FOLLOW US

Παρα...θέσεις

Ως τελευταία συγγραφή στη μικρή σειρά των άρθρων περί την 70ή επέτειο της Απόβασης της Νορμανδίας, αλλά και ως απάντηση σε σειρά σχολίων επ’ αυτών, θα αναφερθώ σε μια μέθοδο προβολής και κατασκευής εθνικών μυθ-ιστοριών και ιδεολογημάτων που κυριαρχούν κατά την εποχή του θεάματος: τις κινηματογραφικές εξιστορήσεις ή εκδοχές ιστορικών μικρο-γεγονότων.

Ως τελευταία συγγραφή στη μικρή σειρά των άρθρων περί την 70ή επέτειο της Απόβασης της Νορμανδίας, αλλά και ως απάντηση σε σειρά σχολίων επ’ αυτών, θα αναφερθώ σε μια μέθοδο προβολής και κατασκευής εθνικών μυθ-ιστοριών και ιδεολογημάτων που κυριαρχούν κατά την εποχή του θεάματος: τις κινηματογραφικές εξιστορήσεις ή εκδοχές ιστορικών μικρο-γεγονότων.

Κατά την παρελθούσα δεκαετία, είτε το Hollywood είτε η ρωσική κινηματογραφία, υπεστήριξαν σειρά ταινιών με αναφορά στις μικρο-ιστορίες ανθρώπων ή καταστάσεων σχετικών με την αντίσταση ή επίθεση κατά των ναζιστικών στρατευμάτων. Καίτοι δε διεκδικούσαν τον τίτλο του ιστορικού ντοκυμαντέρ, όπως τα εξαίσια φιλμ τού ΒΒC, ενετρύφησαν σε μια δραματοποιημένη παρουσίαση κρίσιμων γεγονότων. Δε με ενδιαφέρει εδώ η εμπορική στρατηγική των εταιρειών παραγωγής: μ’ ενδιαφέρει ότι ως κινηματογραφικά προϊόντα εγκαθιδρύθηκαν στην ιστορία του κινηματογράφου και κατ’ επέκταση πολιτισμού! Άλλα επέλεξαν ως πρωτεύουσα θέση τον ατομικό ηρωισμό, άλλα πρόσμειξαν την ατομική πολεμική δράση με συναισθηματικές προεκτάσεις των ηρώων τους. Σε μιαν πρόχειρη κωδικοποίηση, θα κατέτασσα στην πρώτη κατηγορία τις ταινίες τού Spielberg «Η διάσωση του στρατιώτη Ράιαν», του Malick «Λεπτή κόκκινη γραμμή» ή τον «Κώδικα των Ναβάχο» τού J. Woo… Στη δεύτερη κατηγορία, θα κατέτασσα το «Εχθρός προ των πυλών» του Ζ.Ζ. Ανό και το «Pearl Harbor» του M. Bay… Οι δύο ταινίες τού K. Eastwood αποτελούν κατηγορία από μόνες τους!

Οι κριτικοί του κινηματογράφου - και οι ιστορικοί - έχουν εκθειάσει τις αρετές τους ή, αντιθέτως, έχουν καταγγείλει τις στυλιστικές τους αδυναμίες ή ακόμα και την ελευθεριότητα ως προς την ιστορική ακρίβεια των γεγονότων που περιγράφουν. Καλώς έχουν αυτά… Η ακρίβεια των ιστορικών γεγονότων και οι οδηγοί δυνάμεις τους πάντα θα υποτάσσονται των ατομικών συνιστωσών τους, χωρίς όμως ποτέ να τις καταβάλλουν. Για παράδειγμα: Ρώσοι ιστορικοί και βετεράνοι τού Στάλινγκραντ επέκριναν τον «Εχθρό προ των πυλών» αντιτάσσοντάς το στην «ακρίβεια» της ταινίας «Stalingrad», του πρώτου ρωσικού φιλμ σε 3D και της πιο επιτυχημένης ταινίας από την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, σε σκηνοθεσία του Μπονταρτσούκ. Είναι εντυπωσιακό το πώς και οι δύο ταινίες ακολουθούν την ίδια «γραμμή»: και οι δύο εκτυλίσσονται στη διάρκεια της εμβληματικής μάχης, η οποία γενικώς θεωρείται το σημείο καμπής για τον πόλεμο στο Ανατολικό Μέτωπο και είναι ανάμεσα στις πιο αιματηρές μάχες της Ιστορίας. Επί έξι μήνες, το 1942 και το 1943, ο Στάλιν έριξε εκεί τον κύριο όγκο των στρατευμάτων του για να σταματήσει την προέλαση των δυνάμεων του Χίτλερ, και βγήκε νικητής σε αυτή την «προσωπική μονομαχία μέσω μαζικών αντιπροσώπων», όπως έγραψε ο ιστορικός Άντονι Μπίβορ στο βιβλίο του «Στάλινγκραντ: η μοιραία πολιορκία». Και οι δύο, συνδυάζουν επικά στοιχεία με μια αισθηματική περιγραφή: στον «Εχθρό», ο υπαρκτός ελεύθερος σκοπευτής Βασίλι Ζάιτσεφ μονομαχεί με τον κορυφαίο αντίστοιχό του Γερμανό ταγματάρχη Κένιχ, υπό την οδύνη της αγαπημένης του και τις μηχανορραφίες του κομισάριου Ντανίλοφ. Στο «Στάλιγκραντ», εμφανίζεται το ιστορικό της υπεράσπισης του Οίκου Παβλόφ, μιας πολυκατοικίας στο Στάλινγκραντ, όπου μια διμοιρία τυφεκιοφόρων με επικεφαλής το λοχία Γιάκοφ Παβλόφ αμύνθηκε εναντίον μιας πολύ μεγαλύτερης γερμανικής δύναμης για 58 ημέρες.

