FOLLOW US
Αριστείδης Κυριαζής

Αριστείδης Κυριαζής

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Σάββατο, 29 Ιουλίου 2017 14:27

Στον Άγιο Ισίδωρο Πλωμαρίου

Δεκαπενθήμερες επισημάνσεις

 Δύο χιλιόμετρα ανατολικά του Πλωμαρίου και σε ίση απόσταση από την Πλαγιά, νότια του αμαξιτού δρόμου, στέκει περήφανο το γραφικό τρουλωτό εκκλησάκι Άγιος Ισίδωρος του ομώνυμου οικισμού, πενήντα μέτρα δυτικότερα από το σπήλαιο της απόληξης του πελώριου, στενόμακρου, ρωγμώδους και γυμνού ωχροκοκκινωπού ασβεστολιθικού βράχου «τα Κόκκαλα» και είκοσι μέτρα από την ωραιότερη παραλία της Λέσβου με τα λευκά μικρά στρογγυλά βότσαλα, που κυριαρχούν ως πολυπληθέστερα από τα ποικιλόσχημα πολύχρωμα, λάμποντας όλα μαζί όταν τα χαϊδεύουν τα καταγάλανα πρωινά ή κρασόχρωμα απογευματινά κύματα του Αιγαίου, που χρωμάτισε ο Όμηρος υμνώντας το εμπόριο «με αλλόγλωσσους ανθρώπους πλέοντας στην κρασόχρωμη θάλασσα» («πλέων επί οίνοπα πόντον επ' αλλοθρόους ανθρώπους» Οδύσσεια α' 183).

Ο Μάκης Αξιώτης γράφει ότι στο σπήλαιο «βρεθήκανε όστρακα από αγγεία της αρχαιότητας που δείχνουν τη χρήση του, ίσως για λατρευτικούς σκοπούς» (Περπατώντας τη Λέσβο σ. 665), η σπηλαιολόγος Άννα Πετροχείλου διέκρινε το 1964 υπολείμματα κτιστού τοίχου μέχρι ύψους 1,5 μ. για τη συγκράτηση ύδατος, σημειώνοντας ότι το σπήλαιο είναι μικρό χωρίς σταλακτίτες (Πλωμαρίτικοι Αντίλαλοι, φύλλο 232/2011, σ. 8), και ο Πλωμαρίτης Γεώργιος Βρ. Λαγουμίδης μού είπε ότι, «όταν η φουρτουνιασμένη θάλασσα γύρω στο 1960 απορρόφησε μεγάλη ποσότητα άμμου της παραλίας, τότε εμφανίστηκαν μερικά στόμια παλιών πηγαδιών γλυκού νερού, τα οποία αναβλύζουν και τώρα μέσα στη γάργαρη θάλασσα».

Τριακόσια μέτρα ανατολικότερα από το εκκλησάκι εκβάλλει στη δύο χιλιομέτρων παραλία του Άγιου Ισίδωρου ο χείμαρρος δημιουργός της, «η Λαγκάδα», που διατρέχει την οργιώδη ομώνυμη Λαγκάδα Πλωμαρίου, έχοντας στα ανατολικά τον ελαιόφυτο κωνικό λόφο «η Πολ», που επισκέφθηκε ο Γερμανός αρχαιολόγος Robert Koldewey το 1886 και τον οποίο το 1978 ο αρχαιολόγος Ιωάννης Κοντής σημειώνει στον χάρτη 19 του βιβλίου του Λέσβος και η Μικρασιατική της περιοχή ως το αρχαίο Πόλιον, που αναφέρει ο Στέφανος Βυζάντιος τον 6ο μ.Χ. αιώνα ως «Πόλιον, εν Λέσβω τόπος, όπου το ηρώον Ταντάλου. λέγεται δε ο πολίτης Πολιεύς».

Ο χείμαρρος περνά από τον αρχαιότερο οικισμό του Πλωμαρίου, την Πλαγιά, όπου κατά την Αμερικανίδα αρχαιολόγο Emily Shields, «βρέθηκε (σ.σ. εντοιχισμένη στον ναό της Υπαπαντής και εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μυτιλήνης, η εικονιζόμενη) πρόστυπη ανάγλυφη πλάκα που απεικονίζει μια φιγούρα της Άρτεμης-Εκάτης, που τρέχει με μια δάδα σε κάθε χέρι, έχοντας στο πλευρό της ένα κυνηγόσκυλο. Είναι ντυμένη με ένα χιτώνα ο οποίος φτάνει μόνο μέχρι τα γόνατα και δένεται κάτω από τα στήθη, φέρει ακόμα και ένα μικρό μανδύα γύρω στους ώμους» (The Cults of Lesbos, Wisconsin 1917, σ. 21).

Από τον Άγιο Ισίδωρο διακρίνονται δυτικά τα Ψαρά, νότια η Χίος, οι Οινούσσες, η χερσόνησος Ερυθραία της Σμύρνης και νοτιοανατολικά στα 25 ναυτικά μίλια η Φώκαια των Ελλήνων θαλασσοπόρων που έκτισαν στη Γαλλία τη Μασσαλία, στην Ισπανία το Εμποριό, στην Κάτω Ιταλία την Ελέα, στην Κορσική την Αλαλία και στον Ελλήσποντο τη Λάμψακο. Ένας κόσμος εμπόρων, των οποίων τη δόξα ακολούθησαν οι πολυμήχανοι Πλωμαρίτες που όργωσαν τις θάλασσες πλέοντας στο κρασόχρωμο Αιγαίο Πέλαγος, στον Εύξεινο Πόντο και σε όλη τη Μεσόγειο για να εμπορευτούν ακόμα και στην Αμερική λάδι, σαπούνι και πλωμαρίτικο ούζο.

Οι «αλλόθροοι» αγχίνοες Πλωμαρίτες έχουν ιδιαίτερη ντοπιολαλιά στη Λέσβο, με κυρίαρχο το μαλακότερα προφερόμενο «κάπα» σε βάρος του «ταυ», όπως στην παρακάτω φράση που λένε ρυθμικά οι Πλωμαρίτισσες όταν περιγελούν αυτοκριτικά ένα πάθημά τους, όπως το πάτημα της γάτας, αλλά και ανερυθρίαστα οι Πλωμαρίτες, αδιαφορώντας ότι αυτοαναφέρονται σε θηλυκό πρόσωπο: «ακή μ' κι απακή μ', πάκ'σα του κακί μ'», (ατή μου και απατή μου, πάτησα το γατί μου), όπου η μεσαιωνική αντωνυμία «ατός-ατή-ατό» αντικαθιστά την αρχαιοελληνική «αυτός-αυτή-αυτό» και, ακολουθούμενη από την κτητική αντωνυμία «μου», σημαίνει «εαυτός-εαυτή-εαυτό», συνδεόμενη δε εμφαντικά με την παραλλαγή της «απατός-απατή-απατό» δίνει το απαραίτητο μέτρο.

Θα είμαστε εφέτος το καλοκαίρι με την Ερατώ, τη Ρηνιώ και την Άρτεμι στον Άγιο Ισίδωρο για να κολυμπήσουμε στην κρασόχρωμη θάλασσά του και να γευθούμε με τους «αλλοθρόους» ευωχούντες Πλωμαρίτες το φημισμένο πλωμαρίτικο ούζο, μαζί με: «ένα πικ'νό φικ'νό κι φκ'νό».

 

Αριστείδης Κυριαζής

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

Σάββατο, 15 Ιουλίου 2017 14:07

178 «Παλμοί της Βατούσας» από το 1980!

