FOLLOW US

Ιστορία των ανθρώπων

Είναι πολύς καιρός τώρα, δηλαδή αρκετοί μήνες, που έμαθα για τα παθήματα ενός μνημείου του νησιού μας, από τα παλαιότερα και πιο ενδιαφέροντα που σώζονται από την εποχή των Γατελούζων (1355-1462). Έχω γράψει πολλές φορές για την περίοδο των 107 χρόνων, όπου το νησί μας αποτέλεσε μέλος μιας ιδιόμορφης δυναστείας/ηγεμονίας, ανήκε δηλαδή κληρονομικώ δικαίω στα μέλη μιας γενοβέζικης οικογένειας, εκείνης των Γατελούζων, που βρέθηκαν να κατέχουν τη Λέσβο ως αποτέλεσμα ενός συνοικεσίου. 

Είναι πολύς καιρός τώρα, δηλαδή αρκετοί μήνες, που έμαθα για τα παθήματα ενός μνημείου του νησιού μας, από τα παλαιότερα και πιο ενδιαφέροντα που σώζονται από την εποχή των Γατελούζων (1355-1462). Έχω γράψει πολλές φορές για την περίοδο των 107 χρόνων, όπου το νησί μας αποτέλεσε μέλος μιας ιδιόμορφης δυναστείας/ηγεμονίας, ανήκε δηλαδή κληρονομικώ δικαίω στα μέλη μιας γενοβέζικης οικογένειας, εκείνης των Γατελούζων, που βρέθηκαν να κατέχουν τη Λέσβο ως αποτέλεσμα ενός συνοικεσίου.

Ο Ιωάννης Ε΄ Παλαιολόγος πάντρεψε την αδελφή του Μαρία με τον Φραγκίσκο Γατελούζο, επειδή ο τελευταίος τον είχε βοηθήσει στις δυναστικές βυζαντινές έριδες, προσφέροντάς του βοήθεια για να εξουδετερώσει τους αντιπάλους του, διεκδικητές του βυζαντινού θρόνου. Και να λοιπόν που με τον τρόπο της προίκας… το νησί βρέθηκε στα χέρια των Γατελούζων. 

Ωστόσο, οι Γατελούζοι δεν κατέλαβαν μόνο τη Λέσβο. Λόγω της εξασθένισης του Βυζαντίου, ειδικότερα μετά την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους της Δ´ σταυροφορίας το 1204, βρέθηκαν σιγά-σιγά να κατέχουν όλα σχεδόν τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου (Λέσβο, Λήμνο, Θάσο, Σαμοθράκη) και επιπλέον να βάζουν χέρι και στη μεγάλη πόλη της θρακικής παραλίας, την Αίνο, ενώ κάποια στιγμή κατέλαβαν και την έναντι της Λέσβου μικρασιατική πόλη της Φώκαιας με τις μεγάλες αλυκές.

Όπως είναι γνωστό και ίσως αναμενόμενο, από την εποχή αυτή κάποια ορατά ίχνη απόμειναν να θυμίζουν το πέρασμα των Γατελούζων. Όχι πάντως πολλά. Αυτά κυρίως εντοπίζονται σε διάφορα τμήματα του κάστρου της Μυτιλήνης και του Μολύβου: ειδικότερα στο πρώτο και σήμερα κανείς μπορεί να αντικρίσει τις επιγραφές πάνω από τις πόρτες με τα οικόσημα των Γατελούζων, τους βυζαντινούς δικέφαλους αετούς και κυρίως την προσωνυμία Παλαιολόγος, που ο Φραγκίσκος Γατελούζος πρόσθεσε δίπλα στο όνομα της οικογένειάς του, σημειώνοντας έτσι την πρόθεσή του να αισθάνεται περισσότερο Βυζαντινός παρά Γενοβέζος ή ακόμα ενδεχομένως κάνοντας και την πονηρή σκέψη ότι θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος της δυναστικής χορείας των βυζαντινών αυτοκρατόρων, αν του δινόταν η κατάλληλη ευκαιρία. Άλλωστε ο κουνιάδος του ήταν αυτοκράτορας.

Πέρα από τα φρουριακά συγκροτήματα με τα ίχνη των Γατελούζων, υπάρχουν ακόμα και κάποια άλλα λείψανα -εννοώ πάντα το ορατό αποτύπωμά τους- επειδή από γραπτές μαρτυρίες διαθέτουμε πολλές, που οι Ιταλοί ιστορικοί έχουν αρχίσει να εκδίδουν από τα αρχεία της Γένοβας, αναδεικνύοντας έτσι το μέγεθος της εμπλοκής των Γατελούζων στα βυζαντινά πράγματα και ειδικότερα στα πράγματα του βορειοανατολικού Αιγαίου και ειδικότερα της Λέσβου, η οποία -θα μπορούσαμε να πούμε- ότι αποτελούσε και το σπουδαιότερο νησί του συμπλέγματος της γατελούζικης συνάφειας.

Όπως και να έχει το πράγμα, η περίοδος αυτή αποτελεί μια ενδιαφέρουσα περίοδο για την ιστορία του νησιού και εγώ τη θεωρώ ως μια ευκαιρία να στρέψει τη ματιά του το νησί και προς τη Δύση, αφού για την Ανατολή δεν μπορούμε παρά να ομολογήσουμε ότι συνεχώς προς αυτήν ατενίζει, ιδίως το ανατολικό μέρος, όπου και η πρωτεύουσα πόλη της Λέσβου. Μάλιστα, ενώ η περίοδος αυτή φαίνεται σχετικά μικρή -μόλις 107 χρόνια γατελούζικης κυριαρχίας έχουμε- εντούτοις αποτέλεσε πεδίο ιστορικής προσέγγισης από πολλούς ιστορικούς, Έλληνες και ξένους, με το δικό μας Παναγιώτη Παρασκευαΐδη να έχει εκδώσει ένα χρήσιμο και κατατοπιστικό βιβλίο με πολλές πληροφορίες για τους αυθέντες Γατελούζους και τη δράση τους.

Λέγαμε παραπάνω για οπτικά κατάλοιπα, δηλαδή τα αρχαιολογικά κατάλοιπα από την περίοδο αυτή, και αναφέραμε τα δύο κάστρα του νησιού μας. Πέρα από αυτά οι Γατελούζοι, ακολουθώντας φαίνεται παλαιά μεσαιωνική οικιστική συνήθεια, μετέφεραν στο νησί μας τη συνήθεια της ανέγερσης οχυρών πύργων, από τους οποίους διασώζονται λείψανα ή και ακέραια μέλη -όσο ακέραια μπορεί να είναι από το πέρασμα τόσων ετών- όπως λ.χ. είναι ο πύργος στη Βρισά της Λέσβου αλλά και δύο πύργοι στη Θερμή.

Για τον έναν από αυτούς, τον πύργο Μανήσαλη, αγαπητοί αναγνώστες, θα σας μιλήσω στα επόμενα σημειώματα, παρουσιάζοντάς σας την ιστορία του και κυρίως τα πάθη του, που συνθέτουν μια ενδιαφέρουσα αναφορά σε παραδείγματα που αποτυπώνουν τις παθογένειες του ελληνικού κράτους, που βασανίζουν ανθρώπους και πράγματα ακόμα και στη σημερινή εποχή του κάποιου... εξορθολογισμού…

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top