FOLLOW US
Ευγενία Κουτσίδου

Ευγενία Κουτσίδου

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017 15:46

Οι ρόλοι στις ομάδες

Ο ρόλος είναι ένας τύπος συμπεριφοράς που αναπτύσσει κάθε άτομο στο πλαίσιο μιας ομάδας. Οι άνθρωποι που συμμετέχουν σε ομάδες, αναλαμβάνουν συνειδητά ή ασυνείδητα διάφορους ρόλους. Οι ρόλοι αυτοί μπορεί να είναι κρυφοί, επίσημοι ή ανεπίσημοι. Για παράδειγμα, ένα μέλος μιας ομάδας να οριστεί συντονιστής μέσα από τυπικές ή άτυπες διαδικασίες, χωρίς απαραίτητα να έχει τις απαιτούμενες δεξιότητες και γνώσεις αλλά επειδή συγκεντρώνει τη συμπάθεια ή την εύνοια της ομάδας. Κάθε ρόλος μπορεί να έχει θετικές ή αρνητικές αντιδράσεις μέσα στην ομάδα. Θετικές χαρακτηρίζονται η αλληλεγγύη, η προσπάθεια μείωσης της έντασης και η παροχή προτάσεων πληροφοριών και άποψης. Στις αρνητικές αντιδράσεις είναι οι ενδείξεις διαφωνίας, έντασης και ανταγωνισμού. Οι θετικές αντιδράσεις συνεισφέρουν στη συνοχή της ομάδας, ενώ οι αρνητικές τη θέτουν σε κίνδυνο.

Οι αρνητικοί ή παρεκκλίνοντες ρόλοι λειτουργούν ως εμπόδιο για την πρόοδο της ομάδας. Μια από αυτές είναι η κυρίαρχη συμπεριφορά με την οποία ένα μέλος διεκδικεί την εξουσία της ομάδας ή λειτουργεί υπεροπτικά, ώστε να ελέγξει την ομάδα προς όφελός του. Στην προσπάθεια αυτή μπορεί να χρησιμοποιήσει είτε την κολακεία, είτε το πατρονάρισμα ώστε να προσελκύσει γύρω του άλλα μέλη.

Προσκόμματα στην ομάδα θέτει και η συμπεριφορά της απόσυρσης. Ένα μέλος της ομάδας μπορεί να αποσύρεται είτε σε φυσικό επίπεδο μέσα από συχνές απουσίες, είτε κυρίως σε ψυχικό επίπεδο. Με την απόσυρση αποφεύγει να πάρει θέση, να συμμετάσχει σε συζητήσεις και να απαντήσει σε κρίσιμες ερωτήσεις που θέτει η ομάδα, επιτυγχάνοντας έτσι να διατηρήσει μια συναισθηματική απόσταση την οποία αισθάνεται απαραίτητη, προκειμένου να μειώσει το άγχος και την ανασφάλεια που βιώνει. Παράλληλα όμως μειώνει και το βαθμό συμμετοχής και εμπλοκής του στην ομάδα δυσχεραίνοντας τη συνολική λειτουργία της.

Ένα άλλος μηχανισμός είναι η υποτίμηση των ιδεών, των προτάσεων και της άποψης των άλλων μέσα από σαρκασμό και αστεϊσμούς. Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί μια ακόμη προσπάθεια πρόκλησης εμποδίων στην εξέλιξη της ομάδας και στην επίτευξη του έργου της. Η έλλειψη διάθεσης για συνεργασία με συνεχείς διαφωνίες με τα άλλα μέλη της ομάδας, η πεισματική αντίθεση προς το σύνολο των επιθυμιών της ομάδας για καθαρά προσωπικούς λόγους και η κρυφή ατζέντα ορισμένων μελών, επίσης εμποδίζουν την πρόοδο της ομάδας. Το ίδιο συμβαίνει και με τις παράπλευρες συζητήσεις, τους ψιθύρους, τους αστεϊσμούς και την κρυφή συνομιλία μεταξύ δύο μελών την ώρα που η διεργασία της ομάδας είναι σε εξέλιξη. Τα φαινόμενα αυτά εμφανίζονται ιδίως όταν αμφισβητείται η εξουσία του ηγέτη ή όταν η κρυφή ατζέντα ορισμένων μελών που έχουν ισχύ στην ομάδα λόγω θέσης ή ρόλου, κυριαρχεί επί των άλλων ζητημάτων.