Δεκαπενθήμερες επισημάνσεις

 

Κυκλοφόρησε πρόσφατα το 178 τεύχος, Απριλίου- Μαΐου- Ιουνίου 2017, του θαυμαστού τριμηνιαίου περιοδικού «Παλμοί της Βατούσας», που εκδίδεται από τον «Πολιτιστικό Σύλλογο των Απανταχού Βατουσαίων Λέσβου», και διακρίνεται ως ένα από τα αρτιότερα έντυπα της Λέσβου τα οποία συνεχίζουν ηρωικά, στηριγμένα αποκλειστικά στις συνδρομές των μελών τους, κόντρα στην απουσία ενίσχυσης από το ελληνικό κράτος και τον δήμο Λέσβου καθώς και από τα αδικαιολόγητα, εδώ και τέσσερα χρόνια, τριπλασιασμένα ταχυδρομικά μεταφορικά των Ελληνικών Ταχυδρομείων.

Οι «Παλμοί της Βατούσας» κυκλοφόρησαν αρχικά ως διμηνιαία εφημερίδα, Δεκεμβρίου 1980-Ιανουαρίου 1981, και επί μια τριετία μέχρι και το δέκατο πέμπτο φύλλο της, Μαΐου-Ιουνίου 1983, Εκδότης-Διευθυντής χρημάτισε ο ποιητής Δημήτρης Νικορέτζος. Από το δέκατο έκτο φύλλο μέχρι το εκατοστό, η εφημερίδα «διευθύνεται από τριμελή επιτροπή του Διοικητικού Συμβουλίου, και από το πρώτο τεύχος της Β΄ περιόδου 1 (101) μέχρι το πρόσφατο 78 (178) κυκλοφορεί ως περιοδικό με την «επιμέλεια ύλης-σελιδοποίησης-έκδοσης» να έχει ο φιλόλογος Γιάννης Μανούκας και την «επιμέλεια σύνταξης-διορθώσεις» ο επίσης φιλόλογος Βαγγέλης Γδοντέλης.

Από το πρόσφατο καλαίσθητο τεύχος, του οποίου το εικονιζόμενο εξώφυλλο κοσμεί η εντυπωσιακή φωτογραφία του δικηγόρου Εμμανουήλ Παπουτσή με τίτλο «Η θάλασσα», επιλέγω λόγω περιορισμένου χώρου να αναφερθώ μόνο σε τέσσερα υπέροχα κείμενα:

α) «Η αγροτική ζωή στην παλιά Βατούσα» του Βαγγέλη Γδοντέλη, όπου καταγράφει: «Τα αλώνια ήταν σταθερά, σε κατάλληλες και επιλεγμένες θέσεις. Ιδανική θέση, για να το πιάνει ο άνεμος, ήταν σ’ ένα ανοιχτό μέρος με όσο το δυνατό ανοιχτό ορίζοντα προς τα βορειοδυτικά. Ο ευνοϊκός άνεμος για το λίχνισμα ήταν ο “ιμπάτς”. Έτσι τον λέγαμε τον βορειοδυτικό άνεμο που φυσούσε συνήθως όταν αλωνίζαμε. Ένα κανονκό αλώνι είχε διάμετρο περίπου 10 μέτρα και η περιφέρειά του, ο “άτζουρας”, ήταν από μεγάλες πέτρες με επίπεδη επιφάνεια προς τα μέσα».

β) «Ιωάννης Παν. Λαδάς (1882-1977), ο διαπρεπής Λέσβιος νομικός και διανοούμενος», που εξελέγη με το κόμμα των Φιλελευθέρων πληρεξούσιος της Λέσβου στις εκλογές της 18ης Δεκεμβρίου 1923 και για τις σπουδές του οποίου ο Γιάννης Μανούκας γράφει: «Τελείωσε το Αρρεναγωγείο της κωμόπολης της Βατούσας, έχοντας τους κορυφαίους τότε δασκάλους Ιάκωβο Αναστασιάδη και τον Φαναριώτη Κωνσταντίνο Αδαμαντίδη. Μετά την αποφοίτησή του θα ακολουθήσει τον πατέρα του στην Κωνσταντινούπολη, όπου διατηρούσε ραφείο. Προφανώς τα πρώτα δείγματα ευφυΐας του νεαρού στη Βατούσα θα έκαναν τον πατέρα να φιλοδοξήσει τα μάλα για το γυιό του. Τον εγγράφει στο Γαλλικό Λύκειο Σεν Μπενουά της Πόλης, απ' όπου θα αποφοιτήσει με "Άριστα". Αμέσως εγγράφεται στην Αυτοκρατορική Νομική Σχολή της Πόλης και αφού τελειώνει και το δεύτερο έτος της Σχολής μετεγγράφεται στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, διότι σκοπός του νεαρού ήταν να αξιοποιήσει τις νομικές γνώσεις του στην πατρίδα του, εμβαθύνοντας στο Ελληνικό Δίκαιο. Παίρνει και εδώ το πτυχίο του με "Άριστα"».

γ) «Ένα ακόμα προικοσύμφωνο», που παρουσιάζει και σχολιάζει ο φιλόλογος Χρήστος Σταυράκογλου, αφορά την Καλλιρρόη Στεργίου-Ρεπανέλλη που μνηστεύεται στη Βατούσα στις 6-1-1900 τον Ιωάννη Θεοδώρου (Παπουτσή) και η οποία εκτός από ένα νεόκτιστο σπίτι στη Βατούσα προικοδοτείται και από μερίδια κτημάτων-οικοπέδων και μαγαζιών, εκ των οποίων έξι βρίσκονται στην Κωνσταντινούπολη και αναγράφονται ως εξής: «Ζ΄) από των εν Κωνσταντινουπόλει τεσσάρων οδάδων, εκ των οποίων οι τρεις μεν είναι εξ ημισείας μετά του θείου της Παύλου, ο δε τέταρτος μετά του Γρηγορίου Χανίδου, Η΄) από των δύο εν Κωνσταντινουπόλει μαγαζίων επίσης εξ ημισείας μετά του θείου της Παύλου».

δ) «Η Συνθήκη ειρήνης της Λωζάννης», που παρουσιάζει ο σκηνοθέτης Στέλιος Σαμαράς και η οποία έγραφε το 1923 στο 38 άρθρο: «Η Τουρκική Κυβέρνησις αναλαμβάνει την υποχρέωσιν να παρέχη εις πάντας τους κατοίκους της Τουρκίας πλήρη και απόλυτον προστασίαν της ζωής καιτης ελευθερίας αυτών, αδιακρίτως γεννήσεως, εθνικότητος, γλώσσης, φυλής ή θρησκείας».

Δυστυχώς η ακμάζουσα κοινότητα της Βατούσας στην Πόλη διώχθηκε βίαια από τις τουρκικές κυβερνήσεις, οι οποίες κατάφεραν να μειώσουν τους 280.000 Έλληνες της Κωνσταντινούπολης, της τουρκικής απογραφής του 1924, σε μόλις 1.000 σήμερα.

 

Αριστείδης Κυριαζής

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Δευτέρα, 03 Ιουλίου 2017 13:16

Η εφημερίδα «Σκαμιά» εντυπωσιάζει!

Δεκαπενθήμερες επισημάνσεις

 

Κυκλοφόρησε προχθές η θαυμάσια εφημερίδα «Σκαμιά», η έγχρωμη και καλαίσθητη τρίμηνη έκδοση του δραστήριου «Συλλόγου Σκαμιωτών Λέσβου», με το ιδιαίτερα εντυπωσιακό 181 φύλλο της, των μηνών Απριλίου-Μαΐου-Ιουνίου 2017, όπου δημοσιοποιούνται πολλά ενδιαφέροντα κείμενα 25 συνεργατών της, που με αρτιότητα καλύπτουν Σκαμιώτικες μορφές, αναμνήσεις, ποιήματα, διηγήματα, βιβλιοπαρουσιάσεις, έρευνες, δραστηριότητες του Συλλόγου, κοινωνικά, νεκρολογίες, καθώς και ειδήσεις των γειτονικών στη Σκαμιά χωριών, του Λεπέτυμνου και της Άργενου.

