FOLLOW US

Επιμύθιον

Ακούμε τα τελευταία χρόνια τα υπουργεία και τους κρατικούς διοικητικούς μηχανισμούς να σκαρφίζονται και να χρησιμοποιούν, στα πλαίσια της πολιτικής ρητορείας, λέξεις και εκφράσεις εύηχες και ευοίωνες αλλά στην πραγματική τους σημασία παραπλανητικές.

Ακούμε τα τελευταία χρόνια τα υπουργεία και τους κρατικούς διοικητικούς μηχανισμούς να σκαρφίζονται και να χρησιμοποιούν, στα πλαίσια της πολιτικής ρητορείας, λέξεις και εκφράσεις εύηχες και ευοίωνες αλλά στην πραγματική τους σημασία παραπλανητικές.

Ακούμε λ.χ. για τις «ευέλικτες μορφές απασχόλησης», μια σύνθεση τριών ωραίων και αισιόδοξων λέξεων, που στην αρχή ίσως χαροποίησαν τους μισθωτούς, αλλά στη συνέχεια και με την εξέλιξη των πραγμάτων αποδείχτηκε ότι επρόκειτο για το περιτύλιγμα απάνθρωπων και εξευτελιστικών εργασιακών σχέσεων, που θύμιζαν μεσαίωνα και πίσω.

Αυτές τις λέξεις τις ονομάζουμε γενικά «ευφημισμούς» που για μεν τη γραμματική σημαίνουν εξευμένιση ενός κακού, για δε την πολιτική σημαίνουν την υποκρισία μιας θηριωδίας.
Και για να θυμηθούμε και λίγο τη γραμματική, οι ευφημισμοί κατατάσσονται στα σχήματα του λόγου.

Τα εννοιολογικά σχήματα του λόγου είναι λεκτικοί τρόποι που προέκυψαν από την ποικίλη σημασιολογική χρήση των λέξεων και των φράσεων κατά την Π.Τ. (προ τηλεόρασης) εποχή, την εποχή δηλαδή που ήταν ακόμα ο λόγος όχι μόνο εργαλείο αλλά και κόσμημα της διανοητικής επικοινωνίας.

Οι ευφημισμοί, οι συνεκδοχές και οι υπαλλαγές είναι τρία συνήθη σχήματα λόγου.
Ο ευφημισμός ανήκει στο γενικό λεκτικό τρόπο της «αντίφρασης». Η αντίφραση περιλαμβάνει ακόμα και λέξεις που στην πορεία τους άλλαξαν έννοια (όπως λ.χ. ο ακάματος που έγινε ακαμάτης) και λέξεις που παρανοήθηκαν (όπως το ρήμα δωροδοκώ που σήμαινε κυριολεκτικά δέχομαι δώρα και όχι δίνω). Ο ευφημισμός σχετίζεται με την πρόληψη, τη δεισιδαιμονία ή τον φόβο. Χρησιμοποιούμε δηλαδή λέξεις με καλή και ευοίωνη σημασία για να αποδώσουμε κάτι που το φοβούμαστε, θέλοντας έτσι να το εξορκίσουμε ή να το εξευμενίσουμε.

Λέμε λοιπόν:

«Ευμενίδες» τις κακές Ερινύες.

«Εύξεινο Πόντο», δηλαδή φιλόξενη θάλασσα τη Μαύρη Θάλασσα.

«Ειρηνικό Ωκεανό» τον γνωστό για την αγριότητά του ωκεανό.

«Ακρωτήριο της καλής ελπίδας» το άγριο άκρο της Ν. Αφρικής.

«Χάρο» και «Χάροντα» (εκ του χαίρω) τον ψυχρό ψυχοπομπό.

«Γλυκάδι» το ξίδι για τη γνωστή δριμύτητά του. Οι αρχαίοι το έλεγαν και «ήδος» (εκ του ήδομαι= ευφραίνομαι, τέρπομαι), όπως έλεγαν και «Μειλίχιο» τον βλοσυρό πατέρα των θεών.

«Μεγίστη» λέγεται το γνωστό ακριτικό νησί μας, το Καστελόριζο, με έκταση γύρω στα 10 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

«Καλοκυράδες» λέμε τις νεράιδες και

«Καλικάντζαρους» και «καλισπούδηδες» τα πονηρά πνεύματα του δωδεκαήμερου.

«Ευφρόνη», δηλαδή καλή ώρα, ονόμαζαν οι αρχαίοι τη νύχτα που είναι σκοτεινή και τρομάζει και ο καθένας μας θέλει να την περάσει ευχάριστα.

«Ευώνυμο» είναι η ονομασία που δόθηκε για το αριστερό χέρι που κατά την κοινή δοξασία, αλλά και σύμφωνα με τα γενικά ποσοστά της δεξιοχειρίας, δεν είναι το «καλό». Έτσι το είπαν και «αριστερό».

