FOLLOW US
Μαρία Διακουμάκου

Μαρία Διακουμάκου

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Η συνήθης πρακτική από τους χριστιανούς της χρήσης αρχαίων λίθων και δη επιγραφών στην οικοδόμηση ναών διέσωσε ακόμα μία, αυτήν που μπορεί να δει κανείς στο εξωκκλήσι του Αγ. Γεωργίου στον Καλαμιάρη, αν κοιτάξει πάνω και αριστερά από την είσοδο του Ναού. Την ύπαρξή της γνώριζα από το βιβλίο του Μάκη Αξιώτη, Περπατώντας τη Λέσβο, Α´, σελ. 111, πίν. 18, αλλά μάταια την αναζήτησα το καλοκαίρι του 2016. Αντ’ εμού την επιγραφή εντόπισε και φωτογράφισε ο Ασημάκης Παυλέλλης.

Το τοπωνύμιο «Καλαμιάρης» αφορά οικισμό μεταξύ Παμφίλων και Παναγιούδας, ονομαστό για τα αρχοντικά του αλλά και για την καταγωγή του Ποιητή Οδυσσέα Eλύτη (βλ. Δ. Μπούμπας, « Παναγιούδα: Από τον Εύκλο στον Ελύτη», Μυτιλήνη 2004, 31.

Eικ. 1. Η εντοιχισμένη επιγραφή σε μαύρο περίγραμμα, στην πρόσοψη του Αγ. Γεωργίου (φωτ. Α. Παυλέλλης).

 

Την διέσωσε βέβαια κατά τις ανάγκες των μαστόρων, σπασμένη περιμετρικά. Το κείμενο της επιγραφής, δημοσιευμένο από παλιά στον τόμο Inscriptiones Graecae XII 2, 408 της Λέσβου, είναι το εξής:

 

- - - - - - - - - - - -

δος συντρόφου, [ὧν δὲ κυρί-

α Τάτα τῶν θρεψά[ντων καὶ ὧν

αὐτοὶ βούλονται.

 

Eικ. 2. Το θραύσμα της επιτύμβιας επιγραφής στον Άγ. Γεώργιο, στον Καλαμιάρη Παναγιούδας (φωτ. Α. Παυλέλλης).

 

Από το ελλιπές κείμενο στοιχειωδώς καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για επιτύμβια επιγραφή, που ίδρυσαν για τους γονείς τους (τῶν θρεψάντων) τα παιδιά τους τα όψιμα ρωμαϊκά χρόνια, τον 2ο/3ο αι. μ.Χ. Η χρονολόγηση βασίζεται στο σχήμα του Φ, του Ψ, του Ω και στο μηνοειδές σίγμα. Βασίζεται επίσης στον τύπο του κειμένου, που αρχίζει συνήθως με «ὑπὲρ τοῦ τάδε» και τελειώνει με «μνείας χάριν», που εμφανίζεται σε ύστερες επιγραφὲς. Γι’ αυτό και η συμπλήρωση του κειμένου, είναι επισφαλής κατά την γνώμη μου. Όσο για την σημερινή κατάσταση της επιγραφής, φαίνεται σαν κάποιος να ζωγράφισε τα γράμματα με άσπρο χρώμα.

 

Μαρία Σ. Διακουμάκου είναι φιλόλογος - επιγραφικός, Ελληνική Επιγραφική Εταιρεία.

 

Τον Σεπτέμβριο του 2016 αποκαλύφθηκε επιγραφή αφιερωμένη στον αυτοκράτορα Αδριανό (117-138 μ.Χ.) ανάμεσα σε σωρό λίθων, κατά την διάρκεια εργασιών ανακαίνισης καταστήματος στην Αγορά της οδού Eρμού. Ανήκε προφανώς σε βωμό αφιερωμένο στον θεοποιημένο αυτοκράτορα, αλλά ό,τι απέμεινε είναι μόνο το κείμενο φθαρμένο.

Φωτ. Η νέα ανάθεση στον Αδριανό (117-138 μ.Χ.), Μυτιλήνη (φωτ. Α. Παυλέλλης)

 

Το κείμενο της επιγραφής, παρόμοιο με τα άλλα αφιερωμένα στον Αδριανό, όπως προκύπτει από την φωτογραφία, χαραγμένο με γράμματα σχετικά πρόχειρα, είναι το εξής:

 

               [Αὐ]το[κράτο]ρι, Καί-

               [σ]αρι Τραϊανῶ Ἁδρ[ι]-

               [α]νῶ, Σεβαστῶ, Ἐ-

               [λ]ευθερίω, Ὀλυμ-

               πίω, [σώ]τηρι καὶ κτίσ-

               τη. Χαριστήριον.

 

Απόδοση στη νέα ελληνική: Στον Αυτοκράτορα, Καίσαρα Τραϊανό Αδριανό, τον Σεβαστό (ενν. που λατρεύεται σαν θεός), τον Eλευθέριο, τον Ολύμπιο, τον σωτήρα και κτίστη (αναθέτουμε τον βωμό αυτόν) ως απόδειξη ευγνωμοσύνης.

Τότε λέγαμε ότι «η επιγραφή δεν είχε εντοπιστεί και δεν είχε παραδοθεί στην Υπηρεσία Αρχαιοτήτων του νησιού, την μόνη αρμόδια να διαφυλάττει τις αρχαιότητες ενός τόπου και να τις αναδεικνύει, έργο το οποίο εκτελεί με μεγάλη επιτυχία και παραδειγματικό ζήλο η Εφορεία Αρχαιοτήτων της Λέσβου, φέρνοντας το Μουσείο και τους θησαυρούς του κοντά στον πολίτη. Επομένως, το ίδιο συμφέρον θα πρέπει να εξαλείφεται μπροστά στην απαράμιλλη αξία κάθε καταλοίπου της αρχαιότητας, πόσο μάλλον μιας επιγραφής, η οποία αποτελεί ταυτόχρονα αρχαιολογικό, ιστορικό και γλωσσικό μνημείο. Αξίζει να ειπωθεί προς επίρρωσιν των ανωτέρω ότι στην Λέσβο σώζονται 25 επιγραφές, τιμητικές ή αναθηματικές στον Αδριανό, αριθμός που μπορεί να συγκριθεί μόνο με τις αντίστοιχες από την Αθήνα, γεγονός που πιστοποιεί την ιδιαίτερη σχέση του Αδριανού με τον τόπο ή αντίστροφα του τόπου με τον Αδριανό».

