FOLLOW US
Μιχάλης Παπαδημητρίου

Μιχάλης Παπαδημητρίου

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τρίτη, 25 Σεπτεμβρίου 2018 16:41

Το λεωφορείο πέρασε τσίμα τσίμα

Συχνό το φαινόμενο ιδίως στα νησιά μας τώρα το καλοκαίρι που επιμένουν να διαφημίζονται και να «τουριστοσιτίζονται» χωρίς δρόμους και χωρίς υποδομές (όρα και το πρόσφατο φιάσκο της πανέμορφης Ύδρας).

Να λοιπόν μια πρόταση με δύο λέξεις (λεωφορείο και τσίμα) μιας χιλιόχρονης γλωσσικής διαδρομής, που μετά βίας (τσίμα τσίμα) κατανοεί ο σημερινός μέσος άνθρωπος, μιας και έχει βάλει άλλες προτεραιότητες στην καθημερινή του ζωή, όπως μετά βίας διέρχεται και το λεωφορείο.

Εν αρχή ήταν ο «λάας» ή «λας» και πληθυντικός οι «λάες», οι λίθοι που έριχναν πίσω τους ο Δευκαλίωνας και η σύζυγός του Πύρρα μετά τον κατακλυσμό και έγιναν οι πρώτοι μετά από αυτόν άνθρωποι, όπως ανάλογα μαρτυρούν και όλες οι μυθολογίες του κόσμου.

Εκ του «λάος» έχουμε μέχρι σήμερα τα σύνθετα «λατομείο» (που στην καθομιλούμενη το λέμε νταμάρι, από την τουρκική λέξη για τη φλέβα), τη «λατύπη» κ.α. καθώς και τον λιθογενή «λαό» και στην αττική διάλεκτο «λεώ».

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, τότε που η έκρηξη της μηχανικής τεχνολογίας μας έβαλε να κατασκευάζουμε σύνθετες λέξεις με αρχαιοελληνικό υπόβαθρο, φκιάξαμε τη λέξη «λεωφορείο», ενώ οι Άγγλοι χρησιμοποιούν τη λέξη «bus» που είναι συγκοπή της λατινικής λέξης omnibus και σημαίνει «των όλων».

Στη Σάμο έχουμε ένα κάστρο το λεγόμενο «της Λουλούδας», ότι τάχα ανήκε σε κάποια Λουλούδα που γκρεμίστηκε σε ατύχημα και σκοτώθηκε, πράγμα βέβαια αβέβαιο καθότι είναι παραφθορά της λέξης «λαλούδα» που σημαίνει βράχο.

Έχουμε εξάλλου τον Λάλουδα που είναι η βραχώδης Μάνη, το «Λαλούδι της Μονοβασιάς», αυτό τον υπέροχο βράχο, και τις «λάλλες» παραθαλάσσιους λίθους κατά τον Θεόκριτο.

Πρόσφατα ακούσαμε ότι αστυνομεύονται τα «λαλάρια» (βότσαλα) της Σκιάθου, που και στην πατρίδα μου τα λέμε ακόμα λαλάδια και λέμε (λέγαμε) «λαλατσάζω» όταν ξεραίνομαι σαν την πέτρα από τη δίψα.

Το τσίμα τσίμα σημαίνει μόλις και μετά βίας και είναι το ιταλικό cima, από το λατινικό cyma, κι αυτό από το ελληνικό «κύμα», ως «κύημα», που σήμαινε κορυφή και άκρη βλαστού. Στη Σάμο λέμε «τσιμίτια» τα κορυφοβλάσταρα κάθε εδώδιμης πόας.

Οι Ιταλοί χρησιμοποιούν για την κορυφή (γενικά) και τη λέξη sommita, όπως και οι Γάλλοι sommet και οι Άγγλοι summit. Όλες κατάγονται από το β΄ υπερθετικό του λατινικού superus, το summus, που είναι ο ακρότατος, ο ανώτατος.

Να θυμίσουμε ότι η φοινικική λέξη «σαμά» σήμαινε κορυφή και υψηλό σημείο, εξ ου και η ονομασία της Σάμου (Κερκετεύς 1444 μ.) και της αποικίας της τής Σαμοθράκης (Σάος 1800 μ.).

Αλλά και οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν «σάμους» και «σαμαίους» τα υψηλά όρη, όπως μαρτυρεί ο γεωγράφος Στράβωνας και υποσημειώνει ο Εμμ. Κρητικίδης στο ιστορικό για τη Σάμο έργο του «Συλλεκτά» (1871).

Κάποτε βέβαια αντί του λεωφορείου το κόβαμε με τα πόδια. Να μια άλλη λέξη (το πόδι) που ξεποδαριάστηκε δια μέσου των αιώνων: Ο πους, και εξ αυτού η πέδη (τροχοπέδη), το πέδον (πεδιάς, έμπεδον), ο πεζός (πεζικό, πεζοπορία), η ποδάγρα (δόκανο), η ποδοκάκη (βασανιστήριο των ποδιών) κ.α.

Οι Λατίνοι το έκαναν pes και αργότερα pedo, οι αρχαίοι Γάλλοι pehon, οι αρχ. Άγγλοι poun και σήμερα pawn και οι Γάλλοι pion, που μας ξαναγύρισε ως το γνωστό και «αβάσταχτο» πιόνι.

Το 1725 μ.Χ. ένας χαρισματικός Ιταλός, ο Ιωάννης Vico με ένα σπουδαίο σύγγραμμά του προσπάθησε μέσα από την καταγωγή των λέξεων και τη διαδρομή των εθίμων να θεμελιώσει τη φιλοσοφία της ιστορίας, γενόμενος έτσι χωρίς να το ξέρει ο πρόδρομος εισηγητής της επιστήμης της κοινωνιολογίας.

Άκουσα πρόσφατα για τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής κίνησης με τον τίτλο RESPECT WORD, που θέλει να καλλιεργήσει τον σεβασμό μας προς τις λέξεις και ταυτόχρονα προς τη δημοσιογραφική δεοντολογία.

Αξίζει, γιατί οι λέξεις είναι τα «λεωφορεία» της σκέψης μας και της πραγματικής μας ιστορίας, και είναι ντροπή να τις γνωρίζουμε τσίμα τσίμα.

Άσε που μας συμφέρει και ως Έλληνες, μιας και η γλώσσα μας είναι μέχρι σήμερα η αειθαλής και ανεξάντλητη παγκόσμια νοηματική και νοηματοδοτική αποθήκη.

Τρίτη, 18 Σεπτεμβρίου 2018 11:32

Ανθρώπων άστεα και νόος

Οι αρχαίοι Έλληνες είπαν «πόλη» το χώρο που συναθροίζονταν για να ζήσουν. Η πανάρχαια ρίζα της λέξης έχει σχέση με το «φρούριο», και ήταν φυσικό, μιας και η πρώτιστη ανάγκη μιας τέτοιας συνάθροισης ήταν η άμυνα κατά των γύρωθεν εχθρών και η ασφάλεια του πληθυσμού.

Σήμερα έχουν αλλάξει τα δεδομένα, αν και κάθε τόσο η φύση θέλει να μας θυμίζει την ισχύ της και την αδιαπραγμάτευτη παρουσία της.

Τα σημερινά δεδομένα είναι συνθετότερα και έχουν σχέση με τη λεγόμενη ποιότητα ζωής με όρους οικονομίας (αγοράς), επικοινωνίας, άνεσης και πολιτισμού (χώροι στάθμευσης, βιολογικοί, πράσινο κλπ).

Έκανα και φέτος ολιγοήμερες διακοπές εκτός νήσου και θέλω να κοινωνήσω με τους αναγνώστες της στήλης τις εντυπώσεις μου και κάποιες μου σκέψεις.

Φέτος είχαν σειρά κάποιες μεγάλες πόλεις της βόρειας Ελλάδας. Δεν θα τις κατονομάσουμε για ευνόητους λόγους, ωστόσο πρόκειται για πόλεις δημογραφικά ζωντανές, περιποιημένες, ενδιαφέρουσες και «λογικές», έστω και κάπως άναρχα δομημένες λόγω ιστορικών συνθηκών.

