FOLLOW US
Δανιήλ

Δανιήλ

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Δευτέρα, 16 Απριλίου 2018 14:17

Παγκόσμια μέρα κοσμοναυτικής.

Την Πέμπτη 12 Απρίλη, τιμήθηκε σε πολλές χώρες του κόσμου η παγκόσμια μέρα της κοσμοναυτικής. Ο Γιούρι Αλεξέγιεβιτς Γκαγκάριν ήταν ο Σοβιετικός κοσμοναύτης που, στις 12 Απρίλη του 1961, έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο διάστημα και μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη. Ήταν Τετάρτη του Πάσχα, στις 09:07 ώρα Μόσχας, που ο Γιούρι Γκαγκάριν ξεκίνησε από το κοσμοδρόμιο Μπαικονούρ για το ιστορικό του ταξίδι μέσα στο διαστημόπλοιο Βοστόκ3KA μεταφερόμενο από τον πύραυλο Βοστόκ 8К72К. Εικοσιπέντε λεπτά μετά την εκτόξευση, μπήκε σε μια ελλειπτική τροχιά με απόγειο 302 χιλιόμετρα, περίγειο 175 χιλιόμετρα και περίοδο 89 λεπτά και 34 δευτερόλεπτα, κινούμενος με ταχύτητα 7,61 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Το κωδικό του όνομα στη διάρκεια αυτής της πτήσης ήταν Κέδρος. Μετά από 67 λεπτά σε τροχιά, το προσωπικό ελέγχου πτήσης έδωσε εντολή στο σκάφος να πυροδοτήσει τους κινητήρες επιβράδυνσης και να αρχίσει η είσοδός του στην ατμόσφαιρα. Ο Γκαγκάριν δεν προσγειώθηκε μαζί με την κάψουλα, αλλά χρησιμοποίησε το εκτινασσόμενο κάθισμά του σε ύψος 7 χιλιομέτρων, και χρησιμοποιώντας το αλεξίπτωτό του προσγειώθηκε 1,5 - 2 χιλιόμετρα από τις ακτές του Βόλγα!

Από τότε που εκτοξεύτηκε από τη Σοβιετική Ένωση ο πρώτος τεχνητός δορυφόρος της Γης, ο Σπούτνικ, η μελέτη και η χρησιμοποίηση του κοσμικού διαστήματος αποδείχτηκε σαν η πληρέστερη και περισσότερο συγκεντρωτική έκφραση της επιστημονικοτεχνικής επανάστασης. Παρουσιάστηκε μια χωρίς προηγούμενο σε βάθος και διαστάσεις επίδραση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Παροτρύνοντας σε απίστευτα ασυνήθιστο βαθμό την ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνικής, η κοσμοναυτική εφάπτεται άμεσα με τον επιστημονικοτεχνικό, τον κοσμοθεωρητικό και τον κοινωνικό τομέα. Οι τεράστιες διαστάσεις της κοσμοναυτικής, και τα σύγχρονα επιτεύγματά της, που συνδυάζουν τα πάντα, μας υποχρεώνει να εκτιμήσουμε την έξοδο του ανθρώπου στο διάστημα, όχι μόνο σαν εξαιρετικό γεγονός, αλλά και σαν αφετηρία μιας νέας εποχής στην ιστορία της ανθρωπότητας. Και νέες εποχές δεν εγκαινιάζονται συχνά…

Η πρώτη πτήση του ανθρώπου στον αέρα ήταν στην εποχή της ένα εξαιρετικό άλμα στο άγνωστο, που μπορεί να συγκριθεί με το άλμα στο διάστημα του Γιούρι Γκαγκάριν. Είναι κάτι το διαφορετικό βέβαια η απόσπαση του ανθρώπου από τη Γη, η πτήση στον αέρα και μετά στον χωρίς ατμόσφαιρα χώρο. Τέτοια προβλήματα είχε θέσει ο άνθρωπος στον εαυτό του από πολύ παλιά. Ο μυθικός Ίκαρος, με τίμημα τη ζωή του πλησίασε προς τον Ήλιο. Ο Συρανό ντε Μπερζεράκ και ο Σουίφτ, πριν από την πτήση στα 1783 με αερόστατο των αδελφών Μογκολφιέ, είχαν γράψει για τα κράτη της Σελήνης και για τα νησιά που επιπλέουν στο διάστημα. Τα πρώτα «βήματα» στις πτήσεις έγιναν με αργούς ρυθμούς εκατοντάδων χρόνων. Αλλά από τον πρώτο Σπούτνικ μέχρι τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό των 450 τόνων, και από τη μία περιστροφή γύρω από τη Γη μέχρι τις πολύμηνες επιστημονικές εργασίες στον ΔΔΣ, πέρασε από ιστορική άποψη ελάχιστο χρονικό διάστημα. Η γρήγορη ανάπτυξη της κοσμοναυτικής επιβεβαιώνει το γεγονός, ότι η κατάχτηση του διαστήματος αποτελεί σύνθεση, οργανική συγχώνευση του συνόλου των προηγούμενων γνώσεων κι επιτεύξεων της ανθρωπότητας!

Πρέπει να πούμε ότι η σύγχρονη διεργασία επίδρασης του διαστήματος στη διαμόρφωση της συνείδησης του ανθρώπου έχει βαθιές ρίζες. Η διεργασία αυτή, με ορισμένες πλευρές της φτάνει ως την αρχαιότητα, ως τους αρχαίους Έλληνες. Για τους οποίους έλεγε ο Μαρξ ότι «θα μείνουν πάντα δάσκαλοί μας εξαιτίας της επιβλητικής αντικειμενικής αφέλειας, που προβάλει κάθε αντικείμενο, ας πούμε χωρίς πέπλους, στο καθαρό φως της φύσης του, αν και αυτό είναι ένα αμυδρό φως» (Κ.Μαρξ - Φ.Ένγκελς. Από τα νεανικά έργα. Μόσχα 1956). Στην εικόνα του αρχαίου διαστήματος κυριαρχούσε η αντίληψη για τον άνθρωπο σαν μόριο του διαστήματος. Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι έβλεπαν τον άνθρωπο διαστημοποιημένο, στον ίδιο βαθμό στον οποίο το διάστημα ήταν εξανθρωπισμένο...

Μέσα από τον διαστημικό λάκκο των λεόντων,

Η παρακμή της οθωμανικής αυτοκρατορίας έδωσε την ευκαιρία σε αστικά στρώματα να ενισχυθούν, να αποκτήσουν εμπορικές σχέσεις - οι οποίες σχετίζονταν με όρους υποτέλειας στην πραγματικότητα - με το εμπόριο της δυτικής Ευρώπης. Αυτοί οι έμποροι έπαιξαν ρόλο στην επανάσταση του 1821· όμως, το εμπόριό τους και η οικονομική τους δύναμη εξαρτιόταν, σε μεγάλο βαθμό, από την δυτικοευρωπαϊκή οικονομική πραγματικότητα. Ήσαν επιρρεπείς στο να ενδίδουν σε αυτήν, γιατί προσδοκούσαν στη δημιουργία ενός ελληνικού μορφώματος, που θα συνδεόταν με την οικονομία της Ευρώπης, λειτουργώντας οι ίδιοι, με όρους όμως υποτέλειας, ως μεσάζοντες της... Στη διάρκεια της επανάστασης έγιναν όργανο των ξένων δυνάμεων -της Αγγλίας και της Γαλλίας και της Ρωσίας- γι’ αυτό και τα κόμματα τα οποία δημιούργησαν μετά, ονομάζονταν αγγλικό, γαλλικό, ρωσικό κόμμα!

Οι προυχοντικές οικογένειες στον ελλαδικό χώρο, ήταν στην ουσία φεουδαρχικές, εξαρτημένες από τον οθωμανικό παράγοντα, δεν επιθυμούσαν την επανάσταση και συμμετείχαν σε αυτήν, μόνον όταν είδαν ότι ξεκινάει η εξέγερση και φοβήθηκαν ότι μπορεί να δημιουργηθούν πολιτικά σχήματα, τα οποία δεν θα μπορούσαν να ελέγξουν. Έτσι, η ολοκλήρωση του κύκλου της επανάστασης έφερε μια υποταγμένη στους ξένους, μη ελεύθερη και ανεξάρτητη άρχουσα τάξη, η οποία συνδέθηκε ατελώς με την καπιταλιστική οικονομία, που αναπτύσσονταν στον 19ο αιώνα στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα η ελληνική κοινωνία να παραμείνει οπισθοδρομική, εξαρτημένη και υποταγμένη στους ξένους...

Ο πρώτος και δεύτερος χρόνος το 1821-22 είναι χρονιές νικών, που έδωσαν και μια δυναμική στον αγώνα. Νίκες στην Τριπολιτσά, στο Βαλτέτσι, στο Χάνι της Γραβιάς στα Βασιλικά, στο Κομπότι, στα Δερβενάκια. Παραδίδονται οι τουρκικές φρουρές του Ναυπλίου και της Αθήνας, αλλά υπάρχουν ήττες στην Αλαμάνα, έχουμε την καταστροφή του στόλου του Γαλαξιδίου και αποτυγχάνει η προσπάθεια των Ελλήνων να καταλάβουν την Πάτρα. Η βαρύτερη είναι η ήττα στο Πέτα κοντά στην Άρτα. Επίσης γίνεται η καταστροφή της Χίου. Το 1823 είναι χρονιά πολιτικών εξελίξεων εσωτερικής φύσης. Μετά την Εθνοσυνέλευση του Άστρους είναι φανερό ότι ο εμφύλιος πόλεμος είναι προ των πυλών. Το 1824 θα είναι μοιραία χρονιά για την εξέλιξη του αγώνα, καθώς οι Έλληνες θα εμπλακούν σε δύο κύκλους εμφυλίων πολέμων, οι οποίοι θα δώσουν την ευκαιρία στον Μεχμέτ Αλή πασά της Αιγύπτου να στείλει τον γιό του τον Ιμπραήμ, ο οποίος βρίσκει τη δυνατότητα να σαρώσει, να καταστρέψει, να ανακαταλάβει περιοχές που είχαν καταληφθεί τα προηγούμενα χρόνια του πολέμου στην Πελοπόννησο, να περάσει απέναντι στη Στερεά Ελλάδα και να χτυπήσει το Μεσολόγγι. Το 1825 οι Έλληνες θα έχουν μεγάλες ήττες στο Νεόκαστρο και στη Σφακτηρία, στο Μανιάκι κλπ. Αν και ο Μακρυγιάννης θα επιτύχει νίκη στην περιοχή των Μύλων στην Αργολίδα. Το 1826 μετά και την πτώση του Μεσολογγίου τον Απρίλη του 1826, με τη δύναμη πλέον του νικητή, οι οθωμανικές δυνάμεις κινούνται προς την ανατολική Στερεά, χτυπούν την Αθήνα, νικούν στη μάχη του Φαλήρου.

