FOLLOW US
Μάκης Αξιώτης

Μάκης Αξιώτης

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Παρασκευή, 08 Φεβρουαρίου 2019 15:35

Παλαιός Κήπος - Palyocipo - Παλαιόκηπος

 

Το βορειότερο χωριό της Γέρας, χαμένο μέσα στον ελαιώνα, δίπλα στο ποτάμι, κάτω από ένα πέτρινο, κωνικό λόφο, από τον οποίο ορεινές στράτες οδηγούν στον αρχαιολογικό τόπο της Μάνας!

Πρέπει να δεχτούμε ότι ο Παλιός Κήπος, βρισκόταν εδώ, πιθανόν από την αρχαιότητα, ή ίσως στα πρώιμα χρόνια της Βυζαντινής περιόδου. Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς υπήρχε εδώ, όταν τα κεραμίδια, τα μελαμβαφή αλλά και τα τεφρά Λεσβιακά αγγεία, έδειξαν την ύπαρξη κτίσματος της Κλασσικής εποχής, σε οικόπεδο, μέσα στον οικιστικό πυρήνα του χωριού*. Ίσως εδώ να ανήκε και ο ακραίος, ραβδωτός κίονας του νάρθηκα του Αγίου Ερμολάου, όπως και η επιγραφή (IGXII2 495)* μαζί με το ιωνικό κιονόκρανο, στον μικρό Ταξιάρχη, δίπλα στο ποτάμι, στην θέση Κάραβος. Τα μέλη και τα σημάδια της πρώτο- και μεσο-βυζαντινής Περιόδου (4ος-7ος μ.Χ. αι.) είναι διάσπαρτα παντού, στην Ενοριακή εκκλησιά του Αγίου Ερμολάου (και Άγιος Παντελεήμων - Άγιοι Ανάργυροι) και στα κοντινά εξωκλήσια! Η εκκλησία του 1795 (είναι μια τρίκλιτη βασιλική, με επίπεδα ξύλινα ταβάνια, υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο, εικονοστάσια και άμβωνα και απέριττο διάκοσμο), είναι κατασκευασμένη από τον κιτρινωπό Γεραγώτικο ιγνιβρίτη! Από το ίδιο, καφετί υλικό αποτελείται τον Καμπαναριό (μάστορας, το 1900,ο Βέτσος)! Στον παλιό ναό, ανήκουν δύο πεσσοί θωρακίου και δομικά μέλη εντοιχισμένα στον ναό και το υπέροχο παλαιοχριστιανικό επίθημα, με συμφυές ιωνικό κιονόκρανο, σε περιφραγμένο χώρο της αυλής. Εκείνο όμως που είναι σημαντικό, είναι η επιμήκης, υπόγεια θολωτή αίθουσα, κατά μήκος του νότιου κλίτους του ναού, με δύο αεραγωγούς, στενότερους προς τα επάνω, και με μικρή κλίμακα, κάτω από την κλίμακα προς γυναικωνίτη, στενή με λαξευμένους παραστάτες και υπέρθυρο! Η θολωτή αίθουσα μάλλον αποτελούσε υπόγειο τμήμα της παλαιοχριστιανικής, ίσως με το εγκαίνιο κάποιου μάρτυρα. Στην ΝΑ πλευρά της αυλής, μικρό σημερινό οστεοφυλάκιο, θεωρείται παλιός ναός του Αγίου Ιωάννου! Κάτω από την εκκλησιά, τρία αιωνόβια κυπαρίσσια, φυλάγουν την Πηγή του νερού, το Αγίασμα (τώρα με εκκλησάκι), ίσως στον Παλαιό Κήπο! Μεσαιωνική κεραμική καθώς και χριστιανικά αρχιτεκτονικά μέλη φέρουν και η Παναγιά η Σπηλιώτισα ή Κρυφτή μέσα στον βράχο και τα νερά και η Παναγιά η Πευκιανή! Ο Παλαιός Κήπος λοιπόν, μαρτυρεί την ύπαρξη κτισμάτων, ίσως οικισμού, κατά την Αρχαία και Βυζαντινή εποχή! Κάτι, που όπως θα δούμε, αλλάζει τελείως στους επόμενους αιώνες!

*Στοιχεία από το Χνάρια τα Παλιά (1987) σελ.64-66 και Περπατώντας τη Λέσβο, 1992, Β τόμος, σελ,693.και Ιάκωβος Κλεόμβροτος Μytilena Sacra σελ570

με τα επίπεδα ταβάνια του 18ου αιώνα

και τον υπέροχο διάκοσμο

με αρχαίους κίονες

και παλαιοχριστιανικά μέλη

με το αγίασμα στον Παλαιό Κήπο

Κίτρινη πέτρα με στολίδια σε μάρμαρο

Τρίκλιτη Βασιλική (Εργαστήριο Μπούρα)

 

Τετάρτη, 30 Ιανουαρίου 2019 14:36

Μοναστήρια στη Γέρα

Στην περιοχή της Γέρας υπήρξαν τρία Μοναστήρια, από τα οποία τα δύο, αναφέρονται στην Μεσοβυζαντινή περίοδο, όπου υπήρχε η χωροεπισκοπή Γέρρας, η οποία έχει χωροθετηθεί τώρα στον Ταξιάρχη του Παππάδου (Χωριό Επισκοπή το 1548). Έχουμε λοιπόν το 1246, σ’ αυτή την χωροεπισκοπή, δύο Μοναστήρια, στην περιοχή της Γέρρας!* Την Μονή του Αγίου Γρηγορίου (Εμπρός 18/7/18) και την Μονή των Αριστών, σε νησίδιον του κόλπου! Το δεύτερο μοναστήρι, των Αριστών, βρισκόταν επάνω στο νησάκι, απέναντι από το ψαροχώρι των Πύργων, όπου ανασκάφηκαν θεμέλια κτισμάτων (επεκτεινόταν προς την στεριά), το ιερό του μικρού καθολικού**, υπάρχει η στεγασμένη δεξαμενή και υπάρχει κεραμική της εποχής (λύχνοι, αγγεία, αμφορείς ,κεραμίδια κ.ά.). Αυτό το νησάκι, στην κατοχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1918, με την εγκατάσταση των Γάλλων στα Λουτρά και των Εγγλέζων στα ΑΚΟΘ (κτήρια, πλοία και άνδρες), οι πρώτοι το οχύρωσαν με πυροβόλο και ανθυποβρυχιακό δίχτυ, στον βαθύ, ανατολικό δίαυλο, του κόλπου.