Όπως γίνεται αντιληπτό, στην ομάδα των «Διασήμων» στο «Survivor», υπήρξαν όλοι οι αρνητικοί και παρεκκλίνοντες ρόλοι που περιγράφηκαν παραπάνω. Ο Χανταμπάκης διεκδίκησε την εξουσία της ομάδας λειτουργώντας υπεροπτικά, πατρονάροντας άλλα μέλη της ομάδας τα οποία και προσέλκυσε δίπλα του. Η υποτίμηση των ιδεών, των προτάσεων και της άποψης των άλλων μέσα από σαρκασμό και αστεϊσμούς που υιοθέτησε, επίσης λειτούργησε ως εμπόδιο στην ανάπτυξη της ομάδας. Ο «Ντάνος», ηγετική φυσιογνωμία, επίσης διεκδικεί την ηγεσία της ομάδας προβάλλοντας την αδιαμφισβήτητη ικανότητά του τόσο στα αγωνίσματα, όσο και στην ικανότητα επιβίωσης. Η Ειρήνη με την επιλογή της απόσυρσης, δυσχέρανε την συνολική λειτουργία της ομάδας. Η πιθανή κρυφή ατζέντα των μελών της «κλίκας», επίσης εμπόδισε την πρόοδο της ομάδας των «Διασήμων». Αποτέλεσμα όλων αυτών, η διάλυση της ομάδας.

 

Χαράλαμπος Παυλόπουλος και Άννα Τσιμπουκλή, «Δυναμική των ομάδων και αλλαγή στους οργανισμούς». Εκδόσεις «Τόπος», 2016.

 

Οι ομάδες πέρα από τη διαπροσωπική αλληλεπίδραση, τον κοινό στόχο, την αλληλεξάρτηση και την αναγνώριση από άλλους, χαρακτηρίζονται και από συναισθηματική ζωή, η οποία ορίζεται από θετικά και αρνητικά συναισθήματα, μηχανισμούς άμυνας και άγχος. Τα συναισθήματα αποτελούν την κινητήρια δύναμη για την παραγωγικότητα και την αποτελεσματικότητα μιας ομάδας. Στα συναισθήματα περιλαμβάνονται η δέσμευση, η εμπιστοσύνη, η φροντίδα, ο ενθουσιασμός, η υπερηφάνεια και η χαρά. Από την άλλη, σε μια ομάδα υπάρχουν και κυρίαρχα συναισθήματα, όπως το άγχος, ο θυμός και ο φόβος, τα οποία χαρακτηρίζονται ως αρνητικά κυρίως επειδή τα άτομα δυσκολεύονται να τα διαχειριστούν και επειδή μπορεί να καταλάβουν ζωτικό χώρο στη ζωή ενός οργανισμού, διαμορφώνοντας την ποιότητα των σχέσεων μεταξύ των μελών της ομάδας.