Όλα δείχνουν ότι η επανάσταση πνέει τα λοίσθια και ότι πρόκειται να ακολουθήσει ευρείας κλίμακας σφαγή του ελληνικού πληθυσμού. Όμως το 1827 η εμπλοκή των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής - που ενδιαφέρονται να αποκομίσουν κέρδη από την ανακατανομή εδαφών και πλούτου της παραπαίουσας οθωμανικής αυτοκρατορίας - στο ελληνικό εγχείρημα είναι μεγάλη και έτσι Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία συγκρούονται με τον οθωμανικό στόλο τον οποίο καταστρέφουν στο Ναυαρίνο. Μετά το 1827 ανοίγουν οι δρόμοι της διπλωματικής επίλυσης των πραγμάτων, ενώ με απόφαση της Εθνοσυνέλευσης της Τροιζήνας εκλέγεται πρώτος κυβερνήτης της χώρας ο Ιωάννης Καποδίστριας. Από τις αρχές του 1828, η χώρα μπαίνει σε μια νέα τελική φάση, καθώς πλέον έχει κυβερνήτη, έχει διεθνή διπλωματική κάλυψη και οδηγούμαστε με αυτό τον τρόπο στην κατοχύρωση της δημιουργίας του πρώτου αστικού ελληνικού κράτους... Μέσα από τον ιστορικό λάκκο των λεόντων,

...ο Δανιήλ.

 

Η οθωμανική αυτοκρατορία στον 18ο αιώνα, τον αιώνα που προηγήθηκε της ελληνικής επανάστασης, βρίσκεται σε καμπή της ιστορίας της. H οθωμανική αυτοκρατορία έζησε περιόδους ακμής στους 14ο - 16ο αι., αλλά από τον 17ο αι. άρχισε να έχει σημεία κάμψης και παρότι η έκταση της αυτοκρατορίας είναι τεράστια. Ξεκινά από το κέντρο της Ευρώπης, περιλαμβάνει ολόκληρη τη Βαλκανική, τη νότια Ρωσία, τη νότια Ουκρανία, τη Μαύρη Θάλασσα, την Εγγύς και Μέση Ανατολή, τη βόρεια Αφρική, την Αίγυπτο. Όμως, από τον 17ο αι., το αίσθημα της ανίκητης αυτοκρατορίας αρχίζει να υποχωρεί, καθώς νικιέται για δεύτερη φορά το 1683 στη Βιέννη και οι Οθωμανοί αναγκάζονται να υποχωρήσουν από το κέντρο της Ευρώπης. Σταδιακά χάνουν την περιοχή της Ουγγαρίας και στις αρχές του 18ου αι. θα αρχίσουν να αισθάνονται και τις απώλειες από τη ρωσική πλευρά στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Τα συμπτώματα της παρακμής της οθωμανικής αυτοκρατορίας, στον 18ο αι. θα είναι και εμφανέστερα!

Στον 18ο αι., οι Οθωμανοί έχουν προβλήματα στο εσωτερικό τους μέτωπο, καθώς το κράτος παρουσιάζει δυσλειτουργίες λόγω του γεγονότος, ότι ο έλεγχος των πραγμάτων από τον σουλτάνο, παρουσιάζεται να μειώνεται με το χρόνο. Ενισχύονται περιφερειακές δυνάμεις στην αυτοκρατορία, που φιλοδοξούν να δώσουν τις δικές τους λύσεις και συχνά να ανεξαρτητοποιηθούν. Στον 18ο αι. θα υπάρχουν αλλεπάλληλες εξεγέρσεις γενιτσάρων, τμημάτων της οθωμανικής κοινωνίας σε σχέση με επιλογές των σουλτάνων για την ανάγκη μεταρρυθμίσεων μέσα στην αυτοκρατορία. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές περιελάμβαναν αλλαγές στο στράτευμα και στη διοίκηση. Τα στρώματα όμως της κοινωνίας αυτής που ήταν προνομιούχα από την άσκηση διοικητικών ή στρατιωτικών καθηκόντων με το προηγούμενο σχήμα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, αντιδρούν σε αυτές τις μεταρρυθμίσεις των σουλτάνων...

Στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, οι σουλτάνοι παρουσιάζονται ακόμα πιο αποφασισμένοι να επιτύχουν τις αλλαγές που κρίνουν απαραίτητες για την αυτοκρατορία, με αποτέλεσμα αρκετοί από αυτούς να χάσουν τη ζωή τους λόγω της απόφασης τους αυτής. Το γεγονός αυτό εντείνει τις εντάσεις και τα κινήματα απόσχισης, μέσα στην οθωμανική αυτοκρατορία. Δεν είναι τυχαίο ότι στο δεύτερο μισό του 18ου αι., ο Ρήγας Βελεστινλής οραματίζεται πλέον την απομάκρυνση της οθωμανικής εξουσίας, την εξέγερση των λαών της Βαλκανικής και της Μικράς Ασίας εναντίον του σουλτάνου και τη δημιουργία ενός κράτους ελευθερίας, κατά τα πρότυπα της Γαλλικής επανάστασης, στο νότο της Βαλκανικής!

Την ίδια εποχή κινήματα παρουσιάζονται σε περιοχές της Βουλγαρίας, στα σύνορα με το Δούναβη. Ο Πασβάνογλου (Osman Pazvantoğlu), φίλος του Ρήγα, διεκδικεί την αυτόνομη πολιτική του δράση στις περιοχές αυτές με έδρα το Βίντιν (Видин). Το ίδιο και άλλα στελέχη της οθωμανικής διοίκησης στις περιφέρειες, Αγιάννηδες (Αyan), Ντερεμπέηδες (Derebey), πασάδες και διοικητικοί υψηλόβαθμοι παράγοντες, που οραματίζονται την απομάκρυνση της οθωμανικής εξουσίας και τη δημιουργία ανεξαρτήτων κρατιδίων...

Ο πιο γνωστός από αυτούς, που έπαιξε και ρόλο, τεράστιας σημασίας για την επανάσταση του 1821, είναι ο πασάς των Ιωαννίνων, ο Αλή πασάς (Tepedelenli Ali Paşa). Αλβανικής καταγωγής, με τεράστιες ικανότητες και πολιτική διορατικότητα, ακόρεστη φιλοδοξία, ισχυρότατη προσωπικότητα και αποφασιστικότητα, που με μεγάλη βία εξόντωσε άλλους εσωτερικούς αντιπάλους, δημιουργώντας μια μεγάλη δική του περιφέρεια, όχι μόνο στην περιοχή της Ηπείρου και της νότιας Αλβανίας, αλλά και στη Θεσσαλία, επηρεάζοντας με την διοίκησή του τμήματα της Στερεάς Ελλάδας και της Μακεδονίας. Η Φιλική Εταιρεία έδωσε εντολή στον Αλέξανδρο Υψηλάντη να διαβεί τον Προύθο, με τα στρατεύματά του, θεωρώντας πρόσφορη τη στιγμή, γιατί από το 1820 ο Αλή πασάς συγκρούστηκε με τις δυνάμεις της αυτοκρατορίας και οι αυτοκρατορικές στρατιές της νότιας Βαλκανικής ήταν απασχολημένες με τον πόλεμο ενάντια στον Αλή πασά!

Άλλωστε, η Βλαχία και η Μολδαβία, ήταν αυτόνομες περιοχές της αυτοκρατορίας, που είχαν δικιά τους εσωτερική διοίκηση, που στηρίζονταν σε μεγάλες οικογένειες Βογιάρων (боярин). Από το 1709 η διοίκηση τους, είναι στα χέρια ελληνόφωνων ή Ελλήνων πολιτικών παραγόντων. Επίσης, μετά τους αλλεπάλληλους ρωσοτουρκικούς πολέμους και κυρίως μετά τον πόλεμο του 1806 - 1812 που έληξε με νίκη των Ρώσων, και η Ρωσία έχει πλέον λόγο στα πράγματα αυτών των δύο περιοχών. Το 1821 δεν έχει μόνο αλλάξει η ισορροπία των πραγμάτων στην περιοχή, λόγω πλέον της καταλυτικής ρωσικής παρουσίας, αλλά έχει ήδη προηγηθεί η μία σπουδαία εξέγερση, που πήρε περίπλοκες διαστάσεις και τελικά εξελίχτηκε σε επανάσταση, η εξέγερση των Σέρβων το 1804... Μέσα από τον ιστορικό λάκκο των λεόντων,

...ο Δανιήλ.

Οι εξελίξεις στην Ευρώπη τον 18ο αιώνα και κύρια το «κίνημα» του Διαφωτισμού, που είναι κατά βάση πολιτικός στοχασμός, αλλά συνδυάζεται με τη Φυσική και με τα Μαθηματικά, μπόρεσε να οδηγήσει τον άνθρωπο στο μονοπάτι για να λύσει τα προβλήματα πολιτικής φύσης που τον ενδιέφεραν. Έδωσε το λάκτισμα, από τον 18ο αιώνα και μετά και κυρίως τον 19ο αιώνα, στην ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας!

Η επιστήμη έχει αναπτυχθεί στο παρελθόν σε πολλά επίπεδα. Είχαν μπει οι βάσεις με τους λαούς της Μεσοποταμίας, της Αιγύπτου, τους Έλληνες, τους Κινέζους, τους Ινδούς και τους Άραβες. Ο δυτικός κόσμος είχε επαφές με τους Άραβες και από αυτούς άντλησε πολλά. Άντλησε θέματα και γνώσεις που αφορούσαν στην ιατρική, γνώσεις που αφορούσαν στα Μαθηματικά, στη Χημεία, στην Αστρονομία κλπ.. Γνώσεις, που και οι Άραβες είχαν αντλήσει από τους Ινδούς και από τους αρχαίους Έλληνες... Το θέμα είναι, ότι από τον 17ο αιώνα στη Γαλλία, στην Αγγλία, στην Ολλανδία, υπήρξε μια πραγματική επανάσταση στο επιστημονικό ενδιαφέρον και στην ανάγκη να κατανοηθεί ο κόσμος, με την αποκωδικοποίηση των δυνάμεων της φυσικής, να αναπτυχθεί η μηχανική κλπ..