Το τρίτο Μοναστήρι υπήρχε τον 19ο αιώνα, στον Καριώνα του Σκοπέλου, όπου υπάρχει ανακαινισμένη η Αγία Παρασκευή και ο αιωνόβιος, αλλά μισόξερος πια Πλάτανος. Εκεί υπάρχουν ένας μαρμάρινος, αρράβδωτος κίονας και ένας αμφικιονίσκος παραθύρου, του παλιού ναού. Το 1894, ο Αρχοντόπουλος αναφέρει ότι «εις μαγευτικήν θέσιν το μονήδριον αγία Παρασκευή μεθ’ ενός Μοναχού. Γίνεται δε πανήγυρις την Παρασκευήν της Διακαινησίμου και την 26 Ιουλίου και άλλας εποχάς του έτους, υπό των κατοίκων της Γέρας, Πλωμαρίου και Αγιάσου. Είναι ευάερος και ωραία θέσις με ορίζοντα εκτεταμένον, μετ’ αφθόνων υδάτων διαυγεστάτων και υπό πλατάνων, λεύκων και άλλων οπωροφόρων δένδρων και κλιμάτων σκιαζομένων το μέρος του Μονηδρίου τούτου». Το 1909, ο Τάξης, αναφέρει μόνο την θέση! Όμως υπάρχει και αναφορά ότι ανήκε σαν Μετόχι, στην μονή Ξενοφώντος Αγίου Όρους και ότι εδώ ετάφη ένας Μητροπολίτης, το 1824!! (Σπύρος Καρδακάρης).

Εκτός από αυτά τα Μοναστήρια, Μοναστηρέλι αναφέρεται και το τοπωνύμιο, επάνω από τους Πύργους, στην θέση Ασώματος με τον μικρό Ταξιάρχη!

* Μάκης Αξιώτης, Εφ. Εμπρός 15/2/12 και 25/2/15

** Ανασκάφηκε από τον Μητροπολίτη Ιάκωβο τον Β’, που αναφέρεται στο χρονικό, στο MYTILENA SACRA. Για την Μονή Αριστών: Μάκης Αξιώτης, «Στα Χνάρια τα Παλιά», σελ. 76

με την εκκλησία

την Cisterna

και τα θεμέλια της Μονής Αριστών

οχυρωμένη το 1918 (φώτο Στρ. Χαραλάμπους)

Η Αγία Παρασκευή (1987)

με τα μέλη του παλιού ναού

και τον Πλάτανο

Παρασκευή, 18 Ιανουαρίου 2019 15:13

Μεσαγρός -Τζαμί Β

 

Το υπέροχο τζαμί, το 1901 αποκτά ένα νέο (τον νεότερο του νησιού) μιναρέ. Εγκαταλείπεται ή και δεν υπήρχε στο ενδιάμεσο, ο παλιός από τούβλα, ο ενσωματωμένος στο παλιό τζαμί , του 19ου αιώνα. Ο νέος, 14 μέτρων, ορθώνεται εξωτερικά, στην ΒΔ γωνία του τζαμιού. Κατασκευασμένος με τον καφετί ντόπιο ιγκνιβρίτη (τα λατομεία του Μαύρου λάκκου), πέτρα όλων των καμπαναριών της Γέρας, των εκκλησιών, των σπιτιών, αποτελεί ένα μνημείο από τέλεια λαξευμένη πέτρα, με τα θωράκια του εξώστη να φέρουν μια επιγραφή με την χρονολογία (μία 1317 από Εγίρας και μια 1320 του φορολογικού έτους, δηλαδή 1900/1 και 1902/03) και μια άλλη με το μισοφέγγαρο! Απλός με κυμάτια και ζώνες ο εξώστης, κορυφώνεται με ένα μεταλλικό μισοφέγγαρο και τον οθωμανικό κρίνο! Αυτός έγινε αντικείμενο θρύλων, ότι τάχα ήταν σταυρός, που μπήκε εκεί για να στεριώσει το κτίσμα, επειδή εδώ υπήρχε παλιά εκκλησιά του Αϊ-Γιάννη!(ανιστόρητο). Μια κεντρική, αρθρωτή μαρμάρινη κολώνα, στηρίζει τα σκαλιά της ελικοειδούς σκάλας. Υπήρχε τότε και ο μιναρές του Σκοπέλου, με υπέροχο «οδοντωτό» υπόβαθρο του εξώστη, ο μιναρές του Αϊ-Γιάννη και ο μιναρές του Τζαμιού του Περάματος, για το οποίο (τζαμί) δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία! Οι μιναρέδες του Σκοπέλου και του Αϊ-Γιάννη, γκρεμιστήκαν αρκετά χρόνια μετά τα τζαμιά! Στις θέσεις των τζαμιών κτίστηκε ο ναΐσκος του Αϊ-Γιάννη και στον Σκόπελο, ανοίχτηκε η πλατεία! Το 1907, το χωριό έχει ακόμα 100 Τουρκικά σπίτια (450 κατοίκους) και 350 Χριστιανικά με 1700 Χριστιανούς. Το ίδιο και το 1909 (Τάξης). Το χωριό, αν πιστέψουμε τον Αρχοντόπουλο, δεν έχει αλλάξει από το 1894 (300 και 100 σπίτια αντίστοιχα). Εκεί στα «Τούρκικα» (και μετά «Προσφυγικά»), υπήρχε ο Δημόσιος Λουτρός, δυτικά του τεμένους, στην πλαγιά μαζί με μια μεγάλη βρύση, από την ίδια πέτρα με τον μιναρέ, με υπέροχο, βαθύ, οξύληκτο τόξο και κλεμμένη την μεγάλη της επιγραφή!! Τα φωτογράφησα το 1992 και ανήκουν σε ιδιωτική ιδιοκτησία! Ο υπέροχος μιναρές αποτελεί ένα από τα νεότερα και γι’ αυτό πιο καλοδιατηρημένα, ανάλογα κτίσματα του νησιού! Παραμένει έτσι γιατί δεν ήλθε ακόμα ο χρόνος του να ξεφτίσει! (όπως το δράμα του Βαλιδέ Τζαμιού της Μυτιλήνης) Επειδή τέτοιες κατασκευές δεν φτιάχνονται εύκολα (είναι γνωστοί πια ο σύγχρονοι, τσιμεντένιοι γίγαντες) καλό θα είναι κατά καιρούς, να γίνεται προληπτικός έλεγχος και όχι η χρονοβόρα επέμβαση, όταν αρχίζει να μαδάει -όπως συμβαίνει με το καμπαναριό του Ταξιάρχη του Παππάδου (και αυτό είναι συνομήλικο του μιναρέ, του 1911).

*Στοιχεία από Καρύδη-Kiel, «Τα Χνάρια τα Παλιά» και «Αρχοντόπουλο»!

ο νεότερος του 1901/2

με υπέροχη κατασκευή

και Τούρκικη καθαρά κορυφή!

παράδειγμα τεχνικής

ο μιναρές του Σκοπέλου είχε άσχημη τύχη σαν «επικίνδυνος»!

εκεί και ο Λουτρός

και η μεγάλη βρύση!