Από τις 20 προσεγμένες σελίδες του, διακρίνεται το εξαιρετικό πεντασέλιδο έγχρωμο αφιέρωμα «Αρχοντικά της Μυτιλήνης» του Αλέκου Κιουρέλλη, το οποίο στηρίχθηκε στη διδακτορική διατριβή της Ιωάννας Σωτηρίου-Δωροβίνη (2001): «Η αρχιτεκτονική των κατοίκων της ανώτερης αστικής τάξης της Μυτιλήνης (1850-1930)». Στο αφιέρωμα εικονίζονται υπέροχα 29 επιβλητικά αρχοντικά, συνοδευόμενα με πολύτιμα ιστορικά στοιχεία για τους αρχιτέκτονες και τους ιδιοκτήτες τους, καθώς και λεπτομέρειες για το χτίσιμο και τη χρήση τους.

Από το αφιέρωμα, παραθέτω το κείμενο για τον Πύργο του Κωνσταντίνου Χατζηχριστόφα στη Σουράδα της Μυτιλήνης: «Η ανέγερσή του διήρκεσε τέσσερα χρόνια, ανάμεσα στα 1912-1916 και ως αρχιτέκτονας αναφέρεται ο Ασημάκης Φούσκας. Είναι το πρώτο σπίτι της Μυτιλήνης εξοπλισμένο με κεντρική θέρμανση (καλοριφέρ). Την εγκατάσταση έκαναν Γάλλοι τεχνικοί. Η επίπλωση της κατοικίας ήταν από την Οδησσό. Στον περιβάλλοντα χώρο υπήρχε η στέρνα του νερού, το αμαξοστάσιο, το σπίτι του αμαξά και του κηπουρού. Το μόνιμο υπηρετικό προσωπικό αποτελούσαν έξι άτομα, εκτός του αμαξά και του κηπουρού. Στο παραλιακό μέτωπο του οικοπέδου υπήρχε λιμανάκι, όπου προσάραζαν μικρά ιστιοφόρα που μετέφεραν στην απέναντι ακτή της Μικράς Ασίας καπνό και ζάχαρη που εμπορευόταν ο Κων. Χατζηχριστόφας. Η κατοικία ονομάστηκε και “ο ζαχαρένιος πύργος” γιατί κατασκευάστηκε από τα κέρδη της ανατίμησης της ζάχαρης κατά το 1912. Ο Κωνσταντίνος Χατζηχριστόφας ανήκει προφανώς στην τάξη των αυτοδημιούργητων εμπόρων και επιχειρηματιών που αναδεικνύεται στην Μυτιλήνη κατά την περίοδο της ακμής της (1885-1912). Οι αδελφοί Κωνσταντίνος και Απόστολος Χατζηχριστόφας αναφέρονται επίσημα ως τραπεζίτες το 1910 της τράπεζας “Αφοί Π. Χατζηχριστόφα” και ως αντιπρόσωποι ξένων ασφαλιστικών εταιριών και ευρωπαϊκών εργοστασίων, όπως και πράκτορες ατμοπλοϊκών εταιριών».

Λόγω του περιορισμένου χώρου της στήλης θα αναφέρω μόνο έξι κείμενα: α) τη νεκρολογία της αείμνηστης Νίκης Ευαγέλλου από τη Νικολέτα Ευαγγέλου, β) «Το Δημοτικό Σχολείο της Σκάλας Σκαμιάς» του Δημήτρη Μπούμπα, γ) τα «Δύο ποιήματα για την Λάουρα» του Λευτέρη Κανέλλη, δ) τις «Πρώτες άγνωστες φεμινίστριες», όπου ο Αριστείδης Καλάργαλης αναφερόμενος σε κείμενο του Στρατή Μυριβήλη, γράφει ότι στις εκλογές του 1915 «παρουσιάστηκε μια γυναίκα, η Κρυστάλλη, στο εκλογικό τμήμα της Σκαμιάς και απαίτησε από τον δικαστικό να ψηφίσει στη θέση του άνδρα της, ο οποίος απουσίαζε από το χωριό για δουλειές», ε) την επιστολή «Προς τον καθηγητή κ. Ιωσήφ Μποτετζάγια (Πρόεδρου Κιβωτού Μυτιλήνης)» του Νίκου Αρβανίτη για την επιβεβλημένη διατήρηση του εθίμου της θυσίας του Ταύρου στα πανηγύρια της Λέσβου και στ) τον «Σκορπιομάνα» του αείμνηστου Γιώργου Τσαλίκη για τον Σκαμιώτη ψαρά Νικόλα Καβλακώνη, του «συνωστισμένου» πρόσφυγα του 1922 από το Μοσχονήσι του Αϊβαλιού, που βούτηξε αλτρουιστικά στο λιμάνι της Μυτιλήνης και έσωσε από βέβαιο πνιγμό ένα αγοράκι το 1937, όταν εκείνο έπεσε στη θάλασσα λόγω του συνωστισμού του κόσμου που πήγε να θαυμάσει το θωρηκτό «Αβέρωφ» της απελευθέρωσης του Αιγαίου το 1912.

Θα πάμε εφέτος το καλοκαίρι με την Ερατώ στο γραφικότερο και διασημότερο λιμάνι της Λέσβου, στη Σκάλα της Παναγιάς Γοργόνας, αποτίοντας ελάχιστο φόρο τιμής στους κατοίκους της για την ανθρώπινη συμπεριφορά τους στην πρόσφατη «συνωστισμένη» υποδοχή των προσφύγων.

Θα πάμε και στο πανέμορφο ορεινό χωριό της Σκαμιάς, όπου θα επισκεφθούμε τα σπίτια των σπουδαίων πνευματικών κολοσσών του περασμένου αιώνα, Στρατή Μυριβήλη και Σπύρου Αναγνώστου, και από το μπαλκόνι της πλατείας θα αγναντέψουμε την απέναντι Μικρασιατική Άσσο, την αποικία των Μηθυμναίων, όπου ο Μακεδόνας Αριστοτέλης κυνηγημένος πρόσφυγας από την Αθήνα, κατέφυγε, παντρεύτηκε και δίδαξε εκεί, πριν έλθει στην Πύρρα της Λέσβου όπου ερεύνησε μαζί με τον Ερέσιο Θεόφραστο την πανίδα και την χλωρίδα της περιοχής του Κόλπου της Καλλονής.

 

Αριστείδης Κυριαζής

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

Η όμορφη και γραφική Βρίσα της Λέσβου, που χτυπήθηκε πρόσφατα από τον σεισμό των 6,1 ρίχτερ, στις 12-6-2017, με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή της μια γυναίκα και να καταστραφούν ολοκληρωτικά τα περισσότερα σπίτια του οικισμού των 600 κατοίκων, αξίζει να ανοικοδομηθεί ώστε να μην επαναληφθεί η μαζική μετανάστευση σε Ευρώπη, Αφρική και Αμερική, που συνέβη μετά από τον παρόμοιο σεισμό των 6,7 ρίχτερ, στις 11-10-1845, από το ίδιο ρήγμα της θαλάσσιας περιοχής, 17 χιλιόμετρα νότια του Πλωμαρίου, που αφαίρεσε και τότε τη ζωή επίσης μιας γυναίκας και κατέστρεψε τα περισσότερα σπίτια της.