Η Αναγέννηση παρήγαγε γίγαντες, όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι (Leonardo da Vinci), ένας άνθρωπος πραγματικά γιγαντιαίος σε όλες του τις επιδόσεις: αρχιτέκτονας, ζωγράφος, γλύπτης, μουσικός, εφευρέτης, μηχανικός, ανατόμος, γεωμέτρης, παλαιοντολόγος και γιατρός! Όπως ο Τζορντάνο Μπρούνο (Giordano Bruno), φιλόσοφος, μαθηματικός, ποιητής και αστρονόμος, τον οποίο το 1600 έκαψε η Ιερά Εξέταση στην πυρά, γιατί μελετούσε τη φύση και το ηλιοκεντρικό σύστημα, το άπειρον του σύμπαντος και πίστευε ότι όλη η φύση αλληλεπιδρά και ότι ο άνθρωπος είναι τμήμα της φύσης. Όπως ο Γαλιλαίος (Galileo Galilei), φυσικός, μαθηματικός, αστρονόμος και φιλόσοφος, που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επιστημονική επανάσταση, ο Γουτεμβέργιος (Johannes Gutenberg), ο οποίος εφηύρε την τυπογραφία -μεγάλο βήμα στη ζωή της δυτικής Ευρώπης στα μέσα του 15ου αιώνα. Η ανακάλυψη αυτή έπαιξε ρόλο σε όλα τα επίπεδα της επιστημονικής ανάπτυξης. Και βέβαια τη δημιουργία μουσείων, και ακαδημιών των επιστημών στη Γαλλία και στην Αγγλία. Τον 18ο αιώνα και η Ρωσία απέκτησε Ακαδημία Επιστημών. Μάλιστα, οι ίδιες οι διοικήσεις, οι ίδιες οι κυβερνήσεις υποβοηθούσαν στον 18ο και 19ο αιώνα, τους εφευρέτες σε αυτή τους τη δράση. Δεν είναι τυχαίο ότι όταν ο Μέγας Ναπολέων (Napoléon Bonaparte), με το που έγινε αυτοκράτορας της Γαλλίας, στα 1799, εισέβαλε στην Αίγυπτο και για ένα διάστημα διοίκησε ένα τμήμα της, πριν απομακρυνθεί από τους Άγγλους. Στην εκστρατεία αυτή είχε μαζί του ένα λαμπρό επιτελείο επιστημόνων, οι οποίοι κατέγραφαν, μελετούσαν (και αποδομούσαν φυσικά)!

Η Αγγλία, η οποία στο τέλος του 18ου αιώνα, μετά το 1770 μπήκε στη Βιομηχανική Επανάσταση, είχε για 50 περίπου χρόνια την προτεραιότητα της παραγωγής των περισσοτέρων εφευρέσεων στον κόσμο. Η Αγγλία του 1780 με 1850, πραγματικά είναι η ατμομηχανή του κόσμου στην εξέλιξη αυτή, εξάλλου και η ατμομηχανή είναι εφεύρεση βρετανική. Η Αγγλία είναι η πρώτη χώρα που απέκτησε και σιδηροδρομικό δίκτυο μετά το 1830. Το 1830, η πρώτη γραμμή σιδηροδρόμου που λειτούργησε στη Γη κάλυψε την απόσταση Λίβερπουλ-Μάντσεστερ και ο εφευρέτης είναι ο Τζορτζ Στίβενσον (George Stephenson). Σε αυτήν τη χώρα δημιουργήθηκε το 1845 το πρώτο ελικοφόρο πλοίο, δημιουργήθηκαν εξαιρετικά έργα μηχανικής, όπως εντυπωσιακές γέφυρες, που μπόρεσαν να καλύψουν αποστάσεις μεγάλης κλίμακας, ώστε να μπορούν να κινούνται τα τρένα, φράγματα κλπ.. Όλα αυτά έγιναν δυνατά χάρη στις εφευρέσεις που στο μεταξύ είχαν μεσολαβήσει. Η πόλη του Λονδίνου στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα φωταγωγείται με αέριο. Αργότερα θα υπάρξει ο ηλεκτρισμός, ο οποίος αποκτά την ωριμότητα των εφευρέσεων σε σχέση με τις λειτουργίες του και τις δυνατότητές του προς το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα και κάνει τη διαφορά. Ο ηλεκτροφωτισμός πλέον θα σαγηνεύει πραγματικά τα πλήθη...

Στο τέλος του 19ου αιώνα, ο κόσμος εκστασιαζόταν με αυτό το θαύμα των εξελίξεων, τις χιλιάδες εφευρέσεις, όπως αυτές που αφορούσαν στον ηλεκτρισμό και στην τεχνολογία και σχετίζονται με σπουδαίους εφευρέτες, όπως ο Τέσλα (Nikola Tesla), ο Έντισον (Thomas Alva Edison), ο Γουίτστον (Sir Charles Wheatstone), ο Μορς (Samuel Finley Breese Morse), ο Μούρντοχ (William Murdoch) κ.α.π.. Η βιομηχανική επανάσταση ήταν πλέον γεγονός σε ολόκληρη τη δυτική Ευρώπη. Ο καπιταλισμός βρίσκεται, πλέον, στο ζενίθ της ανάπτυξής του... Μέσα από τον ιστορικό λάκκο των λεόντων,

Σήμερα, την εποχή της παγκοσμιοποίησης, ο δυτικός εθνικισμός δεν μπορεί να είναι ίδιος με εκείνον π.χ. της χούντας των συνταγματαρχών. Μπορούμε να ορίσουμε σαν μεταμοντερνισμό στο παγκοσμιοποιημένο πεδίο της παραγωγής, την παρέλαση όλων των δυνατών τύπων των σχέσεων καταπίεσης στο παρόν. Δηλαδή, υπάρχει η παραδοσιακή καπιταλιστική βιομηχανική μισθωτή σχέση, κάπου αλλού στον πλανήτη μας υπάρχει η φεουδαρχική σχέση, αλλού υπάρχει σκλαβιά, ανοιχτή ή καμουφλαρισμένη. Το ίδιο και σε μεγαλύτερη ένταση γίνεται στο πεδίο των νοημάτων. Η υποχώρηση των κινημάτων προφανώς, δε σημαίνει ότι η αξία των νοημάτων, όπως της κοινότητας των ανθρώπων, της αυτονομίας σε κοινωνικό και ατομικό επίπεδο, μειώθηκε. Αντίθετα, οι άνθρωποι κινούνται προς κάθε κατεύθυνση για να βρουν ένα νόημα, κάνοντας συνήθως το λάθος να μη διαβλέπουν τη συνολική αιτία πίσω από όλα: τις κοινωνικές σχέσεις που εκφράζονται μέσω ετερόνομων κοινωνικών θεσμίσεων!

Ο καπιταλισμός απαντά όπως και όσο μπορεί. Δημιουργεί μια αντιπλημμύρα ψευδονοημάτων μέσα από το θέαμα και την κατανάλωση. Αυτά φυσικά, δεν είναι ικανά να νοηματοδοτήσουν ζωντανούς ανθρώπους. Βέβαια, ο καθένας παίζει με ό,τι έχει. Όσο κι αν παλεύει η σύγχρονη κυριαρχία να δημιουργήσει ζωντανούς - νεκρούς τηλεθεατές - καταναλωτές, οι άνθρωποι αρνούνται να γίνουν πλήρως «πράγματα». Έτσι, σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή που βιώνουμε αυτήν την εποχή, ο καπιταλισμός είναι αναγκασμένος να επιστρέφει σε παλιότερες αξίες, που έχουν περιεχόμενο έξω από το γνωστό ιλουστρασιόν περιτύλιγμα: πατρίδα, έθνος, θρησκεία. Όταν η ένταση τού κοινωνικού πολέμου είναι μειωμένη, είναι ευκαιρία να επαναπροωθήσουν ακόμη και μπανάλ ιδεολογήματα, όπως αυτό του έθνους...

Όπως και να το κάνουμε, έχει περισσότερο περιεχόμενο η ζωή ενός ανθρώπου που αυτοπροσδιορίζεται σαν χριστιανός και λειτουργεί ως τέτοιος, από τη ζωή ενός ανθρώπου που αυτοπροσδιορίζεται ως καταναλωτής γκάτζετς... Στο μυαλό του ενός προβάλλονται πολύ ισχυρές σημασίες -άσχετα αν είναι στρεβλές ή και απαράδεκτες- , ενώ στου άλλου σχεδόν τίποτα!

Η διαφορά είναι η εξής: δε χρειάζεται πια σήμερα στις δυτικές κοινωνίες τα νοήματα αυτά να έχουν καθολικό χαρακτήρα όπως σε παλιότερες εποχές. Εφόσον στη Δύση σχεδόν δεν υπάρχει πόλεμος με εθνικούς στρατούς, δε χρειάζεται η καθολικότητα στην ιδεοληψία του έθνους. Σήμερα, μπορεί να προβληθεί η φαντασιακή σημασία «Έλληνας» όχι ως υπερκαλύπτουσα όλες τις άλλες, αλλά να βρίσκεται στο ίδιο ή σε χαμηλότερο αξιακό επίπεδο από άλλες σημασίες προτεινόμενες από την κυριαρχία. Εφόσον δεν είναι αναγκαία η ηθική καταστολή της καθημερινότητας -αφού η αντίδραση στον παλιό δεξιό ηθικισμό δε μεταφράζεται πλέον σε αντίσταση στον καπιταλισμό- δε χρειάζεται η καθολικότητα στην ιδεοληψία της θρησκείας...

Ο εθνικισμός, γενικά, μπορεί να κονιορτοποιηθεί σε επιμέρους μεταλλαγμένες ιδεολογίες, που αποδέχονται το έθνος ως κοινωνική αξία και να εφαρμοστεί αντίστοιχα σε κάθε περίπτωση. Για τα έφηβα κορίτσια καλός είναι ένας εθνο-Ρουβάς, για τους άντρες καλή είναι η εθνο-μπάλα, για τους παππούδες φασίστες από τη Μάνη ο εθνο-τέως βασιλιάς, για τους αριστερούς ο εθνο-αντιαμερικανισμός κλπ.. Το ίδιο ισχύει και για τη θρησκεία: για τις γιαγιάδες η κλαίουσα εικόνα, για τα φρικιά και τους νεο-χίπηδες ο μεταφυσικός εναλλακτισμός και το ζεν. Εδώ, ο καπιταλισμός έχει συμβολοποιήσει τον Τσε Γκεβάρα και τον έκανε κάρτες, μαντήλια και μπλουζάκια, με τις εσωτερικές αντιθέσεις του εθνικισμού και της θρησκευτικότητας θα κόλλαγε;

Το «νεοελληνικό πνεύμα» του τσάμπα μάγκα, του τσαμπουκά, του εξυπνάκια, του ενημερωμένου, του «ξέρεις ποιος είμαι εγώ ρε;» προσπαθεί να νοηματοδοτήσει το σύνολο τού είναι. Κι εμφανίζεται ένα υπέρμετρο αντιδράσεων τόσο όταν επιβεβαιώνεται η φτιαχτή επιθυμητή εικόνα του εαυτού (habitus) όταν π.χ. κατακτούμε το Euro 2004, όσο και όταν οι ίδιοι πρωταθληταράδες χάνουν από «Aλβανούς» και το habitus καταρρέει!