Όπως τις περιδιάβαινα ασυναίσθητα ίσως και υποσυνείδητα μου έρχονταν συγκρίσεις με το γενέθλιο χώρο μου. Αυτό που είδα ήταν: οι δημοτικοί χώροι άνετοι, εύκολοι οι δρόμοι να βρεις τα αξιοθέατά τους, αρκετά πάρκα και πράσινο, και οι πλατείες τους με τα νερά και κάτω από θεόρατα πλατάνια. Και φτηνή αγορά όπως και το φαγητό. Ακόμα και οι «παλιές πόλεις» αυτών των πόλεων, παρά το ότι δεν ικανοποιούν πλέον σύγχρονες ανάγκες, είναι αξιοθέατες με τα καλντερίμια τους, με τα σαχνισίρια (όμορφα προτεταμένα κλειστά μπαλκόνια, που η περσική λέξη τους σημαίνει το μέρος που θα καθίσει ο βασιλιάς!), με την πολυχρωμία τους και με τα κιγκλιδώματα στις πόρτες και τα παραθύρια τους.

Αφαιρώντας τώρα και ελαχιστοποιώντας τις απαιτήσεις σου πολύ σύντομα αντιλαμβάνεσαι πόσα λίγα αλλά ουσιώδη πράγματα πρέπει να έχει εξασφαλίσει μια πόλη, μικρή ή μεγάλη, για να μπορεί να λέγεται πόλη του εικοστού πρώτου αιώνα, κι αυτά τα πράγματα είναι μόλις τρία: άνετοι και ελεύθεροι χώροι στάθμευσης, παγκάκια και ουρητήρια.

Απλά πράγματα που ξεκουράζουν τον κάτοικο και τον επισκέπτη και τον βοηθούν να αναζητήσει άλλα αξιοθέατα και δρώμενα της πόλης. Βασικές και ανέξοδες υποδομές που μαρτυρούν πολιτισμό και πραγματικό ενδιαφέρον των τοπικών αρχόντων.

Με πιάνει μια ζήλια και μια πίκρα. Στη δική μου τη μικρή πρωτεύουσα πετιούνται χρήματα (πανάκριβα και δυσεύρετα) που δεν έχουν σχέση με την ικανοποίηση βασικών αναγκών. Ακούω λ.χ. κάποια διαρρέοντα σχέδια για το κουφάρι του «Ξενία» και θλίβομαι. Επί σαράντα χρόνια δεν βρέθηκε ένας δημόσιος «άντρας» να το γκρεμίσει.

Υπάρχει πια τόση, και τόσο αντιαισθητική, ασφυξία του ζωτικού χώρου, που πραγματικές δημοτικές υπηρεσίες προσφέρει όχι αυτός που χτίζει ή που ανακαινίζει, αλλά αυτός που γκρεμίζει! (και που καθαρίζει και τα «αδέσποτα» οικόπεδα από τα εις κοινήν θέαν σκουπίδια τους ...).

Ένα άλλο που θα πρέπει να προσθέσω στις ταξιδιωτικές μου εντυπώσεις είναι ο τρόπος της αστυνόμευσης. Περιηγήθηκα επί μια εβδομάδα τέσσερις πόλεις των εξήντα έως ογδόντα χιλιάδων εκάστη και δε συνάντησα ένα όργανο της τάξης να αστυνομεύει τη στάθμευση.

Υπάρχει διάχυτη μια ευεργετική διοικητική επιείκεια και κατανόηση των τροχαίων συνθηκών του θέρους, και όλα λειτουργούν ρολόι. Μάλιστα σ’ όλες τις διαγραμμισμένες διαβάσεις υπάρχει απόλυτη προτεραιότητα των πεζών.

Την ίδια στιγμή συνειρμικά η σκέψη μου γύριζε την πόλη μου, που στρώσαμε αχανή πεζοδρόμια με «λίθους-τακουνοβγάλτες» στενεύοντας μια τεράστια παραλιακή λεωφόρο και βάλαμε και όριο ταχύτητας 60 χιλιομέτρων στην τεραστίου φάρδους προέκτασή της μόνο και μόνο για να βγαίνουν τα όργανα της τροχαίας για χαρτζιλίκι.

Ο Όμηρος δεν πέρασε από τις πόλεις που περιηγήθηκα εφέτος, ήρθε όμως και έκατσε κιόλας αρκετά στην πατρίδα μου το 952 π.Χ. κατά πώς τα λέει ο Εμμανουήλ Κρητικίδης στην Ιστορία του ή έστω αργότερα.

Τι θα ‘γραφε άραγε αν ερχόταν πάλι σήμερα;

Θα έλεγε ότι «είδε ανθρώπων άστεα», αλλά θα τολμούσε να πει ότι είδε και «νόον»;

Τρίτη, 11 Σεπτεμβρίου 2018 13:38

Ο μεγάλος ανθρωποφάς

Όταν ο Λυκούργος θέσπισε τους νόμους της Σπάρτης περί το 780 π.Χ. (και τους οποίους κατάργησε ο Φιλοποίμην το 206 π.Χ. όταν την κυρίευσε), για να είναι σίγουρος ότι θα τηρηθούν χωρίς εκπτώσεις και παρεμβάσεις, αυτοεξορίστηκε από την πόλη για δέκα χρόνια. Δηλαδή δεν έφκιαξε κάποιους φλου και εναλλακτικούς νόμους και να καθίσει να περιμένει τις αντιδράσεις και τα ρουσφέτια.

Οι νεοελληνικές κυβερνήσεις, παρά το τεράστιο κληρονομικό βάρος, λειτουργούν, όπως και ολόκληρη η κρατική διοίκηση, με μια νομοθεσία αλακάρτ.

Πότε απλή αναλογική, πότε ενισχυμένη και πότε ελαφρά ενισχυμένη στα μεγάλα θεσμικά σώματα της πολιτείας κατά περίπτωση και χωρίς μόνιμη συνταγματική αναφορά σημαίνει «άσε και θα δούμε πώς μας συμφέρει αυτή τη στιγμή».

Τα ίδια συμβαίνουν και με το κρατικό οργανόγραμμα, το ανεβοκατέβασμα των φόρων, των κλιμάκων και των προστίμων, την αλληλοσύγχυση της αρμοδιότητας των κρατικών φορέων και τόσα άλλα πράγματα που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν σωστές και μακροχρόνιες επιχειρηματικές προβλέψεις, αλλά κυρίως την εμπιστοσύνη κράτους-πολίτη, που είναι εκ των ων ουκ άνευ για την ανάπτυξη και την πολιτική και κοινωνική ισορροπία.

Θα λέγαμε ότι η κυβέρνηση έχει το ντοστογιέφσκειο πάθος της χαρτοπαιξίας, με τη μεγάλη όμως διαφορά ότι παίζει με σημαδεμένες τράπουλες.

Σ’ όλα αυτά, και για να έχουμε μια πλήρη εικόνα, θα πρέπει να προσθέσουμε τις πρόθυμες εξαγγελίες και τις διαπιστώσεις για έργα ανύπαρκτα ή καρκινοβατούντα.

Λέγαμε κάποτε «αμ’ έπος, αμ’ έργον» για την ταχύτητα που μπορούσε να υλοποιηθεί μια πρόταση.

Τα τελευταία χρόνια έχουμε διαρκές και βαυκαλιστικό (που σημαίνει αποκοιμιστικό) έπος και καθόλου έως ελάχιστο έργο.

Στην υστεροφημική αγωνία μας μάλιστα να ωραιοποιήσουμε μια στενάχωρη πολιτική κατάσταση τολμήσαμε να ανακαλύψουμε εκ νέου την ιστορία και τα πατρώα ήθη και δη την Οδύσσεια με τους πανανθρώπινους συμβολισμούς της.

Βέβαια η λογοτεχνία είναι καλή. Είναι θείο δώρο, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει το κοινώς πρακτέον ούτε να γίνει στολίδι και ρητορική «λήκυθος» για μια καταστροφική ακηδία.

Οι συγκρίσεις ήταν υπεραισιόδοξες έως ατυχείς.

Η Ιθάκη είναι ένα όνειρο για κάθε σοβαρό ταξιδευτή, και όχι γι’ αυτόν που ψεύδεται, που αερολογεί και που δεν διστάζει να θυσιάσει τους συντρόφους του.