Τελικά η κοινή λογική επικράτησε και ο ενεπίγραφος λίθος εντοπίστηκε και παραδόθηκε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία πριν από ένα χρόνο περίπου. Και όπως έγραψε ο αρχαιολόγος Στέφανος Ν. Κουμανούδης «Αγάπα το αρχαίον σου ως σεαυτόν» (βλ. Η Ελληνική Αρχαιολογία, Αθήνα 1984, 36).

Από την αρχή του ταξιδιού προς την αρχαία κληρονομιά της Λέσβου είχα την πεποίθηση ότι ο τόπος έχει πολλούς ακόμα «κρυμμένους», άγνωστους ως τώρα θησαυρούς. Η πεποίθηση αυτή συνεχώς και ευτυχώς επιβεβαιώνεται. Έτσι λοιπόν το σημερινό ενημερωτικό σημείωμα αφορά μία ακόμα εντοιχισμένη επιγραφή στον ναό του Αγ. Δημητρίου στην Μόρια, ιδρυμένο το 1885.

Πρόκειται για θραύσμα δυσανάγνωστο και πολύ φθαρμένο, που θυμίζει επίγραμμα. Είναι εντοιχισμένο στον εξωτερικό τοίχο του ιερού αλλά δεν ήταν πάντα ορατό.

Ήταν καλυμμένο με κονίαμα, όπως και όλο το εξωτερικό του ναού, μέχρι που πριν από περίπου 10 χρόνια απεκαλύφθη κατά τις εργασίες συντήρησης. Έτσι την εντόπισε και την φωτογράφισε ο Ασημάκης Παυλέλλης.

Από την ως τώρα διερεύνηση η επιγραφή φαίνεται αδημοσίευτη. Το κείμενο λοιπόν, η χρονολόγηση και ο σχολιασμός της θα δοθούν αργότερα, όταν θα υπάρχει η νόμιμη άδεια από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Το εξωτερικό του ιερού με την εντοιχισμένη επιγραφή σε μαύρο πλαίσιο (φωτ. Α. Παυλέλλης)

Το εντοιχισμένο θραύσμα της επιγραφής. Άγ. Δημήτριος Μόριας (φωτ. Α. Παυλέλλης)

 

Σήμερα παρουσιάζουμε μια επιγραφή πιθανότατα του 3ου αι. π.Χ. που σώζεται στο κέντρο της πόλης της Μυτιλήνης. Πρόκειται για μία ακόμη εντοιχισμένη επιγραφή του νησιού, αυτήν τη φορά στον ναό των Αγ. Αποστόλων, ιδρυθείς το 1815, σύμφωνα με την κτιτορική επιγραφή του ναού.

Η επιγραφή δημοσιεύτηκε στον τόμο των επιγραφών της Λέσβου, Inscriptiones Lesbi, Berlin 1899, αρ. 82. Για τον τόπο ευρέσεως ο εκδότης αναφέρει λανθασμένα ότι ήταν εντοιχισμένη στην εκκλησία του Αγ. Ιωάννη, λάθος το οποίο αποκαθίσταται τώρα με τον εντοπισμό και την φωτογράφισή της από τον Μάκη Παυλέλλη στον ναό των Αγ. Αποστόλων.

 

Ο Ναός των Αγ. Αποστόλων, Μυτιλήνη

Το θραύσμα της επιγραφής σε κόκκινο πλαίσιο

Το ενεπίγραφο θραύσμα, χτισμένο πλαγίως

 

Το κείμενο της επιγραφής είναι το εξής:

 

Τρισ]καιδέκοτος

χρ. EΠΔΔΟΟΟ.

Πεσ]υρεσκαιδέκο-

Ταος χρ. EΔΔΟΟ.

5              Πεμ[π]εκαιδέκοτος

                χρ. EΔΔΠ.

                Ἐκκαιδέκοτος

                  χρ. [E]ΔΔΔ.

                Οκτοκαιδέκοτος

10             χρ. EΔΔΟΟΟ,

                Ἐννεακαιδέκοτος

                  χρ. EΔΔΔΟΟΟΟ.

                Eἴκοιστος

                  χρ. EΠΠΟΟΟ.

15           E]ἰσκαιείκοιστος

                  χρ. EΠΠΟΟΟ.

                Δεύτερος καὶ

                εἴκοιστος χρ. EΠΠ.

                Τρίτος καὶ εἴκοιστο[ς

20             χρ. EΠΠ.

                 Τ]ὸ πᾶν τᾶς γυ-

                 μνα]σ[ιαρχίας (?)

-               - - - - - - - -

   

Το κείμενο είναι αποσπασματικό και γι’ αυτό δυσερμήνευτο το περιεχόμενό του. Είναι επίσης διαλεκτικό, όπως λέμε, δηλαδή γραμμένο στην αιολική διάλεκτο, κάτι που δεν ισχύει βεβαίως για κάθε επιγραφή του νησιού. Το μόνο βέβαιο φαίνεται να είναι ότι πρόκειται για κατάλογο πολλών στίχων με χρηματικά ποσά, «κατάλογο με κινήσεις κεφαλαίων», όπως τον ερμηνεύει ο R. Hodot, Le Dialecte Éolien d’Asie, Paris 1990, 277, ο οποίος παρέχει και την πιθανή χρονολόγηση της επιγραφής. Τα ποσά αυτά ορίζονται με ελληνικούς αριθμούς, Δ=4, E=5, Ο=70 και Π=80 αντίστοιχα. Τα ποσά αυτά σε χρ(υσούς στατήρες) (=χρυσέους στάτηρες) φαίνεται ότι τα κινεί ο γυμνασίαρχος, είτε τα πληρώνει είτε τα εισπράττει, χωρίς όμως να μπορούμε να κατανοήσουμε αυτήν την στιγμή ούτε τον λόγο ούτε τα οικονομικά καθήκοντα του γυμνασίαρχου. Θα επανέλθουμε.

Σήμερα παρουσιάζουμε μία επιγραφή εντοιχισμένη στο δημοτικό κτήριο γνωστό με την ονομασία «Πασάδικα» στην Θερμή. Την φωτογραφία της επιγραφής που ακολουθεί, τραβηγμένη το 1994, μου παραχώρησε ο Δημήτρης Καμενής και τον ευχαριστώ θερμά. Η επιγραφή παραδόξως δεν είναι ορατή σήμερα, μετά από τις εργασίες συντήρησης του κτηρίου, που κάλυψαν με κονίαμα τον λίθο, προφανώς για να υπάρχει ομοιομορφία! Ευτυχώς που η αρμόδια Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων, όταν ενημερώθηκε, έδειξε ότι έχει την βούληση να παρέμβει άμεσα και να αποκαταστήσει το ατόπημα.