Μέσα από την παγκοσμιοποίηση, όσο τα κοινωνικά κομμάτια ποντάρουν τη νοηματοδότηση της ζωής τους στα παλιά υπο-νοήματα του ανορθολογισμού και τη μεταφυσική, τόσο πιο τρωτά γίνονται στις αναληθοφανείς ερμηνείες αυτού που παρουσιάζεται ως μοίρα. Δηλαδή, το χάσμα ανάμεσα στο habitus και στην πραγματικότητα της ύπαρξης θα ξεπερνιέται, μόνο στο υποσυνείδητο (δηλαδή όχι με επανέλεγχο), διαύγαση και συνειδητοποίηση των προσωπικών θεωρήσεων σε σχέση με την πραγματικότητα, αλλά με μια προσπάθεια να εκβιαστεί η πραγματικότητα για να επιβεβαιώσει το habitus! Αυτό κάποτε θα πετυχαίνει, αλλά κυρίως θα αποτυγχάνει. Κι αυτό είναι όντως επικίνδυνο να ολισθήσει σε εθνικισμούς και φασισμούς (ειδικά αν το ερμηνεύσουμε ως φαινόμενο «λάθος απάντησης» στην καπιταλιστική απο-νοηματοδότηση)... Μέσα από τον μεταμοντέρνο λάκκο των λεόντων,

...ο Δανιήλ.

Σάββατο, 20 Ιανουαρίου 2018 12:30

Μια πρώτη γνωριμία με την Ιαπωνία...

Η Ιαπωνία είναι νησιωτική χώρα. Για αιώνες ζούσε μόνη της αυτή η χώρα. Δεν είχε βρεθεί ποτέ υπό τον έλεγχο άλλων, αν και η ζωή της Ιαπωνίας είναι στενά συνδεδεμένη με τα ιδεολογικά ρεύματα και τον πολιτισμό της Κίνας. Από την Κίνα, ρεύματα, συλλήψεις, απόψεις, φιλοσοφικές θεωρίες περνούν μέσω Κορέας στην Ιαπωνία. Μόνο που η Ιαπωνία ό,τι πάρει, ακριβώς λόγω της απομόνωσής της, σταδιακά το μετατρέπει σε κάτι γιαπωνέζικο!

Από την Κίνα πέρασε στην Ιαπωνία η γραφή, ο ταοϊσμός, ο κομφουκιανισμός, ο βουδισμός. Γνώρισε τον κομφουκιανισμό και της ταίριασε, γιατί οι Ιάπωνες έχουν μια εσωτερική πειθαρχία και ο κομφουκιανισμός είναι σε αυτή την κατεύθυνση. Επίσης, ο βουδισμός είναι θρησκεία η οποία βρήκε πολύ καλή υποδοχή στην Ιαπωνία, αλλά, όλα πέρασαν στην Ιαπωνία με έναν διαφορετικό τρόπο. Για παράδειγμα, ο κομφουκιανισμός είναι μες στην καρδιά της Ιαπωνίας μέχρι σήμερα, επειδή οι Ιάπωνες λατρεύουν τον αυτοκράτορά τους σαν θεό, και δεν τον αμφισβητούν ποτέ, ούτε του δημιουργούν εξεγέρσεις. Ο κομφουκιανισμός πέρασε στην Ιαπωνία αλλά χωρίς το σκέλος των λαϊκών εξεγέρσεων, όπως στην Κίνα. Η Ιαπωνία έχει τη δικιά της θρησκεία που είναι η σίντο. Στην ουσία είναι μια σύγχρονη μορφή παγανισμού. Οι Ιάπωνες λατρεύουν τη φύση, λατρεύουν τη φύση της χώρας τους, λατρεύουν την Ιαπωνία σαν θεά, θεωρούν ότι η Ιαπωνία είναι κόρη του Ήλιου. Και η ζωή της Ιαπωνίας, η οποία συνδέεται εδώ και χιλιάδες χρόνια με την έννοια του αυτοκράτορα, συνδέεται με έναν αυτοκράτορα ο οποίος είναι γιος του Ήλιου. Άρα ο αυτοκράτορας της Ιαπωνίας είναι θεός και είναι αδελφός της Ιαπωνίας! Στην πράξη, ο αυτοκράτορας της Ιαπωνίας ήταν γιος θεού και έπραττε ιερουργίες του σιντοϊσμού. Δηλαδή, συμμετείχε στη γιορτή του χρυσάνθεμου, στη γιορτή του πανσέ, στη γιορτή του λαγού, στη γιορτή του Φούτζι Γιάμα, στη γιορτή των ψαριών, του νερού, δηλαδή της φύσης - αυτός είναι ο παγανισμός! Οι αυτοκράτορες της Ιαπωνίας ήταν μέχρι το 1950 θεοί για τους Ιάπωνες. Όμως, μετά την ήττα των Ιαπώνων στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στη διάρκεια της αμερικανικής διακυβέρνησης της Ιαπωνίας, αποφασίστηκε με νόμο ότι ο αυτοκράτορας δεν είναι θεός. Έτσι, σήμερα ο αυτοκράτορας, που λέγεται Τσέγκου Νο Μίγια Ακιχίτο, δεν είναι θεός. Ο πατέρας του όμως, ο Χιροχίτο, γνωστός και ως Αυτοκράτορας Σόουα, ήταν θεός...

Οι Ιάπωνες λατρεύουν τη φύση. Έχουν δεχθεί και το ζεν, και το υπηρετούν σε μεγάλο βαθμό αρκετοί από αυτούς. Οι Ιάπωνες, δεν είναι εξωστρεφείς, δεν εκφράζονται, έχουν την πειθαρχία την εσωτερική και εξωτερική πακτωμένη στο σύστημά τους. Οι Ιάπωνες τιμούν πάρα πολύ τη φύση και προβάλλουν τις ομορφιές της πατρίδας τους, και έχουν γίνει λάτρεις αυτού του συνδυασμού: δηλαδή η αγάπη της φύσης της πατρίδας τους και η εσωτερική ενδοσκόπηση. Όταν ο Ιάπωνας κάνει διαλογισμό, θέλει να βλέπει ένα όμορφο τοπίο απέναντι και μόνο αυτό. Και όλα να είναι καθαρά ολόγυρά του, χωρίς πολλά πολλά αντικείμενα, για να μην περισπάται. Γι’ αυτό και η αισθητική του ζεν, συνδέεται με την Ιαπωνία και με την αφαίρεση αντικειμένων!

Το παραδοσιακά γιαπωνέζικο σπίτι δεν έχει αντικείμενα· ομορφαίνει από το περιβάλλον, το εξωτερικό περιβάλλον... Μέσα είναι όλα απλά και όλα λειτουργικά. Τα σπίτια τους είναι απλούστατα και ένας ενιαίος χώρος, φέρνεις κάποια πετάσματα από ρυζόχαρτο και ο χώρος γίνεται άλλοτε σαλόνι, άλλοτε κρεβατοκάμαρα, άλλοτε τραπεζαρία. Όλη αυτή η απλότητα της γιαπωνέζικης ζωής συνδέεται με το ζεν και την απλότητά του, και βέβαια με το σίντο, για τη φύση της πατρίδας τους την οποία τιμούν ως θεό! Οι Ιάπωνες είναι βαθύτατα παγανιστές μέχρι σήμερα. Ο σιντοϊσμός είναι η επίσημη θρησκεία των Ιαπώνων...

Και βέβαια, αυτό που λατρεύουν όσο τίποτε άλλο είναι η ανθισμένη κερασιά. Οι γιαπωνέζικες κερασιές είναι ένα πραγματικά πανέμορφο δέντρο, το οποίο έχει υπέροχη ανθοφορία αλλά δεν καρποφορεί. Όμως, αυτή η ανθοφορία είναι για τους Ιάπωνες, εδώ και χιλιάδες χρόνια, η ανώτατη γιορτή του χρόνου! Και μάλιστα η Ιαπωνία είναι η μόνη χώρα στην οποία, εκτός από το δελτίο ειδήσεων, υπάρχει και δελτίο ανθοφορίας, ώστε, άμα θέλεις να κάνεις έναν περίπατο και να δεις τη φύση σε αυτή τη φάση. Είναι μια πολύ ξεχωριστή χώρα η Ιαπωνία σε πολλά πράγματα, και σε αυτό...

Μέσα από τον γιαπωνέζικο λάκκο των λεόντων,

 

...ο Δανιήλ.

 

Σάββατο, 06 Ιανουαρίου 2018 12:24

Ο θαυμαστός κινέζικος πολιτισμός!

Στη μακρά διάρκεια της ιστορίας τους, οι Κινέζοι πρώτοι εξημέρωσαν το γουρούνι, το σκύλο, την κότα, τις πάπιες, τις χήνες, τον υδροβούβαλο κλπ. Η Κίνα, βέβαια, είναι εκείνη η οποία αξιοποίησε τον μεταξοσκώληκα, εφηύρε το μετάξι και τα μεταξωτά υφάσματα και τα εξήγαγε στη δύση από τον περίφημο «δρόμο του μεταξιού». Αξιοποίησαν την κάνναβη, τα εσπεριδοειδή, βερίκοκα και ροδάκινα. Τα φρούτα αυτά, τα γνωρίζει η ανθρωπότητα από την Κίνα. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα ελληνικά τα πορτοκάλια οφείλουν το όνομά τους στους Πορτογάλους, διότι οι Πορτογάλοι έμποροι τα έφερναν από την Κίνα - τα περισσότερα εσπεριδοειδή έχουν έρθει από εκεί...