Τρίτη, 08 Ιανουαρίου 2019 15:36

Τζαμί Mesagra-Μεσαγρού A

Στο χωριό που το 1709 καταγράφονται περισσότερες Οθωμανικές οικογένειες από τις Χριστιανικές1, σίγουρα προϋπέθετε έναν ξεχωριστό τόπο προσευχής, με την εκκλησία των Χριστιανών σε περίοπτη, υψηλή θέση. Δεν θα ήταν πλεονασμός να ισχυριστούμε, ότι το Τζαμί του χωριού, που αφέθηκε να ερειπωθεί, ήταν ένα από τα ωραιότερα του νησιού. Αυτό το «κομψό μπαρόκ κτίσμα»2 που τώρα απομένει ο σκελετός του, κτίστηκε επάνω στο παλιό, το 1824-1825 (ΕΕ 1240), «όπως αναφέρει η επιγραφή στην πρόσοψη, σε μαύρο χρώμα σέπιας, πλαισιωμένη από πλούσιες μπαρόκ φυλλωσιές»1. Από αυτήν μαθαίνουμε ότι αυτό το πλούσια διακοσμημένο και ωραίο τζαμί, ξανακτίστηκε το 1824-25!!! Ένα υπέροχο ,τετράγωνο (10 x 9 μ.) και υψηλό κτήριο, με τετράρριχτη στέγη, με επίπεδες τις πίσω γωνιές από λαξευμένο ντόπιο ιγκνιβρίτη, με ρήσεις του κορανιού σε λευκές μαρμάρινες πλάκες! Έφερε στις πλάγιες πλευρές δύο σειρές από τέσσερα παράθυρα, τα κάτω με κιγκλίδωμα και πέτρινα τόξα, τα επάνω ορθογώνια κλειστά με το γνωστό ξύλινο κιγκλίδωμα! Στην πίσω πλευρά, έφερε δύο παράθυρα, και εσωτερικά το υπέροχο μιχράμπ, διακοσμημένο με χρωματιστά μοτίβα! Στην ΒΑ γωνία, υπήρχε ο παλιός μιναρές από τούβλα, με οκταγωνική βάση και μικρή εσωτερική θύρα. Εκείνο όμως που φαίνεται στις παλιές φωτογραφίες (1960-1972) είναι το υπέροχο προστώο, ο «νάρθηκας», κατασκευασμένος από την ελαφριά τεχνική του ξύλινου «μπαγδατι»! Υπήρχε επέκταση της στέγης, με πρόσοψη από τρία παράθυρα (και δύο στα πλάγια), με τόξα που στηριζόταν σε ξύλινους στύλους. Στα τόξα υπήρχαν επιγραφές από το κοράνι, αλλά και έγχρωμες εικόνες, της πηγής Σαλσαμπίλα, οικιών, τζαμιού και κρηνών. Όλα αυτά εξαφανίστηκαν νωρίς. Στην μπροστινή πλευρά (αυλή) υπήρχε στεγασμένο ,υπέροχο ξύλινο κιόσκι με την κρήνη των καθαρμών στην ανατολική πλευρά! Το ταβάνι του νάρθηκα ήταν διακοσμημένο με ροζέτες και δικτυωτό. Δίπλα, στην δυτική αυλή, υπήρχε μικρό νεκροταφείο. Εκεί κατέγραψα καταχωμένα τα διακοσμημένα, μαρμάρινα θωράκια του εσωτερικού και λίγες επιτύμβιες στήλες μαζί με το πέτρινο κάλυμμα! Η μία είχε χρονολογία 1762 (ΕΕ 1177), ενώ μια άλλη από το αρχείο, του Χατζή Αλί Εφέντη, ήταν του 1875 (ΕΕ1245)! Βρέθηκε και παλαιότερη, του 1717!!1 Επομένως πρέπει να υποθέσουμε το αρχικό Τζαμί από τον 17ο αιώνα με τις 233 οικ. μουσουλμάνων στο χωριό. Τα υπέροχα θωράκια, από μάρμαρο, έφεραν την κοινή διακόσμηση και άλλων τζαμιών του νησιού (Ιππειους, Δαφίων κ.ά.) με ρόδακες και ορθογώνια διάχωρα που λεηλατήθηκαν εντοιχισμένα σε τοίχους, βρύσες κ.ά.

1 Στοιχεία και από Δ.Ν Καρύδης -Κiel σελ.120 και 124-125

2 H φωτογραφία 1 (διαδίκτυο) είναι μετά το 1912, ίσως και μετά το 1923. Γυναίκες (μία τουλάχιστον χριστιανή),παίρνουν νερό από τη βρύση! Και υπάρχουν στοιχεία εγκατάλειψης!

Το κιόσκι, το προστώο και η βρύση

Το κιόσκι έχει εξαφανιστεί (1972)

Υπέροχα τόξα με επιγραφές και ζωγραφικές παραστάσεις

Υψηλό με οκτώ παράθυρα στις πλάγιες πλευρές

Το υπέροχα διακοσμημένο μιχράμπ

Η επιγραφή του 1824-25,το 1992 και τώρα!

Η στήλη του 1875 (1972)

…και η στήλη του 1762 (1992)

Παρασκευή, 14 Δεκεμβρίου 2018 16:04

ΙSCOPELO Α

Το «Χωρίον Σκόπελος» υπάρχει από το 300 μ.Χ., όπως έχουμε γράψει πολλές φορές. Από αυτή την εποχή ελάχιστα υπάρχουν, όπως κάτι Παλαιοχριστιανικά κομμάτια, διάσπαρτα! Ένας πεσσός σε σκαλοπάτι, ένα σπασμένο θωράκιο, στον Αϊ Γιώργη στο Κουφό. *Όσο για τις «κατακόμβες», τις γαλαρίες κάτω από την Αγία Μαγδαληνή (1926), πρόκειται για στοές ορυχείου, σε δύο επίπεδα, άσχετα αν βρέθηκε κάτι, όπως αυτές στα Νίτσα του Μεσαγρού! Σκάφτηκαν στα τέλη του 19ου αι. Επάνω από αυτές υπάρχει η πλάκα με τον δικέφαλο, του παλιού Αϊ Γιώργη: (Γ)ΕΟΡΓΙΟC- TIXXHC(;)/ (1)796-ΜΑΗΟΥ. Ο σημερινός ναός ανακαινίστηκε το 1892 (Τάξης) και το 1905 (1 Μαρτίου)!