Τα Πασάδικα μέχρι την επισκευή

Τα Πασάδικα μετά την επισκευή

Από την φωτογραφία είναι φανερή η φθορά του λίθου. Το αποσπασματικό κείμενο με τα ωραία και μεγάλα γράμματα του 1ου αι. π.Χ. ή 1ου αι. μ.Χ., φαίνεται να ανήκει σε ψήφισμα της πόλεως, η οποία τιμά κάποιον ευεργέτη της. Είναι πιθανόν το ψήφισμα να είχε ιδρυθεί στο κοντινό ιερό της Θερμίας Αρτέμιδας. Από την έως τώρα διερεύνηση φαίνεται ότι η επιγραφή είναι αδημοσίευτη.

Δύο μόλις χιλιόμετρα από την πόλη της Μυτιλήνης, στον Ναό της Ζωοδόχου Πηγής στην περιοχή της Βαρειάς, ο οποίος ιδρύθηκε το 1838, βρίσκονται τέσσερις ρωμαϊκές επιγραφές, που χρησιμοποιήθηκαν ως βάσεις των τεσσάρων κιόνων του νάρθηκα του ναού. Στις δύο φωτογραφίες που ακολουθούν, οι ενεπίγραφοι λίθοι έχουν πλαισιωθεί με κόκκινο χρώμα.

Πρόκειται για 4 επιτύμβιες επιγραφές, τις οποίες ίδρυσε ο δήμος προς τιμήν των θανόντων αυτών λόγω προφανώς της δημόσιας δράσης τους. Το κείμενο όμως των δύο από αυτές παραπλανά με την χρήση της δοτικής πτώσης, που απαντά σε αναθηματικά μνημεία προς θεούς, βλ. παρακάτω Κλεοδάμω, Καλλικλῆι. Από το σχήμα των γραμμάτων (Α, Ω, C=Σ) χρονολογούνται από τον 1ο έως και τον 2ο αι. μ.Χ..

Η πρωτότυπη και ευφάνταστη χρήση τους ως βάσεις κιόνων ερμηνεύεται από το στρογγυλό σχήμα των λίθων, στην επιφάνεια των οποίων χαράχτηκαν οι επιγραφές. Το σχήμα τους θυμίζει τα επιτύμβια μνημεία της ρωμαϊκής περιόδου, στρογγυλά στο σχήμα, όπως οι βωμοί προς τους θεούς, που καλούνται «ηρώα» και τα ιδρύει ο δήμος. Τα ανάγλυφα φίδια που περιτρέχουν την επιφάνεια των δύο από τις επιγραφές συμβολίζουν ότι οι εν λόγω αποθανόντες κατέστησαν αθάνατοι. Έτσι ερμηνεύεται και η χρήση της δοτικής πτώσης των ονομάτων. Η μετάβαση στην διάσταση του ήρωα αποθανόντων είναι συχνό φαινόμενο της εποχής αυτής κυρίως στα νησιά και αποτελεί τιμή για την εν ζωή δημόσια δράση τους, χωρίς όμως να αναγράφεται στον λίθο ο συγκεκριμένος λόγος.

Ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής στην Βαρειά

Ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής στην Βαρειά

Σύγχυση παρατηρούμε σχετικά με τον τόπο ευρέσεως των επιγραφών. Ο Κυριακός Πιττάκης, Αρχαιολογική Εφημερίδα, Αθήναι 1841, 447-449, αναφέρει ότι οι επιγραφές αποτελούν τις βάσεις των κιόνων του νάρθηκος της εκκλησίας του Αγ. Παντελεήμονος στην εξοχή, την καλούμενη Χάλικα, στα νότια της πόλης της Μυτιλήνης. Σχολιάζει μάλιστα το όνομα του ναού λέγοντας: «Εις την εκκλησίαν ταύτην των Αγίων Πάντων πιθανώς να ήσαν τα Ηρώα των Μυτιληναίων της Νήσου Λέσβου, οι χριστιανοί καθιερόνοντες το μέρος τούτο, ένθα ελληνικά μνημεία Ηρώων ήσαν, έδοσαν καταλλήλως την ονομασίαν της Εκκλησίας των Αγίων Πάντων». Ο F. Bechtel, Sammlung der griechischen Dialekt-Inschriften, Göttingen 1884, 99-100, από την άλλη πλευρά, αναφέρει ότι οι επιγραφές βρίσκονταν στο Σχολείο στην Μυτιλήνη, χωρίς άλλη διευκρίνιση. Τέλος, ο εκδότης των επιγραφών της Λέσβου, G. Paton, Inscriptiones Graecae XII 2, 1899, 72, αρ. 27-292 αναφέρει ότι οι επιγραφές αυτές βρέθηκαν όλες μαζί στο νότιο τμήμα της πόλης της Μυτιλήνης, κοντά στην κοίτη ενός ποταμού ή χειμάρρου και από εκεί μεταφέρθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ως βάσεις κιόνων στην εκκλησία της Αγ. Γεννήσεως της Θεοτόκου στην Βαρειά. Για την ύπαρξη παλαιότερου ναού στην θέση αυτή κάνει λόγο ο Μ. Αξιώτης, Περπατώντας τη Λέσβο Α΄, Αθήνα 1992, σελ. 82, πίν. 9. Περισσότερες και ακριβείς πληροφορίες για την περιοχή θα βοηθούσαν να αποσαφηνίσουμε τον τόπο, όπου οι επιγραφές βρέθηκαν.

Η επιτύμβια του Ηρωΐδου Κλέωνος (IG XII 2, 287)

Η επιτύμβια του Κλεοδάμου Νουμηνίου (IG XII 2, 288)

 

Το κείμενο των επιγραφών είναι το εξής:

 

  1. Ὀ δᾶμος.

         Ἠρωῒδαν Κλέωνος     

τὸν εὐεργέταν.

 

  1. Ὀ δᾶμος.

Κλεοδάμω τῶ

Νουμηνίω.

 

  1. Ὀ δᾶμος.

Λεύκιον Ἀντώνιον,

Μάρκω ὔϊον, Καπίτωνα

ἤρωα.    

 

  1. Ὀ δᾶμος.

                Καλλίκλῃ

                Μνασάν-

                δρου ἤρωι.

 

 

Η επιτύμβια του Λ. Αντωνίου Καπίτωνος (IG XII 2, 289)

Η επιτύμβια του Καλλικλέους Μνασάνδρου (IG XII 2, 290)

 

Από τα ονόματά τους φαίνεται ότι μόνο ο Λεύκιος Αντώνιος Καπίτων ήταν Ρωμαίος στην καταγωγή, ενώ οι άλλοι τρεις ήταν Έλληνες.