Η σεισμόπληκτη Βρίσα αξίζει ιδιαίτερης προσοχής λόγω και της ιστορίας που κουβαλά από την εποχή του Τρωικού πολέμου. O πρώτος οικιστής της Λέσβου ο βασιλιάς Μάκαρ, τον οποίο αναφέρει ο Όμηρος, έκτισε το παλάτι του, το «Μάκαρος έδος» (έδρα), δυτικά της εισόδου του Κόλπου της Καλλονής πάνω από τη γραφική παραλία με το διατηρημένο ως σήμερα όνομα «Τα Μάκαρα» και όπου αμέσως ανατολικά της αμμουδιάς διακρίνει κανείς τους τρεις κιβωτιόσχημους Μυκηναϊκούς τάφους.

Στα ανατολικά της εισόδου του Κόλπου της Καλλονής και μάλιστα στην Άκρα Βρίσα, στο ακρωτήρι του Αγίου Φωκά, στην αρχή της απαράμιλλης αμμουδερής παραλίας των εννέα χιλιομέτρων του ωραιότατου καλοκαιρινού παραθαλάσσιου θερέτρου των Βατερών, ο βασιλιάς Μάκαρ ίδρυσε το ναό του Διόνυσου, ο οποίος είχε ονομασθεί Βρισαίος, από τις Νύμφες που έφεραν το όνομα «Βρίσαι».

Σε ένα απόσπασμα του Αριστοτέλη καταγράφεται ότι «οι Νύμφες ανέθρεψαν τον Αρισταίο και του δίδαξαν την ελαιοκομία και μελισσουργία» και ο Διόδωρος Σικελιώτης προσθέτει ότι: «Ο Απόλλωνας απέκτησε με την Κυρήνη τον Αρισταίο, που τον έδωσε νήπιο στις Νύμφες να τον αναθρέψουν και εκείνες αποκαλούσαν το παιδί με τα ονόματα Νόμιο, Αρισταίο και Αγρέα. Αυτός, έμαθε από τις Νύμφες πώς πήζει το γάλα και πώς γίνονται τα μελίσσια, καθώς και πώς καλλιεργούνται οι ελιές, και πρώτος τα δίδαξε στους ανθρώπους. Λόγω της χρησιμότητας τούτων των ανακαλύψεων, οι άνθρωποι που ευεργετήθηκαν τίμησαν τον Αρισταίο αποδίδοντάς του θεϊκές τιμές, όπως ακριβώς έκαναν και με τον Διόνυσο».

Στο Βυζαντινό «Μέγα Ετυμολογικόν Λεξικόν», καταγράφεται ότι «οι Νύμφες οι αποκαλούμενες με το όνομα Βρίσαι δίδαξαν στον Αρισταίο» τα παραπάνω, τότε που τον ανέθρεφαν.

Από τη Βρίσα της Λέσβου καταγόταν η Βρισηίς, η ωραιότερη από τις Λεσβίδες κόρες αιχμάλωτες του Αχιλλέα, οι οποίες κατά τον Όμηρο «ήταν άξιες σε έργα λαμπρά και νικούσαν στο κάλλος το γένος των γυναικών», εκείνη που υμνεί απλόχερα ο Ποιητής για την ομορφιά της. Από τις δέκα ονομαστικές καταγραφές της Βρισηίδας στην «Ιλιάδα», σε μία καταγράφεται ως «ικέλη χρυσέη Αφροδίτη» (όμοια της χρυσής Αφροδίτης), σε πέντε ως «Βρισηίδα καλλιπάρηος» (Βρισηίδα με τις ωραίες παρειές) και στις υπόλοιπες τέσσερις ως «Βρισηίδα κούρη» (κόρη).

Στο Βυζαντινό «Μέγα Ετυμολογικό Λεξικό» καταγράφεται το λήμμα: «“Βρίσαι”, το επελθείν βαρέως». Το επερχόμενο βάρος, δικαιολογείται από την απαράμιλλη ομορφιά της Βρισηίδος η οποία, σύμφωνα με το ομηρικό ρήμα «βαρέω-βαρώ», που ως σύνθετο «παραβαρώ» διασώζεται μέχρι σήμερα στη Λέσβο, με την ίδια έννοια της επαχθούς πίεσης σε κάποιον, η Βρισηίς παραβαρεί λόγω του κάλλους της, όλες τις γυναίκες!

Επίσης το επερχόμενο βάρος, κατανοείται από την πίεση που άθελά της προκάλεσε η Βρισηίς στους Έλληνες, όταν ο Αχιλλέας αποφάσισε να απέχει από τις μάχες του Τρωικού πολέμου, τότε που ο βασιλιάς Αγαμέμνονας υποχρεωμένος από την θανατηφόρο για τους Αχαιούς, οργή του Απόλλωνα, που εκδηλώθηκε με την πανώλη των ποντικών, αναγκάσθηκε να επιστρέψει την αιχμάλωτή του, την Χρυσηίδα, στον πατέρα της Χρύση, τον ιερέα του Απόλλωνα, αλλά συγχρόνως ο υπερόπτης βασιλιάς των Μυκηνών και αρχιστράτηγος των Ελλήνων, αποφάσισε να πάρει ως αντάλλαγμα την αιχμάλωτη του θεϊκού ήρωα Αχιλλέα, την πρώτη εξαδέλφη της Χρυσηίδας, την όμορφη σαν την θεά Αφροδίτη, την Βρισηίδα, την κόρη του Βρισέως, του ιερέα του Βρισαίου Διόνυσου στην Άκρα Βρίσα της Λέσβου!

 

Αριστείδης Κυριαζής

Φυσικός-συγγραφέας

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Δεκαπενθήμερες επισημάνσεις

 Ο Ιωάννης-Ανδρέας Βλάχος έγραψε το 2005 και 2016 δύο θαυμάσια βιβλία: «Όμηρος και Λέσβος. Μέρος Α΄: Καλυψώ» και «Όμηρος και Λέσβος. Μέρος Β΄: Βρισηίδα και Χρυσηίδα. Αναζητώντας στην Λέσβο την ομηρική Χρύση», επίσης δημοσίευσε το 2016 και 2017 δύο εμβριθείς έρευνες στο «Λεσβιακό Ημερολόγιο»: «Σίγριον, ένα αφιερωμένο στην θεά Άρτεμη αρχαίο λιμάνι της Λέσβου» και «Γνώριζε ο Όμηρος την Ίσσα και την Άντισσα;»

Ο Όμηρος καταγράφει δύο ήρωες του Τρωικού πολέμου με τα ονόματα Ίσος και Άντιφος, οι οποίοι αποδίδονται αντίστοιχα ως επώνυμοι ήρωες της Ίσσας και της Άντισσας.

Οι σχετικοί στίχοι της Ιλιάδας (Λ 101-110) αναφέρουν σε μετάφραση: «Ο Αγαμέμνονας τράβηξε να σκοτώση τον Ίσο και τον Άντιφο, που ήταν κι οι δυο γιοι του Πριάμου, ο ένας νόθος και ο άλλος γνήσιος. Ήταν κι οι δυο τους στον ίδιο δίφρο επάνω, ο νόθος κρατούσε τα ηνία και δίπλα του ο ξακουστός Άντιφος πολεμούσε. Αυτούς τους είχε πιάσει κάποτε ο Αχιλλέας επάνω στις κοιλάδες της Ίδης ενώ βόσκαγαν τα πρόβατά τους και τους είχε δέσει με λυγαριάς κλωνάρια, και για να τους λύση πήρε λύτρα. Τώρα ο Αγαμέμνονας χτυπάει τον ένα με το δόρυ του κατάστηθα, πάνω από τον μαστό και τον άλλον, τον Άντιφο, τον κυνηγάει με το ξίφος, τον χτυπάει στ' αυτί και τον ρίχνει από το άρμα». (Γιάννης Οικονομίδης. «Ομήρου Ιλιάδα και Οδύσσεια». Εκδόσεις «Χρήσιμα Βιβλία», Αθήνα 1960, σ.223).

