπάρχουν κτίσματα, λατομεία και καλλιέργειες. Περίπου 3 χιλ. ΝΔ, βρίσκεται ο γνωστός όρμος της Ευαγγελίστριας (Πάτος).Έπειτα βρέθηκε ένα 20σανούπιο του 7ου-8ου μ.Χ αι. Η εκκλησίτσα είναι χτισμένη επάνω στη παλιά,της οποίας διακρίνεται το ιερό και υπάρχουν κομμάτια μαρμάρινα που ανήκαν σ’ αυτή, ή στα κτίσματα κάποιου κτηρίου της εποχής. Πρόκειται για το μισό αέτωμα, με επάλληλα τρίγωνα με ανάγλυφο το κλαδί της ελιάς στο εσωτερικό, ένα κομμάτι με ρόδακες (κοσμήτης) και άλλα μαρμάρινα μέλη, που δείχνουν κάποιες προσεκτικές δομές στα κτίσματα της κορυφής. Στην Β.Α. γωνία της εκκλησίας υπάρχει η μεγάλη, τετράγωνη δεξαμενή (Cisterna), 5Χ5μ, πάχους τοίχου, 1μ. και ύψους 2μ. Το Μεσαιωνικό τείχος διατηρείται στη νότια πλευρά, που παρατηρείται κατώτερο επίπεδο, με πολλά κτίσματα, ίσως αποθήκες. Γύρω από την εκκλησίτσα, πιθανόν να υπήρχε οχυρωμένο το ανώτερο τμήμα (μορφή Ακρόπολης).Κάθετος γκρεμνός, άβυσσος επιβλητική, υπάρχει στη δυτική πλευρά, ενώ ελικοειδής «δρόμος» οδηγούσε στην κορυφή από την βορινή πλευρά! Αυτό διατηρείται ακόμα για την σημερινή πρόσβαση!

Αυτή η εποχή φαίνεται καθαρά σε τούτη εδώ την κορυφή, ένα περιφερικό Βυζαντινό Καστράκι, τοποτηρητής σε περιοχές δύσκολες, με ελαιοπαραγωγή που την φανερώνει το κλαδάκι της ελιάς, σίγουρα κάποιες μικρές σκάλες που τις πλησίαζαν τα καράβια, ίσως και οι πειρατές για πλιάτσικο. Ένα γύρω υπάρχουν αρκετά εξωκλήσια με μέλη παλιών εκκλησιών και οικισμούς ένα γύρο! Η Παναγιά η Γιαλιώτισσα, η Αγία Παρασκευή, οι Αι Γιώργηδες!!*

 

*Στα «Χνάρια τα Παλιά», σελ.86-88 και το Καστρί, σελ.148-149

Ο Αι Γιώργης στο Μέτγιου

Καστράκι στον επιβλητικό βράχο...

...ανάμεσα σε ρεματιές, βουνά και γκρεμνούς...

...με τείχη και κτίσματα...

...μεγάλη δεξαμενή...

...άφθονη κεραμική...

...με ανάγλυφα κλαδιά ελιάς...

...σε μαρμάρινα αετώματα.

Σελίδα 1 από 6
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top