Α΄ Μέρος

Πολλοί μιλούν για το Δίκαιο, αλλά λίγοι το τηρούν

05/12/2022 - 11:30

Ο Πρωταγόρας (Πλατ., Πρωταγ., 322 Α) λέει πως, για να αντιμετωπίσουν οι άνθρωποι τον κίνδυνο που διέτρεχαν από τα θηρία από τα οποία ήταν ασθενέστεροι και απειλούνταν από αυτά με εξαφάνιση, έχτισαν πόλεις για να σωθούν. Όταν, όμως, αθροίζονταν, αδικούσαν ο ένας τον άλλο, καθώς δεν είχαν ακόμη την «πολιτική τέχνη», με αποτέλεσμα να διασκορπίζονται πάλι και να καταστρέφονται . Τότε ο Δίας από φόβο μήπως εξαφανιστεί το ανθρώπινο γένος έστειλε τον Ερμή να δώσει στους ανθρώπους την «αιδώ» και τη «δίκη», τον σεβασμό και τη δικαιοσύνη, «ίνα είεν πόλεων τε κόσμοι τε και δεσμοί φιλίας συναγωγοί», δηλαδή στολίδι των ανθρώπων και δεσμός που εξασφαλίζει τη φιλία μεταξύ τους. Ο Δίας μάλιστα όρισε να μετέχουν σε αυτό το αγαθό όλοι οι άνθρωποι, γιατί, όπως πίστευε, δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν πόλεις, αν λίγοι μόνο μετείχαν της δικαιοσύνης, όπως συνέβαινε με τις άλλες τέχνες. Όρισε μάλιστα και κάποιο νόμο, αυτός που δε συμμετέχει στην «αιδώ» και τη «δικαιοσύνη» να φονεύεται σαν «νόσος», σαν ασθένεια, της πόλης.

Η δικαιοσύνη θεοποιήθηκε από τους αρχαίους Έλληνες και ονομάστηκε «σύνθρονος» των θεών. Ο Σωκράτης υποστηρίζει πως δεν είναι δυνατό χωρίς δικαιοσύνη να γίνει κανείς ενάρετος και αγαθός πολίτης (Ξενοφ. Απομν. Α ΙΙ 11) και ο Αριστοτέλης τονίζει πως είναι απαραίτητη η δικαιοσύνη στις πολιτείες, γιατί χωρίς αυτή η αδικία, η αυτοδικία, η κακία τις διαλύει. Κατά τον Αριστοτέλη ο άνθρωπος «χωρισθείς νόμου και δίκης χείριστον πάντων των ζώων εστί», ενώ η δίκη «πολιτικής κοινωνίας τάξις εστί» ((Αριστ. Πολιτ., Α 1253). Σύμφωνα με τον ίδιο φιλόσοφο η δικαιοσύνη είναι η μόνη από τις αρετές που όχι μόνο είναι απαραίτητη σ’ εκείνον που τη σέβεται, αλλά εξυπηρετεί και τα συμφέροντα όλων των άλλων μελών της κοινωνίας. (Αριστ. Ηθικ. Νικ., V 1129 b32).

Ο Πλάτων πάλι στην Πολιτεία του (Δ 433 a) αναλύει την έννοια της δικαιοσύνης , ερευνά τη φύση και την ουσία του δικαίου και του αδίκου και θεωρεί τη δικαιοσύνη απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη, τη συνοχή και την ευδαιμονία της ιδανικής πολιτείας που οραματίζεται και γενικότερα του εύρυθμου κοινωνικού βίου. Λέει μάλιστα αυτός πως για να υπάρχει δικαιοσύνη, πρέπει κάθε πολίτης να ασχολείται μόνο με τα δικά του, τα «εαυτού πράττειν και μη πολυπραγμονείν» (Πολιτ. Δ 433 a). Σύμφωνα με αυτά, όταν κανείς ανακατεύεται σε αυτά που δεν του ανήκουν, θα συγκρουστεί με άλλους, θα αδικήσει και θα αδικηθεί. Κατά τον Πλάτωνα και οι δικαστές, οι φρουροί του δικαίου, πρέπει , όταν δικάζουν να επιζητούν «όπως αν έκαστοι μήτ’ έχωσι ταλλότρια μήτε των αυτών στέρωνται» (Πολιτ. Δ 433 e), δηλαδή κάθε άνθρωπος να μην κατέχει αυτά που δεν του ανήκουν, αλλά και να μη στερείται αυτών που του ανήκουν, γιατί δικαιοσύνη υπάρχει, όταν έχει και όταν πράττει ο καθένας αποκλειστικά αυτό που του ανήκει.