Το 1548 ο Σκόπελος (Iscopelo) έχει 180 χριστιανικά σπίτια και μόνο 2 Οθωμανικά. Πληρώνει φόρο 13931 Akce, κύρια για το σιτάρι(2640 Α), τον Μούστο (1197),το λάδι (930), το λινάρι(810), τις κυψέλες (509), τον μεταξοσκώληκα (453), για τα ψάρια!!! (300), για το κριθάρι (355), τα σύκα (372), τα κουκιά, το σουσάμι (σουσαμόμυλος για χαλβά υπήρχε μέχρι πρόσφατα), το βαμβάκι, και για πολλά άλλα (αμύγδαλα, καρύδια, ρεβίθια, φακή, βίκο, βρώμη, χοίρους)! Έχει δύο Νερόμυλους (45 και 50 Α), ενώ ανήκει σαν Τιμάριο σε τρεις ιππείς (σπαχήδες) του κάστρου Μυτιλήνης (13.030 Α φόρο). **Αυτός ο Σκόπελος το 1581 αποκτά 15 Οθωμανικές οικογένειες (Χρ. 94), το 1671 γίνονται 213 (Χρ. 299) και το 1709, 174 (Χρ. 297)***! Η γνωστή αύξηση του Μουσουλμανικού πληθυσμού σ’ όλο το νησί. Σίγουρα τότε αποκτά και το Τζαμί, που γκρεμίστηκε (επάνω πλατεία) και ο μιναρές του, αργότερα, στην επταετία της Χούντας. Σ’ ένα σπίτι δίπλα του (στην θέση του ζαχαροπλαστείου) υπήρχε (ανέκδοτη) επιγραφή του (Μάσαλα 1288) 1870!! Πιστεύω ότι το πανάρχαιο όνομα του, οφείλεται στον Βράχο του Τασλίκ (όπως λέει το 1850 και ο Σταυράκης Αναγνώστης) που έδωσε απλόχερα το υπέροχο γκρι-μπλε μάρμαρο με τα λευκά νερά! Σ’ αυτή την «κωμόπολη» που υπήρχε ο Μουδίρης, αστυνομία (καρακόλι) και δικαστικές αρχές, κατέχουν το 1671, 14.215 λιόδεντρα οι Χριστιανοί και 10.958 οι Οθωμανοί. Οι τελευταίοι έχουν και το Ρουστιέ (στο Πρόβασμα, προς τον Μεσαγρό), του 1879-1880). «εν ω φοιτώσι και οι του Μεσαγρού προκεχωρημένοι μαθηταί»! Πιθανόν όμως (επιγραφή) να ήταν Παρθεναγωγείο (σχολείον θηλέων)! Ο Σκόπελος αποτέλεσε την Ασφάλεια των Οθωμανών της Γέρας, πολλοί από τους οποίους (π.χ. από το Σαπούνι) μετακόμισαν τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας εκεί! Ο Γιάννης Κοντής βέβαια χρονολογεί την θέση (χάρτες) από το 480 π.Χ. Το 1909, πριν την απελευθέρωση, έχει 760 οικογένειες (130 Οθωμανικές).

Βιβλιογραφία

* Στα Χνάρια τα παλιά, Μάκη Αξιώτη

** Η Λέσβος τον 16ο αι., Κ.Ε.Καμπουρίδη

*** Μυτιλήνης Αστυγραφία και Λεσβου Χωρογραφία, Δ.Ν.Καρύδη-Μ.ΚΙΕL

To Taslik του Σκοπέλου…

πεσσοί θωρακιίου…

και θωράκια, σκόρπια στο χωριό…

οι γαλαρίες του 19ου αι. …

με την επιγραφή του Αϊ Γιώργη…

το Τζαμί και ο Μιναρές (Στρατής Αναγνώστου)…

και η ανέκδοτη επιγραφή δίπλα του…

…και το Σχολείο Θηλέων, στο Πρόβασμα!

Παρασκευή, 07 Δεκεμβρίου 2018 12:34

Δαφνιά

Τον 16ο αι.(1548, 1581) άλλο ένα τοπωνύμιο στην Γέρα, ανήκει σε ένα αναφερόμενο χωριό. Μια περιοχή, στο εσωτερικό του κάμπου, στην περιοχή Απιδιάς Λάκκος, με λίγες κατούνες και ελαιώνα, με διάσπαρτη κεραμική, ονομάζεται Δαφνιά, πιθανόν από τις δάφνες. Εδώ τοποθετείται το χωριό Dafina, με 50 χριστιανικά σπίτια, που πληρώνει 5255 Akce φόρο, 1392 για το σιτάρι που καλλιεργεί,450 για το λινάρι, 465 για το λάδι και 132 για τις ελιές που μαζεύει. Παράγει επίσης μούστο (399 Α), σύκα (216), ελιές (132), κουκιά (104), βαμβάκι, σουσάμι, κουκούλια μεταξοσκώληκα, καρύδια, αμύγδαλα, ρεβίθια, εκτρέφει χοίρους και έχει κυψέλες. Οι κάτοικοι του φορολογούνται, αλλά είναι διασπαρμένοι (Perakente, εξ’ού και το παρακεντέδες) στον Αϊ Γιάννη, στο Σκόπελο, στο Μονέρι, αλλά και στα Μακριανά (Ίππειος) και Αγία Μαρίνα (Μυτιλήνη).Στην περιοχή, εκτός από την κεραμική, τα πηγάδια, τα πιθάρια, τις βάσεις κεραμικών τροχών, διατηρούνταν και σπίτια από πλίνθες, ένας ανθεκτικός -στο βαθύ χρόνο- τύπος κατοικίας. Στην περιοχή, άγνωστο πού βρίσκονταν, αναφέρονται και τα χωριά Στραβοπηγάδι, με 36 χριστιανικά και 4 οθωμανικά σπίτια, το Yirko με 29 σπίτια, το Pisota με 22, το Trapera με 17 και το μικρό Yikarado με 7 σπίτια. Στον Καζά της Γέρας, όμως, το 1548, ανήκει το Πλωμάρι (Polmar, προφανώς το Μεγαλοχώρι) με 222 χριστιανικά σπίτια! Καθώς και το τσιφλίκι Πλαγιά (Playa), χωρίς κατοίκους! Είναι λοιπόν πιθανό, μερικοί από τους οικισμούς αυτούς, να βρίσκονταν σε αγροτικές περιοχές προς τα εκεί! Είναι αρκετές οι θέσεις στις περιοχές, ανάμεσα στην Γέρα και το Πλωμάρι, κύρια σ’ αυτές που βλέπουν νότια (από Κατσίνια μέχρι Αυλάκι) που φέρουν παλιά εξωκλήσια με ύπαρξη οικιστικών λειψάνων γύρω τους! Τα τοπωνύμια όμως δεν βοηθούν! Η έρευνα είναι σε εξέλιξη.

Αποτελεί έκπληξη, που αντίθετα με τα μεγάλα χωριά Σκόπελο και Μεσαγρό (θα περιγραφούν στο επόμενο άρθρο), ο Παλαιόκηπος έχει μόνο 6 σπίτια! Και πληρώνει μόνο 439 Άσπρα! Θα ασχοληθούμε μετά με το χωριό, γιατί αυτή την εποχή, μπλέκεται και το όνομα του Χαιρεντίν Μπαρμπαρόσσα μαζί του! Με ένα οικισμό μόνο 8 σπιτιών! Αξιόλογο πάντως είναι, ότι ανάμεσα στα επίθετα υπάρχει και ένα που υπάρχει ακόμα! Του Γιώργη Ανδρόνικου! Υπάρχει και ένας νερόμυλος στο χωριό! Βέβαια ίσως να ήταν στην θέση που λειτούργησε, με την κάθετη φτερωτή, ο νερόμυλος του Ταπανλή!

