FOLLOW US

Ιστορία των ανθρώπων

Θα συνεχίσουμε και σήμερα τη συζήτηση που ανοίξαμε πριν από δεκαπέντε ημέρες, με αφορμή τη συνέντευξη του ιστορικού Κώστα Καμπουρίδη στο Εμπρός, που με τη σειρά της έχει την αφορμή της στην έκδοση από τον ίδιο ιστορικό του βιβλίου με τον τίτλο: Η Λέσβος τον 16ο αιώνα. Οικονομία και πληθυσμός. 

Θα συνεχίσουμε και σήμερα τη συζήτηση που ανοίξαμε πριν από δεκαπέντε ημέρες, με αφορμή τη συνέντευξη του ιστορικού Κώστα Καμπουρίδη στο Εμπρός, που με τη σειρά της έχει την αφορμή της στην έκδοση από τον ίδιο ιστορικό του βιβλίου με τον τίτλο: Η Λέσβος τον 16ο αιώνα. Οικονομία και πληθυσμός.

Το οθωμανικό κατάστιχο απογραφής του 1548, εκδόσεις Σταμούλη, Αθήνα 2016, σελ. 778. Όπως είχα σημειώσει και στο πρώτο σημείωμα με το ίδιο θέμα, δεν έχω καταφέρει ακόμα να πιάσω στα χέρια μου το συγκεκριμένο βιβλίο· η συνέντευξη όμως του Κώστα Καμπουρίδη και βέβαια η εμπειρία μου ως ιστορικού σχετικού με τα θέματα της Τουρκοκρατίας, νομίζω ότι κάπως καλύπτει το σοβαρό μειονέκτημα να μιλάς για ένα βιβλίο που δεν έχεις διαβάσει.

Λέγαμε και επαναλαμβάνουμε ότι στο θεσμικό πλαίσιο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η συγκρότηση απογραφικών καταστίχων - κωδίκων δεν πρέπει να γίνεται αντιληπτή με το νόημα που δίνουμε σήμερα στη λέξη απογραφή. Δηλαδή η συγκρότησή τους γίνεται ενόψει φορολογικών λόγων: απογράφονται άνθρωποι και πλουτοπαραγωγικοί πόροι προκειμένου η διοίκηση να επιβάλλει την προβλεπόμενη φορολογία.

Δεδομένου λοιπόν ότι η φορολογία είναι συνεχής διαδικασία, οι συναφείς πηγές που απόκεινται στα οθωμανικά αρχεία και που έχουν σχέση και με τους ελληνικούς τόπους -και βέβαια με το νησί της Λέσβου- πρέπει να είναι πολλές. Τούτο σημαίνει ότι όσα ακόμα πρέπει να μάθουμε από αυτές τις πηγές, εκκρεμούν, δεδομένου ότι ελάχιστα από αυτά τα κατάστιχα έχουν εκδοθεί.

Μπορούμε, λοιπόν, να αντιληφθούμε τη σημασία που έχουν για την κατανόηση της κοινωνικής και οικονομικής πραγματικότητας του νησιού μας, οι πληροφορίες που αποδεσμεύουν και επειδή, όπως είπαμε, τα κατάστιχα αυτά αποτελούν σειρές, μπορούμε με ικανοποιητικό τρόπο να προσεγγίσουμε τις μεταβολές που επέρχονται σε σχέση με την εξέλιξη του πληθυσμού και με την άντληση πόρων από τις πλουτοπαραγωγικές πηγές του νησιού.

Επιπλέον, τα στοιχεία αυτά, επειδή ακριβώς συνδέονται με τη λειτουργία της κεντρικής διοίκησης, στην οποία υπεισέρχονται και οι τιμαριούχοι της αυτοκρατορίας, είναι πολύ κοντά στην πραγματικότητα, καθότι δεν ήταν δυνατόν να παραχωρούνται υλικά αγαθά και φορολογικές πρόσοδοι που δεν υφίσταντο.

Ο Κώστας Καμπουρίδης στη συνέντευξή του, αναφέρεται σε αυτά «τα ψυχρά στοιχεία», που οι πηγές αυτές προσφέρουν και πολύ σωστά επισημαίνει ότι εναπόκειται στους ειδικούς, τους ιστορικούς δηλαδή, να τα αξιοποιήσουν, να καταλήξουν σε συμπεράσματα. Πράγματι τα στοιχεία αυτά είναι «ψυχρά», δηλαδή αριθμοί και ονόματα.

Αλλά παράλληλα αυτό είναι και το μεγάλο τους προσόν, δηλαδή η ψυχρότητά τους τα καθιστά ακόμη πιο έγκυρα, επειδή δεν είναι διαμεσολαβημένα, δηλαδή δεν υπεισέρχεται την στιγμή της αποτύπωσής τους, το μάτι, το σχόλιο ενός τρίτου που θα τα κρίνει, θα τα σχολιάσει, θα τα επικυρώσει ή θα τα απορρίψει.

Η δουλειά λοιπόν των ιστορικών αρχίζει μετά τη δημοσίευσή τους, όταν οι αριθμοί πρέπει να γίνουν ιστορική προσέγγιση, να μας δώσουν τη μεγάλη εικόνα της οικονομίας της Λέσβου του 16ου αιώνα, εν προκειμένω, να μας δείξουν ότι όλα τα πράγματα δεν «τά ‘σκιαζε η φοβέρα», αλλά κάποιοι μηχανισμοί λειτουργούσαν, οι άνθρωποι δούλευαν (σκληρά και σε δύσκολες συνθήκες), παρήγαγαν αγαθά, πλήρωναν φόρους, ζούσαν τα σπίτια τους, κάποιοι δεν τα κατάφερναν, δανείζονταν, χρεώνονταν κτλ..

Ενεργούσαν δηλαδή ως ζώσα κοινωνία, ως μέρος ενός πολιτικού συστήματος, μέσα στο οποίο τον επόμενο και κυρίως τον μεθεπόμενο 18ο αιώνα, θα αρχίσουν να καταλαμβάνουν σημαντικές θέσεις, να μαθαίνουν γράμματα, να συμμετέχουν σε ένα ιδεολογικό σύστημα που θα τους οδηγούσε στην Επανάσταση του 1821.

Ο Κώστας Καμπουρίδης εξάλλου στέκεται και στα ονόματα, τα ελληνικά ονόματα των κατοίκων της Λέσβου, επιβιώσεις παλαιότερων βυζαντινών ονομάτων, που επιβιώνουν και σήμερα στο νησί, και αυτό το στοιχείο είναι σημαντικό από πολλές πλευρές. Εξάλλου, έκπληξη αποτελούν για τον ιστορικό του βιβλίου, τα πολλά λατινικά ονόματα, επιβιώσεις της εποχής των Γατελούζων, γεγονός που αποδεικνύει, κατά τη γνώμη του, με την οποία συμφωνώ απόλυτα, για το πόσο σημαντικά υπήρξαν για τη Λέσβο, τα 107 χρόνια της περιόδου αυτής.

Αυτά, λοιπόν, και πολλά άλλα μάς προσφέρουν οι οθωμανικές πηγές και μακάρι να συνεχίσει η έκδοσή τους.

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top