Η Κίνα και το Βιετνάμ θεωρούνται οι λαοί που τρέφονται με τα περισσότερα είδη στον κόσμο! Υπάρχει στην Κίνα και στο Βιετνάμ μια βαθύτατη σοφία μελέτης του ανθρωπίνου σώματος από την αρχαιότητα, που έχει καταλήξει σε διάφορες πλευρές αξιοποίησης αυτής της γνώσης. Μια από αυτές είναι ο περίφημος βελονισμός. Η Κίνα ανέπτυξε μία καταπληκτική ιατρική γνώση, που περιελάμβανε συνδυασμό ενεργητικής επέμβασης με βελόνες, φυσικής διαιτητικής, βοτανοθεραπείας και βέβαια ψυχικής υγείας, διότι οι Κινέζοι πιστεύουν, από αρχαιοτάτων χρόνων, ότι όλα είναι ψυχοσωματικά. Επομένως, διάφορες φιλοσοφίες που εισέπραξαν, όπως ο ταοϊσμός, το ζεν, ο βουδισμός, τους βοηθούν στην ηρεμία και στη γαλήνη, που είναι κεντρικά διακυβεύματα και στόχοι κάθε ανατολικής κοινωνίας και φυσικά και της κινέζικης!

Η κινέζικη κοινωνία ήταν και είναι εξαιρετικά εφευρετική. Έφτασαν νωρίς στη μέτρηση του ηλιακού έτους. Χρησιμοποίησαν το σεληνιακό και ηλιακό έτος από την αρχαιότητα· μέτρησαν το έτος σε 365 μέρες και 6 ώρες. Ανακάλυψαν από την 3η χιλιετία Π.Κ.Χ. το ηλιακό ρολόι και την κλεψύδρα. Προχώρησαν σε παρατηρήσεις της περιοδικότητας των εκλείψεων του Ήλιου και της Σελήνης, των εξάρσεων των ηλιακών κηλίδων και της κίνησης των κομητών. Είναι οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν τα συστήματα των ισημερινών και ουρανογραφικών συντεταγμένων. Όλες οι παρατηρήσεις τους είχαν καταγραφεί με εξαιρετική ακρίβεια στα «Χρονικά της Σινίκης», στα οποία ακόμη και σήμερα ανατρέχουν οι αστρονόμοι...

Απέκτησαν γραφή στην 3η χιλιετία ΠΚΧ., Είναι μία γλώσσα η οποία γράφεται τουλάχιστον 4500 χρόνια και αυτό κάνει την κινέζικη γλώσσα θαυμαστή· από τις λίγες γλώσσες στον κόσμο - όπως και η ελληνική - που μπορεί κανείς να τις παρακολουθήσει επί τόσο μακρό διάστημα. Θυμίζω ότι η κινέζικη γλώσσα γράφεται με ιδεογράμματα, δηλαδή μια συμβολικοποιημένη εικονογραφική γραφή την οποία τηρούν οι Κινέζοι μέχρι σήμερα...

Οι Κινέζοι έφτασαν σε σημαντικές, περίπλοκες εφευρέσεις από την αρχαιότητα. Μηχανισμούς που κινούνταν με δεξαμενές νερού, τροχούς για την ανύψωση του νερού, τον άξονα μετάδοσης, περιστρεφόμενες εξέδρες, τροχιές μαγκανοπήγαδων, τον τρόπο εντοπισμού των σεισμών κλπ. Μέσα στις μεγάλες εφευρέσεις των Κινέζων είναι και η τυπογραφία. Μόνοι τους έφτασαν στην ιδέα της τυπογραφίας με ανεξάρτητα τυπογραφικά στοιχεία. Στην περίπτωση των Κινέζων το τυπογραφείν είναι πάρα πολύ περίπλοκο διότι έπρεπε να δημιουργήσουν μερικές χιλιάδες στοιχεία, που αντιστοιχούν στην εικονογραφική τους γραφή! Οι Κινέζοι έχουν τέτοια τυπογραφία από τον 11ο αιώνα Κ.Χ. Δηλαδή ήδη 450 περίπου χρόνια πριν την εφεύρεση της τυπογραφίας από τον Γουτεμβέργιο στην Ευρώπη, οι Κινέζοι τύπωναν βιβλία, και τις πρώτες εγκυκλοπαίδειες. Και μάλιστα ήταν τόσα πολλά τα κινέζικα βιβλία που τυπώνονταν, ώστε μέχρι το 1800 Κ.Χ. τα περισσότερα βιβλία στον κόσμο που είχαν τυπωθεί ήταν κινέζικα. Και μάλιστα, είχαν τυπωθεί σε χαρτί, διότι και το χαρτί είναι κινέζικη εφεύρεση (3ος αι. Π.Κ.Χ.). Από χαρτί οι Κινέζοι δημιουργούσαν όχι μόνο σελίδες για να γράφουν και να καταγράφουν, αλλά είναι οι πρώτοι που εφηύραν το χαρτί υγείας, οι πρώτοι που εφηύραν και το χαρτονόμισμα. Όταν έφτασε εκεί στα 1270 Κ.Χ. ο Μάρκο Πόλο και γνώρισε τη ζωή της Κίνας, έμεινε άναυδος από πολλά, ανάμεσα στα οποία ήταν και το χαρτονόμισμα, διότι δεν είχε φανταστεί ότι υπάρχει τέτοιο πράγμα!

Η Κίνα βέβαια είχε εφεύρει την πυρίτιδα, και μπορούσε έτσι να κάνει πολλά μεγάλα τεχνικά έργα. Ήταν η πρώτη χώρα που χρησιμοποίησε το φυσικό αέριο, είχε εφεύρει τρυπάνια με τα οποία μπορούσε να φτάνει σε βάθος 1.500 μέτρων και να εξορύσσει από πολύ μεγάλο βάθος ορυκτά και μέταλλα, αξιοποιούσε τον αέρα, είχε εφεύρει την πορσελάνη... Και βέβαια είχε μια καταπληκτική επίδοση στην ποίηση, στη φιλοσοφία. Είναι μια χώρα της οποίας ο πολιτισμός πραγματικά βρίσκεται μπροστά...

Μέσα από τον κινέζικο λάκκο των λεόντων,

 

...ο Δανιήλ.

 

Σάββατο, 23 Δεκεμβρίου 2017 12:32

Ένας Τουπαμάρο μάς δείχνει το δρόμο!

Υπήρξε πρόεδρος της Ουρουγουάης (2010-2015), ο πιο ταπεινός πρόεδρος του κόσμου, ο Χοσέ Μουχίκα (José Alberto Mujica Cordano), γνωστός σαν El Pepe. Καταλαμβάνει σήμερα, το βήμα του -τελευταίου για το 2017- λάκκου των λεόντων. Μιλά ενώπιον εκπροσώπων 139 χωρών στη «Συνδιάσκεψη για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη» (Ρίο ντε Τζανέιρο, 20-22 Ιούνη 2012):
«Όλο αυτό το απόγευμα, συζητήσαμε για τη βιώσιμη εξέλιξη, πώς θα σώσουμε τους λαούς από τα γαμψά νύχια της φτώχειας. Τι φτερουγίζει μέσα στο μυαλό μας; Είναι το πρότυπο της εξέλιξης και της κατανάλωσης που βασιλεύει στις εύπορες κοινωνίες; Αναρωτιέμαι ο ίδιος: τι θα συμβεί στον πλανήτη αν οι Ινδοί αποκτήσουν ανά οικογένεια τον ίδιο αριθμό αυτοκινήτων με τους Γερμανούς; Πόσο οξυγόνο θα απομείνει να αναπνεύσουμε; Σαφέστερα: διαθέτει ο κόσμος σήμερα τα υλικά αγαθά ώστε 7-8 δισεκατομμύρια άνθρωποι να απολαύσουν το ίδιο επίπεδο κατανάλωσης με τις πιο πλούσιες δυτικές κοινωνίες; Είναι δυνατόν; Ή μήπως πρέπει επιτέλους να κάνουμε άλλου είδους συζήτηση;
...Δημιουργήσαμε αυτόν τον πολιτισμό: οι πρόδρομες αγορές του ανταγωνισμού γέννησαν μια πρωτοφανή και εκρηκτική υλική πρόοδο. Η αγοραστική οικονομία δημιούργησε αγοραστικές κοινωνίες. Και μας οδήγησε σε μια παγκοσμιοποίηση, που μας έκανε πλέον να ανησυχούμε για ολόκληρον τον πλανήτη. Ελέγχουμε την παγκοσμιοποίηση ή η παγκοσμιοποίηση ελέγχει εμάς; Είναι δυνατόν να μιλάμε για αλληλεγγύη και ομαδικό πνεύμα σε μια οικονομία που βασίζεται στον ανελέητο ανταγωνισμό; Πόσο μέλλον έχει η αδελφότητα μας;
...η πρόκληση εμπρός μας είναι κολοσσιαίου μεγέθους και η μεγάλη κρίση δεν είναι οικολογική, είναι πρωτίστως πολιτική! Σήμερα, οι ηγέτες δεν κοντρολάρουν τις δυνάμεις που απελευθέρωσε η κρίση, αλλά αντίθετα, αυτές οι δυνάμεις κοντρολάρουν τους ηγέτες... και τη ζωή μας. Διότι δεν ήρθαμε σ' αυτόν τον κόσμο για να εξελιχτούμε και να προοδεύουμε αδιακρίτως.
Ήρθαμε στη ζωή για να κατακτήσουμε την ευτυχία!
...Όμως η ζωή είναι σύντομη και μας ξεγλιστρά. Καμιά απόκτηση αγαθού δεν αξίζει όσο η ζωή μας. Είναι θεμελιώδες και στοιχειώδες αυτό. Η καταναλωτική κοινωνία είναι η μηχανή και, δουλεύοντας ασταμάτητα για να μπορώ να καταναλώνω ασταμάτητα, η ζωή μου γλιστρά από τα χέρια και χάνεται. Λένε πως, αν σταματήσει η κατανάλωση θα παραλύσει η οικονομία, αν παραλύσει η οικονομία θα φανεί το φάντασμα της στασιμότητας στον καθένα μας προσωπικά. Όμως αυτός ο υπερκαταναλωτισμός είναι που βλάπτει τον πλανήτη. Αυτός είναι που αναγεννιέται φτιάχνοντας προϊόντα μικρής διάρκειας με σκοπό να πουλά και να ξαναπουλά...
...Αυτά είναι προβλήματα πολιτικού χαρακτήρα, που καταδεικνύουν ότι ήρθε η ώρα να αγωνιστούμε για μια διαφορετική κουλτούρα και νοοτροπία...
...Οι παλιοί διανοητές, ο Επίκουρος, ο Σενέκας (Lucius Anneus Seneca), οι ιθαγενείς Αϊμάρα
imara) των Άνδεων, το είπαν έτσι: Φτωχός δεν είναι αυτός που έχει λίγα, αλλά αυτός που αποζητά όλο και περισσότερα, που επιθυμεί κι άλλα κι άλλα, χωρίς τέλος. Είναι ζήτημα κουλτούρας και νοοτροπίας, λοιπόν...
...Αλλά πρέπει να καταλάβουμε ότι η κρίση του νερού και η επιθετικότητα προς το περιβάλλον δεν είναι οι αιτίες. Αιτία είναι το μοντέλο πολιτισμού που έχουμε δημιουργήσει. Κι αυτό που πρέπει να επανεξετάσουμε είναι ο τρόπος της ζωής μας!
...Η δική μου μικρή χώρα είναι προικισμένη με πλούσιους φυσικούς πόρους. Είμαστε λίγο περισσότεροι από 3 εκατομμύρια κάτοικοι. Έχουμε όμως 13 εκατομμύρια αγελάδες, από τις καλύτερες του κόσμου. Και 8-10 εκατομμύρια πρόβατα. Εξάγουμε τρόφιμα, γαλακτοκομικά και κρέας. Έχουμε πεδιάδες χαμηλού ανάγλυφου όπου σχεδόν το 90% είναι γόνιμο. Οι εργάτες σύντροφοί μου πάλεψαν σκληρά για να κατακτήσουν το 8ωρο εργασίας. Κατάφεραν σήμερα να το κάνουν 6ωρο! Όμως, αντί να αρκεστούν σε αυτό, έπιασαν και δεύτερη δουλειά, με αποτέλεσμα να δουλεύουν περισσότερες ώρες από πριν! Γιατί; Διότι πρέπει να πληρώσουν μηνιαίες δόσεις, για το αυτοκίνητο, τη μοτοσικλέτα, το ένα το άλλο... Κι όταν τα έχουν ξεπληρώσει όλα αυτά, συνειδητοποιούν ότι γέρασαν κι απέκτησαν ρευματικά, όπως εγώ, κι ότι η ζωή τους τελειώνει...
...Κι αναρωτιέμαι: είναι αυτός ο προορισμός του ανθρώπου; Αυτό είναι θεμελιώδες ερώτημα.
Η εξέλιξη δεν μπορεί να γίνεται κόντρα στην ευτυχία. Πρέπει να δουλεύει προς όφελος της ανθρώπινης ευτυχίας, της αγάπης στη Γη, των ανθρωπίνων σχέσεων, της φροντίδας των παιδιών, των φίλων, των βασικών αναγκών. Ακριβώς, επειδή αυτός είναι ο πλέον πολύτιμος θησαυρός μας, η ευτυχία! Όταν μαχόμαστε υπέρ του περιβάλλοντος πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας, ότι η στοιχειώδης φυσική προτεραιότητα είναι η ανθρώπινη ευτυχία.»