…και στην θέση του βυρσοδεψείου, υπήρχαν εκκλησιές…

…όπως και στον Άγιο Κύριλλο…

…μέσα στους τοίχους του.

Σπίτια με πλίνθες…

…πανάρχαια στον κάμπο…

…συνυπάρχουν με κεραμικούς τροχούς…

…τώρα περιφέρουν τον Ταξιάρχη στην Ευρειακή (1989)

Οι απαρχές του Τενέγια ποταμού, βρίσκονται βαθιά, βόρεια της Κώμης, στο όριο πευκοδάσους και ελαιώνα! Εδώ έρχονται σε επαφή τα οφιολιθικά πετρώματα του πρώτου, με τα μάρμαρα-σχιστόλιθους του δεύτερου τοπίου! Έτσι μετά τον υδρόμυλο της Κώμης (γεφύρι) και πριν βγούμε στο οροπέδιο του Ταύρου, αριστερά του δρόμου μια λεκάνη που καταλήγει στο ποτάμι, κάτω από τις στοιχημένες κουκουναριές του Τουρκογιάννη, βρίσκεται το εξωκλήσι του Χριστού, κάτω από τον μεγάλο «ιερό «πρίνο», αφιερωμένο «εις μνήμην Μιχαήλ Δ.Μπίνου, 1872-1948», με ένα κτίσμα-έκτρωμα στη βορινή του πλευρά. Εδώ φιλοξενείται μια επιτύμβια στήλη (43x27x7εκ.), σπασμένη στο άνω μέρος, με τρεις μορφές, μια με γυμνά κάτω άκρα και δύο με ποδήρες ιμάτιο, κάτω από τον χιτώνα. Η κάτω επιφάνεια δεν φέρει επιγραφή (ίσως να υπήρχε στο άνω τμήμα**)ενώ η πίσω επιφάνεια είναι αδρή, ίσως για προσαρμογή! Μέσα ,στην Αγία Τράπεζα, υπάρχει μαρμάρινη, ορθογώνια βάση κίονα (72x54x18 εκ.), με το κυκλικό τύμπανο (διαμέτρου 41 εκ) να φέρει κοιλότητα γόμφου και αύλακα μολυβδοχοΐας! Το μέγεθος και η μοναδικότητά της, μας δίνουν το δικαίωμα να υποθέσουμε την ύπαρξη μνημειακού κίονα (τον οποίο θυμάται, ίσως σπασμένο, στους διπλανούς θάμνους η κα Αντωνίου).Τα άφθονα κεραμίδια γύρω, πιστοποιούν την ύπαρξη κτίσματος εδώ! Στα διπλανά επίπεδα βράχια υπάρχουν λατομικές επιφάνειες μαρμάρου! Όλη η νότια έκταση, αρχικά με σέτια και μετά γυμνή, επίπεδη, με λιθοσωρούς και πληθώρα κεραμικής, επιτρέπει την υπόθεση ύπαρξης οικισμού (πληθώρα κεραμιδιών στέγης, με υποκίτρινη χρωστική, με κόκκινο ή γκρίζο πηλό, πιθαριών και τούβλων) που κορυφωνόταν με το κτίσμα και το πιθανό ταφικό μνημείο, στη θέση του ναΐσκου! Η κεραμική του χώρου, περιέχει μεταξύ των άλλων μικρά, καλοδουλεμένα λεπτότοιχα αγγεία, με την ύπαρξη μελαμβαφών οστράκων! Η πιθανή χρονολόγηση της νέας εγκατάστασης, είναι η Ρωμαϊκή (ή προγενέστερη) περίοδος! Πρόκειται για μια άγνωστη εγκατάσταση, αγροτικού ίσως χαρακτήρα, στα σημερινά όρια του πευκοδάσους, κοντά στα σημαντικά οροπέδια του Ταύρου, και δίπλα στο πέρασμα του ποταμού. Οι μικρές λατομικές επιφάνειες, αποκλείουν την ύπαρξη οικισμού λατόμων, όπως στο Τάρτι της Γέρας. Εδώ βρέθηκε και το πέτρινο γουδί που φυλάσσεται στο ναό. Ανάμεσα στην κεραμική, υπήρχαν και 5 όστρακα χειροποίητα, Προϊστορικής περιόδου!

* Η έρευνα έγινε με τη Θεολόγο, Στέλλα Αντωνίου, που χρόνια γνωρίζει την περιοχή

** μια άλλη άποψη ,της Αρχαιολόγου Κλειώς Χατζιδανιήλ είναι να έσπασε κατά την κατασκευή της επί τόπου και να έμεινε άγραφη η κάτω επιφάνεια.

Ο Χριστός με τον πρίνο

με την μισή επιτύμβια στήλη

μέλη στον ναό

με την μνημειακή βάση κίονα

η πετραδερή του οικισμού

με την πληθώρα των κεραμιδιών

και την ιδιαίτερη κεραμική, μάλλον Ρωμαϊκή!

Τετάρτη, 21 Νοεμβρίου 2018 13:12

Sambatudi - Monari

Ανατολικά του Πλακάδου, μια επίπεδη λιόφυτη έκταση, βρίσκεται ανάμεσα στο ποτάμι που έρχεται από τον Παλαιόκηπο και σε αυτό που έρχεται από τον Παππάδο! Ενώνονται πιο κάτω και εκβάλλουν στην Ευρειακή! Σ’ αυτόν τον χώρο υπήρχαν το 1548 δύο χωριά, των οποίων διατηρείται το τοπωνύμιο. Γύρω από τον δρόμο προς το γεφύρι της Ψας, η μεσαιωνική κεραμική (τούβλα, κεραμίδια, χρηστικά αγγεία, πιθάρια, πίπες) και τάφοι, ήταν από την παράδοση γνωστά σαν το παλιό χωριό Σαμπατούδι! Εκεί υπάρχει και ο Αϊ Νικόλας! Το Σαμπατούδι, το 1548, έχει 31 χριστιανικά σπίτια και πληρώνει φόρο 3800Akce! 795 για το σιτάρι, 675 για τον μούστο, 480 για το λινάρι(!) και μόνο 168 για τις ελιές. Επίσης παράγει κριθάρι, σύκα, σουσάμι, κουκιά, αμύγδαλα, καρύδια, βρώμη, βαμβάκι, ρεβίθια, βίκο, κουκούλια, μαυρομάτικα φασόλια, εκτρέφει χοίρους και έχει περιβόλια και μελίσσια! Έχει ένα νερόμυλο (άγνωστο πού και πληρώνει 30 Α) και έναν ελαιόμυλο (6 Α!). Πριν το γεφύρι της Ψας, δεξιά, περισσεύει από το έδαφος, μια πέτρινη κολώνα από αυτόν! Αυτόν τον φόρο παίρνει ο Cafer γιός του Yakub (2900 Α!!!) και άλλοι (950 Α).

