Νήσος Αιολίς Λέσβος, η δε χώρα Λεσβία

 

Δεκαπενθήμερες επισημάνσεις

 

Το 1858, ο λόγιος Γεώργιος Αριστείδης-Πάππης έγραψε το κείμενο «Πάρεργα τινα περί Λέσβου» και το δημοσίευσε στο τεύχος 277 του αθηναϊκού περιοδικού «Πανδώρα», απ’ όπου επέλεξα και μεταφέρω σε ελεύθερη απόδοση το τμήμα για την Καλλονιάτικη ποικιλία σταφυλιών, η οποία διακρίνεται στην φωτογραφία του 2011 της εικονιζόμενης κληματαριάς της πηγής, βόρεια από το Παλιόκαστρο της αρχαίας Ίσσας:

«Ένα μέρος της πεδιάδας της Καλλονής είναι υποθηκευμένο στη Δήμητρα και ένα άλλο στον Διόνυσο, του οποίου η κυριαρχία τόσο πολύ αυξήθηκε πριν από λίγα χρόνια ώστε υπάρχει φόβος στο μέλλον να εκδιωχθεί όλως διόλου η Δήμητρα από τη γη αυτή, αν έτσι προχωρά εκεί η αμπελοφυτεία.

Η μεγάλη ανάπτυξη της καλλιέργειας της αμπέλου στον Κάμπο Καλλονής οφείλεται στην ασθένεια των σταφυλιών που έπληξε τελευταία το νησί, διότι κατά παράδοξο τρόπο ενώ τα υπόλοιπα αμπέλια της Λέσβου καταστράφηκαν εξ ολοκλήρου, τα αμπέλια της Καλλονής έμειναν για πολύ χρόνο ακατάβλητα από την αρρώστια και μόλις πέρυσι λόγω των πολλών βροχών της άνοιξης και του καλοκαιριού επλήγησαν και κατά το μεγαλύτερο μέρος έπαθαν ζημιά.

Εφέτος όμως, αυτόματα τα σταφύλια της Καλλονής εμφανίσθηκαν υγιή και μάλιστα ενώ τα άλλα είδη δεν ήταν λιγότερο από πέρυσι προσβεβλημένα, εκείνο το ιδιαίτερο είδος που ταιριάζει στην Καλλονή και από το οποίο παράγεται “ο ομώνυμος Καλλωνιάτικος οίνος, μόλις παρουσίαζεν ίχνη τινα καχεξίας”. Από αυτό φαίνεται ότι η Καλλονιάτικη ποικιλία αντέχει περισσότερο στην ασθένεια και όταν προσβληθεί γρήγορα αναλαμβάνει και θεραπεύεται.

Ελάχιστοι ιδιοκτήτες, που φοβήθηκαν την περσινή ζημιά χρησιμοποίησαν εφέτος το θειάφισμα αναμιγνύοντας δύο μέρη τέφρας και ένα θείου και με το μίγμα αυτό θειάφισαν τα αμπέλια, μόλις αυτά βλάστησαν, και έτσι απέκτησαν υγιέστατα σταφύλια που δεν είχαν ούτε την ελάχιστη θειώδη οσμή, ενώ τα αθεράπευτα έφεραν σε μερικά σημεία τα σημάδια της αρρώστιας.

“Είναι δε το είδος τούτο της σταφυλής τοιούτoν τι. η ραξ αυτής είναι μέλαινα, λεπτόφλοιος, ουχί μείζων κερασίου, τοσούτον διαφανής, ώστε απέναντι των ακτίνων του ηλίου στίλβει και γίνεται βυσσινόχρους. έχει δε και χυμόν άφθονον και γλυκύτατον. 100 οκάδας σταφυλών πιεζομένων δίδουσι γλεύκος 50-60 οκάδων, διϋλιζομένων δε των στεμφύλων μετά την ζύμωσιν αυτών πορίζεται οινόπνευμα 15-20 οκάδων. Ένεκα πασών τούτων των ιδιοτήτων οι οινοποιοί και κάπηλοι προτιμώσι παντός άλλου είδους το της Καλλονής”.

Ήταν καιρός του τρυγητή, όταν επισκέφθηκα αυτά τα μέρη. Σε όλη την πεδιάδα επικρατούσε κίνηση και ζωή.

Εδώ, μια μακριά σειρά από εμπόρους και αγωγιάτες, που οδηγούσαν μουλάρια με δύο κοφίνια το καθένα και είχαν έλθει από την κωμόπολη της Αγιάσου μετά από έξι ώρες δρόμο διασκορπιζόμενοι σε όλες τις κατευθύνσεις του Κάμπου για να βρουν ένα αμπέλι να αγοράσουν σταφύλια. Εκεί, πλήθη ανδρών και γυναικών, νέων και νεανίδων, πεζών ή με άμαξες ξεχύνονταν ανακατεμένοι από διαφορετικούς δρόμους των γύρω χωριών κατευθυνόμενοι στον τρυγητό, έχοντας ένα καλάθι κρεμασμένο στην καμπή του αγκώνα.

“Μετ' ολίγον γέλωτες και φωναί και άσματα των τρυγητών και τρυγητριών, και διάλογοι μεταξύ των εμπόρων και ιδιοκτητών επλήρουν πάσαν άμπελον. Σκηναί αληθώς γοητευτικαί αναμιμνήσκουσαι αμυδρώς των αρχαίων Αθηναίων Διονυσιανικήν τινα εορτήν”.  

Μόλις πέρασαν δύο ή τρεις ώρες, μια σειρά πολυάριθμων φορτίων κατέβαινε από κάθε δρόμο στη θάλασσα, μεταφέροντας σταφύλια στα 30 με 40 αγκυροβολημένα σκάφη στο πλησιέστερο επίνειο, την Αγία Άννα, που περιμένουν να συμπληρώσουν το φορτίο τους και να μεταφέρουν τα σταφύλια στην πρωτεύουσα της Λέσβου, στο Πλωμάρι, στη Γέρα και στα Ψαρά. Διότι εφέτος ήταν μεγάλη η αφθονία των σταφυλιών και η ποσότητά τους ανέβηκε στο ένα περίπου εκατομμύριο οκάδες, σύμφωνα με πληροφορίες που πήρα από αξιόπιστες πηγές.

Και δεν ανταμείβουν μόνο τα σταφύλια τους κόπους των κατοίκων, αλλά και πολλά άλλα προϊόντα όπως τα αμύγδαλα, τα εξαίρετα σύκα και ιδίως ο άριστος σίτος που καλλιεργείται στην Καλλονή και ο οποίος σε καιρό ευφορίας μπορεί να θρέψει τους κατοίκους των χωριών, και αλλού να εξαχθεί. Εγράφη εν Μυτιλήνη κατά Σεπτέμβριον του 1858. Γεώργιος Αριστείδης».

 

Αριστείδης Κυριαζής

aristeidis2007@gmail.com