Οι ήρωες της ταινίας, πέντε στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού, περνούν το χρόνο αυτό σχεδιάζοντας επιθέσεις κατά των Γερμανών και προσέχοντας την Κάτια, μια νεαρή γυναίκα που αποφάσισε να μείνει στο διαμέρισμά της αντί να φύγει από την πολιορκημένη πόλη. Ένας Γερμανός λοχαγός, που αναζητά διαφυγή από τον πόλεμο στην κρεβατοκάμαρα μιας ντόπιας γυναίκας, αναλαμβάνει να δώσει λύση στο αδιέξοδο.

Ποια η διαφορά ως προς την κατασκευή εθνικών μύθων; Ίσως καμμία, εκτός κι αν προσέξουμε, με επίταση, τα λόγια των πρωταγωνιστών στις ταινίες. Ας δούμε λίγο τα πράγματα:
- Στο «Στρατιώτη Ράιαν», οι κορυφαίες στιγμές είναι δύο: η πρώτη είναι όταν ο (υπαρκτός) αρχιλοχίας M. Horvath της ομάδας των Rangers λέει στον (υπαρκτό) λοχαγό J. Miller: «εάν γλυτώσουμε από εδώ, θα έχουμε κατακτήσει το δικαίωμα να γυρίσουμε σπίτι μας» (σημειώνω ότι ο αρχιλοχίας είχε ήδη αποβιβασθεί στη Β. Αφρική, τη Σικελία, την Ιταλία και τη Νορμανδία…)· κι η δεύτερη, η μεγαλειώδης, είναι όταν ο ετοιμοθάνατος λοχαγός Miller λέει στο διασωθέντα στρατιώτη Ράιαν «κέρδισε τη ζωή σου», ως ανταμοιβή για τη θυσία των υπολοίπων… O Μiller ήταν καθηγητής Φιλολογίας στην Πενσυλβάνια…
- Στον «Εχθρό», η κορυφαία στιγμή είναι η απόκριση του κομισάριου Ντανίλοφ στην πιεστική ερώτηση του Χρούτσεφ για το τι πρέπει να κάνουν μπροστά στην υποχώρηση των Ρώσων στρατιωτών: «Δώστε τους ελπίδα», λέει - σε αντίθεση με τη λογική των εκτελέσεων των υποχωρούντων, που οι πάντες αποδέχονταν!

Μύθοι εθνικοί, με μικρή δυνατότητα παρεκκλίσεων. Διαφορά πολιτισμών και πολιτικής. Στο «επίσημο» «Stalingrad» της νεο-ολιγαρχικο-Ρωσίας, ακριβώς όπως και σε μια χολλυγουντιανή πρεμιέρα, υπήρχαν εντυπωσιακές στάρλετ και σκηνοθέτες με φράκο, στο κόκκινο χαλί. Υπήρχαν και στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού της Ρωσίας και στρατιωτικοί με σειρές μεταλλίων στο στήθος τους. Επίσημη ιστορία, ακριβώς η ίδια εν τέλει, με την αρχική τού Ανό, με διαφοροποιήσεις ύφους… Πλην όμως, επικρατεί ο δυτικός πολιτισμός και οι αξίες του!

Οι φράσεις των δύο φίλμ που κατέγραψα, είναι καταλυτικές!
Ταινίες και ζωή, προσωπική: πριν πολλά χρόνια, στη Νορμανδία, είχα τη μέγιστη τιμή της ζωής μου να συναντήσω ένα γέροντα, κλαίοντα ενώπιον λευκών σταυρών στο κοιμητήριο της Colleville-sur-Mer. Ήταν ασταθής, πλην λεβέντης! Κοιταχτήκαμε βαθιά και μιλήσαμε αργότερα σε ένα καφενείο στο χωριό Sainte-Mère-Église (εκεί όπου ένας ολόκληρος λόχος εκτελέστηκε στον αέρα): το όνομά του ήταν Donald Malarkey, ήταν λοχίας του 506ου Συντάγματος Αλεξιπτωτιστών, πήδηξε την 6η Ιουνίου 1944, πολέμησε σ’ όλα τα μέτωπα (Νορμανδία, Ολλανδία, Αρδέννες, Γερμανία) κι επέζησε, χάνοντας σχεδόν όλους τους φίλους του. Και μου ‘πε: «όχι, δεν ήμουν ήρωας, πολέμησα με ήρωες που κοιμούνται παρακάτω».

Κι αν βλέπατε το στήθος του, ήταν γεμάτο από όλα τα μετάλλια τιμής για έναν άνθρωπο! Αυτός μου υπέδειξε να ψάξω να βρω τον τάφο του Βελέντη και του Πλέσσα, που σας είπα στο προηγούμενο άρθρο.
Στη ζωή μου είχα την τύχη να γνωρίσω πολλούς, μεγάλους επιστήμονες και πολιτικούς, διεθνώς. Η συνάντηση με το Malarkey ήταν ό,τι σημαντικότερο μου συνέβη ως φρόνημα… (αυτό και ως απάντηση για όσους απλώς υβρίζουν ανωνύμως…).

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top