FOLLOW US

Παιδείας ο λόγος

Όταν έγραφα αυτές τις γραμμές, γινόταν ο κυβερνητικός ανασχηματισμός που «αναδομούσε» τον υπουργό Παιδείας, τον κ. Φίλη. Ο κ. Φίλης υπήρξε θύμα των επιλογών του. Δεν διέθετε την απαραίτητη για κάθε δημόσιο άνδρα που ασκεί εξουσία, προνοητικότητα και αγνοούσε, αν και υπουργός Παιδείας, μια βασική παιδαγωγική αρχή: ότι δεν απειλούμε κανένα μαθητή με ποινή που δεν μπορούμε να επιβάλουμε.

Ο κ. Φίλης τα έβαλε με την Εκκλησία και θέλησε να επιβάλει μονομερώς στο μάθημα των Θρησκευτικών, ένα πρόγραμμα που, όπως φάνηκε, δεν μπορούσε να περάσει, και αυτό τον έφερε σε σύγκρουση με την Εκκλησία. Έδειξε ακόμη πως δεν διδάχτηκε τίποτε από την Ιστορία, επιβεβαιώνοντας τον πικρό λόγο του Έγελου, πως ο άνθρωπος γενικά δεν έχει διδαχτεί τίποτε από την Ιστορία και γι’ αυτό παθαίνει ό,τι παθαίνει. Και η Ιστορία λέει πως, όταν η Πολιτεία συγκρούεται με την Εκκλησία, αυτή κατά κανόνα βγαίνει χαμένη.

Ας είναι. Πάντως η αλλαγή του υπουργού Παιδείας δε σημαίνει πως θα μείνει αλώβητο και το μάθημα της Ιστορίας, αφού τα ίδια άτομα στελεχώνουν το λεγόμενο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, που έχει την ευθύνη της διαμόρφωσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων. Ας έρθουμε λοιπόν στο θέμα μας. Το ερώτημα που τίθεται είναι: γιατί μας καίει τόσο πολύ το μάθημα της Ιστορίας;

Είναι γνωστό πως οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις αναφέρονται και στα Αναλυτικά Προγράμματα, στην ύλη που κατά την κρίση των υπευθύνων πρέπει να διδάσκεται στο σχολείο και να μαθαίνουν τα παιδιά. Τούτο είναι φυσικό, αφού η ύλη αυτή και το αντίστοιχο βιβλίο είναι το όργανο επίτευξης αυτού που κάθε κυβέρνηση θεωρεί ως βασικό σκοπό του σχολείου και της παιδείας.

Από αυτή την άποψη, το μάθημα της Ιστορίας είναι πάρα πολύ βασικό. Σήμερα όλος ο κόσμος, όλοι οι άνθρωποι, μετακινούνται από τις παλιές δόκιμες μορφές ζωής προς τρόπους ζωής ρευστούς και διαρκώς μεταβαλλόμενους. Σήμερα συντελείται μια ψυχική και πνευματική αλλοτρίωση, που τείνει να ξεριζώσει όλα τα καθιερωμένα.

Το ξερίζωμα αυτό από τη μια αποκόπτει τους ανθρώπους από τα γηγενή και αιώνια μέτρα της ζωής και από την άλλη τους εξομοιώνει, τους επιπεδώνει και τους μετατρέπει σε μάζα. Ο πιο σημαντικός και αποτελεσματικός δρόμος της διαφυγής του ανθρώπου από τον κίνδυνο της μαζοποίησης και της απώλειας, και της επιστροφής στο «Είναι» του, είναι ο ιστορικός δρόμος.

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι έλεγαν «Παρά των προγεγενημένων μανθάνετε· αύτη γαρ αρίστη διδασκαλία». Πράγματι, πρέπει οι άνθρωποι να διδάσκονται από τα περασμένα, γιατί, κατά το λεγόμενο, όσοι δεν θυμούνται το παρελθόν, είναι υποχρεωμένοι να το ξαναζήσουν. Με την ιστορική μνήμη, τα περασμένα ζουν μέσα στα τωρινά και το σήμερα παίρνει ζωή από το χθες.