Πραγματικός και άξιος (θα μπορούσε να γραφτεί και άθλιος) ταξιδευτής είναι ο μέγας λαός που είναι καταδικασμένος να ακούει τις σειρήνες και μετά θάνατον.

Αν ήθελε να σηματοδοτήσει την πραγματική κατάσταση της χώρας ο πρωθυπουργός, αντί της Ιθάκης, καλύτερα θα ήταν να επιλέξει τον «Μεγάλο Ανθρωποφά» των Φούρνων.

Τρίτη, 04 Σεπτεμβρίου 2018 18:22

Επιστήμη και αρετή

Στους «Αναβιούντες» ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς ασκεί με έναν υπέροχο τρόπο λογοτεχνική σάτιρα εναντίον των φιλοσόφων. Το επιχειρεί αυτό κατά κόρον σε πολλά έργα του.

Στο προγενέστερο σχετικό του βιβλίο με τον τίτλο «Βίων πράσις» διακωμωδεί το ηρακλείτειο και το σωκρατικό δόγμα, τη φιλοχρηματία του Χρύσιππου καθώς και την εξεζητημένη σχολαστικότητα και το πανεπιστητόν του Αριστοτέλη, όπου μαθαίνουμε λ.χ. πόσο ζει το κουνούπι, πόσο βαθιά φωτίζει ο ήλιος τη θάλασσα και πώς είναι η ψυχή των στρειδιών!

Ωστόσο αυτός ο τετραπέρατος κριτικός και λογοτέχνης πολύ επιδέξια αποφεύγει να αναφερθεί στην ηθική διδασκαλία αυτών των φιλοσόφων, αναγνωρίζοντας προφανώς το φρόνιμο και το λυσιτελές της.

Η γνώση (επιστήμη) είναι το ύψιστο αγαθό αρκεί να ωφελεί τον άνθρωπο και να τον κάνει κοινωνικότερο και ευτυχέστερο. Ο άνθρωπος είναι το πρωταγορικό στοιχείο αναφοράς και μέτρου όλων των πραγμάτων.

Παράλληλα με τη γνώση (εκ του γιγνώσκω) συναντάμε το δόγμα (εκ του δοκέω =θεωρώ, νομίζω). Το δόγμα είναι υποχρεωτική θεμελιώδης αρχή που δεν επιτρέπεται η αμφισβήτησή της, εξού και η μόνιμη αντιπαλότητα δόγματος και γνώσης.

Το δόγμα πολιορκεί συνεχώς τη γνώση, αλλά με όχι και τόσο μεγάλη επιτυχία. Αυτή η συνεχής διένεξη βασίζεται στο ότι πολλά ακόμα πράγματα στη ζωή μας είναι άδηλα και κρύφια και πέρα από κάθε γνώση, όπως η ψυχή μας, η ζωή μας, ο θάνατος κι αυτός ο ίδιος ο απόκρυφος θεός μας (deus absconditus).

Σημασία έχει η πρακτική ωφελιμότητα και του δόγματος και της γνώσης, και αυτό μας το θυμίζει με εξαιρετικό τρόπο το σοφό γεγραμμένο στην προμετωπίδα μιας ορθόδοξης εκκλησίας της Ιερουσαλήμ: «Δεν παρέχονται εξηγήσεις εντός του ναού»!!

Αν και οι αιώνες των πνευματικών συγκρούσεων έχουν μάλλον παρέλθει, ωστόσο τα αρχέγονα ζητήματα του ανθρώπου και της ανθρώπινης κοινωνίας είναι πανταχού παρόντα και εν πολλοίς άλυτα.

Κι ας επανέλθουμε στους φιλοσόφους.

Μεγάλοι επιστήμονες σε πολλαπλά πεδία ήταν μεταξύ άλλων ο Πυθαγόρας, ο Δημόκριτος και ο Πλάτων.

Ο Πυθαγόρας ανέλυσε τη φύση των αριθμών, εξήγησε με επιστημονικό τρόπο τη μουσική και προσδιόρισε την κίνηση και τη φύση των ουρανίων σωμάτων.

Ο Πλάτων εκτός από συνταγματολόγος της εποχής και διαλεκτικός φιλόσοφος υπήρξε λογοτέχνης, μέγας φυσικός (κοσμολόγος), μαθηματικός και γεωμέτρης.

Τι να πούμε δε για τον Δημόκριτο, που πέτυχε χωρίς κανένα πειραματικό μέσο της ανατομία της ύλης;

Και οι τρεις εντούτοις παραμέρισαν διακριτικά τις επιστήμες και έδωσαν βήμα στην ηθική και τις αρετές του ανθρωπίνου βίου.

Πάσα επιστήμη χωριζομένη αρετής πανουργία φαίνεται, δηλώνει ο Πλάτων στον «Μενέξενο» (247 α).

Ο Δημόκριτος μας προτρέπει να απέχουμε από τα αμαρτήματα όχι από φόβο αλλά γιατί δεν πρέπει («μη δια φόβον αλλά δια το δέον).

Η ηθική ήταν μέλημα και του Πυθαγόρα αφού η πρότυπη πολιτεία του περιελάμβανε ηθικές παραινέσεις σε αλληγορικά ρητά, λιτά και οργανωμένα κοινόβια, εξιδανίκευση της φιλίας, ημερήσιο απολογισμό ηθικών πεπραγμένων κ.τ.τ.

Αυτοί οι φιλόσοφοι με τη σειρά τους επηρέασαν όλους τους μετέπειτα όλων των αιώνων.

Ο Επίκουρος έλεγε ότι η φυσική υπάρχει για να υπηρετεί την ηθική.

Ο Σπινόζα στη «Γεωμετρική ηθική» του αρχίζει με το θεό, εξηγώντας ότι το παν είναι ήδη μέσα στην αρχή, μια κατεξοχήν πυθαγόρεια αντίληψη.

Ο Πασκάλ, εκ των μεγίστων μαθηματικών της ιστορίας είχε θρησκευτικές εκστάσεις και πίστευε ότι η επιστήμη δεν αρκεί για να σώσει τον άνθρωπο.

Κι αυτή την άρρηκτη σχέση την είχε προδιαγράψει σαφέστατα ο Πλάτων. Ενώ στον «Πρωταγόρα» λέει ότι είναι μέγιστη αποτυχία να στερηθεί κανείς τη γνώση («αύτη μόνη εστί κακή πράξις επιστήμης στερηθήναι»), στον «Χαρμίδη» συνοψίζει ότι μόνο η γνώση του καλού και του κακού είναι η υπέρτατη ωφέλεια για τον άνθρωπο.

Τρίτη, 28 Αυγούστου 2018 13:27

Ευθύνης εγκώμιον

Η Μούσα της μουσικής έχει προοιωνισθεί όλα τα σοβαρά θέματα και όλα τα δεινά της χώρας. «Πέσ’ τε να’ ρθουν σεισμολόγοι, είναι σοβαροί οι λόγοι» έλεγε ο Ρασούλης σε ανύποπτο χρόνο.

Ήτανε πράγματι και τώρα σοβαροί οι λόγοι, και τους είδαμε πάλι όλους στο γυαλί: σεισμολόγους, πυρκαγιολόγους, δασολόγους, πολεοδόμους, οικολόγους και βέβαια τους γενικούς γραμματείς και τους πυροσβέστες και αστυνόμους των επτά αστέρων και όλους τους ανεπίτρεπτα επιτετραμμένους.

Η Ελλάδα εξακολουθεί μετά από κάθε τραγικό γεγονός να κλειδωνίζεται εκ των υστέρων, αντί, ως έδει, εκ των προτέρων.

Οι σωροί των συζητήσεων και των ex post επισημάνσεων και των δικαιολογιών ξεπέρασαν για μια ακόμα φορά τους σωρούς των σορών και τα αποκαϊδια της τρομερής πυρκαγιάς στο Μάτι, εκείνης της αποφράδας Δευτέρας 23ης Ιουλίου.

Με κάτι τέτοιες συμφορές έχει γεμίσει το ελληνικό ημερολόγιο αποφράδες ημέρες.