Το 1889, ο διακεκριμένος Γερμανός φιλόλογος Ernst Maass έγραψε: «Δεδομένου ότι ο Λεύκος (Δ 491) ο σύντροφος του Οδυσσέα έχει διαπιστωθεί ότι είναι από την Λευκάδα, και ο Πύρρος ο γιος του Αχιλλέα μπορεί να θεωρηθεί ως επώνυμος ήρωας μίας εκ των πόλεων με το όνομα Πύρρα, καθώς και ο Λάμπος (Ο 526) ο γιος του Πριάμου κατά τον Απολλόδωρο (ΙΙΙ 12,4) είναι επώνυμος της Λαμπώνειας της Άσσου, όπως είναι παραδεκτό και για άλλα προφανή τοπωνύμια μπορεί να θεωρηθεί ότι ο Ίσος είναι ένας επώνυμος ήρωας της Ίσσας». Επίσης, υποστηρίζοντας ότι: «ο Ίσος στο στίχο Λ 101 “αυτάρ ο βη ρ' Ίσόν τε και Άντιφον εξεναρίξων” δεν μπορεί να είναι μία μορφή του συνηρημένου επιθέτου ίσος (σ.σ. έισος)», οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι: «Η ορθή γραφή του ονόματος δεν πρέπει να ήταν Ίσος, αλλά Ίσσος». [«ΘΟΩΣΑ (α 69) ΙΣΟΣ (Λ 101)». Περιοδικό «Hermes», Βερολίνο, σ.645-646].

Το 2017, ο Βλάχος σημείωσε στο «Λεσβιακό Ημερολόγιο» (σ. 219): «Ο Άντιφος σχετίζεται και αυτός με κάποια πόλη της Λέσβου, και συγκεκριμένα με την Άντισσα» και ότι: «Είναι αξιοπρόσεκτο, πράγματι, ότι όχι μόνο τα ονόματα των δύο άτυχων Τρώων αδελφών θυμίζουν έντονα τα τοπωνύμια Ίσσα και Άντισσα, αλλά και η συγκεκριμένη θέση την οποία καταλαμβάνει ο καθένας στο άρμα στο οποίο έχουν επιβιβασθεί, και το οποίο μπορεί να αναγνωσθεί ως ποιητικό ισοδύναμο ενός ad hoc χάρτη της Λέσβου, αντιστοιχούν πιστά στην γεωγραφική θέση της Ίσσας και της Άντισσας σε σχέση με το σύνολο της μεγαλονήσου: επιβιβασμένος στο κέντρο του άρματος, ο Ίσος “κρατά τα χαλινάρια”, ενώ ο Άντιφος στέκεται δίπλα του. Επίσης όμως, ενώ τον Ίσο ο Αγαμέμνονας “τον χτυπά με το δόρυ του κατάστηθα επάνω από τον μαστό”, στο κέντρο δηλαδή του κορμιού του, τον Άντιφο θα τον τρυπήσει “με το ξίφος του κοντά στο αυτί”, στη άνω άκρη δηλαδή του κορμιού του. Προσθέτει μάλιστα ο Όμηρος, ώστε να μην υπάρξει καμία αμφιβολία σχετικά με αυτό που υπονοεί, ότι τον Άντιφο, ο Αγαμέμνονας θα τον “πετάξει έξω από το άρμα”, στην άκρα περιφέρεια δηλαδή του νησιού -ακριβώς όπως είναι και η θέση της Άντισσας σε σχέση με το κέντρο του, την Ίσσα».

Προσθέτω ότι εκτός από τον Ίσο της Ίσσας και τον Άντιφο της Άντισσας, καταλυτικά έδρασε στον Τρωικό πόλεμο ο γιος της Ίσσας, ο μάντις Πρύλις, ο οποίος ενώ ήταν εξ αίματος συγγενής του Πριάμου και οι Λέσβιοι πολεμούσαν εναντίον των Αχαιών, εκείνος δωροδοκούμενος προφήτευσε - πρότεινε στον Αγαμέμνονα ότι η Τροία θα πέσει εφόσον οι Αχαιοί κατασκευάσουν τον Δούρειο Ίππο.

 

Αριστείδης Κυριαζής

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

Δεκαπενθήμερες επισημάνσεις

 

Στις 28-5-2017, στο ορεινό και γραφικό χωριό Σκινιάς, που είναι χτισμένο στο ανατολικό πρανές ενός λόφου της επαρχίας Μονοφατσίου, στο νότιο τμήμα του νομού Ηρακλείου Κρήτης, τελέσθηκαν τα αποκαλυπτήρια της εικονιζόμενης προτομής του Ευγένιου Πανακάκη, που πολέμησε ηρωικά το 1912 στη Λέσβο και στη Μακεδονία το 1913. Από την ομιλία μου στην παραπάνω λαμπρή και συγκινητική τελετή παραθέτω τον πρόλογο και τον επίλογο:

«Eυχαριστώ τον Δήμο Μίνωα Πεδιάδας Ηρακλείου Κρήτης, το τοπικό συμβούλιο της Κοινότητας Σκινιά και την Επιτροπή Ανέγερσης της αποκαλυφθείσης προτομής του ήρωα Κρητικού Μακεδονομάχου και Λεσβομάχου οπλαρχηγού εθνομάρτυρα ιερομόναχου Ευγένιου Πανακάκη, για την τιμητική πρόσκληση να μιλήσω για τη ζωή και τη δράση του τιμώμενου συμπατριώτη σας.

Ιδιαίτερα ευχαριστώ τον πρόεδρο της Επιτροπής Κωνσταντίνο Καρτσάκη, ο οποίος μετά σχετικό δημοσίευμά μου στην εφημερίδα της Λέσβου “Εμπρός” το 2012, για τα εκατό χρόνια από τη δράση του Ευγένιου στη Λέσβο, μου τηλεφώνησε για να ανταλλάξουμε δημοσιεύματα, πληροφορίες και έγγραφα, που σήμερα παρουσιάζω. Επίσης ιδιαίτερα ευχαριστώ τον ερευνητή αντισυνταγματάρχη χωροφυλακής εν αποστρατεία Γεώργιο Μιζεράκη για τις πολύτιμες πληροφορίες που μου κοινοποίησε με τη βιογραφία και τη δράση του πατέρα Ευγένιου.

Στην εισήγησή μου στο Συνέδριο Ιστορίας, που πραγματοποιήθηκε στη Μυτιλήνη, την πρωτεύουσα της Λέσβου, το 2012, με τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από την απελευθέρωση του νησιού από τον τουρκικό ζυγό των 450 χρόνων, αναφέρθηκα στη ηρωική δράση του Ευγένιου, που διακρίθηκε ανάμεσα στους ένδεκα γνωστότερους οπλαρχηγούς της Λέσβου, οι οποίοι μαζί με τους αντάρτες τους πολέμησαν εθελοντικά στην πρώτη γραμμή. {...}

Δυστυχώς ο Ευγένιος στάθηκε προφητικός όταν έγραφε σε επιστολή του προς τον αρχηγό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Λέσβο ταγματάρχη Αλέξανδρο Μανουσάκη: “Εξ υμών Κύριε Ταγματάρχα εξαρτάται το μέλλον της ζωής μου. Εδαφιαίως σας παρακαλώ, σπεύσατε να με παραλάβετε μαζύ σας εις Χίον και θα θεωρήσω ότι ευρίσκομαι εν τη μεγαλυτέρα δόξα”.

