FOLLOW US

Παιδείας ο λόγος

Η πραγματική δόξα

Στο φύλλο της 25ης Απριλίου 2017, ο κ. Μιχάλης Παπαδημητρίου δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο « Η πραγματική δόξα». Προσάγοντας ως παράδειγμα τον Αισχύλο, τον Σωκράτη και την Αγία Βαρβάρα, καταλήγει στο συμπέρασμα πως «αν η διδασκαλία είναι ο υπέρτατος αναζωογονητικός θεσμός της κοινωνίας, η θυσία για την πατρίδα, μια ιδέα ή μια πίστη είναι αυτό που την επιβεβαιώνει και την επισφραγίζει. Είναι η πραγματική δόξα». Δε νομίζω πως υπάρχει συνετός άνθρωπος που θα διαφωνούσε με αυτό. Παρόλο ότι υπάρχουν πολλοί που υποστηρίζουν πως οι πνευματικοί άνθρωποι περισσότερο από κάθε άλλον, ακόμη και από τους μαχητές του δρόμου, που μετουσιώνουν τη θεωρία σε πράξη, έχουν την ευθύνη για τα κοινωνικά και πολιτικά καθεστώτα που επιβάλλονται στην εποχή τους, κανένας δεν αμφισβητεί πως, όπως λέει ο λαός, «θεωρία δίχως πράξη (είναι) χωρίς άξονα αμάξι». Μια σωστή πράξη μπορεί να ζυγίζει περισσότερο από χίλιες σοφές θεωρίες.

Η αγάπη για την πατρίδα είναι από τα πιο παλιά φανερώματα της ελληνικής ζωής και διατρέχει όλη την Ιστορία μας ήδη από την εποχή του Ομήρου στην οποία επικρατούσε ο λεγόμενο «ηρωικό ιδεώδες». Στην «Ιλιάδα», ο Έκτορας παρατηρεί στον Πολυδάμαντα που προσπαθεί να τον αποτρέψει από τη μάχη, αφού οι οιωνοί δεν είναι καλοί, πως «εις οιωνός άριστος αμύνεσθαι περί πάτρης». Εδώ για πρώτη φορά τίθεται η πατρίδα πάνω και από τη θρησκεία και είναι λογικό αφού, σύμφωνα με τις αντιλήψεις της εποχής, και οι θεοί είχαν πατρίδα! Στο ίδιο έργο, ο Έκτωρ τονίζει πως «δεν είναι καθόλου ανάρμοστο να πεθάνει κανείς για την πατρίδα του και να αγωνίζεται γι’ αυτή» (Ο 494: ουκ αεικές αμυνομένω περί πάτρης τεθνάμεν). Αλλά και στην «Οδύσσεια», ο Οδυσσέας λέει πως «δεν υπάρχει τίποτε πιο γλυκό από την πατρίδα του καθενός» (ι 34: ουδέν γλύκιον ης πατρίδος). Και ο ποιητής Τυρταίος έλεγε στους Σπαρτιάτες πως «είναι ωραίο ο γενναίος άντρας να πεθάνει στην πρώτη γραμμή πολεμώντας για την πατρίδα του» (Ελεγεία 8, 6: Τεθνάμεναι γαρ καλόν ενί προμάχοισι πεσόντα // άνδρ’ αγαθόν περί η πατρίδι μαρνάμενον).

Σε αυτή την παιδεία που έπαιρναν οι αρχαίοι μας πρόγονοι, οφείλονται σίγουρα τα λαμπρά παραδείγματα πατριωτικής αυτοθυσίας και ηρωισμού που μας κληροδότησαν προς μίμηση. Ο Σωκράτης όμως είναι αυτός που διατύπωσε στον πλατωνικό διάλογο «Κρίτων», τον υπέρτατο νόμο της ελληνικής φυλής με το περίφημο «Από τη μητέρα και τον πατέρα και όλους τους άλλους προγόνους δεν υπάρχει πιο πολύτιμο, πιο σεμνό, πιο άγιο πράγμα και πιο σημαντικό από την πατρίδα και στην κρίση των θεών και στην κρίση των ανθρώπων των συνετών» (51 a: Μητρός τε και πατρός και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερόν εστιν η πατρίς και σεμνότερον και αγιώτερον και εν μείζονι μοίρα και παρά θεοίς και παρ’ ανθρώποις τοις νουν έχουσιν).

