FOLLOW US

Ιστορία των ανθρώπων

Στην αναδρομή της νεότερης ιστορίας του νησιού μας που προσπαθώ να παρουσιάσω μέσα από τις στήλες του πάντα φιλόξενου Εμπρός, ανέφερα τους Γατελούζους, την Εκκλησία, στοιχεία από τις μητροπόλεις του νησιού κτλ., πάντα βέβαια σε γενικές γραμμές και αφήνοντας απέξω τα πολλά παράπλευρα γεγονότα που επιτρέπουν στην ιστορία τις συνθέσεις. Εκτιμώ, ωστόσο, ότι πέρα από τους θεσμούς, τα πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα, υπάρχει και ένα απολύτως απτό στοιχείο που προσδιόρισε την οικονομία και τη ζωή των ανθρώπων του νησιού και φυσικά αναφέρομαι στην ελιά και το λάδι.

Στην αναδρομή της νεότερης ιστορίας του νησιού μας που προσπαθώ να παρουσιάσω μέσα από τις στήλες του πάντα φιλόξενου Εμπρός, ανέφερα τους Γατελούζους, την Εκκλησία, στοιχεία από τις μητροπόλεις του νησιού κτλ., πάντα βέβαια σε γενικές γραμμές και αφήνοντας απέξω τα πολλά παράπλευρα γεγονότα που επιτρέπουν στην ιστορία τις συνθέσεις. Εκτιμώ, ωστόσο, ότι πέρα από τους θεσμούς, τα πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα, υπάρχει και ένα απολύτως απτό στοιχείο που προσδιόρισε την οικονομία και τη ζωή των ανθρώπων του νησιού και φυσικά αναφέρομαι στην ελιά και το λάδι.

Είναι δεδομένο, ότι όπως συμβαίνει και με άλλα στοιχεία της ελληνικής ιστορίας, τουλάχιστον της νεοελληνικής που γνωρίζω καλύτερα, και όσον αφορά το λάδι, επικρατούν ορισμένοι μύθοι, που δεν έχουν σχέση μόνο με τη Λέσβο αλλά και με άλλους ελληνικούς τόπους και κυρίως με τα ελληνικά νησιά. Με άλλα λόγια, το στοιχείο του λαδιού, και εν προκειμένω το λάδι και η ελιά της Λέσβου, εκτιμάται και θεωρείται ως ένα δένδρο και ένα προϊόν που υπάρχει από τα αρχαία χρόνια στο νησί, συνέχισε στα βυζαντινά χρόνια και αδιατάρακτα συνεχίζει την πορεία του στους νέους χρόνους. Κοντά σε αυτό ένας άλλος μύθος είναι ότι το δένδρο, που όντως είναι αυτοφυές ως αγριελιά, δεν χρειάζεται καμιά σχεδόν περιποίηση, αποδίδει από μόνο του και έτσι συντηρείται και ένας άλλος μύθος του φτωχού αγρότη, χωρικού που με τη βοήθεια της φύσης αυτοκαταναλώνει όσα αυτή  πλουσιοπάροχα τού παρέχει.

Φυσικά όλα αυτά δεν είναι μόνο μύθοι καθώς εμπεριέχουν και σπέρματα αλήθειας, αλλά με κανένα τρόπο δεν μπορούν να ερμηνεύσουν τη σπουδαιότητα, την σχεδόν μονοκαλλιέργεια της ελιάς και τον προσδιορισμό της οικονομικής ζωής του νησιού από το προϊόν του λαδιού.

Ας δούμε όμως τα πράγματα κάτω από μια περισσότερο ιστορική πραγματικότητα, δηλαδή με βάση τα στοιχεία που μας παρέχει η ιστορική έρευνα. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, τα στοιχεία της οθωμανικής κατοχής δεν μπορεί να μην είναι οθωμανικά, αφού και η Λέσβος έως το 1912 είναι οθωμανική επαρχία. Και τα στοιχεία αυτά μας καταδεικνύουν ότι έως τα μέσα του 16ου αι., τα ποσά που αναφέρονται ότι προέρχονται από τη φορολογία της δεκάτης, είναι πολύ χαμηλότερα από αυτά που αποδίδει η καλλιέργεια και εν συνεχεία η φορολογία των σιτηρών και της αμπελοκαλλιέργειας. Όμως, όπως αναφέρει σε ανέκδοτη ακόμα μελέτη της, η συνάδελφος τουρκολόγος Ευαγγελία Μπαλτά, το 1548 κιόλας στα φορολογικά οθωμανικά κατάστιχα που αναφέρονται στη δεκάτη του βορείου τμήματος του νησιού, η δεκάτη επί του λαδιού αρχίζει να ξεπερνά εκείνη των σιτηρών και των αμπελιών. Ας σταματήσουμε λοιπόν στα όντως αυτά στοιχεία. Έχουμε λοιπόν μια παλαιά αγροτική παραγωγή στο νησί μας, που τη χαρακτήριζε η καλλιέργεια των σιτηρών και του αμπελιού, δηλαδή του κρασιού, η οποία στα μέσα του 16ου αι. αρχίζει να μεταβάλλεται υπέρ της ελιάς. Ένα άλλο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι αυτό πρωτοπαρουσιάζεται στην περιοχή του βόρειου τμήματος του νησιού, πράγμα που σημαίνει ότι στο νότιο, το πιο εύφορο, οι παραδοσιακές καλλιέργειες αντιστέκονται.

Στην επόμενη απογραφή που έκαναν οι Οθωμανοί το 1671 και καταμετρήθηκαν ένα προς ένα τα ελαιόδενδρα, βρέθηκαν οι μουσουλμάνοι να είναι κάτοχοι περίπου 135.000 ελαιοδένδρων, οι χριστιανοί 168.000 περίπου, ενώ 7.500 ελαιόδενδρα περίπου ανήκαν στα μοναστήρια του νησιού. Ωστόσο, όταν συμβαίνουν τέτοια γεγονότα αποφασιστικής σημασίας πρέπει να αναζητηθούν και οι αιτίες τους και αυτές δεν μπορεί παρά να είναι εξωγενείς. Επειδή, όπως έχουν κιόλας παρατηρήσει συστηματικοί ερευνητές (Καρύδης - Kiel), η απογραφή του 1671 με τους αριθμούς που μας παραδίδει, σημαίνει ότι στο νησί μας δημιουργούνται συνθήκες αγοράς. Οι ποσότητες λαδιού που αρχίζουν να παράγονται, δεν προορίζονται για αυτοκατανάλωση, αλλά δημιουργούν πλεονάσματα που πρέπει να φύγουν έξω από το νησί, να εκχρηματισθούν, όπως λέγεται με οικονομικούς όρους, και αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό γεγονός στην ιστορία της Λέσβου. Κάτι έρχεται, κάποια νέα κατάσταση συντελεί ώστε να ανατραπεί υπέρ της ελιάς η παγιωμένη έως τότε αγροτική οικονομία.

Θα συνεχίσουμε όμως για την ελιά και το λάδι και στην επόμενη επιφυλλίδα μας.

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top