Το αίτημα του οπλαρχηγού δεν κατέστη δυνατό να γίνει δεκτό, παρά τη θέληση του ταγματάρχη Μανουσάκη. Την επιπλέον δόξα ο ήρωας δεν τη βρήκε εν ζωή στην απελευθέρωση και της βόρειας Χίου, αλλά με τον πρόωρο θάνατό του, στην υπεράσπιση της ελληνικότητας της Μακεδονίας, στην άνιση μάχη με τους Βούλγαρους κομιτατζήδες, στο εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου του χωριού Καλοπότι Δράμας, σημερινό Πανόραμα.

Η Λέσβος ευγνωμονούσα τον Ευγένιο Πανακάκη και τους Κρητικούς αντάρτες, που πολέμησαν για την απελευθέρωσή της, ετοιμάζεται να στήσει στη Μυτιλήνη ένα αντίγραφο της προτομής του, που ευγενικά προσέφερε η Επιτροπή Ανέγερσης στο Σύλλογο Κρητών Λέσβου.

Αξιότιμα μέλη της Επιτροπής Ανέγερσης της προτομής και φίλοι Κώστα Καρτσάκη και Γεώργιε Μιζεράκη, συγχαίροντάς σας για τη θαυμάσια προτομή του άξιου τέκνου του Σκινιά, τον οποίο τιμάτε και για τον οποίο δικαίως αισθάνεστε υπερήφανοι, ερχόμενος ως προσκυνητής της λεβεντογέννας Κρήτης, τιμώντας την ανεκτίμητη προσφορά της στον απελευθερωτικό αγώνα κάθε γωνιάς της Ελλάδας, συγκινημένος για τη συμβολική συνάντηση των σημερινών κατοίκων της Λέσβου με τον πριν από 105 χρόνια απελευθερωτή τους, Κρητικό από τον Σκινιά, ήρωα Μακεδονομάχο και Λεσβομάχο οπλαρχηγό εθνομάρτυρα ιερομόναχο Ευγένιο Πανακάκη, κλείνοντας την ομιλία μου, θα δανεισθώ τέσσερα ρήματα που χρησιμοποίησε εκείνος, το 1912.

Όπως σας είχα αναφέρει: “Θα καυχώμαι, θα σκιρτώ και θα αγάλλομαι εάν παραπλεύρως σας ευρεθώ” ενώπιον της προτομής του οπλαρχηγού, επαναλαμβάνοντας τη γενναία, αλτρουιστική, πατριωτική και συγκινητική φράση, που έγραψε στην επιστολή του στον αρχηγό των στρατιωτικών επιχειρήσεων για την απελευθέρωση της Λέσβου, ο ένδοξος τιμώμενος ήρωας, ως εξής:

“Θα καυχώμαι θα σκιρτώ και θα αγάλλομαι εάν παραπλεύρως σας ευρεθώ και ρίψω δύο σφαίρας κατά τού εχθρού. Την μεγαλυτέραν χαράν θα αισθανθώ όταν ακούσω εξ υμών να διατάσσωμαι να πολεμήσω τον εχθρόν”».

 

Αριστείδης Κυριαζής

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Δεκαπενθήμερες επισημάνσεις

 Στις 15-11-1880 συνέβη ένα επεισόδιο μεταξύ Ελλήνων και Ιταλών ψαράδων στον Κόλπο της Καλλονής με το οποίο κινδύνεψαν να διακοπούν οι διπλωματικές σχέσεις Ιταλίας-Τουρκίας και παρ’ ολίγον να πραγματοποιηθεί ναυτική επέμβαση της Ιταλίας στην τουρκοκρατούμενη Λέσβο. Το επεισόδιο συνέβη όταν δύο ιταλικά αλιευτικά με 20 ψαράδες από τη Νάπολη που ψάρευαν παράνομα με τράτες στη περιοχή Πολιχνίτου και σάρωναν ολέθρια το βυθό του Κόλπου, καταστρέφοντας ως και τον γόνο των ψαριών, προκάλεσαν την αντίδραση Ελλήνων.

Ο υποπρόξενος της Ιταλίας στη Μυτιλήνη Φιδέλης κατήγγειλε στον Τούρκο διοικητή της Λέσβου Κεμάλ Μπέη ότι κάποιος Δημήτριος Λαμπρίδης επικεφαλής 30-40 Ελλήνων ψαράδων επιτέθηκε στους Ιταλούς που αλίευαν προσπαθώντας να τους διώξει από τον Κόλπο και ότι οι Πολιχνιάτες προκάλεσαν καταστροφές στα δύο ιταλικά αλιευτικά, έδειραν τους Ιταλούς, τραυματίζοντας ελαφρά πολλούς και μερικούς σοβαρά σκίζοντας την ιταλική σημαία του αλιευτικού «Terribile», στο οποίο ανέβηκε ο Λαμπρίδης έχοντας ένα πολύκροτο όπλο.

Ο Πολιχνιάτης Δημήτριος Καλλιάς, που έφερε και το ονοματεπώνυμο Δημήτριος Λαμπρίδης αλλά και τον τίτλο «Λαμπρή Πασσάς» από το όνομα του πατέρα του, που λεγόταν Λάμπρος, καθώς και «Καλλιά-Μπέης» ή «Καλλιάμπεης» από το επώνυμο του πατέρα του, είπε στον Κεμάλ Μπέη, που ήταν φίλος του, ότι την ημέρα του επεισοδίου επιβιβάστηκε από την Ελπίδα Πολιχνίτου με τον αδελφό του Γεώργιο σε επιβατικό πλοιάριο για να μεταβεί μέσω Αχερώνης Καλλονής στη Μυτιλήνη προκειμένου να ανακοινώσει στον ίδιο ότι συνέστησε ατμοπλοϊκή εταιρεία σύνδεσης της Λέσβου με γειτονικά νησιά και ότι στο ταξίδι οι συντοπίτες του ψαράδες, που επέβαιναν στο ίδιο πλοιάριο για να επιδώσουν στις τουρκικές αρχές Καλλονής διαμαρτυρία για την καταστροφή του Κόλπου, συνάντησαν τους Ιταλούς που ψάρευαν παράνομα με τράτες και βλέποντας τον βόρβορο της θάλασσας που ανέσυρε το «Terribile» αγανάκτησαν και συνεπλάκησαν με τους Ιταλούς. Τόνισε ότι δεν σκίστηκε καμιά ιταλική σημαία, κανείς από τους Έλληνες ψαράδες, που ήταν Οθωμανοί υπήκοοι, δεν είχε όπλα και ότι θα ήταν ανόητος εάν έφερε όπλο, όταν ύστερα από άδεια του Ιταλού πλοιάρχου Nikola Ventura ανέβηκε μόνος του στο αλιευτικό για συνεννοήσεις ενώ είχε δει ότι όλοι οι Ιταλοί ήταν οπλισμένοι.

Μετά από ανακρίσεις ο Κεμάλ Μπέης αρνήθηκε να ικανοποιήσει τα ιταλικά αιτήματα οπότε ο Ιταλός πρόξενος της Σμύρνης Γκουβερνάτης, που συμμετείχε σε αυτές, ενημέρωσε τον Ιταλό πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη Κόμη Κόρτη, που ειδοποίησε την ιταλική κυβέρνηση, η οποία διέταξε να μεταβεί στη Σύρο το πολεμικό πλοίο «Ρώμη» και εάν δεν εξομαλυνθεί η κατάσταση το πλοίο να μεταβεί αμέσως στη Λέσβο. Ο Κόμης Κόρτης επέδωσε τις ακόλουθες απαιτήσεις: «1) Οι ένοχοι δέον να τιμωρηθώσι κατά τας διατάξεις του Ποινικού νόμου, 2) οι Ιταλοί αλιείς θέλουσιν αποζημιωθή δι’ όσας υπέστησαν ζημίας, 3) της ιταλικής σημαίας περιυβρισθείσης διά της παραβιάσεως του ιταλικού πλοίου δέον να δοθή η προσήκουσα ικανοποίησις εις το ιταλικν προξενείον και 4) να παυθή της θέσεως αυτού ο της νήσου διοικητής». (Εφημερίδα Κωνσταντινούπολης «Βυζαντίς», 3-12-1880).