Η ιστορία, όπως έλεγε ο Κικέρων, είναι το φως της αλήθειας, ο μάρτυρας και η δοκιμασία του χρόνου και η «δασκάλα της ζωής» (magistra vitae). O μεγάλος ιστορικός της αρχαιότητας, ο Θουκυδίδης, ονόμασε την Ιστορία του «κτήμα ες αεί», εισάγοντάς μας στο πνευματικό κέντρο του έργου του και δίνοντας σε αυτό, το χαρακτήρα της αιωνιότητας, ενώ ο Ευριπίδης είχε κατανοήσει τον σημαντικό ρόλο που παίζει η ιστορική γνώση στη ζωή των ανθρώπων και είχε πει πως «είναι ευτυχισμένος αυτός που γνωρίζει την ιστορία» (όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν).

Όλοι αυτοί είχαν διαπιστώσει πως υπάρχει μια νομοτελειακή σχέση ανάμεσα στα διάφορα γεγονότα, όσο και αν αυτά παρουσιάζονται πολύμορφα, ποικίλα και πολύπλοκα. Πίστευαν πως ο άνθρωπος που έχει γνώση αυτής της νομοτελειακής σχέσης, μπορεί να διακρίνει σε κάθε περίπτωση, παρόλο που κάθε συγκεκριμένη κατάσταση είναι ουσιαστικά ανεπανάληπτη, ορισμένα μόνιμα στοιχεία.

Έτσι αποκτά την ικανότητα σε κάθε μελλοντική περίπτωση, να διερευνά πληρέστερα διάφορες καταστάσεις, να ελέγχει όλους τους παράγοντες που συντέλεσαν στη διαμόρφωσή τους και να προβλέπει την εξέλιξή τους. Ακολουθώντας το δρόμο της ιστορικής σκέψης από ένα μερικό και μεμονωμένο φαινόμενο ανάγεται σε ένα κανόνα γενικού κύρους. Και όλα αυτά σχετίζονται με την άποψη πως «η ιστορία επαναλαμβάνεται».

Μπορεί το ισχύον Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών να ορίζει πως «Γενικός σκοπός διδασκαλίας της Ιστορίας είναι η ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης και συνείδησης» και πως αυτά συνδέονται με «τον γενικότερο σκοπό της εκπαίδευσης που αναφέρεται στην προετοιμασία συνειδητών πολιτών», αλλά το σημαντικό αυτό μάθημα δεν παύει να είναι το κατ’ εξοχήν «φρονηματιστικό μάθημα», το μάθημα που μπορεί να αναπτύξει τον εθνισμό των μαθητών ή και τον εθνικισμό τους, αφού, όπως είναι φυσικό, συμβάλλει τα μέγιστα στη διαμόρφωση της πολιτιστικής και εθνικής ταυτότητας των μαθητών.

Έχει, λοιπόν, μεγάλη σημασία το τι θα διδαχτεί ο μαθητής στο μάθημα της Ιστορίας και τι θα περιέχουν τα αντίστοιχα σχολικά βιβλία. Και μιλούμε εδώ όχι για ένα οποιοδήποτε επιστημονικό βιβλίο, αλλά για ένα σχολικό βιβλίο που έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις, γιατί σε αυτό δεν μπορείς να πεις αυτό που θέλεις, αλλά επιβάλλεται να πεις αυτό που πρέπει, και αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Ας λάβουμε ακόμη υπόψη πως η Ιστορία είναι μια ανακατασκευή του παρελθόντος, που βασίζεται σε πηγές και αποτελεί επιλεκτική διαδικασία.

Η ελληνική ιστορία είναι τόσο πλούσια που δεν είναι δυνατό να χωρέσει όλη στα σχολικά βιβλία και στη σχολική διαδικασία. Με ποια κριτήρια, λοιπόν, θα γίνει η επιλογή; Αυτό πρέπει να ξεκαθαριστεί πριν από κάθε μεταρρύθμιση και αλλαγή του μαθήματος.

 

* Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι δρ. Κλασικής Φιλολογίας και επιτ. σχολικός σύμβουλος. 

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top