Νοτιοανατολικά βρίσκεται η περιοχή Μονέρι! Αρχίζει από την Ψα και καταλήγει στο άλλο ποτάμι με το μονοκάμαρο γεφύρι και την υπέροχη Οθωμανική κρήνη (της πήραν την επιγραφή). Ένας δρόμος περνά κάτω από την Καμάρα ενός νερόμυλου, στο ΒΔ άκρο! Εδώ η κεραμική, κάτι θεμέλια, η παμπάλαια πηγή, δείχνει την ύπαρξη του δεύτερου χωριού Μονέρι ή Καμάρα! Ο μύλος που ανακαινίστηκε πρόσφατα (όπως και το γεφύρι) έδωσε από τότε το όνομα του στο χωριό! Πλήρωναν γι’ αυτόν, 30 Α φόρο! Το χριστιανικό χωριό είχε 26 σπίτια και πλήρωνε 2968 Α φόρο! Και αυτό παράγει σιτάρι (832 Α), μούστο (414), ελιές( 216), λινάρι (135), κριθάρι (130), βαμβάκι, κουκιά, κουκούλια και πολλά άλλα, ακριβώς ό,τι και το γειτονικό Σαμπατούδι! Βλέπουμε, λοιπόν, το σιτάρι, τον μούστο, τις ελιές, το λινάρι, κύρια τους χοίρους, τις κυψέλες, τον μεταξοσκώληκα, κτηνοτροφικά φυτά για τα άλλα ζώα! Αυτή η περιοχή έχει νερά, είναι ελαιόφυτη τώρα, διαρρέεται από δύο ποτάμια και υπάρχουν ο Αϊ Νικόλας και η Παναγιούδα (μετά την Ψα, δεξιά του δρόμου), ίσως οι παλιές ενοριακές εκκλησιές! Εντύπωση προκαλεί το μάζεμα των φόρων για Τούρκους, και συγκεκριμένα για ιππέα Σπαχή στο Σαμπατούδι! Αυτοί που νέμονταν τους φόρους βασικά βρισκόταν στην Μυτιλήνη και κύρια στο Κάστρο! Είναι πολύ ενδιαφέρον που παραμένει η καμάρα του νερόμυλου, που έδωσε το όνομα στο χωριό!

«Η Λέσβος τον 16ο αι.», Κων. Καμπουρίδης (2016), σελ. 76, 435, 468

«Στα Χνάρια τα Παλιά», Μάκης Αξιώτης (1987), σελ. 37

Ο Αϊ Νικόλας

Παντού κεραμικά…

…και ο ελαιόμυλος, στο Σαμπατούδι!

Η Καμάρα του νερόμυλου…

…το γεφυράκι

…η κρήνη

…και η Παναγιά στο Μονέρι!

Πέμπτη, 15 Νοεμβρίου 2018 14:50

Αϊ-Γιάννης-Σαπούνι-Πλακάδος

Βόρεια του Παππάδου, κάτω από τα βραχώδη πρέμνα του Μεσαιωνικού κάστρου, βρίσκεται ο Αϊ Γιάννης! Το 1849 (Σταυράκης Αναγνώστης) αναφέρεται «μόνον υπό Τούρκων», το 1894 (Αρχοντόπουλος) «Οθωμανικόν χωρίδιον με 15 οικίας» και το 1909 (Τάξης) με «10 Οθωμανικές οικογένειες και 5 χριστιανικές!» Εκεί υπήρχε μικρό τέμενος με μιναρέ, που γκρεμιστήκαν το 1924 και χτίστηκε το εκκλησάκι. Υπάρχει ο Λουτρός και τα μεζάρια ήταν στο σημερινό μαγαζί του Κουκάρα. Ο μεγάλος πλάτανος της πλατείας του, «δηλητηριάστηκε», τα τελευταία χρόνια. Τα «Αϊ-γιαννιώτικα Τουρκέλια» ήταν ιδιαίτερα σκληρά και δεν έμπαιναν στον Παππάδο, γιατί φοβόντουσαν τον Ταξιάρχη! Το 1548 έχουμε ένα αμιγές χριστιανικό χωριό (Αyo Yani πριν Yera) με 48 σπίτια, που πληρώνει φόρο, κύρια για τα σιτηρά (976 Άσπρα), τον μούστο (432), τις ελιές (426), το λινάρι, τα σύκα, το κριθάρι, το λάδι και άλλα προϊόντα.

Βορειότερα, στη θέση του μεταγενέστερου Πλακάδου (δεν αναφέρεται το 1548, ούτε στον Μητροπολιτικό κώδικα του 1565), βρίσκεται το Σαπούνι (Sapun)! To 1849 (21 ΣΤ) υπάρχει μαζί με τον Πλακάδο , «το Σαπούνι υπό Τούρκων» και το 1909 δεν υπάρχει! Οι Τούρκοι, το 1871 μετοίκησαν στην ασφάλεια του Σκοπέλου. Στις δυτικές παρυφές του Πλακάδου, δίπλα στη δεξαμενή, υπήρχε το τζαμί με τον μιναρέ, τα μεζάρια, ένας ελαιόμυλος, το σχολείο και ο Λουτρός (που υπάρχει ακόμα). Το 1548 το Σαπούνι είναι ένα μεγάλο Χριστιανικό χωριό με 95 σπίτια και 6 Οθωμανικά! Πληρώνει φόρο 2109 Α, για το σιτάρι (1200),τον Μούστο (924),το λάδι (396),τα κουκούλια (360), τα κουκιά (216), το λινάρι (200), το κριθάρι, τις ελιές, το βαμβάκι, τα καρύδια, το σουσάμι, τα μαυρομάτικα φασόλια, τα αμύγδαλα, τα ρεβίθια, τη βρώμη, τη φακή, τους λαχανόκηπους, τα μελίσσια. Επίσης του ανήκουν 4 νερόμυλοι (ο ένας επάνω από τη Μάννα) και πληρώνει για τους τρεις από 30 Α (εποχιακοί) και για τον ένα, 40 Α. Πιστεύω ότι κατείχε την θέση του μεταγενέστερου Πλακάδου, μέχρι τον Άγιο Προκόπη, στα δυτικά. Μετά έγινε μικρός Τούρκικος μαχαλάς! Ο Πλακάδος, ίσως από πετράδες μαρμάρου, με τον Άγιο Βλάση (1840), ήταν το νέο όνομα, άγνωστο από πότε! Πάντως η λατρεία του Αγίου Βλάση, είναι άγνωστο πότε επιβλήθηκε (γνωστό όνομα στο χωριό. όπως και το Προκόπης), αφού το 1548, το όνομα δεν υπάρχει στο Σαπούνι (Μιχάλης, Γιάννης, Γιώργος, Αντώνης, Μανώλης, από τον Αϊ-Γιάννη και τον Ταξιάρχη)!

Κάτω από τον Άγιο Βλάση, υπάρχουν λείψανα παλιάς λατρείας! Επίσης μια περιοχή Εβραϊκού Τσιφλικιού, στο τοπωνύμιο Herem!