Για τη μεταφορά στο λάκκο των λεόντων,

 

...ο Δανιήλ.

 

Το δουλεμπόριο υπήρχε βέβαια στην αρχαιότητα σε τεράστια κλίμακα. Οι Έλληνες, οι Ρωμαίοι είχανε χιλιάδες δούλων. Τους έβρισκαν φυσικά από τους αιχμαλώτους που συνελάμβαναν ή τους αγόραζαν. Εκείνοι οι οποίοι είχαν πρωτοπορήσει στο δουλεμπόριο της Αφρικής ήταν οι Άραβες. Οι Άραβες είχαν δύο βάσεις στη Μομπάσα (Mombasa) και την Κίλουα (Kilwa), από τις οποίες φόρτωναν δούλους στην ανατολική Αφρική  και τους μετέφεραν σε όλες τις περιοχές του Κόλπου, της Ερυθράς Θάλασσας, της Εγγύς και Μέσης Ανατολής και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Γιατί, ήταν αναγκαίο να έχεις μαύρους δούλους στο σπίτι σου, εφόσον ήθελες να δείχνεις ότι είσαι άξιο μέλος της κοινωνίας! Στις κοινωνίες του αραβικού 9ου, 10ου, 11ου αιώνα ή του οθωμανικού 13ου-18ου αιώνα, οι δούλοι είναι κυρίως οικιακοί, δεν είναι δούλοι για τις παραγωγικές εργασίες όπως ήταν στην αρχαιότητα. Δεν παύει, όμως, να υπάρχει η αγορά χιλιάδων δούλων. Υπήρχε δουλεμπορικό κέντρο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και δουλεμπορικά κέντρα στη Μαύρη Θάλασσα. Οι δουλέμποροι ήταν Τούρκοι, Ιταλοί, Γάλλοι, Εγγλέζοι...

Όταν ξεκίνησε η δράση των Πορτογάλων θαλασσοπόρων και άρχισαν να κινούνται κατά μήκος των ακτών της Αφρικής εξερευνώντας τις περιοχές, παράλληλα εξερευνούσαν και τους πόρους, που μπορούσαν να αντλήσουν από κάθε περιοχή και λιμάνι, γιατί ο στόχος τους -εκτός από τη θαλασσινή γνώση- ήταν το κέρδος. Στην περιοχή του Κόλπου του Μπενίν, βρήκαν κάτι που τους εντυπωσίασε πολύ. Εκεί γινόταν δουλεμπόριο από τις τοπικές φυλές της Αφρικής. Στην περιοχή της Αφρικής, σε αυτό που σήμερα είναι Γκάνα, Νιγηρία κ.λπ., υπήρχε παράδοση δουλεμπορίου. Δηλαδή, τοπικές φυλές είχαν παράδοση να χτυπούν άλλες φυλές, να συλλαμβάνουν δούλους και να τους πουλούν σε σκλαβοπάζαρα, που τους αγόραζαν άνθρωποι της Αφρικής. Οι Πορτογάλοι βρέθηκαν στην Ουάιντα (Ouidah), στο Μπενίν, και εκεί στην αγορά είδαν να πωλούνται ανάμεσα στα εδώδιμα και εσπεριδοειδή, και άνθρωποι. Αντιλήφθηκαν αμέσως ότι υπάρχει και αυτή η δυνατότητα αυτού του ...επικερδούς εμπορίου!

Μάλιστα, επειδή ήταν πολύ θρησκευόμενοι, ρώτησαν τον Πάπα εάν μπορούν να εξανδραποδίζουν ανθρώπους και ο Πάπας τους απάντησε ότι μπορούν, μια και είναι άπιστοι και δεν ανήκουν στο κλίμα του χριστιανισμού! Έτσι οι Πορτογάλοι θα μετατρέψουν αυτή την περιοχή σε κέντρο εντατικού ευρωπαϊκού δουλεμπορίου. Το δουλεμπόριο άρχισε στα 1420-1430 Κ.Χ., από τους Πορτογάλους και σταδιακά, ιδιαίτερα στον επόμενο αιώνα, φορτώνονταν πλοία και οδηγούσαν πλέον τους δούλους στις νεοανακαλυφθείσες περιοχές της ισπανικής πλέον και πορτογαλικής Αμερικής. Εκεί χρειάζονται δούλοι - εργάτες γης. Και στην Καραϊβική, γιατί εκεί στήθηκαν φυτείες ζαχαροκάλαμου που είχαν ανάγκη από χέρια. Οι μαύροι της Αφρικής είχαν αντοχή στην ελονοσία και στον κίτρινο πυρετό, επειδή στις πατρίδες τους ήταν ενδημικές αρρώστιες, το σώμα τους είχε συνηθίσει σε αυτές και έτσι δεν ήταν τόσο βαριές όσο για τους Ευρωπαίους...

Το ξεκίνησαν οι Πορτογάλοι, αλλά στους αιώνες που ακολούθησαν, μπήκαν πολύ δυναμικά στο δουλεμπόριο οι Ισπανοί, οι Γάλλοι, οι Άγγλοι και οι Ολλανδοί. Το δουλεμπόριο που έκαναν οι Ευρωπαίοι διήρκεσε πάνω από τριακόσια χρόνια. Το αραβικό δουλεμπόριο συνεχιζόταν μέχρι τον 20ό αιώνα. Το δουλεμπόριο των Ευρωπαίων σταμάτησε στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Η Βρετανία, που υπήρξε η πιο μεγάλη δουλεμπορική δύναμη, το σταμάτησε το 1833 Κ.Χ.. Οι ΗΠΑ είχαν δουλεμπόριο μέχρι το τέλος του εμφυλίου πολέμου το 1865 Κ.Χ.. Υπολογίζεται ότι στη διάρκεια των αιώνων, μεταξύ του 1500 Κ.Χ. μέχρι περίπου το 1850 Κ.Χ., μεταφέρθηκαν μόνο από τη δυτική πλευρά της Αφρικής (κυρίως προς την Κεντρική και Νότια Αμερική και στη συνέχεια στη Βόρεια Αμερική, όπου απασχολούσαν τους μαύρους Αφρικανούς  στα βαμβακοχώραφα των Βρετανών, στις αποικίες που στήσανε στις ανατολικές ακτές), περισσότεροι από 11,5 εκατομμύρια δούλοι! Υπολογίζεται ότι περίπου επιπλέον δύο εκατομμύρια  Αφρικανοί πέθαναν στη διάρκεια του ταξιδιού. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη βίαιη μετακίνηση στην ιστορία της ανθρωπότητας!

Αυτοί οι μαύροι δούλοι άλλαξαν και τη δημογραφία της αμερικανικής ηπείρου, η οποία απέκτησε κατοίκους της νεγροειδούς φυλής. Σήμερα, κυρίως στη Βραζιλία από τη Νότιο Αμερική, αλλά βέβαια στη Βόρεια Αμερική, στις Ηνωμένες Πολιτείες κυρίως και  δευτερευόντως στον Καναδά, υπάρχει ένα ποσοστό μαύρων, που είναι κοντά στο 25% του πληθυσμού. Αυτοί προέρχονται από τις δουλεμπορικές πραγματικότητες των προηγούμενων αιώνων. Αυτή η μορφή του δουλεμπορίου των Αφρικανών αποτέλεσε το πιο δραματικό, ίσως, κεφάλαιο της ανθρώπινης ιστορίας και πρόδρομο της σύγχρονης μορφής δουλεμπορίου στον αναπτυγμένο καπιταλισμό... Μέσα από τον ιστορικό λάκκο των λεόντων,

...ο Δανιήλ.

