Το 1930 με πρωτοβουλία του διακεκριμένου πολιτικού Αλέξανδρου Παπαναστασίου, είχε οργανωθεί στην Αθήνα, η πρώτη Βαλκανική Διάσκεψη με σκοπό τη συμφιλίωση και την ειρηνική συμβίωση και συνύπαρξη των λαών της. Ομιλητής σε αυτή τη Διάσκεψη, ήταν ο παιδαγωγός Αλέξανδρος Δελμούζος, με εισήγηση που έφερε τον τίτλο «Παιδεία και Εθνική μόρφωση».

Ο Δελμούζος υποστήριζε πως ο παραπάνω σκοπός είναι δυνατό να επιτευχθεί μέσω του σχολείου και της παιδείας. Αυτός επικεντρωνόταν κυρίως στα ιστορικοφιλολογικά μαθήματα, τα καθαρά φρονηματιστικά μαθήματα, και έλεγε πως στο μάθημα της Ιστορίας «πρέπει να γίνει μεγαλύτερη και πιο ουσιαστική αλλαγή.

Πρέπει να λείψει η αποκλειστικότητα, η μονομέρεια και ο υποκειμενισμός». Πέρασε σχεδόν ένας αιώνας από τότε και, παρόλο που ο Δελμούζος θεωρούσε τον στόχο εφικτό, τίποτε δεν έχει επιτευχθεί, για να μην πούμε πως τα πράγματα έχουν χειροτερέψει πολύ. Έτσι, το μάθημα της Ιστορίας και οι αλλαγές του, είναι πάλι θέμα συζήτησης. Με ποια λοιπόν κριτήρια θα γίνουν οι αλλαγές στο σημαντικό αυτό μάθημα;

Θα αναφερθώ σε τρία περιστατικά από την πολύχρονη εκπαιδευτική μου πορεία, που θα καταδείξουν τις δυσκολίες που εμπεριέχει το εγχείρημα.

Περιστατικό 1ο: Όταν δίδασκα σε μια Γ΄ τάξη Λυκείου, την Επανάσταση του 1821, ένας μαθητής έλεγε συνέχεια: «Πότε κ. καθηγητά θα φτάσουμε στο λόρδο Βύρωνα;». Δεν φτάσαμε ποτέ στο λόρδο Βύρωνα, αλλά, επειδή δεν ήθελα να τον απογοητεύσω, είπα, πριν λήξει το διδακτικό έτος, πως θα αφιερώσουμε μια ώρα εκτάκτως στο θέμα αυτό.

Ο μαθητής, λοιπόν, αυτός παρουσίασε μια εφημερίδα που περιείχε την άποψη ενός εκπροσώπου της αριστερής διανόησης πως ο λόρδος Βύρωνας δεν ήταν φιλέλληνας αλλά εκπρόσωπος των αγγλικών συμφερόντων στη χώρα μας. Βέβαια, η τάξη συζήτησε το θέμα αυτό και κατέληξε σε συμπεράσματα.

Με αυτό το κριτήριο θα κάνουμε αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας; Θα γκρεμίσουμε ό,τι ακόμη στέκει όρθιο; Θα παρουσιάσουμε το Μ. Αλέξανδρο, για παράδειγμα, ως δολοφόνο των λαών, όπως θέλουν μερικοί, ακόμη και πανεπιστημιακοί; Θα παρουσιάσουμε το Γρηγόριο τον Ε΄ ως προδότη του έθνους; Θα παρουσιάσουμε όλους τους αρχαίους Έλληνες έκφυλους, όπως θέλουν κάποιοι;

Περιστατικό 2ο: Γύρω στο 1988 είχε γραφεί και εισαχθεί στο Λύκειο, ένα βιβλίο Ιστορίας με τίτλο «Η προσφορά του Ελληνισμού στο ανθρώπινο γένος». Το βιβλίο αυτό καταπολεμήθηκε εξαιτίας και του τίτλου του(!) και την επόμενη χρονιά αποσύρθηκε. Εγώ έτυχε να το διδάξω. Σε κάποιο σημείο έλεγε πως το ελληνικό αλφάβητο είναι δάνειο από τους Φοίνικες.

Εγώ, ως όφειλα, είπα στους μαθητές πως υπάρχει και μια άλλη άποψη, που υποστηρίζεται από Έλληνες και ξένους γλωσσολόγους, σύμφωνα με την οποία το ελληνικό αλφάβητο είναι επινόηση και δημιούργημα των Ελλήνων. Ρώτησα τους μαθητές γιατί νομίζουν ότι ο συγγραφέας δεν αναφέρθηκε σε αυτή την άποψη και ένας μαθητής απάντησε πως δεν αναφέρθηκε, για να μη μας χαρακτηρίσουν -δεν ξέρω ποιοι- ρατσιστές.