Άκουσα από γνωστό δημοσιογράφο μετά την απίστευτη τραγωδία (κι αυτή εμείς τη γεννήσαμε...) ότι η Ελλάδα έχει αποκτήσει μια μοναδική πολιτική τεχνογνωσία που δύσκολα μπορείς να τη συναντήσεις σε άλλα έθνη: την ικανότητα να διαχέει με κατάλληλο τρόπο τις ευθύνες ανάμεσα στις διάφορες εμπλεκόμενες υπηρεσίες, όρα και τα ταλανίζοντα θέματα της οδοποιίας, των υποδομών, των πολεοδομικών σχεδιασμών, της διαχείρισης σοβαρών κρίσεων, της «δασικής» αντιμετώπισης του δάσους κ.λ.π.

Τι είναι όμως ευθύνη και πώς στοιχειοθετείται;

Ας ανατρέξουμε πάλι στο έτυμον. Ευθύνη, εκ του «ιθύς» που σημαίνει ευθύς, ίσιος και δίκαιος.

Στην αρχαία Αθήνα υπήρχαν οι «εύθυνοι», ένα ειδικό σώμα δέκα ελεγκτών ενώπιον των οποίων λογοδοτούσαν οι πρεσβεύσαντες ή οι διοικήσαντες.

Εμείς σήμερα αναλαμβάνουμε οι ίδιοι την πολιτική ευθύνη και αζημίως.

Αφιερώσαμε μάλιστα και άρθρο στο σύνταγμά μας, το διαβόητο 86, με το οποίο εξαφανίζεται η ευθύνη των υπουργών και υφυπουργών και τους μετεγκαθιστά στο ποινικό απυρόβλητο.

Το τι είδαμε, αλλά προπαντός το τι ακούσαμε, αυτές τις μέρες είναι απερίγραπτο. Βγήκανε εκ των υστέρων, που σημαίνει βέβαια εκ του ασφαλούς, ειδικοί επί των ειδικών, πολεοδόμοι, δημογράφοι, μετεωρολόγοι, ένστολοι και μη, εν ενεργεία και εν αποστρατεία, όλοι δημόσιοι λειτουργοί (αλήθεια ποιος τους πληρώνει κάθε μήνα όλους αυτούς, και γιατί;...) και προτείνουν λύσεις, πλατφόρμες, στρατηγικούς άξονες, αναπτυξιακά σχέδια και σχέδια δράσης πέντε σημείων !...

Κάποτε σε πολύ πιο δύσκολα και πιο φτωχά χρόνια υπήρχε αίσθηση του χρέους, ευθύνη και χριστιανική αλληλεγγύη.

Σήμερα πόσο πρέπει ακόμα να φτωχύνουμε για να διορθωθούν οι εξουσίες;

Πόσο πρέπει να «εξαθλιωθούμε» για να ανακαλύψουμε τέτοιους κοινωνικούς «άθλους» που στολίζουν τον πραγματικό άνθρωπο, τον άνθρωπο που κληρονόμησε και τον Προμηθέα αλλά και τον καλό Σαμαρείτη;...

Τρίτη, 07 Αυγούστου 2018 17:40

Ο Ζολώτας και το φάμπερ

Στις 26 Σεπτεμβρίου του 1957, στη συνεδρίαση των εργασιών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας, ο Έλληνας αντιπρόσωπος Ξενοφών Ζολώτας προκάλεσε ισχυρή έκπληξη σ’ όλο τον κόσμο με το λόγο του.

Και όχι για το τι είπε (ήταν άλλωστε διακεκριμένος οικονομολόγος και διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος), αλλά για το πώς το είπε.

Ο λόγος του ήταν στα αγγλικά με αποκλειστικά ελληνικές λέξεις που τις έχει πολιτογραφήσει και ενσωματώσει η αγγλική γλώσσα.

Κατ’ απαίτησιν εκφώνησε δεύτερο τέτοιο λόγο στις 2 Οκτωβρίου 1959.

Οι 147 λέξεις του πρώτου λόγου και οι 283 του δευτέρου ήταν όλες ελληνικές εκτός από τα άρθρα και κάτι συνδέσμους.

Ο λόγος, πέραν του ότι διαφήμισε την ελληνική οντότητα και τις παμφαείς ελληνικές αρχές, έκανε παγκόσμια εντύπωση και βέβαια περισσότερο σε αυτούς που δεν γνώριζαν λεπτομέρειες της γλωσσικής ιστορίας.

Σήμερα τα πράγματα έχουν αντιστραφεί.

Ο γκατζετακισμός και η διείσδυση της ηλεκτρονικής τεχνολογίας, με την αρωγή και της εγχώριας γλωσσικής αδιαφορίας, έχουν αλώσει κυριολεκτικά την ελληνική γλώσσα.

Είναι πλέον για έναν ηλικιωμένο άνθρωπο ακατανόητες οι μεταξύ νεαρών συζητήσεις επί όλων των θεμάτων, όπως και οι περισσότερες διαφημίσεις.

Η τεχνολογία αλλάζει όπως είναι φυσικό όλα τα δεδομένα, όπως έκαναν όλες μέχρι σήμερα οι επαναστάσεις όλων των τύπων. Όχι μόνο λέξεις και τεχνικοί όροι, αλλά ολόκληρα επαγγέλματα αφανίζονται.

Ποιος γνωρίζει σήμερα, για παράδειγμα, τον πεταλωτή (πέντε είχε το χωριό μου στην ακμή του) αφού έχουν μείνει όλα κι όλα τρία άλογα, κι αυτά χάριν γούστου;

Ποιος ξέρει τί είναι ο γανωματής ή καλαντζής, που γύριζε τις γειτονιές και άλειβε τα χάλκινα τετζερέδια με κασσίτερο για να γίνουν ασφαλή στη χρήση αλλά και στιλπνότερα, μια τεχνική που ξεκίνησε από τη μυκηναϊκή εποχή και τα μελανόμορφα αγγεία μέχρι τη χθεσινή, γιατί σήμερα οι χύτρες μας είναι πια από ατσάλι κι από σιλικόνη;

Σκέφτομαι πόσα πράγματα κατάργησε η ανάπτυξη και εντοπίζω κυρίως μια ομάδα ασχολιών και επαγγελμάτων που είχαν άμεση σχέση με την καλλιτεχνία και είχαν όλα σαν δεύτερο συνθετικό το «γράφος».

Ο τηλέγραφος και ο πολύγραφος πρόσφεραν κάποτε ύψιστες υπηρεσίες και εν καιρώ ειρήνης και ιδίως εν καιρώ κινδύνων.

Ο φωνογράφος, που μας γαλούχησε μουσικά, αντιστάθηκε όσο ήταν δυνατόν στα εντυπωσιακά μέσα αναπαραγωγής του ήχου.

Ο τυπογράφος έχει περιορισθεί και μετεξελιχθεί.

Ο φωτογράφος έχει κυριολεκτικά χάσει το ψωμί του, και όσοι ασχολούνται με τη φωτογραφία το κάνουν σαν πάρεργη τέχνη.

Ο αιτησιογράφος και ο επιστολογράφος δεν έχουν πλέον αντικείμενο, ο δε καλλιγράφος είναι πράγμα δυσεύρετο και, κατά την επίσημη κοινή γνώμη, αχρείαστο.

Κανείς πια δεν ασκείται στην αρχιτεκτονική τής «χειρόγραφης» γραφής, αλλά και το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα δεν την προωθεί όπως κάποτε, και τη θεωρεί περιττή και ανούσια επιτήδευση.

Τραγική ειρωνεία, ο homo faber, αυτός ο επιδέξιος άνθρωπος «κατασκευαστής» να μην ξέρει να χρησιμοποιήσει το μολύβι φάμπερ!

Και επειδή θυμηθήκαμε το εκπαιδευτικό σύστημα, μαζί με το «καλλιγράφος» πήρε η μπόρα και το «ορθογράφος», με κίνδυνο να βρίσκεται επί ξυρού ακμής η επιβίωση της λεγόμενης «ιστορικής ορθογραφίας», που τόσες έννοιες και τόσες πολύτιμες πληροφορίες μας έδωσε τουλάχιστο στο γραπτό λόγο, και που βοήθησε τις ξένες γλώσσες να πλουταίνουν μέχρι σήμερα και να εκφράζονται, όπως το απέδειξε ο περίφημος λόγος του Ζολώτα.

