Η έννοια της δυναμικής των ομάδων και ο ρόλος του ηγέτη σε αυτές, αναδείχθηκε από τον KurtLewin, γόνο εβραϊκής οικογένειας που εργάστηκε στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Έρευνας της Φρανκφούρτης. Η μελέτη του αυταρχισμού, του ναζισμού και του φασισμού, ήταν στο επίκεντρο του ινστιτούτου γι’ αυτό και έκλεισε όταν το 1933 ανέβηκε ο Χίτλερ στην εξουσία. Η έρευνα του για τις επιπτώσεις των διαφορετικών τύπων ηγεσίας στη συμπεριφορά των μελών σε μια ομάδα, οδήγησε στο συμπέρασμα ότι κάθε τύπος ηγεσίας επηρεάζει διαφορετικά την αποτελεσματικότητα, την επιθετικότητα και την ικανοποίηση της ομάδας.

Συγκεκριμένα μελέτησαν το δημοκρατικό, το αυταρχικό και το πλήρως επιτρεπτικό μοντέλο ηγεσίας στις εξωσχολικές δραστηριότητες ομάδων αγοριών 10 έως 11 χρόνων. Στις ομάδες αυτές ο αυταρχικός ηγέτης έπαιρνε αποφάσεις χωρίς να συμβουλεύεται την ομάδα, χώριζε τυχαία τα παιδιά σε ζευγάρια και ανέθετε τις εργασίες κατά βούληση. Ο δημοκρατικός ηγέτης αντίθετα συζητούσε όλες τις δραστηριότητες με την ομάδα, επέτρεπε στα μέλη να επιλέξουν το ζευγάρι τους και την εργασία που ήθελαν να αναλάβουν και προωθούσε την ισότιμη μεταχείριση μεταξύ των μελών. Ο επιτρεπτικός ηγέτης τέλος, σπάνια παρενέβαινε στις διεργασίες της ομάδας, η οποία λάμβανε συνήθως μόνη της τις αποφάσεις χωρίς να ζητάει εποπτεία, ενώ ο ηγέτης λειτουργούσε απλώς και μόνο για να παρέχει τεχνικές φύσεως πληροφορίες.

Στην ομάδα με δημοκρατική ηγεσία, η αποτελεσματικότητα στην εκτέλεση των εργασιών ήταν παρόμοια με εκείνη της ομάδας όπου η άσκηση της ηγεσίας ήταν αυταρχική, ενώ στην επιτρεπτική ομάδα, η απόδοση της εργασίας ήταν σαφώς χαμηλότερη. Ωστόσο στη δημοκρατική ομάδα ήταν πιο ανεπτυγμένο το ομαδικό πνεύμα, η πρωτοτυπία και η φιλικότητα. Αντίθετα στην αυταρχική ομάδα υπήρχε απάθεια, δυσαρέσκεια, επιθετικότητα και εχθρότητα προς ορισμένα μέλη της ομάδας αλλά και εκτός αυτής. Οι ερευνητές επίσης παρατήρησαν ότι όταν ο αυταρχικός ηγέτης απουσίαζε, η ομάδα έτεινε να πέφτει σε αδράνεια, ενώ μειωνόταν και η συνοχή της. Αντίθετα στη δημοκρατική ομάδα, ακόμη και κατά την απουσία του ηγέτη, η ομάδα συνέχιζε να έχει πλούσια δραστηριότητα και υψηλή συνοχή. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στην επιτρεπτική ομάδα δεν υπήρχε ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα και τα μέλη δεν έδειχναν να ικανοποιούνται, ενώ εμφανίστηκαν και κάποια από τα αρνητικά χαρακτηριστικά που παρατηρούνται στην ομάδα με αυταρχική ηγεσία. Η αλλαγή στο στυλ ηγεσίας στην ίδια ομάδα, απέδειξε ότι διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στις ομάδες και είναι πιο σαφώς πιο σημαντικό από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που είχαν τα πρόσωπα τα οποία εκλήθησαν να υιοθετήσουν τα διαφορετικά στυλ.

Εντυπωσιασμένος και ο ίδιος ο Lewin από τα αποτελέσματα της έρευνας έγραψε: «Λίγες εμπειρίες ήταν για μένα τόσο εντυπωσιακές όσο η αλλαγή που είδα στην έκφραση στα πρόσωπα των παιδιών την πρώτη μέρα του αυταρχισμού. Η φιλική, ανοικτή και συνεργατική ομάδα, η γεμάτη ζωή, μετατράπηκε μέσα σε μισή ώρα σε μια μάλλον απαθή σύναξη χωρίς πρωτοβουλία. Η αλλαγή από τον αυταρχισμό στη δημοκρατία πήρε κάπως περισσότερο χρόνο από την αλλαγή από τη δημοκρατία στον αυταρχισμό. Ο αυταρχισμός επιβάλλεται στο άτομο. Τη δημοκρατία θα πρέπει να τη μάθει».

 

Χαράλαμπος Παυλόπουλος και Άννα Τσιμπουκλή «Δυναμική των ομάδων και αλλαγή στους οργανισμούς». Εκδόσεις Τόπος 2016.