Ας σημειωθεί πως πάντα υπήρχε μία αντίθεση ανάμεσα στη «ρώμη» και τη «σοφία» που εκδηλώθηκε με σφοδρότητα στην Αθήνα μετά τους Περσικούς πολέμους. Οι αρχαίοι Έλληνες διανοούμενοι στην εκτίμηση της σωματικής δύναμης, είχαν αντιτάξει τον σεβασμό τους προς την αξία του πνεύματος. Ο Αριστοφάνης στα κρίσιμα χρόνια του Πελοποννησιακού πολέμου, επιτίθεται στις «Νεφέλες» του, εναντίον των διανοουμένων που προσπαθούσαν να μεταβάλουν τα ιδανικά της νεολαίας και να τους τραβήξουν από τα γυμναστήρια στις φιλοσοφικές σχολές. Και ο Ελεάτης φιλόσοφος Ξενοφάνης τονίζει πως «η σοφία μας είναι ανώτερη και από τους άνδρες και από τα άλογα» και πως «δεν είναι σωστό να προτιμά κανείς τη ρώμη από τη σοφία» ( Αποσπ. προσ. 21 Β 2: …Ρώμης γαρ αμείνων // ανδρών ηδ’ ιππέων ημετέρη σοφίη….// Ουδέ δίκαιον // προκρίνειν ρώμην της αγαθής σοφίης). Και σήμερα απασχολεί τους διανοούμενους το αν ο Αισχύλος ωφέλησε πιο πολύ με τα έργα του ή με τη θυσία του για την πατρίδα ή το ποια είναι ακριβώς η προσφορά ποιητών που δεν έλαβαν μέρος στον πόλεμο, όταν η πατρίδα κινδύνευε. Βέβαια, υπάρχουν πολλοί, όπως ο Ρήγας Φεραίος ή ο ποιητής Μαβίλης, που και θεωρητικό έργο παρουσίασαν και επισφράγισαν το έργο αυτό με τη θυσία τους για την πατρίδα. Αλλά αυτοί είναι λίγοι.  

Όμως το πνεύμα αυτό της αυτοθυσίας για την πατρίδα συνδεόταν στην αρχαιότητα με το λεγόμενο «φιλότιμον» για το οποίο ο Αριστοτέλης έπλεξε ερωτικούς ύμνους και για το οποίο εμείς σήμερα …σεμνυνόμαστε. Αυτή τη σύνδεση εκφράζει άριστα ο Περικλής στον Επιτάφιο λόγο που εκφώνησε για τους πρώτους νεκρούς Αθηναίους του Πελοποννησιακού πολέμου. Μιλώντας γι’ αυτούς, ο Περικλής λέει πως «στη διάρκεια της μάχης αυτοί (ενν. οι στρατιώτες), αφού θεώρησαν καλύτερο να αμυνθούν και να πεθάνουν παρά να σωθούν υποχωρώντας απέφυγαν την κακολογία και την ντροπή, ενώ υπέμειναν τον κίνδυνο με τη ζωή τους» (Θουκ. Β 42.4: και εν εαυτώ το αμύνεσθαι και παθείν κάλλιον ηγασάμενοι ή το ενδόντες σώζεσθαι, το μεν αισχρόν του λόγου έφυγον, το δ’ έργον τω σώματι υπέμειναν). Την εποχή εκείνη αλλά και αργότερα ο κανόνας ήταν «αιρετώτερόν εστι θανείν καλώς ή ζην αισχρώς», δηλαδή για έναν άντρα είναι «προτιμότερο να πεθάνει με έντιμο και ηρωικό τρόπο παρά να ζει με αισχρό τρόπο».

Δεν υπάρχει λοιπόν καμιά αμφιβολία πως η θυσία για την πατρίδα είναι η πραγματική δόξα. Το ζήτημα είναι αν το πνεύμα αυτό διακρίνει και τους σημερινούς Έλληνες. Γιατί φαίνεται πως η ιδέα της πατρίδας έχει ξεθωριάσει μέσα στο πλαίσιο της αμφισβητούμενης παγκοσμιοποίησης η οποία διεθνώς προωθείται. Αλλά γι’ αυτό σε άλλο άρθρο.

 

*Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Επίτ. Σχολικός Σύμβουλος.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΆΡΘΡΑ
Τελευταία τροποποίηση Παρασκευή, 05 Μαΐου 2017 10:30
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top