Τρίτη, 31 Ιουλίου 2018 15:59

Το σχοινί και το βόδι

Λέγαμε, μικροί, για κάποιον που συνεχώς σχεδιάζει και προκαταλαμβάνει και δυσκολεύεται να καταλήξει σε οριστική πράξη, την εξής αλληγορική στιχομυθία:

- Στη μπάντα μη σε κουτουλήσει το βόδι.

- Και πού είναι το βόδι;

- Να! το σκοινί. Πάω να το πάρω!

Το θυμάμαι επανειλημμένα βλέποντας κάθε μέρα την κυβερνητική πρακτική: μακρύ σχοινί και το βόδι άφαντο.

Εξαγγελίες και βερμπαλιστικές προ-διατυπώσεις για έργα που πρόκειται να γίνουν (Κύριος οίδε πότε).

Υπουργοί που συζητούν στα κανάλια τις τεχνικές λεπτομέρειες μέχρι και τη φιλοσοφία νομοθετικών ρυθμίσεων που... πρόκειται να ψηφιστούν. Και καλά λόγια -και μόνο λόγια- που θα τα χρειαστούμε όταν βγούμε στο δρόμο για την Ιθάκη των αγορών.

Αυτά τα ευχολόγια προς τον «Έλληνα ασθενή», και οι αίσιες προβλέψεις άνευ θείου και φωσφόρου θυμίζουν τον αισώπειο μύθο «Νοσών και ιατρός». Ο άνθρωπος ξεψυχούσε και ο γιατρός του ‘λεγε ότι όλα αυτά που τον είχαν πιάσει ήταν «καλά σημάδια».

Θυμίζουν ακόμα και τη λαϊκή ρήση, που έχει μεταγράψει όλη την ιστορική σοφία, «παρηγοριά στον άρρωστο μέχρι να βγει η ψυχή του»!

Αυτή η αδόλεσχη έκθεση των κυβερνητικών προθέσεων, υποτίθεται ότι γίνεται κάτω από τις ευλογίες τόσο της δημοκρατίας όσο κυρίως των αδηφάγων επικοινωνιακών μέσων, ωστόσο δεν εξυπηρετεί καθόλου τη θεσμική λειτουργία ούτε και την πολιτική σοβαρότητα.

Έχουμε έτσι έναν κόσμο να παραμυθιάζεται, τον πολιτικό κόσμο να υπεκφεύγει από το πρακτέο και να λοιδορεί αυτούς που παραμυθιάζονται, και τη «συμπαθή» μάζα των δημοσιογράφων να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατεταγμένη «υπακοή» και τη μεγαλόπνοη ελευθεροτυπία.

Τι να πρωτοθυμηθούμε;

Στο πρόσφατο και χαίνον σκοπιανό ο λαός ήξερε την ονομασία προτού αναγγελθεί από τους διαπραγματευτές, και όχι μόνο την ονομασία αλλά και τις παραμικρές τεχνικές λεπτομέρειες, ακόμα και τις αντιδράσεις.

Ένα άλλο. Ο πρωθυπουργός εξαγγέλλει επί οκτώ μήνες τη λεγόμενη «καθαρή έξοδο» της χώρας στις αγορές, μια διαδικασία που πρέπει (επί ποινή ακυρώσεως) να γίνεται μηχανιστικά και εκ του αυτομάτου (αυτά λέει η οικονομική θεωρία), γιατί μόνον έτσι κατοχυρώνεται και πετυχαίνει.

Και το θέμα είναι σοβαρό καθότι επεκτείνεται και σε περιπτώσεις που διακινδυνεύεται η εθνική ασφάλεια. Ακούσαμε, επί παραδείγματι, από τηλεοράσεως λεπτομερέστατες περιγραφές για τα μέτρα που θα ληφθούν στο θέμα της φύλαξης των οκτώ Τούρκων αξιωματικών, μετά από τις προκλητικές δηλώσεις της Άγκυρας ότι μπορεί να κάνει έφοδο (τουρκιστί γιουρούσι) και να τους απαγάγει.

Ποιους εξυπηρετούν αυτές οι πληροφορίες και γιατί να τις χρειάζεται η τηλεορασόπληκτη κοινή γνώμη;

Όλες οι σπουδαίες δράσεις, και κατεξοχήν η κυβερνητική, προϋποθέτουν μια «στρατηγική».

Να θυμίσουμε με την ευκαιρία ότι στην αρχαία εποχή (και μέχρι και την πρόσφατη) ο ύπατος πολιτικός ηγέτης ήταν σχεδόν πάντα στρατηγός. Έπρεπε να είναι στρατηγός γιατί στρατηγική είναι η (πολεμική) τέχνη να εκτιμήσεις σωστά τα δεδομένα μιας κατάστασης και να οδηγήσεις τις δυνάμεις σου σε ένα θετικό αποτέλεσμα, που σημαίνει σε μια νίκη.

Αυτονόητο είναι ότι η νίκη αυτή προϋποθέτει πάντοτε ένα στρατηγικό αιφνιδιασμό. Όλα στη ζωή είναι, με τη μια ή με την άλλη μορφή, ένας πόλεμος και σ’ αυτόν δεν συγχωρούνται ούτε δειλίες ούτε αφέλειες.

Εννοείται βέβαια ότι η στήλη δεν έχει την πρόθεση να αμφισβητήσει το βασικό πολιτειακό δόγμα περί υπεροχής της πολιτικής εξουσίας, όμως από έναν εντελώς αστρατήγητο πολιτικό ίσως να είναι προτιμότερος ένας στρατηγός πολιτικοποιημένος...

Η κυβέρνηση θα πρέπει να αντιληφθεί ότι όσο δημοσιοποιεί το πρακτέον (και σε πολλές περιπτώσεις και το μη πρακτέον) τόσο θα χάνει τα ατού της, όπως λέμε στην χαρτοπαιξία, και μαζί και την παρτίδα.

Τρίτη, 24 Ιουλίου 2018 13:39

ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ

Ακούμε και βλέπουμε να συμβαίνουν σήμερα πολλά πράγματα σχετικά με τις συνήθειες και με τα ήθη, που θα ‘πρεπε όχι μόνο να μας εκπλήσσουν, αλλά και να μας τρομάζουν.

Στο εξωφρενικό κυνήγι της πληροφορίας και κυρίως της αδιάκριτης μετάδοσης της διαταράξαμε ως φαίνεται τα ατομικά στεγανά και τα ηθικά πρωτόκολλα της κοινωνίας.

Μέγας σάλος προέκυψε με την ανάγκη διασφάλισης των προσωπικών δεδομένων, και ο λόγος είναι ότι κάποιοι έξυπνοι (αρχής γενομένης από τράπεζες και ασφαλιστικές) τα εκμεταλλεύτηκαν και στήνουν τεράστιες μηχανές όχλησης και εκβιασμών και κάποιοι άλλοι με το πρόσχημα ότι κυνηγούν εγκληματίες.

Έχουμε δηλαδή το εξής ταντάλειο παράδοξο: να είμαστε όλοι πλήρως εφοδιασμένοι με στοιχεία και νούμερα, και να φοβούμαστε να τα χρησιμοποιήσουμε.

Εξάλλου τι σημαίνουν τα προσωπικά δεδομένα και γιατί τόσες προφυλάξεις λες και είμαστε όλοι καταζητούμενοι ή κατάσκοποι; Το θέμα είναι σοβαρό και στο (ηλεκτρονικό μας) μέλλον θα έχει τεράστιες επιπτώσεις.

Έχουμε παρεξηγήσει πολλά φυσικά πράγματα. Ο άλλος έχει συλληφθεί με το μαχαίρι αιμοσταγές για διπλή δολοφονία, αναφέρεται συνεχώς και από όλα τα μέσα με μια αδιανόητη διακριτικότητα ως «φερόμενος δράστης» και εμφανίζεται ακόμα κι όταν τελεσιδικήσει το αδίκημά του με σκιασμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου του.

Δεν λέω βέβαια να γυρίσουμε στις σκληρές εποχές της διαπόμπευσης, αλλά γιατί τόση ευγένεια απέναντι στη βαρβαρότητα και το έγκλημα, ακόμα και το λεγόμενο ειδεχθές;

Μια άλλη ενοχλητική παρεξήγηση είναι η ευκολία με την οποία στοιχειοθετείται εδώ και κάποια χρόνια η λεγόμενη «σεξουαλική παρενόχληση».