Αρχές Ιανουαρίου 1881 ο Σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ επικυρώνει απόφαση του υπουργικού συμβουλίου που ικανοποιεί την Ιταλία, παύοντας τον Κεμάλ Μπέη, φυλακίζοντας και παραπέμποντας στο κακουργοδικείο Χίου 15 Έλληνες ψαράδες και τους δύο αδελφούς Καλλιά. Στις 17-3-1881, ο πρόεδρος του δικαστηρίου Γασπάρ Εφέντης ανακοίνωσε την απόφαση που επέβαλε στους 17 κατηγορουμένους ποινή φυλάκισης τρεισήμισι μηνών, που αφέθηκαν ελεύθεροι επειδή είχαν κρατηθεί για ισόχρονο διάστημα. Στις 22-5-1881, με απόφαση του Σουλτάνου επανήλθε στη θέση του ο Κεμάλ Μπέης.

Ευχαριστώ τον αγαπητό πρώην Γραμματέα του Δήμου Πολιχνίτου Στρατή Πάντα για τις χρήσιμες σχετικές πληροφορίες και έγγραφα που μου έστειλε. Στη φωτογραφία εικονίζεται το αρχοντικό του Δημήτρη Καλλιά με το σωρό λευκολίθου στην Ελπίδα (Σκάλα) Πολιχνίτου, από το Λεύκωμα των Κυριάκου Κουκούλα-Τάσου Μακρή, του 2010: «Ο Πολιχνίτος του 20ού αιώνα». Περισσότερα δημοσιεύθηκαν στα «Λεσβιακά» του 1996, στο εξαιρετικό κείμενο του Αριστείδη Στεργέλλη: «Η Λέσβος των ετών 1880-1885 στην εφημερίδα “Νεολόγος”» και σε κείμενό μου στα «Καλλονιάτικα», τεύχος 167/2016.

 

Αριστείδης Κυριαζής

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Σάββατο, 22 Απριλίου 2017 11:05

Η μαγεία του Κόλπου της Καλλονής

Νήσος Αιολίς Λέσβος, η δε χώρα Λεσβία

 

Στο τεύχος 167 του περιοδικού «Καλλονιάτικα» Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2016 του Συλλόγου Καλλονιατών Λέσβου, το ωραιότερο και αρτιότερο της επιτυχημένης τετραετούς προεδρίας του Σταύρου Βαλτά, δημοσιεύθηκε ως εξώφυλλο η εικονιζόμενη θαυμάσια φωτογραφία του Μανώλη Μπίνου, όπου παράλληλα με τον αμαξιτό δρόμο Καλλονής-Μυτιλήνης στην περιοχή του Ιερού των Μέσσων, στη στενή λωρίδα της αλμυρής λιμνοθάλασσας που περιορίζεται από τα λεπτά, σκληρά, κυλινδρικά, επιμήκη και στην άκρη αγκαθωτά βούρλα (Juncus acutus) της παραλίας με τα οποία έπλεκαν οι Καλλονιάτες τα «φρουκάλια», τις φιλότεχνες σκούπες για να καλλωπίζουν τις αυλές, διακρίνεται να λιάζεται και να αναπαύεται ύστερα από επιτόπιο ψάρεμα οστράκων πριν από την ώρα του χειμερινού δειλινού ένα κοπάδι πανέμορφων ροζ μονογαμικών και γαλακτοτραφών φλαμίνγκο.

Αριστερά στη φωτογραφία διακρίνεται η παραλία Λισβορίου, όπου το 2000 στα Ροδαφνίδια ο Μάκης Αξιώτης, πρώτος από όλους τους ερευνητές, ανακάλυψε λίθινους ισοσκελείς τριγωνικούς χειροπελέκεις, ξέστρα, λάμες, μαχαίρια, πειστήρια παρουσίας ανθρωπιδών που μετανάστευσαν πριν από 500.000 χρόνια από την Ασία στη Λέσβο περπατώντας στην ξηρά της Αιγηίδας για να βρουν τροφή και ασφάλεια στην τότε λίμνη της Καλλονής.

Στο βάθος της φωτογραφίας, φαίνεται η ποθητή στα ψάρια είσοδος του Κόλπου, ιδανικού στην αναπαραγωγή και ανάπτυξή τους, παράδεισου για υδρόβια, ενδημικά ή αποδημητικά πτηνά και ζώα.

Ο μαγευτικός, αβαθής, ασφαλής, φιλόξενος, σχεδόν κλειστός, πλούσιος σε τροφή Κόλπος της Καλλονής, μοναδικός υγροβιότοπος με ηφαιστειακά ιζήματα στο βυθό, με τις θερμές ιαματικές πηγές Πολιχνίτου και Λισβορίου, με τις αλυκές Καλλονής και Πολιχνίτου, με τους δώδεκα ποταμούς από τα τρία μεγαλύτερα βουνά του νησιού, Λεπέτυμνο, Όλυμπο και Όρδυμνο, έχει όλες τις προϋποθέσεις για να αναπτυχθούν σε αφθονία οι κοχύλες, οι πορφύρες που μελέτησε ο Σταγειρίτης Αριστοτέλης όταν επισκέφθηκε με τον Ερέσιο Θεόφραστο την Πύρρα τη διετία 345-343 π.Χ. Οι πορφύρες που έδωσαν τη διάσημη και πολύτιμη πορφυροβαφή της Λέσβου, με αποτέλεσμα το 1.300 π. Χ. να σταλούν από τον Αυτοκράτορα των Χετταίων τεχνίτες πορφυροβαφείς, μεταμφιεσμένοι σε ιερείς, στο ναό της αρχέγονης Αφροδίτης που δεν μπορεί παρά να σχετίζεται με το ναό της Χρυσής Αφροδίτης-Καλλονής στην Πύρρα.

Δεξιά της εισόδου του Κόλπου διακρίνονται τα Μάκαρα όπου έζησε ο Μάκαρ, ο πρώτος βασιλιάς της Λέσβου, δεξιότερα διακρίνεται το βουνό της Ίσσας, της πρώτης κόρης του Μάκαρα, όπου υπάρχουν ερείπια της αρχαίας πόλης Ίσσας, για την οποία στις δύο προηγούμενες επισημάνσεις δημοσίευσα μαζί με τη σύζυγό μου Κωνσταντίνα Βάκκα την Αττική επιγραφή IG I3 18, του 450 π.Χ. που αναφέρει την αποστολή στρατιωτών από την πόλη Ίσσα της Λέσβου στον Ελλήσποντο με τρία πλοία της Ίσσας, για να ενισχυθεί η Αθηναϊκή Συμμαχία, η οποία επιχειρούσε να καταστείλει την εξέγερση που είχε εκδηλωθεί από τη δυσβάστακτη φορολόγηση που επέβαλαν εκεί οι Αθηναίοι.

Την πρώτη κόρη του Μάκαρα, Ίσσα, ερωτεύθηκαν δύο θεοί, ο Ερμής και ο Απόλλων, τον 1ο π. Χ. αιώνα ο Λατίνος ποιητής Οβίδιος περιέγραψε στις «Μεταμορφώσεις» την εξής εικόνα: «Εκεί είναι και ο Φοίβος Απόλλων έχοντας πάρει μορφή αγρότη, και τώρα με γερακίσια φτερά, κι έπειτα έχοντας πάνω του ράχη λιονταριού, και ως ποιμένας την Μακαρηΐδα κόρη Ίσσα ξεπλανεύει».