Σε περιβάλλοντα κρίσης κυριαρχούν τα αρνητικά συναισθήματα. Πέρα από την απειλή της πείνας, στο «Survivor», η απομόνωση από το εξωτερικό περιβάλλον (δεν επιτρέπεται καμία επικοινωνία με κανέναν ή προβλέπεται ελάχιστη επαφή κυρίως με γιατρούς όποτε απαιτείται), δημιουργεί ένα απολύτως κλειστό σύστημα. Σε συνδυασμό με τον έντονο ανταγωνισμό του τελικού στόχου της κατάκτησης του χρηματικού επάθλου, η όποια επικοινωνία χαρακτηρίζεται από καχυποψία και δυσπιστία. Τα κλειστά συστήματα χαρακτηρίζονται από παράνοια, πόλωση, λειτουργία υπο-ομάδων, τις οποίες η ευρύτερη ομάδα αδυνατεί να αξιοποιήσει προς όφελος της. Ο φόβος, το άγχος, η καχυποψία και οι αρνητικές συμμαχίες κυριαρχούν και εντείνονται δημιουργώντας εσωτερικά τραύματα τόσο σε προσωπικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο. Το διαταραγμένο αυτό περιβάλλον μπορεί να δημιουργήσει σε ορισμένα μέλη, την αίσθηση ότι απειλείται με εκμηδένιση η αξία της λειτουργίας τους. Ορισμένα μέλη μπορεί να νοιώθουν μοναξιά και απειλή για τη θέση τους στην ομάδα. Άτομα με ισχυρό υπερεγώ, τείνουν να αποσύρονται και να αποξενώνονται, σε μια προσπάθεια αυτοπροστασίας από την παθολογία η οποία αναπτύσσεται στην ομάδα. Η κρίση αυτή έφτασε πρώτα στην ομάδα των «Διασήμων». Η Ειρήνη που φαίνεται να μην ήθελε να ενταχθεί στις υπο-ομάδες που δημιουργήθηκαν, φαίνεται να έχει τέτοια συναισθήματα, ενώ οι υπο-ομάδες στην ομάδα των «Μαχητών» είναι διακριτές και αριθμητικά ίσες.

Όταν μια ομάδα εξελιχθεί σε κλειστή, τότε φαίνεται να προσπαθεί να επιτύχει την εσωτερική ισορροπία και συνοχή της στηριζόμενη αφ’ ενός στον φόβο και την ανάγκη αντιμετώπισης των βιωμένων από το εξωτερικό περιβάλλον, απειλών και αφ’ ετέρου στις αυταπάτες και σε μια ψευδαίσθηση παντοδυναμίας και ηθικής ανωτερότητας. Μέσα από τους παραπάνω μηχανισμούς, οι ομάδες μπορεί να επιτύχουν αρχικά μια ψευδή συνοχή και μια εύθραυστη προσωρινή ισορροπία, που ωστόσο στηρίζονται στην κατασκευή πλασματικών εχθρών και αποδιοπομπαίων τράγων, οι οποίοι τους απειλούν με διάλυση. Αυτού του είδους η συνοχή στηρίζεται, επίσης, στον φόβο και σε μια ψευδή συμμαχία με αρνητικούς στόχους, όπως είναι ο αποκλεισμός τρίτων παρά η ένταξη τους προς όφελος της εξέλιξης και της ανάπτυξης.

Αυτό ακριβώς παρατηρούμε να συμβαίνει στην ομάδα των «Διασήμων», που τα άτομα της υπο-ομάδας «κλίκας» δηλώνουν όλοι ότι τα κριτήρια επιλογής του ατόμου προς αποχώρηση δεν είναι αγωνιστικά αλλά με ποιόν κάνει κάποιος την καλύτερη παρέα. Το αγωνιστικό κριτήριο είναι το ορθολογικό κριτήριο που εξασφαλίζει την εξασφάλιση της τροφής στην ομάδα, ενώ το συναισθηματικό κριτήριο το οποίο και κυριαρχεί, είναι το κριτήριο που πιθανώς να εμπεριέχει και στρατηγική να φύγουν οι καλύτεροι παίκτες που είναι ισχυροί αντίπαλοι. Έτσι η Λάουρα και ο Μπο επιβίωσαν της ψηφοφορίας παρόλο που ήταν οι πιο αδύναμοι αγωνιστικά κρίκοι. Η Ειρήνη έγινε ο αποδιοπομπαίος τράγος της ομάδας λόγω πιθανώς της διαφορετικότητας της, που αρχικά ενώνει την υπο-ομάδα «κλίκα», ενώ ο Ντάνος ουσιαστικά αποκλείστηκε από την ομάδα χωρίς ποτέ ουσιαστικά αυτή να μπορέσει να τον υποδεχτεί ως νέο μέλος και να τον χρησιμοποιήσει για την θετική εξέλιξη και ανάπτυξη της ομάδας. Η έλλειψη επικοινωνίας, οι χειριστικές σχέσεις, οι αρνητικές συμμαχίες θα οδηγήσουν στην κατάρρευση της ομάδας.