Προσωπικά πίστευα ότι είναι λυμένα ποινικώς τέτοια ζητήματα, (που υπήρχαν από καταβολής κόσμου), και τώρα ακούω ότι μπορεί κάποιος να εκδικηθεί ή να εκβιάσει έναν υποτιθέμενο παρενοχλήσαντα μετά από πολλά χρόνια ακόμα και μετά από την περίοδο της μέγιστης παραγραφής. Αλήθεια ποιος μπορεί να διακρίνει αν μια περίπτωση είναι βαρύ φλερτ ή ελαφρά παρενόχληση;

Προχθές διάβαζα ότι εισάγονται νέοι όροι και νομικές διαδικασίες σύμφωνα με τις οποίες στοιχειοθετείται ένας βιασμός ακόμα και μεταξύ ενηλίκων, αλλά και μεταξύ συζύγων. Αρκεί ο ένας (και συνήθως η γυναίκα) να μη «συναινέσει», και αυτομάτως ο άντρας μπορεί να βρεθεί στη φυλακή.

Δεν μπορείς πλέον να κάνεις ούτε μια φιλοφρόνηση αλλά ούτε και απλή αναφορά στα περί φύλου και να μην κατηγορηθείς για σεξισμό, δηλαδή έγκλημα. Έλεος!

Έχουμε ξεχάσει εντελώς το χρυσό μέτρο και το κοινό αίσθημα και το σπουδαιότερο, δηλητηριάζουμε την υπερούσια, την αναζωογονητική έννοια του ερωτισμού.

Φαινόμαστε να είμαστε χαμένοι μέσα σε ακατάληπτα για την εποχή πέπλα από φοβίες και σεμνοτυφίες. Αυτές οι τελευταίες να έχουν άραγε σχέση με την παγκοσμιοποίηση και ιδιαίτερα με τη μουσουλμανική ώσμωση; Άγνωστο.

Να εκδικείται η ίδια η σεξουαλική απελευθέρωση και να πληρώνει την ψυχική αδιαφορία των ανθρώπων με το ίδιο νόμισμα; Επίσης άγνωστο.

Σήμερα άκουγα στην τηλεόραση ότι στους διαγωνισμούς ομορφιάς των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής καταργείται η εμφάνιση με μαγιό (!) Εξωφρενικό  -αν είναι αλήθεια-  και παραπέμπει σε βαθύ Μεσαίωνα.

Αν ο θαυμασμός του κάλλους είναι η πρώτη σπίθα του έρωτα και η κινητήρια δύναμη της ζωής, είναι δυνατόν ο επαγγελματικός θαυμασμός και η επαγγελματική κρίση του κάλλους να γίνεται με... αμπέχονα;

Όλα αυτά τα φαινόμενα, μαζί με την περίεργη ανοχή (αλλά και παγκόσμια προβολή μέχρι και εξιδανίκευση) στο θέμα της ομοφυλοφιλίας, δείχνουν σύγχυση των βιολογικών όρων του σύγχρονου ανθρώπου, άγνοια της φυσικής τάξης των πραγμάτων και, το πλέον οδυνηρό, περίεργες ηθικές και ψυχικές «ανωμαλίες», σε μια εποχή που ποιος να το πίστευε...

Τρίτη, 17 Ιουλίου 2018 18:46

Τα μεγάλα «ναι»

 

 

Γράφει ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

 

Ζήσαμε πάλι τις προάλλες ένα επικίνδυνο πολιτικό παιχνίδι με εθνικά εξαρτήματα, αν και είναι άγνωστο πώς και πότε θα ολοκληρωθεί.

Πιστοί στις ποιητικές επιταγές του Αλεξανδρινού λογοτέχνη είπαμε πάλι ένα μεγάλο «ναι» συμπληρώνοντας τους σταθμούς μιας αριβιστικής κυβερνητικής πορείας με σκοπό να εξυπηρετηθούν οι εξωτερικές εντολές και ταυτόχρονα να παραμείνουμε στην εξουσία.

Η μεγάλη αλχημεία ξεκίνησε με το «όχι» του δημοψηφίσματος που μέσα σε μια νύχτα έτεκεν ένα απέραντο «ναι» (υπήρξε και σχετική ομολογία).

Ακολούθησε το σχίσιμο του μνημονίου, το «κανένα σπίτι...», το αφορολόγητο, που από αιτία παραίτησης έγινε πανηγυρικά παραίτηση από την αιτία (του να είναι υπό διαπραγμάτευση), και φτάσαμε στην εθνοσωτήρια επικύρωση της «μακεδονικής» γλώσσας.

Να σημειωθεί ότι όλα αυτά έγιναν μέσα σε μια ανεξήγητη λαϊκή και κοινοβουλευτική κατατονία (*) και χωρίς να ανοίξει ρουθούνι.

Μάλιστα το τελευταίο «ναι» ήταν ένα καλοσχεδιασμένο όσο και θρασύτατο πολιτικό πόκερ, με τα χαρτιά της αντίπαλης πολιτικής παράταξης!

Γράψαμε πάλι ιστορία. Και ο λαός μπορεί να είναι, όπως λέγεται, σοφός, δεν έχει όμως και ντοκτορά σοφίας, για να αντιληφθεί την πρωτοπορία της πολιτικής σκέψης!

Θα πρέπει πάντως να γνωρίζουν αυτοί που «γράφουν» ιστορία ερήμην του λαού ότι κάποτε τερματίζεται αυτή η δόξα επειδή, ως είπε και ο μέγας δραματικός ποιητής Αγάθων, «ο άρχων δει μέμνησθαι ότι... ουκ αεί άρχει». Πρέπει να θυμάται πάντα ότι δεν κυβερνά για πάντα.

Κάποτε έρχεται η ώρα της κρίσεως.

Αυτή η ώρα είναι πανομοιότυπη όλες τις εποχές. Δηλαδή, εσύ τρως και πίνεις με τους φίλους σου, και κάποιο αόρατο χέρι γράφει στον τοίχο της αίθουσας «μανή, θεκέλ, φάρες». Τότε, είτε υπάρχει ένας Δανιήλ να σου ερμηνεύσει τον χρησμό, είτε δεν υπάρχει, είναι πια αργά για να ανησυχήσεις και να αλλάξεις πορεία.

Για την ιστορία, ο περίεργος χρησμός γράφτηκε μυστηριωδώς κατά τη διάρκεια συμποσίου του Βαβυλώνιου βασιλιά Βαλτάσαρ το 536 π. Χ. τη νύχτα που επρόκειτο να βρει τραγικό τέλος και να διαλυθεί το κράτος του από τον Κύρο τον Μέγα.

Η εξήγηση δόθηκε από τον προφήτη Δανιήλ που ήταν αιχμάλωτος στην αυλή του, ως εξής: «ο θεός σε μέτρησε, βρέθηκες ελλιποβαρής, και διέλυσε το βασίλειό σου».

Είπε λοιπόν ο ποιητής ότι έρχεται μια στιγμή για κάθε άνθρωπο (και υπερβαλλόντως θα λέγαμε για κάθε πολιτικό) που πρέπει να πει το μεγάλο «ναι» ή το μεγάλο «όχι».

Αν και το άφησε κάπως ασαφές ο πονηρούλης, ωστόσο χονδρικά υπαινίχθη ότι (προ)υπάρχει η διάθεση και του «ναι» και του «όχι».

Εκείνο που διαφέρει είναι ότι το «όχι» πάντα πληρώνεται. Είναι θαρραλέα άρνηση προς την καθεστηκυία τάξη των πραγμάτων, ενώ το «ναι» είναι υποχώρηση και συμβιβασμός.

Εκείνο πάντως που δεν προέβλεψε ο Αλεξανδρινός είναι η «πρωτεϊκή» τέχνη του πολιτικού να αλλάζει «ναι» και «όχι» με ένα νόμο και ένα άρθρο...

 

(*) κατατονία= σύμπτωμα πρώιμης άνοιας που χαρακτηρίζεται από ανέκφραστο και απλανές βλέμμα και γενική μυϊκή ακαμψία.