Οι φωτογραφίες των επιγραφών είναι του Παναγιώτη Χλίμπου και τον ευχαριστώ θερμά.

 

Μαρία Διακουμάκου, Ελληνική Επιγραφική Εταιρεία

Σήμερα θα παρουσιάσουμε μια επιγραφή του 2ου αι. μ.Χ., τοποθετημένη έξω από τον ναό του Αγ. Δημητρίου στην Άργενο. Την εντόπισε ο Μάκης Αξιώτης περιηγούμενος στην Άργενο, βλ. Εμπρός 28-10-2015.

Για τον παραθαλάσσιο Άγ. Δημήτριο, ο Αξιώτης γράφει ότι είναι υπαίθριο μουσείο των μελών της μεγάλης παλαιοχριστιανικής (ενν. εκκλησίας), η οποία υπήρχε κάτω από αυτό (το εκκλησάκι του Αγ. Δημητρίου). Και εικάζει ότι και η επιγραφή χρησιμοποιήθηκε στην παλαιοχριστιανική βασιλική σε δεύτερη χρήση.

Πρόκειται για τιμητική επιγραφή, την οποία δημοσίευσαν πρώτοι οι Γάλλοι Pottier και Hauvette-Besnault στο Bulletin de Correspondance Hellenique του 1886 και λίγο αργότερα, το1899 την περιέλαβε ο G. Paton στον τόμο Inscriptiones Graecae XII 2 (Inscr. Lesbi), αρ. 517. Για τον τόπο ευρέσεως ο εκδότης δίδει την ίδια θέση  με την σημερινή: «In aedicule S. Demetrii, quae est ad oram maris infra vicum Argina» = Στον μικρό ναό του Αγ. Δημητρίου, ο οποίος βρίσκεται στην ακτή, στο χωριό της Αργένου.

 Το κείμενο της επιγραφής, σύμφωνα με τον G. Paton είναι το εξής:

- - - - - - - - - - - -

Ἀ]πολλωνίδαν Πατρ------

γ]ενόμενον ἄνδρα κάλ[ον καὶ ---σαν-

τ]α κάλως καὶ κοσμίως -----

         χρυσίω          [στεφάνω.

Ὀ δᾶμος καὶ οἰ Ῥώμαοι.                      Ὀ δᾶ[μο]ς ὀ---

Η τιμητική επιγραφή του Απολλωνίδα στον Άγ. Δημήτριο στην Άργενο (φωτ. Μάκης Αξιώτης)

 Ο ναός του Αγ. Δημητρίου στην Άργενο (φωτ. Μάκης Αξιώτης)

 

 

Η φθορά του λίθου δεν μας επιτρέπει να καταλάβουμε πολλά. Σύμφωνα με το σωζόμενο κείμενο, ο δήμος (άγνωστο ποιας πόλης) και οι Ρωμαίοι τιμούν με χρυσό στέφανο κάποιον Απολλωνίδα, επειδή επέδειξε καλή και ευπρεπή συμπεριφορά…

Το ενδιαφέρον της επιγραφής δεν είναι τόσο οι τιμές της πόλεως προς κάποιον πολίτη για την δημόσια δράση του, όπως ο Απολλωνίδας. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι Ρωμαίοι αποφασίζουν και τιμούν από κοινού με την πόλη έναν πολίτη της Λέσβου. Από τιμητικές επιγραφές άλλων πόλεων, όπου αναγράφονται Ρωμαίοι, γίνεται σαφές ότι πρόκειται για τις κοινότητες Ρωμαίων, κυρίως εμπόρων με κοινά οικονομικά συμφέροντα, που αναπτύχθηκαν σε όλη την ρωμαϊκή επικράτεια, οι οποίοι αποκτούσαν μαζί με την οικονομική και πολιτική δύναμη. Συνήθως αναφέρονται στις επιγραφές ως πραγματευόμενοι ή συμπραγματευόμενοι Ρωμαίοι, όροι που ταυτίζονται με το Ῥώμαοι της δικής μας επιγραφής.

 

Σημ. Οι φωτογραφίες αναδημοσιεύονται από το άρθρο του Μ. Αξιώτη με την σύμφωνη γνώμη του ιδίου.

Το όνομά μου είναι Μενέλαος και ζω στην Μυτιλήνη από το 46 μ.Χ. Κατάγομαι από την Πέργη, μια μακρινή πόλη της Παμφυλίας, στα νοτιοδυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, μια πολύ όμορφη πόλη, χτισμένη ανάμεσα σε δυο ποτάμια, τον Καταρράκτη και τον Κέστρο. Πατέρας μου ήταν ο Αναξίων, που πάει να πει «αρχοντικός». Και ήταν άρχοντας κατά μία έννοια, αφού κατάφερε να είναι ένας από τους μεγαλύτερους εμπόρους της εποχής του με κύρος στην κοινωνία της Πέργης και πλούτη πολλά. Η μητέρα μου με ονόμασε Μενέλαο, αυτός δηλαδή που παραμένει κοντά στον λαό του, γιατί τότε ήταν συνήθεια να δίνουν στα παιδιά αρχαία ονόματα ένδοξων Ελλήνων, παρμένα από τους μύθους. Η μητέρα μου έλεγε ότι το όνομα δίνει στον άνθρωπο και χαρακτήρα αντίστοιχο κι ότι εγώ θα γινόμουν ξεχωριστός, όπως ξεχωριστά με αγαπούσε η ίδια.

Κατά έναν περίεργο τρόπο έγινα η μοίρα του ονόματός μου. Έτσι το ‘φερε η συγκυρία. Όταν ο Απόστολος Παύλος έφτασε στην πόλη μας το 46 μ.Χ., έτρεξα να τον ακούσω, μιας και όλοι λέγανε ότι ήτανε σπουδαίος ρήτορας και πνευματικός άνθρωπος. Τον άκουγα συνεπαρμένος, συγκινημένος, να μιλάει για την πίστη σ’ έναν Θεό ασύγκριτο, ιδανικό, τελείως διαφορετικό από τους δικούς μας, που είχαν ελαττώματα πολλά και πάθη σαν των ανθρώπων. Η ανάγκη μου για πνευματική ζωή, η ανάγκη να βρω ένα ιδανικό να πιστέψω και να ζήσω γι αυτό ήταν τέτοια, που λίγες ώρες αργότερα τον ακολούθησα στην περιοδεία του στις πόλεις της Ανατολής. Στην μητέρα μου, που ήταν απαρηγόρητη γι’ αυτήν την ξαφνική απόφαση, υποσχέθηκα πως θα γυρίσω πάλι σύντομα.