 

Χαράλαμπος Παυλόπουλος και Άννα Τσιμπουκλή «Δυναμική των ομάδων και αλλαγή στους οργανισμούς». Εκδόσεις Τόπος, 2016.

 

 

Τρίτη, 11 Απριλίου 2017 12:39

Οι ομάδες του «Survivor»

Όλοι έχουν λίγο ή πολύ δει κάποια επεισόδια του νέου τηλεοπτικού παιχνιδιού «Survivor», που έρχεται κάθε βράδυ στις μικρές οθόνες του σπιτιού μας. Στο κοινό των εφήβων, τα ποσοστά τηλεθέασης αγγίζουν το 70%. Προσωπικά η κόρη μου, το παρακολουθεί μανιωδώς, ευτυχώς χωρίς να μπαίνει στη διαδικασία να ψηφίζει. Αναπόφευκτα όλη η οικογένεια αναγκαστικά βλέπει το αμφιλεγόμενο θέαμα με στόχο να μπορέσει να προκαλέσει συζήτηση σε θέματα που προκύπτουν και είναι τουλάχιστον αντικοινωνικά και «ανήθικα». Όπως για παράδειγμα, ο αθέμιτος ανταγωνισμός και η «ανθρωποφαγία». Για να μπορέσω να αποκτήσω κάποιο ενδιαφέρον για το «παιχνίδι», παρακολουθώ με ερευνητικό βλέμμα τα δρώμενα προκειμένου να δω τους μηχανισμούς λειτουργίας μιας ομάδας. Παραθέτοντας κάποιες θεωρητικές αρχές λειτουργίας της ομάδας, ελπίζω να σας βοηθήσω και σας να κάνετε το ίδιο.

Η ομάδα αποτελείται από τουλάχιστον τρία μέλη ώστε να υπάρχει η δυνατότητα ανάπτυξης διαπροσωπικών σχέσεων. Ο κοινός σκοπός είναι απολύτως απαραίτητος για την ύπαρξη μιας ομάδας. Στην περίπτωση του παιχνιδιού, ο κοινός σκοπός των ομάδων είναι η επιβίωση κάτω από δύσκολες συνθήκες (όπως π.χ. πείνα και καιρικές συνθήκες), ταυτόχρονα όμως υπάρχει ο ατομικός στόχος του κάθε μέλους για την κατάκτηση της πρώτης θέσης και του χρηματικού επάθλου, ο οποίος αλλοιώνει τον κοινό σκοπό.

Το δεύτερο βασικό στοιχείο μιας ομάδας, αφορά στην κοινή αναγνώριση από τα μέλη της ομάδας, των ορίων της και της σχέσης της με άλλες ομάδες. Στην περίπτωση του παιχνιδιού, η σχέση των δύο ομάδων, «Μαχητών» και «Διασήμων», είναι απολύτως ανταγωνιστικές.

Το τρίτο στοιχείο σχετίζεται με την ικανότητα της ομάδας να υποδέχεται νέα μέλη ή να χάνει τα υφιστάμενα μέλη της χωρίς το γεγονός αυτό να προκαλεί ιδιαίτερη αγωνία για την επιβίωση ή την απώλεια της μοναδικότητας της. Η υποδοχή του «Ντάνου» στην ομάδα των «Διασήμων», έγινε πολύ νωρίς πριν καλά - καλά «δέσει» η ομάδα και αποκτήσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της και είναι δύσκολο να αξιολογήσει κανείς την επίδραση του στην ομάδα. Οι απώλειες των μελών φαίνεται να επηρεάζουν συναισθηματικά κάποια μέλη των ομάδων αλλά δεν απειλούν μέχρι τώρα ιδιαίτερα τη συνοχή τους.