Τον 4ο π.Χ. αιώνα ο Χαλκιδεύς ποιητής Λυκόφρων στο έργο του «Αλεξάνδρα» αναφέρει ότι ο μάντης Πρύλις, γιος της Ίσσας και του Ερμή, προφήτευσε στον Αγαμέμνονα, που επισκέφθηκε τον Πρύλι στην πόλη Ίσσα, ότι η Τροία θα πέσει εφόσον οι Αχαιοί κατασκευάσουν τον Δούρειο Ίππο. Κατά τους στίχους 219-223 του Λυκόφρονα, που ακολουθούν σε μετάφρασή μου, η Κασσάνδρα, η κόρη του βασιλιά της Τροίας Πριάμου, θεωρεί υπεύθυνο της άλωσης της Τροίας τον συγγενή της Πρύλι, που πρόδωσε στους κοινούς εχθρούς, τους Αχαιούς, τι έπρεπε να κάνουν: «Αχ, μακάρι να μην αξιωνόταν ο Ερμής να γεννήσει // στην περικυκλωμένη από ύδατα Ίσσα, τον οδηγό των Αχαιών, // τον τέταρτο απόγονο του δυστυχισμένου Άτλαντα, // εσένα Πρύλι, τον συγκαταστροφέα των ομαίμων συγγενών, // τον αλάνθαστο μάντι, τον προφήτη των συμφερόντων των εχθρών».

 

Αριστείδης Κυριαζής

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Δεκαπενθήμερες επισημάνσεις

 

Στις προηγούμενες επισημάνσεις δημοσίευσα μαζί με τη σύζυγό μου, Κωνσταντίνα Βάκκα, την επιγραφή της Αττικής του 450 π.Χ., «IG I2 30+23, SEG 10.20», η οποία με τη συνένωση των δύο θραυσμάτων της, μετονομάστηκε σε «IG I3 18». Η επιγραφή αναφέρει την αποστολή στρατιωτών με τρία πλοία της πόλης Ίσσας της Λέσβου στον Ελλήσποντο για να ενισχυθεί η Αθηναϊκή Συμμαχία.

Η Ίσσα ήταν η πρώτη κόρη του πρώτου βασιλιά της Λέσβου Μάκαρα και από αυτή ονομάστηκαν α) η νήσος Ίσσα, που ήταν το πρώτο όνομα της Λέσβου, β) η πόλη Ίσσα, πρώτη πρωτεύουσα του νησιού μεταξύ Καλλονής και Παρακοίλων και γ) η πόλη Άντισσα, επειδή αρχικά ήταν κτισμένη στο μικρό νησί «Άντισσα» κοντά και απέναντι από το μεγάλο νησί «Ίσσα». Για τη σπουδαιότητα της πόλης Ίσσας παραθέτω τρία κείμενα:

α) Του αρχαιολόγου Ιωάννη Κοντή: «Αφού νικήθηκαν οι Πέρσες τελικά, το 479 π.Χ., οι Λέσβιοι, μαζί με τους άλλους νησιώτες στην αρχή κι αργότερα και με τους άλλους Έλληνες της Ανατολής, πήραν μέρος στον συνασπισμό, που έγινε για να στεριώση την ελληνική νίκη. Πρώτα με την ηγεσία των Λακεδαιμονίων και μετά των Αθηναίων. Στον συνασπισμό αυτόν, που κατέληξε στην Αθηναϊκή συμμαχία, πραγματική ηγεμονία των Αθηνών, οι λεσβιακές πόλεις, όλες μαζί (το κοινό των Λεσβίων φαίνεται ότι δεν είχε παύσει να υπάρχη) διατήρησαν θέση πλεονεκτική. Έμειναν αυτόνομες, δεν πλήρωναν φόρο, όπως οι περισσότεροι από τους άλλους συμμάχους, αλλά δίνανε πλοία, και χωρίς άλλο είχαν και την ιδιαίτερη ευθύνη για την ασφάλεια του βορειοανατολικού Αιγαίου». («Λεσβιακό Πολύπτυχο», Αθήνα 1973, σ. 63-64).

β) Του Γερμανού αρχαιολόγου Robert Koldewey: «Ανεβαίνοντας κανείς τη βόρεια πλαγιά, φθάνει αντίπερα της ράχης του λόφου γνωστού ως “Τα Ίσσα”, σε ένα στάβλο με ένα πηγάδι (πηγή). Η τοποθεσία ονομάζεται “Πήγαδος”. Η πλαγιά είναι και πάλι καλυμμένη από αρχαίους αμπελώνες και στον Πήγαδο κείτεται ένας από τους αρχαίους λίθους πιεστηρίων. Συνεχίζοντας από εδώ προς τα κάτω εμφανίζεται το “Παλαιόκαστρο”. Υπάρχουν εκεί τα ερείπια ενός οικοδομήματος με πολλά μικρά δωμάτια. Εκεί δεν είναι ορατοί πλίνθοι, έτσι δεν μπορεί κανείς να προσδιορίσει το χρόνο κατασκευής. Αλλά υπάρχουν τα τείχη από πολυγωνικά στρώματα ογκόλιθων μεσαίου μεγέθους που δεν δημιουργούν την εντύπωση ενός νεότερου κτίσματος». («Die antiken Baureste der Ιnsel Lesbos», Berlin 1890, σ. 39). Στη στήλη εικονίζονται μαζί δύο σχέδια i) του Koldewey με την κάτοψη «οικοδομήματος» εννέα δωματίων στο Παλιόκαστρο Ίσσας και ii) του Μάκη Αξιώτη για το Παλιόκαστρο. («Περπατώντας τη Λέσβο», Μυτιλήνη 1992, πίνακας 63).

γ) Επίσης του Κοντή, που παραθέτοντας το παραπάνω σχέδιο του Koldewey γράφει: «Για τα αρχαία σπίτια της Λέσβου, μια και δεν έχουν γίνει ανασκαφές, ξέρομε μόνο ό,τι βγαίνει από τα επιφανειακά λείψανα, που διατηρήθηκαν εδώ κι εκεί. Ενδιαφέρει σχετικά ότι στην Αρίσβα, όπου έχουμε τα κυριώτερα δείγματα, που φαίνεται ότι έμειναν από την πρώιμη οπωσδήποτε καταστροφή, (σ.σ. 8ος-7ος π.Χ. αιών) παρουσιάζεται ο τύπος του “μεγάρου”, με κλειστό πρόδομο, αυτός δηλαδή που έδωσε τον ειδικό χαρακτήρα στα σπίτια του προϊστορικού συνοικισμού της Θερμής. Παρόμοια σπίτια σημειώθηκαν, παλιότερα, στη θέση Πήγαδος (σ.σ. Παλιόκαστρο) της Ίσσας, βόρεια από τον κόλπο της Καλλονής και πρόσφατα στην Τσιχλιώντα της Ερέσου (σ.σ. στον Λεσβά). Η παρουσία τόσων δειγμάτων του σπάνιου αυτού τύπου μέσα στον περιορισμένο αριθμό των αρχαίων σπιτιών που έχουν σωθή επιφανειακά τους λείψανα, οφείλεται πιθανώτατα στη διατήρηση επιχώριων στοιχείων ουσιαστικών στην οικοδομία του νησιού που διαμορφώθηκε μετά από την άφιξη των Αιολέων (σ.σ. 1054 π. Χ.)». (σ. 61-62).

Η επιγραφή «IG I3 18» επιβάλλει τις πρώτες ανασκαφές στην πόλη Ίσσα, στην πρώτη πρωτεύουσα του νησιού, η οποία έδωσε το πρώτο όνομα «Ίσσα» στο νησί που σήμερα ονομάζεται Λέσβος.

 

Αριστείδης Κυριαζής

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

 

 

 

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top