Η Μυτιλήνη ήταν ο τελευταίος σταθμός της περιοδείας του Παύλου. Φήμες λέγανε ότι στο νησί δεν ήταν πρόσφορο το έδαφος για νέα θρησκευτικά κηρύγματα. Ήταν αλήθεια. Λίγο πριν αναχωρήσει ο Απόστολος από το νησί, τον πλησίασα με παράτολμο θάρρος και ψιθύρισα:

-Εγώ θα μείνω. Θα συνεχίσω αυτό που άρχισες, αν τα καταφέρω.

Με ευλόγησε με το μοναδικό εκείνο βλέμμα του κι αυτό ήταν! Έμεινα εδώ πιστεύοντας στον ένα Θεό και κηρύττοντας τον Λόγο του στα ανήσυχα μυαλά του καιρού μου. Κι αγάπησα αυτόν τον τόπο γιατί είναι ήμερος. Αλλά και τους ανθρώπους του, γιατί έχουν σκέψη από ανατολή και την ίδια στιγμή είναι δραστήριοι και αυθεντικοί. Έστειλα τα νέα στην μητέρα μου με κάποιον συντοπίτη μου, που έκανε εμπόριο αμφορέων στο νησί κι εκείνη, χωρίς δεύτερη σκέψη, ήρθε κι έμεινε μαζί μου.

Όταν ήρθε η στιγμή και πέρασα στην άλλη διάσταση της θνητότητας, οι φίλοι μου χριστιανοί έστησαν πάνω από το μνήμα μου, στο νεκροταφείο του λιμανιού που βλέπει τον βορρά, μια μικρή, ταπεινή στήλη με το όνομά μου, το όνομα του πατέρα μου και τον τόπο καταγωγής μου, ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΑΝΑΞΙΩΝΟΣ ΠΕΡΓΑΙΟΣ. Εκεί έμεινα για αιώνες και είδα όλες τις περιπέτειες του νησιού. Κι όταν το νεκροταφείο καταστράφηκε συθέμελα από τους Οθωμανούς κατακτητές πετάχτηκα σ’ ένα σωρό από πέτρες μαζί με τ’ άλλα ελληνικά και χριστιανικά μνημεία. Άγνωστη, αλλά καλή μου τύχη, μ’ έφερε στα χέρια ενός μάστορα, που τότε, το 1843, έχτιζε ναό στην Θερμή, αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου (φωτ. 1), όπως διαβάζει κανείς μέχρι σήμερα στην κτιτορική επιγραφή του ναού.

 

Ο ναός των Εισοδίων στην Θερμή

 

Με έχτισε ψηλά στον εξωτερικό τοίχο του νάρθηκα του ναού (φωτ. 2).

 

Η εντοιχισμένη επιτύμβια επιγραφή του Μενελάου από την Πέργη. 1ος αι. μ.Χ.

 

Μόνο που η δική μου πέτρα είχε γράμματα, οι άλλες είχαν μόνο ωραία χρώματα. Στην θέση αυτή με ανακάλυψε πρώτος ένας Άγγλος αρχαιολόγος, που ήρθε στο νησί ψάχνοντας αρχαίες επιγραφές το 1890 περίπου και με περιέλαβε στο βιβλίο με τίτλο “Inscriptiones Lesbi”, αρ. 308. Στην ίδια αυτή θέση βρίσκομαι μέχρι σήμερα εκπληρώνοντας του Μενέλαου την μοίρα, να μένω πιστός και σταθερός κοντά στους ανθρώπους.

Σήμερα θα παρουσιάσουμε μια τιμητική επιγραφή του Αρχαιολογικού Μουσείου Μυτιλήνης. Με την επιγραφή αυτή η πόλη τιμά τον Ποτάμωνα Λεσβώνακτος, διακεκριμένο πολιτικό και ρήτορα των ρωμαϊκών χρόνων. Την επιγραφή είδα για πρώτη φορά το καλοκαίρι του 2014, μετά από την σχετική άδεια του Υπουργείου Πολιτισμού. Η επιγραφή, χαραγμένη σε λίθο από λευκό μάρμαρο, βρέθηκε στην θέση Καρά Τεπέ και χρονολογείται μεταξύ των ετών 48 π.Χ. - 15 μ.Χ. Το σχήμα του λίθου στο άνω μέρος φαίνεται ότι είναι αποτέλεσμα μεταγενέστερης επεξεργασίας.

Το κείμενο της επιγραφής είναι το εξής: 

 

 

[Π]οτάμωνι

                             Λεσβώνα-

                             κτος τῶ εὐε[ρ]-

                             γέτα καὶ σώ[τη]-

                             ρι καὶ κτίστα

                              τᾶς πόλιος.

 

Απόδοση στη νέα ελληνική: Στον Ποτάμωνα, τον γιο του Λεσβώνακτος, τον ευεργέτη και σωτήρα και κτίστη της πόλεως (ενν. αφιερώνει η πόλη αυτό το τιμητικό μνημείο).

Το όνομα Ποτάμων δεν απαντά μόνο στην Λέσβο∙ απαντά κυρίως στα νησιά του Αιγαίου, στην Μακεδονία και Θράκη, στην Μ. Ασία και λιγότερο συχνά στην Αττική και την κεντρική Ελλάδα.

Η χρήση της δοτικής πτώσεως Ποτάμωνι παραπέμπει σε αναθηματικές επιγραφές προς θεούς και θεοποιημένους θνητούς, π.χ. αυτοκράτορες, ευεργέτες και σωτήρες πόλεων. Παρά το γεγονός ότι ο Ποτάμων δεν θεοποιήθηκε, όπως ο Θεοφάνης (βλ. παρακάτω), η χρήση της δοτικής υποδεικνύει την πολιτική και κοινωνική καταξίωση που απολάμβανε από τους συμπολίτες του.

Από την άλλη πλευρά, το όνομα Λεσβῶναξ απαντά στην Λέσβο, στην οικογένεια του Ποτάμωνος της επιγραφής. Μια φορά μόνο μαρτυρείται σε εφηβικό κατάλογο του 160 μ.Χ. από την μακρινή Πομπηϊούπολη της Παφλαγονίας, προφανώς ως ένδειξη αριστοκρατικής καταγωγής. Και είναι γεγονός ότι οι κάτοικοι της Μικράς Ασίας υιοθετούσαν ονόματα ηρώων της ελληνικής μυθολογίας ή διακεκριμένων στην εποχή τους Ελλήνων στο πλαίσιο εξελληνισμού.