Βιβλιογραφία: «Η Λέσβος τον 16ο αι.», Κων. Καμπουρίδης, (2016), σελ. 466 και 450. «Στα Χνάρια τα Πλιά», Μάκης Αξιώτης, (1987), σελ. 56-59

Πάνω το Σαπούνι, κάτω ο Αϊ-Γιάννης (1548)

Ο Αϊ-Γιάννης…

…με τον Λουτρό

…και τα μεζάρια.

Ο Πλακάδος, το 1548, Σαπούνι.

…με τον λιόμυλο

…τον λουτρό

…μέχρι τον Άγιο Προκόπη.

Τετάρτη, 07 Νοεμβρίου 2018 12:57

Ιερά-Γέρρα-Γέρα 32

Ο σημερινός Παππάδος, επεκτείνεσαι από τον Αϊ-Γιάννη, βόρεια, μέχρι το Ντουραχάνι, στο νοτιά. Υπάρχει ο παλιός οικιστικός πυρήνας γύρω από την εκκλησιά του Ταξιάρχη, στους πρόποδες του μεσαιωνικού κάστρου. Το 1548, η Επισκοπή αποτελεί τον οικισμό γύρω από τον παλιό βυζαντινό ναό, με την γνωστή τοιχογραφία, εικονοστάσι στην μεταγενέστερη εκκλησία του 1836. Εκεί βρέθηκε και ο επισκοπικός θρόνος του χωροεπισκόπου Γέρρας (13ος αι.) Παραδίπλα ο Αϊ-Γιάννης, ονομαζόταν το 1548 και Γέρα! Δίπλα στην εκκλησιά του Ταξιάρχη υπάρχει πυργόσπιτο, σπίτια του 19ου αι και η βρύση της, του 1795. Νοτιότερα, το 1548, υπήρχε ο οικισμός Πατρικού, σημερινό τοπωνύμιο στον κεντρικό δρόμο, πριν το γεφύρι. Μετά από αυτό υπήρχε το νεκροταφείο (τσαμάκια) και χωράφια, στα οποία χτίστηκαν νεότερα, πολυτελή σπίτια αργότερα. Ανάμεσα στους δύο οικισμούς υπήρχαν χωράφια και ίσως Οθωμανικοί τάφοι (στήλη στην κατασκευή του ΟΤΕ). Το «χωρίον Πατρικού» του 3ου μΧ αι. ήταν δυτικότερα, στην θέση «Μπαχτσές Πατρικούς» με άφθονα νερά. Η παράδοση με την πρώτη εκκλησία του Ταξιάρχη Παππάδων, του 1662, διατηρεί την θέση του οικισμού Επισκοπή του 1548, την χωροεπισκοπή της Βυζαντινής Γέρρας, κάτω από την προστατευτική και ίσως μετά, απειλητική σκιά του μικρού κάστρου. Η Επισκοπή είναι μικρό χωριό, με 25 σπίτια. Παράγει και φορολογείται κύρια για το σιτάρι, μετά για τον μούστο και το λινάρι και πολύ μετά για το λάδι και τον μεταξοσκώληκα. Βγάζει επίσης σύκα, κουκιά, ρεβίθια, σουσάμι, καρύδια, βρώμη, βίκο, βαμβάκι, αμύγδαλα, φακή, μαυρομάτικα φασόλια, έχει κυψέλες, λαχανόκηπους, εκτρέφει γουρούνια, καλλιεργεί περιβόλια και λαχανόκηπους. Μια αγροτική κοινωνία, με πολλά προϊόντα και φόρο 3954 Αkce! H γειτονική Πατρικού είναι ισοδύναμη με 27 σπίτια και πληρώνει φόρο 2172 Akce. Παράγει περισσότερο σιτάρι, μούστο, λινάρι, λάδι (κύρια) και ακριβώς όπως το γειτονικό χωριό παρουσιάζει την μεγάλη ποικιλία γεωργικών προϊόντων για τοπική κατανάλωση! Τα τότε όρια του χωριού, μέσα στο σημερινό, γεωγραφικό τοπωνύμιο, είναι αδιευκρίνιστα, σε σχέση με την Επισκοπή! Σίγουρα οι κατοικημένες σήμερα πλαγιές του κάστρου (Καστέλι) θα ήταν χωρίς σπίτια και τα τότε όρια ανάμεσα στα δύο χωριά, στον σημερινό Παππάδο, δεν είναι δυνατόν να εντοπιστούν!

Ο Παππάδων Βυζαντινός Ταξιάρχης

Στο ιστορικό Κέντρο Επισκοπή (1940)

1969

και σήμερα

με το πυργόσπιτο στην αγορά

Η Πατρικού το 1950

και το 1998

και η Οθωμανική επιτύμβια στήλη

Τετάρτη, 24 Οκτωβρίου 2018 16:14

Ηinta-σιτάρι, Sair-κριθάρι στη Γέρα*

Όταν μιλάμε για «σιτηρά», ο χρόνος χάνεται στις πρώτες Νεολιθικές κοινωνίες, των 10 χιλ και χρόνων, με τους παλινδρομικούς, πέτρινους μυλόλιθους και τριπτήρες! Βασικό διατροφικό αγαθό, που μπήκε γρήγορα κάτω από την «προστασία» της εκάστοτε εξουσίας. Και όταν μιλάμε για Βιοτεχνική επεξεργασία, δεν έχουμε ένα απλό λιόμυλο με ένα πιεστήριο, αλλά μια σύνθετη τεχνική εγκατάσταση, χιλιάδων ετών, τον υδραλέτη του Βιτρούβιου, ή νερόμυλο, των ημερών μας! Γι’αυτό και το Οθωμανικό κράτος, τον 16ο αι. φορολογεί τον νερόμυλο με 60 άσπρα (Akce), τον χρόνο, ενώ τον ελαιόμυλο μόνο με 3!Στην Γέρα του 1548, στους 15 οικισμούς έχουμε 878 σπίτια Χριστιανών, που φορολογούνται και μόνο 22, με Οθωμανικές οικογένειες! Αυτό συμβαίνει, σ’όλο το νησί! Είναι ένα μεγάλο πρόβλημα η μεγάλη αύξηση του Οθωμανικού πληθυσμού, στο νησί, έναν αιώνα μετά**! Δεν γνωρίζουμε το ποσοστό των εκούσιων «εξισλαμισμών»,σε σχέση με το ποσοστό της μετακίνησης από την ενδοχώρα, προς το νησί. Τον 16ο αι .φορολογούνται στην Γέρα (μαζί με το τσιφλίκι στα Νίτσα), 37.782 περίπου κιλά σιταριού, με 12.371 άσπρα και 8471 κιλά κριθαριού με 1864 άσπρα. Πολύ μεγάλη διαφορά, από την παραγωγή λαδιού και ελιάς! (Εμπρός 17/10/18). Δυστυχώς σώζονται δύο μόνο μεγάλα αλώνια (στρωμένα με πλάκες), ένα στα Κατσίνια και ένα στο Λιγωνάρι! Οι πέτρινοι όμως μυλόλιθοι στις προϊστορικές θέσεις της περιοχής, είναι αρκετοί. Εκτός από τους πατροπαράδοτους χειρόμυλους, που υπήρχαν σε κάθε σπίτι, στην Γέρα του 16ου αι. λειτουργούν και παράγουν αλεύρι, 12 νερόμυλοι (2 στον Σκόπελο, 3 στον Μεσαγρό, 4 στο Σαπούνι, 1 στο Σαμπατούδι, 1 στον Παλαιόκηπο και ένας στο Μονέρι-Καμάρα!). Στην επιτόπια έρευνα για τον 19ο αι. μετρήθηκαν 9 νερόμυλοι, ο ένας με κάθετη φτερωτή (Ταπανλή). Αξιοσημείωτο είναι, ότι στο τότε χωριό Μονέρι-Καμάρα, το δεύτερο όνομα αφορά τον νερόμυλο, που υφίσταται ακόμα! Αυτοί οι νερόμυλοι, με το ιδιαίτερο ιδιοκτησιακό καθεστώς, με την ίδρυση των πρώτων ατμοκίνητων ελαιοτριβείων, αρχίζουν σταδιακά να σταματούν τη λειτουργία τους, γιατί εγκαθίστανται σύγχρονοι αλευρόμυλοι στα εργοστάσια ή και αυτόνομοι. Όλα σχεδόν τα ελαιοτριβεία της Γέρας διέθεταν και αλευρόμυλο! Μια ωραία μονάδα διατηρείται στον συνεταιρισμό του Σκοπέλου (Ελαιοτριβείο Κόμιλη) και σε ιδιωτικό του Σκοπέλου (το δεύτερο ατμοκίνητο του νησιού).