Τρίτη, 10 Ιουλίου 2018 16:06

Ο Σακκάς και ο Δισακάς

Πολλές εικόνες έχουν περάσει κατά καιρούς και περνούν κάθε μέρα απ’ την ιστορία.

Λίγο μετά το 200 μ. Χ. γύριζε στους δρόμους της Αλεξάνδρειας ο Αμμώνιος Σακκάς.

Ένας τύπος «σωκρατικός» και πνεύμα βαθύ και σαγηνευτικό που εξέθρεψε όλους τους μεγάλους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους (Πλωτίνος, Ερέννιος, Ωριγένης κ.α.).

Το «Σακκάς» ήταν παραγκώμι του γιατί ήταν συνέχεια φορτωμένος σάκους και αχθοφόρων λόγω της ακραίας του φτώχειας.

Την εικόνα του μας τη θυμίζει, κατά κάποιο τρόπο, Έλληνας υπουργός που συνηθίζει να περιφέρεται ανά τας Ευρώπας με κρεμασμένο το δισάκι του. Είναι δε τόσο αναγνωρίσιμη η φιγούρα του, που θα μπορούσε να επονομασθεί «δισακάς», βέβαια με μια διαφορά:

Ο Αμμώνιος με τους σάκους προσπαθούσε να διασκεδάσει μιαν έντιμη πενία και να εξασφαλίσει λίγο επιούσιο άρτο, ο δε υπουργός πηγαινοφέρνει με το δισάκι τα προβλήματα και τη δυστυχία της σύγχρονης Ελλάδας.

Και λέμε «δυστυχία» γιατί το δισάκι είναι προφανώς γεμάτο αριθμούς, αριθμούς που από τη φύση τους και την αρχιτεκτονική τους μπορούν στα χέρια των μαθηματικών να λύσουν προβλήματα, ενώ στα χέρια των πολιτικών μπορούν να διαστρέψουν την πραγματικότητα, να οδηγήσουν σε διπλή ανάγνωση, μέχρι και να εξαπατήσουν.

Ακούστηκε λ.χ. ότι ο μέσος όρος της συνολικής φορολογίας του Έλληνα είναι πολύ ψηλά στην ευρωπαϊκή λίστα, ωστόσο υπολείπεται ελαφρώς κάποιων σκανδιναβικών κρατών, και εδώ γελάμε!

Είναι δυνατόν να συγκριθούμε εμείς με την φορολογική ανταποδοτικότητα αυτών των βορείων, που τα έχουν όλα πληρωμένα, ενώ εμείς πληρώνουμε μέχρι και τις γάζες και τα ράμματα (για τη γούνα μας);

Έπεσε, λέει, η ανεργία τρεις μονάδες, αλλά αυξήθηκε η ολιγόωρη απασχόληση. Μπορείς αυτό το τοπίο να το πεις «εργασιακό παράδεισο» ή έστω μια κάποια πρόοδο προς ένα καθεστώς εργασιακής αξιοπρέπειας;

Βαυκαλιζόμαστε ήδη επί πενταετία (και κάτω από διαφορετικές κυβερνήσεις) για την επιτυχία δημοσιονομικών πλεονασμάτων.

Μου κάνει αλγεινή εντύπωση το ότι ούτε οι Ευρωπαίοι εντολείς μας δεν έχουν αντιληφθεί το μέγεθος της λογιστικής απάτης. Και να εξηγήσουμε το θέμα.

Μια ιδιωτική επιχείρηση μπορεί (και συνήθως πρέπει) να έχει μια κάποια καθαρή κερδοφορία. Για να φτάσει εκεί έχει τιμολογήσει έσοδα και για πολλά από αυτά έχει εγγράψει απαιτήσεις κατά πελατών. Αν αυτοί οι πελάτες δεν φανούν αξιόχρεοι και δεν πληρώσουν, τότε γίνεται πρόβλεψη επισφαλών απαιτήσεων και στη συνέχεια διαγραφή ανεπίδεκτων είσπραξης απαιτήσεων. Αυτή δηλαδή η επιχείρηση έχει στη συγκεκριμένη διαχειριστική περίοδο τζίρο αλλά δεν έχει ταμιακές ροές (cash flow), και το μέλλον της είναι αβέβαιο.

Μεταφέρουμε τώρα όλο αυτό το παράδειγμα στη δημόσια οικονομία και γίνεται αμέσως κατανοητό το πρόβλημα: 110 δις ανείσπρακτες απαιτήσεις του δημοσίου κατά επιχειρήσεων και ιδιωτών, και εμείς καμαρώνουμε σαν γύφτικα σκεπάρνια ότι βγάλαμε και φέτος πλεόνασμα...

Έχουν αυτοί οι κύριοι διαβάσει Λουκιανό, για να δουν ότι «ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος»;

Μια άλλη παρεξήγηση προέρχεται από τη θεωρία της (φορολογικής) σχετικότητας: Έχουμε, λέει, την ακριβότερη βενζίνα, σχεδόν όσο η Δανία και η Ολλανδία. Στην πραγματικότητα εμείς οι Έλληνες (με μέσο εισόδημα 600 ΕΥΡΩ) την πληρώνουμε σχεδόν τετραπλάσια (!) από τον Δανό (με μέσο εισόδημα 2.000 ΕΥΡΩ).

Είναι πολλές οι συγχύσεις προς χάριν της πολιτικής μονομανίας. Βγαίνουμε, λέει, από τα μνημόνια αλλά μπαίνουμε γενεές δεκατέσσερις κάτω από αυστηρότερη ευρωπαϊκή επιτήρηση.

Έχουμε σαν σοφός (και ενίοτε ειδήμων) λαός εναποθέσει τη λύση των προβλημάτων που μας αφορούν και μας καίνε σε ολίγιστους και έτοιμους να ενδώσουν πολιτικούς.

Το είπε άλλωστε εδώ και 110 περίπου χρόνια ο σπουδαίος Γάλλος ποιητής (και φιλόσοφος) Πολ Βαλερί:

«Η πολιτική είναι η τέχνη του να εμποδίζεις τους ανθρώπους να ανακατεύονται σε όσα τους αφορούν...»

Τρίτη, 03 Ιουλίου 2018 11:58

Το μακεδονικό φιάσκο

Το σημερινό άρθρο θέλει να εκφράσει την οργή του και τη θλίψη του και μαζί μια εύλογη απορία για το πώς ένα όψιμο «εθνικό» υβρίδιο στα βόρεια σύνορα της χώρας, χωρίς ιστορία, γλώσσα, στρατό, οικονομία και σύμβολα, μπόρεσε να ρεζιλέψει μέχρι σήμερα και να βάλει σε ταπεινωτικά διαπραγματευτικά αδιέξοδα ένα πανάρχαιο και περήφανο έθνος, ένα έθνος που έθρεψε και γαλούχησε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο.

Η απόγνωση με την οποία εξακοντίζουν αυτές τις μέρες εκατέρωθεν κυβέρνηση και αντιπολίτευση σαθρά και αναποτελεσματικά επιχειρήματα, δείχνει ότι το «σκοπιανό» έχει από καιρό μπει κι αυτό στο ντουλάπι των μεγάλων και άλυτων εθνικών προβλημάτων.

Όλα τα εμπλεκόμενα ελληνικά κόμματα προσπάθησαν τα τελευταία χρόνια να κρύψουν αντί να λύσουν το πρόβλημα, κι αυτό φαίνεται από το ότι το ένα υιοθετεί αμήχανα απόψεις του άλλου και του επιρρίπτει και τις σχετικές ευθύνες.

Κάποιοι είπαν ότι αυτή η διαπραγμάτευση είναι ετεροβαρής και ότι οι Σκοπιανοί προσπαθούν να χτίσουν την ιστορία τους με δικές μας πέτρες!

Ένας κεντρικός λ.χ. όρος των διαπραγματεύσεων που ξεκίνησε στη συγκεκριμένη του μορφή το 2008 είναι η «σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό».

Ουδέν γελοιότερον!

Τι σημαίνει γεωγραφικός προσδιορισμός; Τα κράτη ονομάζονται με όρους ιστορικούς και εθνολογικούς. Με γεωγραφικούς ονομάζονται τα διχοτομημένα και αυτά που βρίσκονται σε σύρραξη.