Οι τίτλοι εὐεργέτης και σωτὴρ και κτίστης της πόλεως, που απονέμονται στον Ποτάμωνα, αναφέρονται στην επιτυχή πρωτοβουλία του να ανανεωθούν και να διατηρηθούν τα προνόμια που απολάμβανε το νησί από την Ρώμη και στην εποχή του, δηλαδή όταν αυτοκράτορες διετέλεσαν ο Καίσαρας και ο Αύγουστος. Πρωτίστως οι παραπάνω τίτλοι είχαν απονεμηθεί στον Πομπήιο και τον Θεοφάνη (βλ. IG XII 2, 163), επειδή επέτυχαν την απελευθέρωση της Μυτιλήνης το 62 π.Χ. από την περίοδο αιχμαλωσίας του νησιού στην Ρώμη, όπως μας πληροφορεί ο Πλούταρχος, Πομπήιος, 42. 8: «Καὶ γὰρ εἰς Μυτιλήνην ἀφικόμενος [Πομπήιος], τὴν τε πόλιν ἠλευθέρωσε διὰ Θεοφάνη…» καὶ 75. 2: «τῶν δὲ Μυτιληναίων τὸν Πομπήϊον ἀσπασαμένων καὶ παρακαλούντων εἰσελθεῖν εἰς τὴν πόλιν, οὐκ ἠθέλησεν, ἀλλὰ κἀκείνους ἐκέλευσεν τῷ κρατοῦντι πείθεσθαι καὶ θαρρεῖν· εὐγνώμονα γὰρ εἶναι Καίσαρα καὶ χρηστόν».

Τέλος, ο όρος κτίστης, που αποδίδεται σε ευεργέτες, αυτοκράτορες κλπ. κατά την αυτοκρατορική περίοδο, δηλώνει τον θεμελιωτή της πόλεως σε κρίσιμες περιστάσεις της ιστορίας της.

Το κείμενο της επιγραφής είναι πανομοιότυπο με το κείμενο άλλων 10 επιγραφών της Λέσβου προς τιμήν του Ποτάμωνος. Ανέπτυξε διπλωματική δραστηριότητα προς τους Ρωμαίους αυτοκράτορες Καίσαρα και Αύγουστο και γι’ αυτό τιμήθηκε από την πόλη του εν ζωή όσο κανένας άλλος, ιδιαίτερα με την ανέγερση του Ποταμωνείου, οικοδομήματος προς τιμήν του, το όνομα του οποίου σώζεται αποσπασματικά σε μία μόνο επιγραφή, στην IG XII 2, 51. Μέχρι σήμερα, 54 γνωστές επιγραφές θεωρείται ότι είχαν χαραχθεί στους τοίχους του, που αφορούσαν την πολιτική και διπλωματική του σταδιοδρομία.

Κατά τον Δ. Ευαγγελίδη, παλαιό Έφορο Αρχαιοτήτων της Λέσβου, το Ποταμώνειον πρέπει να βρισκόταν στην θέση του μουσουλμανικού νεκροταφείου του βορείου λιμένος, το οποίο δεν σώζεται σήμερα. Κι αυτό γιατί δύο επιγραφές που αποδίδονται στο Ποταμώνειον, οι IG XII 2, 23. 24, βρέθηκαν σε μεγάλο βάθος στην θέση αυτή. Σημειωτέον ότι επιγραφές και αρχιτεκτονικά μέλη του οικοδομήματος χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό στο μεσαιωνικό τείχος του Κάστρου της πόλεως. Από την άλλη πλευρά, ο R. W. Parker, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στo Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, υποστηρίζει ότι το Ποταμώνειον είχε ιδρυθεί στην ακρόπολη της πόλεως της Μυτιλήνης. Πάντως, η ανέγερση οικοδομημάτων προς τιμήν επιφανών πολιτών στην ελληνορωμαϊκή επικράτεια ήταν συνήθης, όπως διαβάζουμε στο A. Chaniotis, Historie und Historiker in der griechischen Inschriften, Stuttgart 1988, 253, 274.

Η πληροφορία του Λουκιανού ότι ο Ποτάμων έζησε 90 έτη (Λουκιαν., Μακρόβιοι 23: Ποτάμων δὲ οὐκ ἄδοξος ῥήτωρ ἔτη ἐνενήκοντα), σε συσχέτιση με την χρονολόγηση της επιγραφής IG XII 2, 35a το 48 π.Χ., στην οποία μνημονεύεται η συμμετοχή του ως νεαρού πρέσβεως μαζί με τον σύγχρονό του Λέσβιο ποιητή Κριναγόρα (περίπου 21 ετών) στην πρεσβεία στην Ρώμη προς τον Ιούλιο Καίσαρα, τοποθετούν την ζωή του κατά προσέγγισιν μεταξύ 75 π.Χ.-15 μ.Χ. και αναλόγως η επιγραφή προς τιμήν του χρονολογείται μεταξύ της πρώτης πρεσβείας του στην Ρώμη το 48 π.Χ., την έναρξη δηλαδή της πολιτικής του σταδιοδρομίας (βλ. IG XII 2, 35a) και του 15 μ.Χ., έτος κατά το οποίο ήταν δυνατή η απονομή τιμών στο πρόσωπό του.

 

Μαρία Διακουμάκου, Ελληνική Επιγραφική Εταιρεία

msdiakoumakou@gmail.com

Μία ακόμα επιγραφή ενδεικτική της λατρείας που απέδωσαν οι Μυτιληναίοι στον αυτοκράτορα Αδριανό έχει σωθεί και μπορεί κανείς να την δει εντοιχισμένη στον βυζαντινό ναό του Αγ. Στεφάνου, πάνω από την είσοδο. Ο ναός αυτός έχει δώσει το όνομά του και στο ομώνυμο χωριό, 10 χλμ. περίπου πριν τον Μανταμάδο. Κατά την παράδοση, οι κάτοικοι της περιοχής απέκρουσαν με επιτυχία επίθεση πειρατών περί το 1220. Τον «στέφανον» της  νίκης τους πρόσφεραν στον Άγ. Στέφανο με την ίδρυση ναού προς τιμήν του.


Η ανάθεση στον αυτοκράτορα Αδριανό. 117-134 μ.Χ.

