FOLLOW US

Παντός καιρού

  • Ρήγας Φεραίος
«Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά»

Στη συνέχεια προηγούμενου άρθρου μου, στο οποίο αναφερόμουν στη σημασία των επιλογών που κάνει ο άνθρωπος, ως άτομο και πολίτης, αναφορικά με το περιεχόμενο και την ποιότητα της ατομικής και συλλογικής του ζωής, θα εξετάσουμε τις προϋποθέσεις που εξασφαλίζουν την πραγματική ελευθερία των επιλογών του.

Οι επιλογές που κάνει ο άνθρωπος αποβλέπουν στην απόκτηση της ευτυχίας, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, και η επίτευξη αυτού του στόχου προϋποθέτει και συναρτάται με το βαθμό της ελευθερίας που έχει κατακτήσει το άτομο και η κοινωνία. Η ελευθερία αποτελεί προϋπόθεση της ευτυχίας και προϋπόθεση για την κατάκτηση της ελευθερίας είναι η ευψυχία, λέγει ο Θουκυδίδης (« το εύδαιμον το ελεύθερον, το δε ελεύθερον το εύψυχον»).

Στα δημοκρατικά καθεστώτα κατοχυρώνονται συνταγματικά οι ατομικές και πολιτικές ελευθερίες των πολιτών και παρέχονται ίσες ευκαιρίες, στο πλαίσιο της ισοπολιτείας και της ισονομίας για την άσκηση αυτών των ελευθεριών, καθώς και για την απόκτηση των άλλων μορφών της «εξωτερικής ελευθερίας», που είναι η οικονομική και κοινωνική ελευθερία. Παρέχονται, επίσης, μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος, ευκαιρίες για την καλλιέργεια και ανάπτυξη της λεγόμενης «εσωτερικής ελευθερίας», ήτοι της πνευματικής, της ηθικής και της ψυχικής ελευθερίας, που συνδέονται και βρίσκονται σε αλληλεπίδραση με τις παραπάνω μορφές της «εξωτερικής ελευθερίας».

Ενώ, λοιπόν, η βούληση του πολίτη στα δημοκρατικά καθεστώτα -εφόσον κινείται και δρα μέσα στα όρια της έννομης ελευθερίας- δεν δεσμεύεται «έξωθεν» από καμιά άλλη -εκτός του Νόμου- υπέρτερη δύναμη, δεσμεύεται και κατευθύνεται «έσωθεν» από τη δύναμη της «εσωτερικής ελευθερίας» του, με την καθοδήγηση της οποίας κάθε άνθρωπος πραγματοποιεί εκείνες τις επιλογές, τις οποίες κρίνει ορθές και συμφέρουσες για τον ίδιον και την κοινωνία.

Η εσωτερική ελευθερία, όπως αναφέραμε παραπάνω, διακρίνεται σε πνευματική, ηθική και ψυχική ελευθερία: 1. η πνευματική ελευθερία αποκτάται με την καταπολέμηση της άγνοιας και την κατάκτηση της γνώσης, με την κυριαρχία της λογικής πάνω στις άλλες ψυχικές δυνάμεις και την ενδυνάμωση της κριτικής ικανότητας του ανθρώπου, ώστε να μπορεί να αξιολογεί τις πληροφορίες που δέχεται και να απορρίπτει τα άλογα και εξωπραγματικά στοιχεία, τις προλήψεις και προκαταλήψεις.

  1. Η ηθική ελευθερία επιτυγχάνεται με την τιθάσευση των παθών και των κατώτερων ορμών και με τον σταθερό προσανατολισμό της ανθρώπινης συνείδησης προς το «καλό», σε τρόπους, δηλαδή, συμπεριφοράς που προάγουν τον αμοιβαίο σεβασμό στις διανθρώπινες σχέσεις.
  2. Η ψυχική ελευθερία ταυτίζεται με το « εύψυχον» του Θουκυδίδη. Είναι η ψυχική εκείνη κατάσταση από την οποίαν έχει εξοβελιστεί ο φόβος και η ανασφάλεια. Είναι η εσωτερική δύναμη που πηγάζει από την πίστη στην ηθική υπεροχή του ανθρώπου και η οποία τον κάνει να αψηφά αντίρροπες ή εχθρικές δυνάμεις και να διεκδικεί, με όλες τις δυνάμεις του τη διατήρηση ή την κατάκτηση των ιδανικών, που θεωρεί πολύτιμα για τη ζωή του.