Το τέταρτο βασικό στοιχείο αφορά τη δυνατότητα και την ελευθερία υπο-ομάδων, οι οποίες μπορούν να καταλάβουν το δικό τους χώρο και να αξιοποιηθούν ως μέρος της λειτουργίας της ευρύτερης ομάδας. Στο «παιχνίδι» έχουμε παρατηρήσει να υπάρχουν υπο-ομάδες που συγκροτούνται κυρίως με βάση την κοινή ψυχολογία των μελών ή πιθανώς και την κοινή στρατηγική στο «παιχνίδι». Το γεγονός αυτό χαρακτηρίζεται ως φυσικό και δεν θα πρέπει να ενοχλεί τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας εκτός και αν κανείς αισθάνεται απομονωμένος και δεν μπορεί να ενταχθεί σε κάποια υπο-ομάδα.

Το πέμπτο στοιχείο προϋποθέτει την αναγνώριση της συνεισφοράς κάθε μέλους της ομάδας αλλά και τη δυνατότητα για ελεύθερη κίνηση και έκφραση εντός των ορίων της ομάδας. Η αναγνώριση της συνεισφοράς κάθε μέλους της ομάδας, συνδέεται και με το φόβο του αποκλεισμού και άρα της απόρριψης από τους άλλους. Σε ψυχικό επίπεδο, η απόρριψη φαίνεται να αποτελεί μια λιγότερο ή περισσότερο τραυματική εμπειρία ανάλογα με τις προσωπικές αντοχές και την ευαλωτότητα κάθε ατόμου. Η απόρριψη του ατόμου από την ομάδα στην οποία επιθυμεί να είναι μέλος, φαίνεται ότι το αφήνει έκθετο στη διαρκή αναζήτηση αποδοχής, η οποία, όταν δεν ικανοποιείται στο πλαίσιο μιας σχετικά υγιούς και ασφαλούς ομάδας, θα αναζητήσει διέξοδο μέσα σε ομάδες που θεωρούνται περιθωριακές. Η ένταξη στις περιθωριακές ομάδες επενδύεται από το άτομο με ισχυρά συναισθήματα τα οποία φαίνεται να κυριαρχούν της λογικής. Ο κανόνας του «παιχνιδιού» για απομάκρυνση των μελών μετά από ψηφοφορία, εξ ορισμού διαταράσσει τη συνοχή της ομάδας. Και τελείως τεχνηέντως αφήνει το άτομο να ζήσει μέσα στην ομάδα για μερικές ακόμη μέρες, προκειμένου να φανούν τα σημάδια της κρίσης στην ομάδα.

Τελευταίο στοιχείο της ομάδας είναι να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει τα λάθη της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα δυσκολίας αναγνώρισης και αντιμετώπισης των λαθών, είναι η περίπτωση κατά την οποία η ομάδα θεωρεί πως απειλείται η υπόστασή της από εξωτερικούς παράγοντες, όπως μπορεί να συμβαίνει σε περιόδους κοινωνικής και οικονομικής κρίσης. Η πείνα στο «παιχνίδι» αποτελεί μια τέτοια απειλή. Τα έντονα συναισθήματα που βιώνει σε αυτήν την περίπτωση η ομάδα, είναι το αυξημένο άγχος, ενώ τα ευάλωτα άτομα τείνουν να προσωποποιούν και να μεγεθύνουν τις συνέπειες που ενδέχεται να υπάρξουν από τις όποιες μεταβολές υποστεί η ομάδα. Η μη αναγνώριση των λαθών μειώνει και απειλεί τη συνοχή της ομάδας.

 

Χαράλαμπος Παυλόπουλος και Άννα Τσιμπουκλή «Δυναμική των ομάδων και αλλαγή στους οργανισμούς». Εκδόσεις Τόπος 2016.

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top