Φωτογραφία της επιγραφής είδα στο άρθρο του Μάκη Αξιώτη στην εφημ. Εμπρός της 9-7-2014 με τίτλο «Άγιος Στέφανος ο Βυζαντινός!». Με την σειρά μου την αναζήτησα και διαπίστωσα ότι ήταν ήδη δημοσιευμένη ( IG XII 2, 196). Ο εκδότης του τόμου των Inscriptiones Graecae της Λέσβου G. Paton δημοσίευσε την επιγραφή το 1899 από έκτυπο του Λέσβιου Ιωάννη Καλησπέρη. Σχετικά με τον τόπο ευρέσεως αναφέρει: “In ecclesia Ag. Stephani”, χωρίς περαιτέρω τοπογραφικές διευκρινίσεις. Το κείμενο της επιγραφής είναι το εξής:

                                               

Αὐ]τοκράτο[ρ]ι

                                                Κ]αίσαρι Τραιανῶ

                                                Ἁ]δριανῶ Σεβασ-

                                                τ]ῶ Ἐλευθε-

                                5              ρ]ίω Ὀλυμπί-

                                                ω χαρι]στη-

                                                                [ριον].

Απόδοση στη νέα ελληνική: Στον Αυτοκράτορα, Καίσαρα, Τραϊανό Αδριανό, Σεβαστό, Ελευθέριο, Ολύμπιο (ενν. αναθέτουμε αυτόν τον βωμό) ως ένδειξη ευγνωμοσύνης.

Τριάντα τρεις (33) πανομοιότυπες αναθηματικές επιγραφές από την Λέσβο προς τον αυτοκράτορα Αδριανό  χαραγμένες στην πλειοψηφία τους σε βωμούς, βοηθoύν να υποθέσουμε ότι και το εντοιχισμένο θραύσμα στον Άγ. Στέφανο ανήκε σε αντίστοιχο βωμό.


Η επιγραφή σε κόκκινο πλαίσιο πάνω από την είσοδο του ναού

Να σημειώσουμε τέλος, ότι στο δάπεδο του ίδιου ναού εντόπισε περί το 1850 ο Σταυράκης Αναγνώστου, Ἡ Λεσβιὰς Ὠδή, Σμύρνη 1850, σελ. 184 (δεν είδα την δημοσίευση), δεύτερη επιγραφή ίσως του 1ου αι. π.Χ., τιμητική αυτήν την φορά, η οποία δεν βρίσκεται σήμερα εκεί. Με την επιγραφή αυτή ξέρουμε ότι ο δήμος ετίμησε την Ἀδοβογιώναν Δηϊοτάρω εκ Γαλατίας (βλ. Στράβων 13, 4, 2 C 625) για την αρετή και τις ευεργεσίες της προς την πόλη. Η επιγραφή μεταφέρθηκε για άγνωστο λόγο στην εκκλησία του Αγ. Ιωάννη στην Μήθυμνα, αλλά οι περιπέτειές της δεν τέλειωσαν εκεί. Στην συνέχεια το δεξιό τμήμα της εντόπισε ο G. Paton σε μία άλλη εκκλησία, αυτή των Ταξιαρχών κοντά στον Μανταμάδο και την δημοσίευσε (IG XII 2, 516), ενώ το αριστερό τμήμα της επιγραφής θεωρείται χαμένο. Την ιστορία του λίθου, την χρονολόγηση και την ερμηνεία της επιγραφής περιλαμβάνει αναλυτικά ο A. Chaniotis, Tekmeria 3 (1997) [1998] 19, ἀρ. 12. Tο πλήρες κείμενο της επιγραφής δίδεται από τον Paton στηριζόμενος, για το τμήμα του λίθου που λείπει, στο απόγραφο των προγενεστέρων του:

Ὀ δᾶμος

Ἀ[δ]οβογιώναν Δηϊοτάρω εὐεργετήκοισαν

τὰν πόλιν πόλλα καὶ μέγαλα ἀρέτας ἔννεκα

κ]αὶ εὐνοίας τᾶς εἰς ἐαύταν.                                                                                                      

 

 

Σήμερα παρουσιάζουμε μία ιδιαίτερη για την επισημότητά της επιγραφή και την κομψότητα των γραμμάτων της. Βρίσκεται στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγ. Ιωάννη, στην οδό Κυπαρισσίων της συνοικίας Σαρή-Μπαμπά στην πόλη της Μυτιλήνης.

Είναι χαραγμένη σε κυλινδρικό, κιονόσχημο βάθρο από γκρίζο μάρμαρο. Φέρει εντορμίες εκατέρωθεν για την προσαρμογή άλλου λίθου, πιθανώς της επίστεψης του βάθρου, πάνω στην οποία θα ιδρυόταν το άγαλμα του τιμωμένου. Ο τιμώμενος είναι ο ρωμαίος αυτοκράτορας Αύγουστος, όπως διαβάζουμε στην επιγραφή: 

 

Ὀ [δ]ᾶμος

                Αὐτοκράτορα Θεὸν, Θεῶ παῖδα,

                Καίσαρα Σεβαστόν, τὸν κοινὸν

                εὐεργέταν, ἐαυτῶ δὲ σωτῆρα

                καὶ κτίσταν τᾶς πόλιος.

 

Στην άνω επιφάνεια του βάθρου είναι επίσης χαραγμένα γράμματα, τα οποία δεν αποδίδουν λέξεις. Διακρίνονται ευκρινώς τα ΒΕΣ και ΠΕΣ. Πρόκειται για σύμβολα των τεχνιτών, που κατασκεύασαν το μνημείο και αφορούν την μεταξύ τους συνεννόηση π.χ. για την προσαρμογή άλλου λίθου πάνω από το βάθρο, που σώζεται σήμερα. Τέτοια σύμβολα σώζονται και αλλού, γεγονός που δηλώνει ότι η συνεννόηση αυτού του τύπου ήταν συνήθης στην αρχαιότητα.


Ο δήμος των Μυτιληναίων τιμά τον αυτοκράτορα Αύγουστο. Τέλη 1ου αι. π.Χ.-Αρχές 1ου αι.  μ.Χ.

 

Στο προαύλιο της εκκλησίας εντοπίζει το μνημείο ο πρώτος που δημοσίευσε την επιγραφή, ο Λέσβιος γυμνασιάρχης Εμμανουήλ Δαυΐδ, Ανέκδοτοι επιγραφαί Λέσβου, Εν Μυτιλήνῃ 1913, σελ.7, αρ. 1: «εντός του περιβόλου ναῒσκου κειμένου κατά την συνοικίαν Σαρή Μπαμπά και κατεχομένου μέχρι της 8ης Νοεμβρίου 1912 υπό των Οθωμανών». Αρκετά χρόνια αργότερα, ο Σεραφείμ Χαριτωνίδης, έφορος αρχαιοτήτων του νησιού, εντοπίζει το μνημείο στην ίδια θέση και δημοσιεύει νέα ανάγνωση της επιγραφής, βλ. Αι επιγραφαί της Λέσβου. Συμπλήρωμα, Εν Αθήναις 1968, αρ. 61, πίν. 19α, την οποία παραθέτω παραπάνω.