Η αδικία από την άλλη πλευρά «στάσεις και μίση και μάχας εν αλλήλοις παρέχει». Γι’ αυτό η αδικία θεωρείται «μεγίστη κακουργία της πόλεως» (Πολιτ. Δ 434 c). Ο Πλάτων τονίζει πως «σε αυτούς που θέλουν να είναι ευτυχισμένοι είναι ανάγκη πρώτα πρώτα μήτε να αδικούν άλλους αλλά μήτε και να αδικούνται οι ίδιοι από άλλους (Νόμ. Η 829 α). Είναι τόσο μεγάλη η σημασία της δικαιοσύνης που ο Πλάτων λέει πως πρέπει να υπάρχει γενική αντίδραση στις αδικίες και συμπαράσταση στο έργο της δικαιοσύνης. Στην Πολιτεία του γράφει πως είναι μεγάλη ασέβεια, όταν ακούσει κανείς να κακολογείται η δικαιοσύνη ή να παραβιάζεται, να μην αντιδρά, να δειλιάζει και να μην την υπερασπίζεται όσο έχει μέσα του πνοή και μπορεί να μιλά (Πολιτ. Β 368 b, c). Όταν ρώτησαν τον Σόλωνα ποια πόλη έχει την καλύτερη διοίκηση, εκείνος είπε εκείνη «εν ηι των αδικουμένων ουχ ήττον οι μη αδικούμενοι προβάλλονται και κολάζουσι τους αδικούντας» (Πλουτ. Σόλ. ΧVΙΙΙ, 88), δηλαδή εκείνη στην οποία αυτοί που δεν αδικούνται προβάλλουν και τιμωρούν αυτούς που αδικούν εξίσου με αυτούς που αδικούνται. Ο Πλάτων συμπληρώνει πως είναι άξιος τιμής όποιος δεν αδικεί, αλλά όποιος δεν επιτρέπει στους άλλους να αδικούν , αλλά καταγγέλλει στους άρχοντες την αδικία τους είναι άξιος διπλάσιας τιμής. Όποιος βοηθά όσο μπορεί τους άρχοντες στην επιβολή της τιμωρίας, αυτός είναι τέλειος πολίτης και νικητής στην αρετή (Νόμ. Ε 730 d).

Σημαντικό, λοιπόν, ρόλο παίζει η αρετή της δικαιοσύνης στην ειρηνική συνύπαρξη των ανθρώπων και των λαών και την εύρυθμη λειτουργία ενός κράτους και της παγκόσμιας κοινότητας. Γι’ αυτό άλλωστε και η έννοια της Δικαιοσύνης αποτελεί θεμελιώδη αρχή της Ορθόδοξης Χριστιανικής πίστης. Μέσα από τη διδασκαλία της Εκκλησίας μας μαθαίνουμε ότι ο Θεός είναι δίκαιος και ότι «δικαιοσύνην ηγάπησεν». Με δικαιοσύνη κυβερνά τον κόσμο, δικαιοσύνη θα αποδώσει στην άλλη ζωή, αλλά δικαιοσύνη ζητά και από τον άνθρωπο. Μέσα από τον λόγο της Αγίας Γραφής τον ακούμε να λέει στην Παλαιά Διαθήκη «Δικαιοσύνην μάθετε οι ενοικούντες επί της γης» (Ησ. 26.9), ενώ ο Χριστός στην επί του όρους ομιλία του μακαρίζει τους «πεινώντας και διψώντας την δικαιοσύνην ότι αυτοί χορτασθήσονται», δηλαδή είναι μακάριοι αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, γιατί αυτοί στο τέλος θα χορτάσουν. Αλλά, ενώ δικαιοσύνη αναδύεται από όλα αυτά ως διαρκής επιτακτική ανάγκη του ανθρώπου, ποια στάση τηρεί ο σύγχρονος άνθρωπος απέναντι σ’ αυτή; Γι’ αυτό όμως θα μιλήσουμε στο επόμενο άρθρο (Συνεχίζεται).

 

Γενική Ροή Ειδήσεων

PROUDLY POWERED BY CJ web | Copyright © 2017 {emprosnet.gr}
Made with love and a lot of coffee by CJ web, Creative web Journey