 

 

19ος αιώνας! Οι γερμανικοί λαοί είναι μοιρασμένοι σε πολλά δουκάτα, φέουδα, βασίλεια. Το 1834 οι Γερμανοί ηγεμόνες καταφέρνουν να συμφωνήσουν στην περίφημη τελωνειακή ένωση «Τσολφεράιν» (Zollverein). Συμφώνησαν μεταξύ τους τα κοινά τέλη και με ποιον τρόπο θα μετακινούνται άνθρωποι και εμπορεύματα από το ένα βασίλειο στο άλλο κλπ. Μεγάλο ρόλο παίζει σε αυτές τις δεκαετίες και η ίδρυση των γερμανικών σιδηροδρόμων το 1835, που ενώνουν στην ουσία τα κρατίδια, χωρίς όμως να έχουν ενωθεί. Η μεγάλη αλλαγή θα γίνει στη δεκαετία του 1860, όταν τα πράγματα θα πάρει στα χέρια του ο ηγέτης των Πρώσων, Ότο φον Μπίσμαρκ (Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen). Θέλει να ενώσει τους Γερμανούς, να δημιουργήσει μια Γερμανία. Συνεννοείται με το βασίλειο της Αυστρίας, και χτυπούν τα δουκάτα Σλέσβιχ και Χόλσταϊν (Schleswig-Holstein). Δίνουν μάχη, νικούν, οι Πρώσοι παίρνουν το Σλέσβιχ και η Αυστριακοί το Χόλσταϊν, αλλά στη συνέχεια συγκρούονται μεταξύ τους και η Πρωσία το 1866 νικά την Αυστρία. Η ηττημένη Αυστρία αναγκάζεται να αναπροσαρμόσει τη διοίκησή της και το 1867 μετατρέπεται σε Αυστροουγγαρία (Österreichisch-Ungarische Monarchie), παραχωρώντας αυξημένα προνόμια στους Μαγυάρους για να κρατήσει την αυτοκρατορία της. Κι έτσι η Αυστρία βγαίνει από το παιχνίδι της ενοποίησης της Γερμανίας. Μέχρι σήμερα η Αυστρία αποτελεί ανεξάρτητο κράτος από την ομοσπονδιακή Γερμανία...

Όμως, στον βορρά ο Μπίσμαρκ είναι πλέον αναμφισβήτητα ο ισχυρός του παιχνιδιού· έτσι κι αλλιώς η Πρωσία ήταν το ισχυρότερο τμήμα όλων των επιμέρους γερμανικών κρατών. Οι Γερμανοί είναι από τους λαούς που φημίζονται για την πολεμικότητα τους. Από όλους τους Γερμανούς πιο πολεμικοί θεωρούνται οι Πρώσοι. Μάλιστα, είναι περίφημη η «πρωσική πειθαρχία». Ακόμη και οι υπόλοιποι Γερμανοί, που είναι πολύ πειθαρχημένοι άνθρωποι, θεωρούσαν τους Πρώσους πάρα πολύ πειθαρχημένους. Το 1867 επετεύχθη μια πρωτόλεια χαλαρή ένωση των γερμανικών κρατών που ονομάστηκε Βόρεια Γερμανική Συνομοσπονδία (Norddeutscher Bund). Όμως ο κάθε ηγεμόνας του κάθε κρατιδίου θεωρούσε ότι είναι ανεξάρτητος, οπότε ο Μπίσμαρκ σκέφτηκε ότι χρειάζεται κάτι ριζοσπαστικότερο και ριζικότερο να κάνει για να ενώσει τους Γερμανούς. Στην ιστορία τους ήταν πάντα φύλα, ηγεμονίες, βασίλεια και κρατίδια και τώρα ο Μπίσμαρκ ήθελε να τους ενώσει, να δημιουργήσει τη μεγάλη Γερμανία!

Ο αυτοκράτορας της Γαλλίας Κάρολος Λουδοβίκος Ναπολέων Βοναπάρτης (Charles Louis Napoléon Bonaparte) τον προκάλεσε για κάποια συνοριακά ζητήματα και τότε θα έρθει αυτό που περιμένει ο Μπίσμαρκ, δηλαδή η σύγκρουση Γερμανών και Γάλλων. Ο Μπίσμαρκ κάλεσε πανστρατιά γερμανική και όλα τα γερμανικά κρατίδια συνέπραξαν, γιατί υπάρχει παλιό μίσος μεταξύ Γερμανών και Γάλλων, λόγω εδαφικών διαφορών: υπάρχουν περιοχές της Γαλλίας που οι Γερμανοί τις θεωρούν γερμανικές και οι Γάλλοι γαλλικές. Έτσι, το 1870 ξεκινά ο γαλλοπρωσικός πόλεμος. Μετέχουν συνασπισμένα όλα τα γερμανικά κράτη, εκτός της Αυστρίας, και συντρίβουν τη Γαλλία. Φτάνουν έξω από το Παρίσι. Υπογράφεται έξω από το Παρίσι ταπεινωτική συνθήκη για τη Γαλλία η οποία, παραχωρεί την Αλσατία (Alsace) και τη Λορένη (Lorraine) στην Πρωσία. Ο Μπίσμαρκ δεν ήθελε να καταλάβει τη Γαλλία· ήθελε να πάρει την Αλσατία και τη Λορένη που τις θεωρούσε γερμανικές. Αλλά, το σημαντικότερο πράγμα που επιθυμούσε, ήταν να ενώσει τους Γερμανούς. Και τους ένωσε! Το 1871 η Γερμανία είναι πλέον ενωμένη. Η Γερμανία υπήρξε εδαφικά μεγαλύτερη από την Πολωνία και την Γαλλία μαζί. Γιατί δεν έχει σήμερα αυτήν την έκταση; Γιατί λίγα χρόνια μετά προκάλεσε κι έχασε δύο παγκόσμιους πολέμους. Ο Α ́ Παγκόσμιος Πόλεμος, που δεν είναι άσχετος με το γεγονός της δημιουργίας της μεγάλης Γερμανίας, ξεκίνησε το 1914, δηλαδή 44 χρόνια αργότερα...

Η Γερμανία ενοποιείται, με δικό της αυτοκράτορα, τον Γουλιέλμο Α ́ της Γερμανίας (Wilhelm Friedrich Ludwig) και τον Μπίσμαρκ πρώτο της Καγκελάριο (Reichskanzler) να παραμένει για χρόνια ακόμα στο πηδάλιο της Γερμανίας και να οδηγεί την ενωμένη πλέον Γερμανία σε πάρα πολλές αλλαγές πολιτικές, κοινωνικές. Κύριος στόχος της εξωτερικής πολιτικής του Μπίσμαρκ, εκφράζοντας τις αναπτυσσόμενες γερμανικές ελίτ, ήταν η διατήρηση του status quo στην Ευρώπη, γιατί έτσι εξασφαλιζόταν η γερμανική υπεροχή στην ήπειρο. Ο Μπίσμαρκ, μόλις ολοκλήρωσε το έργο του και ένωσε τους Γερμανούς, άνοιξε το χάρτη και είδε ότι η Γερμανία έχει μείνει πίσω στη διεκδίκηση εδαφών, την ώρα που στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, Αγγλία, Γαλλία, Ολλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία είχαν αποικίες σε όλον τον κόσμο...

Μέσα από τον ιστορικό λάκκο των λεόντων,

...ο Δανιήλ.

 

Ο Μπέρτολντ Μπρεχτ μετά τη δεύτερη θεατρική περίοδο του Μπερλίνερ Ανσάμπλ που ίδρυσε με την Χέλενε Βάιγκελ, έκδωσε ένα βιβλίο με τίτλο «θεατρική δουλειά» δίνοντας πληροφορίες για τις μεθόδους δουλειάς του. Σε ραδιοφωνική συζήτηση του 1952 για το βιβλίο αυτό, είπε: «θέλουμε να περιγράφουμε στη σκηνή τη ζωή όπως είναι στην πραγματικότητα, και μάλιστα με έναν τέτοιο τρόπο, ώστε αυτός που τη βλέπει να γίνεται πιο ικανός να την αντιμετωπίζει.» Δυο χρόνια αργότερα, συμπληρώνει: «όλες οι τέχνες, συμβάλλουν στη μεγαλύτερη τέχνη, την τέχνη της ζωής»!

Νωρίτερα, το 1927, σημείωνε: «θα ήθελα να κάνω μια τέχνη, που να αγγίζει τα πιο βαθιά και πιο σπουδαία πράγματα, και που να ζει χίλια χρόνια». Ήθελε να παρεμβάλει σ’ ένα έργο μια σκηνή που διαδραματίζεται στην αγορά σιταριού του Σικάγου. Μελετά τη λειτουργία των χρηματιστηρίων και βρίσκει στον Μαρξ τις απαραίτητες πληροφορίες. Ανακαλύπτει σημαντικές σκέψεις, γνώσεις και μεθόδους θεώρησης, ιδιαίτερα τον απασχολεί το γεγονός, ότι οι τρόποι συμπεριφοράς των ανθρώπων διαμορφώνονται ανάλογα με τις κοινωνικές συνθήκες. Αυτό το έκφρασε ποιητικά στην «Όπερα της πεντάρας»(πρώτη παράσταση 1928): «θάμασταν καλοί και όχι τόσο αγροίκοι / οι συνθήκες όμως δεν μας ευνοούν.»...

Το υλικό που προτιμά πρέπει να προσφέρει παραστατικά παραδείγματα για την κατανόηση αυτών των συναρτήσεων. Ο «καλός άνθρωπος του Σετσουάν» θέλει να βοηθήσει τους φτωχούς, αλλά απειλείται να καταστραφεί ο ίδιος, λόγω της μεγάλης αθλιότητας, αντιστέκεται, μεταμορφωμένος προσωρινά σε κακό άνθρωπο. Ο μισάνθρωπος γαιοκτήμονας Πουντίλα, γίνεται φιλάνθρωπος σε κατάσταση μέθης. Η πραγματεύτρα Κουράγιο, που σαν μάνα ήθελε να γλυτώσει τα παιδιά της απ’ τον πόλεμο, τα χάνει στον πόλεμο με το εμπόριο της. Σε όλες τις περιπτώσεις οι άνθρωποι εμποδίζονται από τις συνθήκες να είναι καλοί. Η τρομερή σχιζοφρένεια στην οποία οδηγούνται, έχει τις αιτίες της στις κοινωνικές συνθήκες.

Η δυσαρέσκεια για τις καταστάσεις που περιορίζουν ή και καθιστούν αδύνατη την ανθρώπινη συμπεριφορά, περικλείει στον Μπέρτολντ Μπρεχτ την έκκληση για αλλαγές. Το 1926 είχε πει σε μια συνέντευξη: «Εγώ απλά παρουσιάζω τις καταστάσεις για να αφήσω το κοινό να σκεφτεί μόνο του.» Η φρίκη του φασισμού που επέδρασε βαθιά στη ζωή του και ο βάρβαρος Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος παρακινούν τον Μπρεχτ σε πιο δυνατές και με ευθύτητα διατυπωμένες εκκλήσεις για την αλλαγή του κόσμου. Πρώτιστο καθήκον γι’ αυτόν η ανατροπή των φασιστών δυναστών, αλλά αναγνωρίζει και τη συσχέτιση του φασισμού και του πολέμου με τη μορφή των σχέσεων ιδιοκτησίας. Θεωρεί τον πόλεμο δυνατό, όσο υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να βγάζουν κέρδος από αυτόν!