Η άνω επιφάνεια του βάθρου με τα σύμβολα των τεκτόνων.

Οι εκδότες της επιγραφής δεν παρέχουν χρονολόγηση, αλλά από το κείμενο της επιγραφής αυτής και από άλλες τιμητικές επιγραφές από την Κέα, την Ρόδο κ.α. είναι φανερό ότι ο τιμώμενος αυτοκράτορας είναι ο Αύγουστος, επειδή αναφέρονται οι τίτλοι που έφερε μεν (Αὐτοκράτωρ, Καῖσαρ, Σεβαστός), αλλά όχι το όνομά του. Αντιθέτως, το όνομα αναγράφεται και αποτελεί στοιχείο ταυτίσεως σε όλες τις επιγραφές, τιμητικές και αναθηματικές των ρωμαίων αυτοκρατόρων που ακολούθησαν. Δεδομένου επίσης ότι οι ανατολικές επαρχίες της αυτοκρατορίας, όπως η Λέσβος, υιοθέτησαν ανεπίσημα τον τίτλο Σεβαστὸς (στ. 3) για τον Αύγουστο και τον τίτλο Σεβαστὴ για την γυναίκα του Ιουλία Αυγούστα και πριν τον θάνατό του το 14 μ.Χ., η επιγραφή τοποθετείται στα τέλη του 1ου αι. π.Χ. ή στις αρχές του 1ου αι. μ.Χ. Για το θέμα αυτό, μπορεί κανείς να ανατρέξει στις εργασίες των R. Hodot, Le dialecte éolien dAsie, Paris 1990, σελ. 281, ΜΥΤ 142.  G. Labarre, Les cites de Lesbos aux époques hellénistique et imperiale, Lyon 1996, vol. I, σελ. 289, αρ. 24. Σοφία Ζουμπάκη-Λίνα Μενδώνη, Θεοὶ Σεβαστοί. Κέα-Κύθνος: Ιστορία και Αρχαιολογία. Πρακτικά Διεθνούς Συμποσίου, Κέα-Κύθνος 22-25 Ιουνίου 1994 [Μελετήματα 27, Αθήνα 1998] 669-674.

Αναζητώντας, τέλος, την ιστορία του ονόματος της συνοικίας Σαρή-Μπαμπά και έχοντας συλλέξει λίγες σχετικά πληροφορίες, έμαθα ότι Σαρή-Μπαμπάς είναι ο χλωμός γέροντας στην τουρκική γλώσσα και ότι έτσι ονόμασαν τον τεκέ που ίδρυσαν σιίτες μοναχοί κοντά στο σημερινό παρεκκλήσι του Αγ. Ιωάννη. Ο τεκές αυτός, που καταστράφηκε το 1912 μετά την απελευθέρωση του νησιού, έδωσε το όνομά του σε όλη την συνοικία, που βρίσκεται «πάνω» από την αγορά της Μυτιλήνης.

 

* Η Μαρία Σ. Διακουμάκου είναι φιλόλογος - επιγραφικός, Ελληνική Επιγραφική Εταιρεία.

Στην εκκλησία του Σωτήρος, γνωστή ως εκκλησία «του Χριστού», είναι εντοιχισμένη μια ακόμη επιγραφή του 1ου αι. μ.Χ. Η εκκλησία βρίσκεται στους Ταξιάρχες ή Καγιάνι, ορεινό χωριό 6,5 χλμ. νότια της πόλης της Μυτιλήνης. Το χωριό πήρε το όνομά του από την ομώνυμη εκκλησία των Ταξιαρχών. Παλαιότερα ονομαζόταν και Καγιάνι, από την τουρκική λέξη “καγιάς”, που σημαίνει βράχος, τοπωνύμιο δηλωτικό της ορεινής θέσης του.

Την επιγραφή, που είναι εντοιχισμένη στην πρόσοψη του ναού, πρώτος εντόπισε και μετέγραψε ο Μ. Αξιώτης, Περπατώντας τη Λέσβο. Τοπογραφία-Ιστορία-Αρχαιολογία. Τόμος Α’, Μυτιλήνη 1992, σελ. 87.

Στην συνέχεια δημοσιεύτηκε το 2003 από τον G. Meyer, Deux épitaphs des régions éoliennes, Epigraphica Anatolica 35 (2003) 57-58:

 

Γάϊον Ἰούλιον, Γαῒου

ὑιὸν, vac. Φλαῦον

 

Σύμφωνα με τον Meyer, η επιγραφή είναι η επιτύμβια του Ρωμαίου Γαῒου Ιουλίου Φλαύου. (Αυτός ο Γάϊος είναι ήδη γνωστός και από τον εφηβικό κατάλογο Ελλήνων και Ρωμαίων, την IG XII 2, 88, στ. 23). Την περιλαμβάνει στα επιτύμβια μνημεία της Λέσβου, τα οποία ιδρύθηκαν από τον δήμο προς τιμήν πολιτών μετά θάνατον (όπως για παράδειγμα οι επιγραφές IG XII 2, 287 καὶ 289 στην Λέσβο αλλά και αλλού) και σ’ αυτά το όνομα του θανόντος βρίσκεται σε αιτιατική πτώση, όπως ακριβώς συμβαίνει εδώ. Στα μνημεία αυτά η φράση Ο ΔΑΜΟΣ αναγράφεται στον πρώτο στίχο, όχι όμως και στην επιγραφή του Γ. Ιουλίου Φλαύου, γιατί ο λίθος φαίνεται ότι είναι σπασμένος στην άνω πλευρά.

Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι στην πρόσοψη του ναού του Σωτήρος, υπάρχει και άλλη επιγραφή, η κτιτορική επιγραφή της ανέγερσης του ναού το 1872. Η ανέγερση φαίνεται ότι έγινε με δαπάνη ενός ιδιώτη, του οποίου όμως το όνομα, για άγνωστο λόγο, έχει αποξεστεί.

Το ίδιο συμβαίνει και στο εσωτερικό του ναού, όπου σώζεται η ίδια κτιτορική επιγραφή. Φαίνεται ότι κάποιος ή κάποιοι ήθελαν να χαθεί το όνομα του δωρητή!

 

 

 

* Η Μαρία Σ. Διακουμάκου είναι φιλόλογος - επιγραφικός, Ελληνική Επιγραφική Εταιρεία.

 

Σελίδα 1 από 2
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top