«Μελένια» λέμε την αρρώστια για να την καλοπιάνουμε και να ’ναι περαστική, «καλό σπυρί» λέμε ειδικά τη νόσο του άνθρακα, «ιλαρά» (δηλαδή χαρούμενη) την γνωστή παιδική εξανθηματική νόσο και «ευλογιά» την άλλη εξανθηματική, άγνωστο αν πρόκειται για παράφραση του «ευφλογία». Τον καρκίνο αποφεύγουμε να τον ονομάσουμε. Προτιμούμε την έκφραση «επάρατη νόσος».

«Καλοθελητάδες» λέμε σήμερα τους εποφθαλμιούντες και πολέμιους, και στην Κρήτη λένε τον κακόφημο γκιώνη «καλό πουλί».

Λέμε για κάποιον που πέθανε το αποτροπαϊκό «έφυγε» ή «κοιμήθηκε», και στη Σάμο λέμε ότι «βόδωσε» (δηλαδή ευόδωσε), καθώς και «τίναξε τα πέταλα», «ξέφτισε τα μιτάρια», «τα πήγε τα χαιρετίσματα», «το δάγκωσε το κεραμιδάκι» (οι αρχαίοι το έλεγαν «δηνάκη»), «είδε τα ραδίκια ανάποδα», ενώ για τον επικείμενο θάνατο λέμε «σβήνει το κερί του», «τα ’φαγε τα ψωμιά του», «μαζεύει υπογραφές», «αχνίζει ο σταρόζουμος» και άλλα τέτοια.

«Λεφτά!» λέμε όταν χυθεί ο καφές στο πιατάκι και «γούρι» άμα πάρεις μπροστά το ποτήρι του κρασιού, απόδειξη ότι ο κόσμος δεν θέλει να βλέπει την κακή, την άτυχη εικόνα των πραγμάτων.

Έκπληξη προκαλούν οι αρχαίοι ευφημισμοί για τον ασυγκίνητο Άδη:

«Εύκολος» δηλαδή πράος

«Ευκλής» δηλαδή περίφημος

«Ευβουλεύς» δηλαδή καλόγνωμος

«Ευείδης» δηλαδή όμορφος

«Ευχέτης» δηλαδή ευχόμενος και

«Κλύμενος» δηλαδή ένδοξος.

«Μανουλάκια» λέμε τα διαουλάκια (τις «ζοχάδες») στη Σάμο, ευωνύμως από το όνομα του Χριστού.

Λέμε «μυρίζουν οι μασχάλες του» και εννοούμε βέβαια ότι βρομάνε, και τέλος, «Φιλοπάτωρ» ήταν η προσωνυμία του Πτολεμαίου που, όχι μόνο δεν αγαπούσε τον πατέρα του, αλλά είναι γνωστό ότι τον δηλητηρίασε!

Αυτά με τους κανονικούς ευφημισμούς.

Οι υποκριτικοί ευφημισμοί του κράτους είναι σίγουρα περισσότεροι, γεννιούνται σωρηδόν ύστερα από κάθε κυβερνητική δυσκολία και βρίσκονται παντού,

Στους νόμους (κοινωνική αλληλεγγύη).

Στους τίτλους υπηρεσιών (προστασία του πολίτη, δια βίου μάθηση, Καποδίστριας και Καλλικράτης, επιχείρηση «Ξένιος Ζευς» κ.λπ.).

Στις εργασιακές σχέσεις (ευέλικτη απασχόληση, ασφαλιστικά Ταμεία, ποσοστά αναπλήρωσης κ.λπ.) και

Στις οικονομικές σχέσεις (ευρωπαϊκή σύγκλιση, ευρωπαϊκό κεκτημένο, μέτρα ήπιας προσαρμογής, απελευθέρωση αγοράς, νεοφιλελευθερισμός, και το πλέον πρόσφατο «αυτόματος μηχανισμός δημοσιονομικής προσαρμογής», ωραίες λέξεις για μια έννοια ταυτόσημη με το χάος και την εκδίκηση. Βέβαια η πραγματικότητα έχει ανάγκη πολλές φορές να εκφραστεί λιτά και βάναυσα, γι’ αυτό το είπαν «κόφτη»).

Αυτό το πολιτικό ψευδεπίγραφο δεν είναι ελληνική αποκλειστικότητα. Είναι κοινό και διαδεδομένο διεθνώς. Ο Κορνήλιος Καστοριάδης είχε πει σε μια από τις διαλέξεις του: «Να μην ξεχνάμε ότι το τυραννικότερο κράτος που γνώρισε η ανθρώπινη ιστορία είχε σαν τίτλο τέσσερις λέξεις που ήταν τέσσερα ψέματα: Ένωση Σοσιαλιστικών Σοβιετικών Δημοκρατιών».

Οι λέξεις μπορεί να φταίνε (όπως λέει και η σπουδαία ποιήτρια Κική Δημουλά), αλλά μπορεί να έρθει και καιρός που θα επαναστατήσουν…

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Η ανία του βασιλιά Ο μισθός του υδροχόου »
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top