Αφού, λοιπόν, διευκρινίσαμε τις έννοιες, όσον αφορά στην εξωτερική και την εσωτερική ελευθερία, θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε πώς δημιουργούνται εκείνες οι συνθήκες ανελευθερίας, οι οποίες ευθύνονται για τις διαχρονικές -και ιδιαίτερα τις σύγχρονες- λανθασμένες επιλογές που διαπράττουν οι πολίτες στο πολιτικό επίπεδο, εμπιστευόμενοι την τύχη της χώρας και την προσωπική τους ευτυχία σε ηγέτες και πολιτικά κόμματα, των οποίων η ανικανότητα και ακαταλληλότητα είναι, πολλάκις, ορατή «δια γυμνού οφθαλμού»;

Μια πρώτη εξήγηση είναι ότι δεν υπάρχουν εκείνοι οι θεσμοί στην πολιτειακή οργάνωση του κράτους και στη λειτουργία των πολιτικών κομμάτων -και όσοι υπάρχουν είναι αδύναμοι και αναποτελεσματικοί- οι οποίοι θα υπέβαλλαν στη διαδικασία της «δοκιμασίας» τους υποψήφιους άρχοντες, κατ’ ανάλογον τρόπο που εφαρμόζονταν ο θεσμός της «δοκιμασίας» στην Αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία, και οι οποίοι θεσμοί θα απέκλειαν από τις ηγετικές θέσεις της πολιτικής ζωής τους πολιτευόμενους που βρίσκονται σε… διάσταση με την Ηθική (κατά το Αττικό Δίκαιο ελέγχονταν από την Βουλή και τα Δικαστήρια το ήθος των υποψήφιων αρχόντων, τόσο κατά τη δημόσια, όσο και κατά την ιδιωτική τους ζωή: «εν δε ταις δοκιμασίαις δίκαιον είναι παντός του βίου λόγον διδόναι»).

Και όσον αφορά τον τρόπο στελέχωσης των κομμάτων και της ανάδειξης των ηγετών, έχει αποφανθεί σχετικά ο Καστοριάδης: «Για όλα τα κόμματα ισχύει, λίγο - πολύ, ο απόλυτος κανόνας του σύγχρονου γραφειοκρατικού κόμματος: η ικανότητα αναρρίχησης μέσα στον μηχανισμό δεν έχει κατ’ αρχήν καμία σχέση με την ικανότητα διεύθυνσης των υποθέσεων με τις οποίες ο μηχανισμός είναι επιφορτισμένος». Και η επιλογή των καταλληλότερων γίνεται, συνήθως, από τους «καταλληλότερους προς επιλογήν»!

Ο σημαντικότερος, όμως, λόγος του ανορθολογισμού που χαρακτηρίζει πολλές φορές τις επιλογές στο πολιτικό επίπεδο, είναι η αδυναμία του θεσμοθετημένου εκπαιδευτικού συστήματος να καλλιεργήσει και να ισχυροποιήσει τις δυνάμεις της εσωτερικής ελευθερίας: την κριτική ικανότητα και την ορθοκρισία, την πίστη στις ηθικές αρχές και τις αξίες και το αγωνιστικό φρόνημα, στοιχεία που αποτελούν τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την ορθή χρήση των δημοκρατικών ελευθεριών, για την επικράτηση της λογικής και του δικαίου στις σχέσεις μεταξύ των πολιτών, καθώς και στις σχέσεις των πολιτών με το κράτος, για την διακρίβωση της πραγματικής αξίας των προσώπων και των πραγμάτων, για την αναγνώριση της αλήθειας ή του ψεύδους που εμπεριέχουν οι λόγοι και τα έργα των πολιτευομένων.

Το θεσμοθετημένο εκπαιδευτικό σύστημα, παγιδευμένο σε μικρόνοες κομματικές πολιτικές, παράγει ελάχιστα έως μηδενικά αποτελέσματα αναφορικά με την διαμόρφωση του «καλού και αγαθού πολίτη», του ελεύθερου και «αυτοκαθοριζόμενου» ανθρώπου και πολίτη, που σκέπτεται και τολμά να πράττει ακολουθώντας τη φωνή της λογικής και της ηθικής συνείδησής του.

Αντίθετα η διαμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητας έχει αφεθεί σε ένα ανεπίσημο και ανεξέλεγκτο σύστημα παιδείας που ασκείται από τα Μ.Μ.Ε., από οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές και άλλες δυνάμεις, που δρουν αλλοτριωτικά πάνω στους ανθρώπους. Χειραγωγούν τους πολίτες και επιβάλλουν -και με τη βοήθεια της εικόνας- τα δικά τους πρότυπα ζωής. Και έτσι οι «πολίτες» μεταμορφώνονται σε «οπαδούς» και η ανθρώπινη κοινωνία σε ένα άβουλο κοπάδι που ακολουθεί τη «μόδα» ή τον «τσομπάνο - αρχηγό» βελάζοντας συνθήματα.

Κι έτσι από τα «ωσσανά» καταλήγουμε, σήμερα, στα «άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν». Και από τις υψωμένες γροθιές των «γενναίων», στις ανοιχτές παλάμες των επαιτών και τις ικεσίες των μετανοημένων. Έτσι εγκαταβιώνουμε, επί οχτώ χρόνια, ως αρουραίοι, στις υπονόμους της Ιστορίας μας.

Ώσπου νάρθει κείνη η μέρα, που θα ανοίξουμε τα μάτια μας και θα αντικρύσουμε -χωρίς παραισθησιογόνα- την υπαρκτή πραγματικότητα και θα ξαναβάλουμε σε λειτουργία -ως έλλογα όντα- τη λογική μας.

 

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΆΡΘΡΑ
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top