*Τα στοιχεία προέρχονται από τα βιβλία: Κων.Ε.Καμπουρίδης. ΗΛέσβος τον 16ο αι.Θες/κη 2016 και Μάκη Αξιώτη Υδρόμυλοι Η περίπτωση των Υδρόμυλων της Λέσβου. Αιολίδα.Μυτιλήνη 2009. Διδακτορική Διατριβή.

** Π.χ. ο Μόλυβος εμφανίζεται το 1548 με 829 χριστιανικά σπίτια και 26! Οθωμανικά, ενώ το 1621 (Γαβριήλ Σουμαρούπα) με 220 σπίτια χριστιανών και 440 περίπου Οθωμανικά!

Στη Γέρα...

...του 16ου αι...

...καλλιεργείται σιτάρι και κριθάρι.

Νερόμυλοι το αλέθουν...

...όπως αυτός του 1850...

...και του Κανάκη με τον Πλάτανο στην κορφή του...

...και μετά οι αλευρόμυλοι στα εργοστάσια (Κόμιλη)...

...εδώ στο Λισβόρι και στην Αγιάσο!

Υπάρχουν οι σφήκες-ναρκωτές (Υμενόπτερα), που η εξέλιξη τις προίκισε με άριστη γνώση του νευρικού συστήματος των θυμάτων - εντόμων. Γνωρίζουν τα τρία θωρακικά γάγγλια, που κινούν τα φτερά και τα πόδια και με αξιοθαύμαστη ακρίβεια, κεντρίζουν και παραλύουν τα θύματά τους, τα οποία ζωντανά τα μεταφέρουν στις φωλιές τους! Εκεί γεννούν το δικό τους αυγό και η κάμπια τρώει ζωντανά τα παράλυτα θύματα, πριν μεταμορφωθεί σε τέλειο έντομο!

Υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες, αυτές που σκάβουν στο έδαφος τις φωλιές τους (Digger wasps) και αυτές που τις φτιάχνουν με λάσπη (Potter wasps).Tα θύματα ανάλογα με το είδος είναι κάμπιες, αράχνες και έντομα, κύρια ακρίδες. Υπάρχει και ο Philanthus triangulum, που παραλύει μέλισσες (Bee killer wasp).

Τo είδος Rhynchium oculatum, κοινό στη Λέσβο, καστανοκόκκινο με κίτρινα τρίγωνα στην κοιλιά, έως 30χιλ. τρέφεται με νέκταρ. Ανήκει στις Potter wasps, οικ. Vespidae, υποικ. Eumeninae, η οποία αριθμεί 3.000 είδη! Το Rh.oculatum, έχει οκτώ υποείδη, με κυριότερο το Rh.oculatum oculatum (απαντά και στη Λέσβο). Η σφήκα κατασκευάζει τη φωλιά της συνήθως σε τρύπες των τοίχων, σε καλάμια, χρησιμοποιώντας λάσπη για να την κλείνει. Εκεί μέσα μεταφέρει μεγάλο αριθμό από ναρκωμένες κάμπιες και γεννά μετά το δικό της αυγό, σφραγίζοντας την είσοδο!

Πρόσφατα (Οκτώβριος) παρατηρήθηκε μία κίνηση τριών εντόμων, δίπλα σε πολυθρόνες καφετέριας, στο υπήνεμο νότιο τμήμα της! Διαπιστώθηκε η είσοδος των εντόμων στο πρόσθιο στόμιο της αύλακας του πλαγίου βραχίονα, που συγκρατούσε το πανί! Κάτω από αυτό υπήρχε στενό τούνελ, μέσα στο οποίο εισχωρούσε η σφήκα! Οι δύο φωλιές είχαν κλειστό το αντίθετο άκρο (20 περίπου εκ.) από την είσοδο με λάσπη και ένα μικρό αριθμό από παράλυτες κάμπιες. Η τρίτη όμως φωλιά (όλες σε ένα μικρό κύκλο γειτονικών τραπεζιών), προφανώς η πιο παλιά χρονικά είχε περίπου 30 παράλυτες κάμπιες και ένα ενδιαφέροντα τρόπο απόφραξης του άλλου άκρου! Υπήρχαν μαζί με την λάσπη, τρείς ογκώδεις σπόροι με το καστανό, εριώδες περίβλημα τους που είχαν μεταφερθεί και σφηνωθεί από την σφήκα στο στενό τούνελ, στο οποίο το έντομο εισχωρούσε και έβγαινε με το πίσω άκρο! Οι κάμπιες ήταν ένα κυρίως είδος, πρασίνου χρώματος της οικ Geometridae! Η ομοιότητα του εντόμου με την μεγάλη Vespa anatolica (μιμητισμός), συνετέλεσε στην καταστροφή των φωλεών.

Α small colony of three nests (Rhyncium oc.oculatum) in the chairs of a café plenty of green larvae(Geometridae) and the opposite closure with big seeds (covered with threads ) are discusesd in this article!

Η είσοδος - the entrance

οι κάμπιες στην φωλιά - The nest

Το περιεχόμενο - the larvae and the closure

Οι σπόροι με το περίβλημα - Τhe seeds

30 περίπου παράλυτες κάμπιες - Τhe paralyzed Geometridae

Mια κάμπια Γεωμέτρης στην φύση - Geometridae

Η ομοιότητα με τον κόκκινο μπάμπουρα - like Vespa anatolica

Σελίδα 1 από 7
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top