Θα συντάξουμε, λοιπόν, τα ιστορικά βιβλία αφαιρώντας από αυτά κάθε στοιχείο που θα μπορούσε να δημιουργήσει -σε ποιους, αλήθεια;- την εντύπωση ότι είμαστε ρατσιστές; Θα αφαιρέσουμε για μικροπολιτικούς λόγους, από τα βιβλία κάθε τι που στήριξε το μεγαλείο της χώρας μας, κάθε τι που πρόσφερε αυτός ο μεγάλος λαός που τον κατάντησαν μικρό στους άλλους λαούς, τους μικρούς, που έγιναν μεγάλοι;

Περιστατικό 3ο: Το 1977 δίδασκα πάλι Ιστορία σε μια Γ΄ τάξη Λυκείου. Συζητούσαμε τότε στην τάξη, για την ειρηνική συνύπαρξη των λαών και το ρόλο που μπορεί να παίξει η Ιστορία και η Παιδεία στον τομέα αυτό. Καταλήξαμε στο ευνόητο ότι τα βιβλία της Ιστορίας δεν πρέπει να περιέχουν στοιχεία που διαταράσσουν τις σχέσεις ανάμεσα στους λαούς και δημιουργούν αντιπαλότητες και οξύτητες.

Τότε σηκώθηκε ένας μαθητής του οποίου η οικογένεια είχε εκδιωχθεί από τους Τούρκους από την Κωνσταντινούπολη και είχε έρθει στην Ελλάδα, και είπε με τρόπο αφοπλιστικό: «Ξέρετε, κ. καθηγητά, τι γράφουν τα βιβλία των Τούρκων για τους Έλληνες;» Και μας είπε τι «χολή» περιέχουν εναντίον μας και τι μίσος προσπαθούν να καλλιεργήσουν στα παιδιά εναντίον μας. Αυτό, αλήθεια, δεν συμβαίνει και με τα σχολικά βιβλία των Αλβανών, των Σκοπιανών και άλλων «φίλων» που μας περιβάλλουν; Εμείς, λοιπόν, θα αναθρέψουμε «άκακα αρνία» και θα τα αφήσουμε απροστάτευτα ανάμεσα σε λύκους;

Αυτά τα περιστατικά δείχνουν πως η μεταρρύθμιση στο μάθημα της Ιστορίας δεν είναι εύκολη υπόθεση και μάλιστα κάτω από τις σημερινές συνθήκες. Όταν τόσο οι Τούρκοι όσο και οι Αλβανοί μιλούν ανοιχτά πια, εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία μας, για τα «σύνορα της καρδιά τους», δεν θα πρέπει να μιλήσουμε και εμείς για τα σύνορα της δικής μας καρδιάς; Από το φόβο μήπως το μάθημα της Ιστορίας εκθρέψει τον εθνικισμό και τον σοβινισμό, θα καταλήξουμε να σκοτώσουμε στην ψυχή των παιδιών, και τον εθνισμό, τον αγνό πατριωτισμό και την άδολη φιλοπατρία και να αμβλύνουμε μέσα στα πλαίσια της κακώς εννοούμενης παγκοσμιοποίησης, την προσήλωσή τους στα ιδεώδη του έθνους μας;

Θα πει κανείς ότι πρέπει να πούμε την ιστορική αλήθεια στα παιδιά. Καμία αντίρρηση σε αυτό. Αλλά ποιος είναι αυτός που γνωρίζει την ιστορική αλήθεια; Μήπως αυτοί που θα αποτελέσουν τις ομάδες σύνταξης των σχετικών Αναλυτικών Προγραμμάτων και της συγγραφής των αντίστοιχων βιβλίων; Μα είναι γνωστό ότι ο κ. υπουργός θα επιλέξει άτομα γνωστά για τις ιδέες τους, άτομα που θα «βιάσουν» την Ιστορία και θα την αναγκάσουν να πει αυτό που ο ίδιος θέλει. Πάντως, ας έχουμε υπόψη πως ο «εθνικός ανθρωπισμός» που καταδιώκεται, μπορεί να συνυπάρξει με το λεγόμενο «οικουμενικό ανθρωπισμό» που επιδιώκεται.

 

* Ο κ. Αθανάσιος Φραγκούλης είναι δρ. Κλασικής Φιλολογίας και επιτ. σχολικός σύμβουλος.