FOLLOW US

Ιστορία των ανθρώπων

Προσωπικά προβλήματα, μαζί με την έκτακτη αναταραχή -ευχάριστη βέβαια- που προκαλούν οι γιορτές των Χριστουγέννων και κυρίως της Πρωτοχρονιάς, με απομάκρυναν από τις φιλόξενες σελίδες του «Εμπρός» για έναν και πλέον μήνα.

Επανέρχομαι ωστόσο στην ανά δεκαπενθήμερο κανονικότητά μου, μόνο που το θέμα που θα επιχειρήσω να θίξω τώρα πλέον είναι ανεπίκαιρο, καθώς οι σχετικές εκδηλώσεις, δηλαδή τα Κάλαντα των εορτών, αποτελούν κιόλας παρελθόν. Ας είναι.

Είναι γεγονός ότι τα κάλαντα, ως εκδηλώσεις -κυρίως παιδικές- που συνοδεύουν τις μεγάλες εορτές (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Φώτα αλλά και το Πάσχα των παιδικών μας χρόνων) πάντα με απασχολούσαν. Δηλαδή πάντα προσπαθούσα να ανακαλύψω μια λογική αλληλουχία στους διάφορους στίχους, που τα παιδικά χείλη αρθρώνουν και είναι γεγονός ότι αυτό δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα.

Δεν έχω την πρόθεση να πάρω στίχο-στίχο τα κάλαντα και να επιχειρήσω μια λογική επεξεργασία, να βγάλω ένα λογικό συμπέρασμα, αλλά κάποιες παραξενιές τους είναι γεγονός ότι εύκολα γίνονται αντιληπτές. Ειδικά στα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς, που μου άρεσε και μου αρέσει πάντα ως γιορτή της ανανέωσης και της ελπίδας, τι νόημα έχουν οι στίχοι: Αρχημηνιά, κι αρχιχρονιά, ψιλή μου δενδρολιβανιά, κι αρχή καλός μας χρόνος, εκκλησιά με τ᾽άγιο θρόνος. Άγιος Βασίλης έρχεται και δεν μας καταδέχεται, κι από την Καισαρεία, συ σ´αρχόντισσα κυρία. Βαστά εικόνα και χαρτί, ζαχαροκάντιο ζυμωτή, χαρτί και καλαμάρι δες και με το παλικάρι.

Τι νόημα έχουν όλα αυτά; Γιατί δε μας καταδέχεται ο Άγιος Βασίλης, που είναι τόσο καταδεκτικός γέροντας; Πώς συνυφαίνονται οι διάφοροι στίχοι;

Δε μπορώ να τα καταλάβω ακόμα, ενώ κάποια εξήγηση θα υπάρχει. Ίσως πρέπει να ανατρέξω στη Λαογραφία, αν και υποψιάζομαι ότι πρόκειται για συρραφή διαφόρων στίχων στους οποίους, σκέπτομαι, ότι ενδεχομένως και η παιδική αφέλεια και η διευκόλυνση του τραγουδίσματος έπαιξαν κάποιο ρόλο.

Σκέπτομαι λ.χ. ότι στο Μανταμάδο και στα ίδια κάλαντα, λίγο παρακάτω, επειδή μάλλον δεν καταλαβαίναμε τι θα πει και το χαρτί ωμίλει, τραγουδούσαμε και το χαρτί ο Μίλης. Χαριτωμένες παρανοήσεις, που τώρα που τα κάλαντα τραγουδούν και παιδιά από αλλοδαπούς γονείς γίνονται ακόμα μεγαλύτερες και αστείες.

Ωστόσο η αναζήτησή μου αυτή, που συνεχίζεται ακόμα και τώρα που μεγάλωσα, φέρνει στο φως και ορισμένα διαμάντια. Αν αφήσουμε κατά μέρος το γεγονός ότι τουλάχιστον για το νησί μας, που είναι τόσο μεγάλο και ενδιαφέρον, θα ήταν σημαντικό να καταγράψει κάποιος τις διάφορες εκδοχές που ακούγονται στα διάφορα χωριά και να προσπαθήσει να βγάλει κάποιο συμπέρασμα για τα δάνεια κ.λπ., έχουμε τώρα στα χέρια μας ένα σπουδαίο σύμμαχο, ένα σπουδαίο εργαλείο.

Αναφέρομαι στο διαδίκτυο που μας δίνει τη δυνατότητα από τον καναπέ και το γραφείο μας να κάνουμε τις σχετικές περιηγήσεις...
Στην αναζήτηση αυτή εδώ και χρόνια έπεσα επάνω σε δύο θαυμάσια είδη από κάλαντα της πατρίδας.

Πρόκειται για τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς που τραγουδούν στο χωριό Αρχάγγελος της Ρόδου. Κρατούν περί τα δώδεκα λεπτά και παρουσιάζουν ανάγλυφα ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της Τουρκοκρατίας.

Με άλλα λόγια παρουσιάζουν την αποδημία και προσκύνηση στον Τάφο του Χριστού, τις διαδικασίες σποράς και απόδοσης των γεννημάτων, τις κοινωνικές αξίες μιας αγροτικής κοινωνίας: το λουτρό της κυράς, τη χειροτονία του αρσενικού παιδιού, τις απαιτήσεις των γαμπρών, την υψηλή θέση της Βενετίας στο μυαλό των ανθρώπων και δεκάδες άλλα πράγματα, όπως η ενασχόληση με τη θάλασσα, η επίδειξη αλληλεγγύης, τα γράμματα που μάθαιναν τα παιδιά, ο ρόλος της γυναίκας. Όλα αυτά στα κάλαντα του Αρχαγγέλου, φαντάζομαι, και άλλων ελληνικών τόπων.

Εξάλλου, από την κοντινή και άγνωστή μας Λήμνο έρχονται τα εξαίσια κάλαντα των Φώτων, τα οποία κατά το μεγαλύτερο μέρος τους δεν έχουν καμιά σχέση με το γεγονός της Βάφτισης, αλλά με την προβολή άλλων στοιχείων της κοινωνικής ζωής του νησιού αυτού.
Και ένα τελευταίο: πάντα ξεχώριζα τα κάλαντα των Φώτων, τουλάχιστον αυτά που λέγαμε στο Μανταμάδο -τώρα μαθαίνω και σε άλλα χωριά της βορειοανατολικής Λέσβου. Γιατί τα έλεγαν μετά τα μεσάνυχτα;

Γιατί τα έλεγαν πάντα μεγάλοι και όχι μικρά παιδιά; Γιατί η προβολή της Βάφτισης τονιζόταν τόσο, που σχεδόν ξεπερνούσε με τη σοβαρότητά της τις άλλες εορτές; Ερωτήματα τόσο γοητευτικά όσο και αναπάντητα.
Καλή χρονιά στους αναγνώστες τους «Εμπρός».

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top