Και τι σημαίνει σύνθετη;

Να φανταστεί κανείς ότι μπορεί να δούμε το όνομα λ.χ. «Νέα Δαρδανία»; Ποσώς. Είναι γεγονός ότι είτε πρόκειται για «μονολεκτική σύνθετη» είτε «δίλεκτη σύνθετη» (δεν έχει αποσαφηνιστεί), το ένα συνθετικό που ανεχόμαστε και παραχωρούμε πριν ακόμα αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις (και που ίσως έχει ήδη υπογραφεί...) είναι η λέξη «Μακεδονία», μια λέξη για την παραχώρηση της οποίας δεν συναινεί τουλάχιστο το 80% του ελληνικού πληθυσμού, κατά τα φαινόμενα.

Αυτό σημαίνει ότι τις προσωρινές ρυθμίσεις τις έκανε στο πόδι η κυβέρνηση του μακαρίου έτους 2008 και μάλιστα ερήμην της βούλησης του ελληνικού λαού, και σημαίνει επίσης ότι τα Σκόπια έχουν κερδίσει εκ των προτέρων και τώρα μας παίζουν (άσχετα αν δεν το καταλαβαίνουμε) προσβλέποντας και διεκδικώντας μείζονα κέρδη.

Εκείνο πάντως που θα μείνει στην κυβέρνηση είναι τα ατελείωτα σούρτα - φέρτα των δήθεν διαπραγματεύσεων. Ο καιρός των Βαλκανίων (και όχι μόνο) είναι πια καλός, γνωριμίες, ανοιχτά και ακίνητα χαμόγελα μεταξύ ηλιθιότητας και εγκεφαλικού, καφεδάκια, βουτήματα, σνακς και υποσχέσεις πότε και πού θα ξαναβρεθούμε, όλα πληρωμένα (εννοείται από μένα...).

Και βέβαια δεν ήταν καθόλου εύκολο ένα τέτοιο διαπραγματευτικό εγχείρημα (μετά από εκατοντάχρονη εθνική απερισκεψία) και τουλάχιστον τόσο εύκολο όσο προσπάθησαν να μας το παρουσιάσουν οι εκάστοτε κυβερνήσεις από το 1992 μέχρι σήμερα.

Βγήκαν και πολλοί «προοδευτικοί» και πολιτικά ελευθεριάζοντες και δήλωσαν ότι δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία το όνομα, όσο τα άλλα στοιχεία της διαπραγμάτευσης. Γι’ αυτούς θα θυμίσουμε τη ρήση του κυνικού Αντισθένη «αρχή παιδεύσεως η των ονομάτων επίσκεψις», που σημαίνει ότι δεν μπορείς να γνωρίσεις και να μάθεις τίποτε αν δεν αρχίσεις με το όνομά του.

Τρίτη, 26 Ιουνίου 2018 11:49

Ο κύκλος

Το τελειότερο των γεωμετρικών σχημάτων είναι κατά τους αρχαίους ο κύκλος.

Ο Πλάτωνας στον Τίμαιο λέει ότι το «σωφρονέστερο» από τα επτά είδη των κινήσεων είναι η ομαλή περιστροφή περί τον άξονα, η οποία βέβαια διαγράφει κύκλο.

Όλα στη φύση διαγράφουν κύκλους. Το σύμπαν ολόκληρο είναι λόγω κίνησης και λόγω διαστολής κυκλικό (σφαιρικό). Αυτός ο κύκλος διέπει χωροχρονικά και τη ζωή μας την ίδια. Γεννιόμαστε, γεννάμε και πεθαίνουμε.

Ο Λουκιανός στους «Έρωτες» λέει, με το στόμα του Χαρικλή, ότι η ιερή αρχή όλων των πραγμάτων σκέφτηκε το θάνατο του ενός πλάσματος να είναι η γέννηση του άλλου («την ετέρου φθοράν άλλου γένεσιν εμηχανήσατο») και μ’ αυτό τον τρόπο να διαιωνίζεται η ζωή.

Όλος αυτός ο πρόλογος δεν έγινε τυχαία. Προχθές με την πανελλαδική απεργία είχα την «χρυσή» τύχη, αντί αιμοσταγών ειδήσεων και κυβερνητικών ακροβατισμών, να δω ντοκιμαντέρ για μια φτωχή πλην όμως σοφή εποχή, που πέρασε ως φαίνεται ανεπιστρεπτί.

Ξεναγήθηκα στα παλιά και ένδοξα βυρσοδεψεία της Σάμου. Στην ερώτηση «πού βρίσκονταν οι πρώτες ύλες» η απάντηση κάποιου απογόνου ταμπάκη ήταν «από Γαλλία, Τουρκία αλλά και από τους πολέμους!» Πράγματι τα κουφάρια των ζώων κατά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο έφταναν στη Σάμο και γινόταν στα ταμπάκικα πολύτιμα δέρματα.

Ύστερα πήγαμε στις γιαγιάδες με τους αργαλειούς.

Τα παλιά και ξεσκισμένα μεσοφόρια, τα πουκάμισα και οι πελώριες μαύρες βράκες των ανδρών της εποχής κόβονταν σε λουρίδια και στον αργαλειό μεταμορφώνονταν σε πανάκριβα και πανέμορφα υφαντά (προσόψια, κουβέρτες, στρωσίδια) εκπληκτικής αντοχής και αισθητικής.

Τίποτα δεν πήγαινε χαμένο. Όλα έπαιζαν το μεγάλο, το σοφό και κυκλικό παιχνίδι της ζωής και του θανάτου.

Οι άφθονες λυγαριές της Σάμου, που ήταν και το ιερό φυτό της Ήρας, δεν ξεραίνονταν ούτε περίμεναν καρτερικά την επόμενη πυρκαγιά, αλλά γινόταν στα επιδέξια χέρια των καλαθάδων όμορφα πλεκτά δοχεία παντός τύπου (κοφίνια, καλάθια, σελέδες, κελετίρια, πανέρια για τον άρτο της εκκλησίας, φρουτιέρες...) τεράστιας χρησιμότητας. Αυτά με τη σειρά τους μετά από χρόνια περίμεναν την αυτονόητη βιολογική θανή τους και την ευεργετική τους επάνοδο στα ζωοποιά στοιχεία της φύσης.

Η φύση μάς κράταγε το χέρι και πηγαίναμε. Τα καλοκαιρινά τσαρδάκια ήταν από πλατανόκλαδα. Δροσιά και αγέρας, και τον επόμενο χειμώνα είχαν γίνει ήδη λίπασμα.

Τι κάνουμε σήμερα;

Υπερηφανευόμαστε εμείς οι θνητοί ότι εφηύραμε «αθάνατα» υλικά και δεν έχουμε πλέον ανάγκη τη φύση. Ένα από αυτά είναι το πλαστικό, το μόνο υλικό που δεν θα χρησιμοποιούσε πρωτογενώς ο Πλάστης.

Ανακαλύψαμε τον πανούργο πολυμερισμό κάποιων υλικών (π.χ. πολυαιθυλένιο) χωρίς να εξασφαλίσουμε το βιολογικό τους κύκλο. Χρησιμοποιούμε σήμερα πολλά τέτοια υλικά, που χαρακτηρίζονται σαν ασύμμετρη απειλή για την ισορροπία της φύσης.

Μόλις πρόσφατα αντιλήφθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το μέγεθος του προβλήματος και ετοιμάζεται να εξαπολύσει δρακόντεια μέτρα.

Το να μετουσιώνεις χρηστικά και προπαντός αισθητικά μια φυσική ύλη είναι προσομοίωση θεϊκής δημιουργίας. Κάπως έτσι τα χρόνια που πέρασαν έδρασε και πολιτογραφήθηκε ο homo faber, ο «τεχνικός δημιουργός», αλλά χωρίς να το καταλάβουμε φτάσαμε δυστυχώς στον «άνθρωπο καταστροφέα» (homo delens), κι αυτό θα το πληρώσουμε όλοι, καλοί και κακοί. Ίσως η ζωή μάς επιφυλάσσει τεράστιους, πρωτόγνωρους (και σίγουρα οδυνηρούς) βιολογικούς κύκλους.

Σελίδα 4 από 18
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top