Η τέχνη της ζωής δεν σημαίνει γι’ αυτόν μόνο την τέχνη για την ποιοτική διαμόρφωση της δικής του ζωής, αλλά τη δημιουργία προϋποθέσεων για μια ανθρώπινη ζωή. Στην ομιλία του με τη ευκαιρία της απονομής του Διεθνούς Βραβείου Ειρήνης το 1954 στη Μόσχα, τονίζει τη μεγάλη σημασία της ειρήνης σαν βάση «όλων των ανθρωπιστικών δραστηριοτήτων, όλων των τεχνών, μαζί και της τέχνης να ζει κανείς». Η «φιλικότητα» είναι το σύμβολο του για την κατάσταση ενός κόσμου, απαλλαγμένου από τη δουλεία, την εκμετάλλευση, τον πόλεμο και την καταστροφή...

Η τέχνη με την οποία επιδιώκει έναν τόσον υψηλό στόχο προσανατολίζεται στην αλλαγή, είναι επαναστατική. Οι μεγάλες κοινωνικές αλλαγές όμως, αυτό είναι ξεκάθαρο για τον Μπρεχτ, δεν γίνονται στο θέατρο, αλλά στην πραγματικότητα. Η τέχνη μπορεί να δώσει τα ερεθίσματα για την αναγνώριση των προβλημάτων, τη σκέψη και τη δράση. Ο Μπρεχτ ήθελε να προκαλέσει μια «ενεργή σκέψη», δηλαδή να μπουν σε κίνηση με την τέχνη τέτοιες σκέψεις, που να επιδρούν ενεργά στη στάση και τη δράση. Έτσι επιτυγχάνεται πρακτικά η μεταβολή της τέχνης σε ζωή και στην ιδανική περίπτωση σαν ικανότητα αντιμετώπισης της ζωής!

Η αντιμετώπιση της σημερινής ζωής, σε συνθήκες καπιταλιστικής βαρβαρότητας, προϋποθέτει την παρεμπόδιση γενίκευσης του πολέμου κι ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος. Η εκπληκτική επικαιρότητα του Μπρεχτ προκύπτει από την τεράστια ανάπτυξη των μέσων μαζικής εξόντωσης και την αχαλίνωτη καπιταλιστική σκέψη για εμπορευματοποίηση των πάντων. Η δυνατότητα μετατροπής της Γης σε μια πύρινη σφαίρα είναι σήμερα υπαρκτή. Ποτέ πριν δεν ήταν πιο επιτακτική η αναγκαιότητα ανάπτυξης της τέχνης της ζωής με στόχο τη νίκη της λογικής. Οι άνθρωποι μαθαίνουν από τον Μπρεχτ να σκέφτονται και να θεωρούν σήμερα την τέχνη της ζωής εξασφαλισμένη, μόνον όταν η Γη πάρει τη μορφή μιας σίγουρης κατοικίας για τους ανθρώπους... Μέσα από τον αντιπολεμικό λάκκο των λεόντων,

 

...ο Δανιήλ.

 

Αυτό που ονομάζουμε σήμερα παγκοσμιοποίηση δεν είναι κάτι καινούργιο στην ιστορία του καπιταλισμού. Καλύτερα θα περιγραφόταν ως διεθνοποίηση παρά ως παγκοσμιοποίηση. Ουσιαστικά, αυτό που έχει χαραχτεί στον κοινό νου σαν παγκοσμιοποίηση δεν είναι τίποτε άλλο από την εντεινόμενη, γεμάτη ασυνέχειες, αύξηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ κρατών, πέρα από τον ορίζοντα του γείτονα που συνορεύει. Οι τεχνολογίες της μεταφοράς και της επικοινωνίας έχουν το μερίδιο τους σ’ αυτό. Το δόγμα της αέναης παγκοσμιοποίησης δεν υπάρχει παρά μόνο στο χώρο της ιδεολογίας. Η διεθνοποίηση του κράτους - έθνους και του κεφαλαίου πραγματοποιείται τη στιγμή που αυτό είναι πρόσφορο· δεν μπορεί να επιβληθεί. Οι λεγόμενες επιταγές της παγκοσμιοποίησης ή της Ε.Ε, που «αναγκάζουν» το ελληνικό κράτος να ιδιωτικοποιεί / ξεπουλά κρατικές υπηρεσίες, είναι μια σκέτη υποκρισία. Η ίδια η ελληνική κυβέρνηση συμμετέχει στη συμμαχία των ευρωπαϊκών κρατών και οι αξιωματούχοι του ψηφίζουν την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει η οικονομία, η παιδεία κτλ. Σαν αλήθεια εξ αποκαλύψεως εμφανίζεται ο λόγος των «αριστερών» διαχειριστών του ελληνικού κράτους για την «ψωροκώσταινα», που είναι ...εξαρτημένη από τις βουλές των Ευρωπαίων αφεντάδων. Η καπιταλιστική αναδιάρθρωση στον ελληνικό χώρο ταυτίζεται με την ιδεολογία της λιτότητας, που επιβάλλεται από τα διευθυντήρια Βρυξελλών και Βερολίνου...

Όσον αφορά στην πρωτοτυπία του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης, η οικονομία, για παράδειγμα, ανάμεσα στο 1870-1914 ήταν τόσο διεθνοποιημένη, που μόνο πολύ πρόσφατα ο καπιταλισμός άγγιξε το κατώφλι εκείνης της περιόδου. Μέρος της συζήτησης, σχετικά με την παγκοσμιοποίηση, έχει γίνει γύρω από το δράμα του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου. Η απάντηση, που κοινωνικά δόθηκε, ήταν η φιλανθρωπία, οι ΜΚΟ κτλ. Η πιο πολιτική απάντηση ανέδειξε το ζήτημα του χρέους, δηλαδή την κατάσταση υπανάπτυξης, ένδειας και κατάρρευσης, που επέβαλαν οι παγκόσμιοι οργανισμοί με τον εκβιασμό του χρέους. Το χρέος στο ∆ΝΤ υποτίθεται πως λειτουργούσε ως ένας εξωτερικός, πιεστικός εκβιασμός, που στόχο είχε να καθυποτάξει τα «μικρά» κράτη. Ένας εκβιασμός που αποσκοπούσε στο να προκαλέσει εθνικές μειοδοσίες διαφόρων μορφών: το ξεπούλημα του φυσικού πλούτου, των δικτύων, την καταστροφή του περιβάλλοντος κλπ. Η παράδοση των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων και της αντι-ιμπεριαλιστικής αλληλεγγύης φαίνεται να ξανακάνει την εμφάνιση της στην ανάδυση μιας αντιστασιακής ιδεολογίας θυματοποίησης των κρατών, που υπέφεραν από την κρίση του χρέους. Λες και αυτός που υπέφερε ήταν το κράτος, η αστική τάξη και ό,τι την συγκροτεί...

Οι διεθνείς οργανισμοί όπως το ∆ΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα δεν κατέστρεψαν, ούτε υποκατέστησαν καμία κρατική οντότητα. Χρησιμοποιώντας το χρέος σαν πρόσχημα, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί κατεύθυναν όλο το δημόσιο χρήμα στην εξυπηρέτηση του χρέους, για να ιδιωτικοποιήσουν τις μεταφορές, τον ηλεκτρισμό, το νερό κλπ. Ο συνασπισμός κράτους, πολυεθνικών και ντόπιας ολιγαρχίας απορρύθμισε την αγορά εργασίας, αψήφησε κάθε περιβαλλοντικό περιορισμό, ψηφίζοντας ανάλογους νόμους μέσα στα κοινοβούλια, με στόχο την πλήρη κυριαρχία στις ζωές των ανθρώπων, την παγκόσμια φτώχεια και την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. Οι τοπικές κυβερνήσεις όχι μόνο δεν αφανίστηκαν, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις εμφανίζονται ενισχυμένες και κριτικές απέναντι στον «άγριο» νεοφιλελευθερισμό! Σε μια σειρά χωρών στη λατινική Αμερική, ένα ντόμινο σοσιαλδημοκρατίας σάρωσε τις εκλογές. Χρησιμοποιώντας ρητορική γλώσσα ενάντια στα μονοπώλια των πολυεθνικών και συχνά πριμοδοτώντας εθνικιστικά και λαϊκιστικά χαρακτηριστικά, ηγέτες όπως ο Λούλα, ο Τσάβες, ο Μοράλες και αρκετοί άλλοι ανέβηκαν στην εξουσία. Φυσικά στα κράτη αυτά, όπου εθνικοποιούνται κομμάτια της παραγωγής και γίνεται σε ένα βαθμό μεταφορά γης από τους φεουδάρχες στον πληθυσμό, κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι ο καπιταλισμός έχει προβλήματα. Συνεχίζει να λειτουργεί προσαρμοζόμενος στις τοπικές ιδιαιτερότητες, όπως η ισχυρή αγωνιστικότητα των από κάτω. Το χρήμα εξακολουθεί να μεσολαβεί στις κοινωνικές σχέσεις και το «λαϊκό» κράτος εξακολουθεί να καταστέλλει ό,τι το αμφισβητεί!

Το πλειοψηφικό σοσιαλδημοκρατικό ρεύμα στη λατινική Αμερική αποτελεί μια άλλη μορφή καπιταλιστικής ρύθμισης, όχι τόσο ένθερμη υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων, των τεράστιων δανείων από το ∆ΝΤ ή του ξεπουλήματος του φυσικού πλούτου σε πολυεθνικές. Αυτό είναι αποτέλεσμα: των αγώνων ενάντια στην ιδιωτικοποίηση της ύδρευσης, της εξέγερσης στην Αργεντινή ενάντια στην πολιτική του δανεισμού, του αγώνα των ιθαγενών ενάντια στον αγωγό «Πουέμπλα Παναμά» κτλ. Αγώνες οι οποίοι ή θα οδηγούσαν σε γενικευμένη εξέγερση σε όλη την περιοχή ή θα απορροφούνταν από την ανάδειξη ηγετών με έντονο λαϊκό έρεισμα, όπως και έγινε... Μέσα από τον παγκοσμιοποιημένο λάκκο των λεόντων,

 

...ο Δανιήλ.

 

Σελίδα 1 από 2
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top