FOLLOW US
Μιχάλης Παπαδημητρίου

Μιχάλης Παπαδημητρίου

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τρίτη, 01 Αυγούστου 2017 14:31

Η αλλαγή του κόσμου

Όσοι γράφουν δημόσια, προτείνουν και ασκούν κριτική, δηλαδή όσοι ασχολούνται με τη σοβαρή δημοσιογραφία, αλλά και όλοι γενικά που καταπιάνονται με τη λογοτεχνία, έχουν μια υποσυνείδητη επιθυμία, μαζί με το να προβληθούν, να αλλάξουν και τον κόσμο. Να μετακινήσουν τα λεγόμενα κακώς κείμενα, που δεν θα πάψουν ποτέ να δεσπόζουν στον κόσμο και στη ζωή μας.

Θυμάμαι με την ευκαιρία έναν κοσμογονικό μύθο των Εσκιμώων που λέει ότι «ο ουρανός στηρίζεται πάνω στα ψηλά βουνά και η γη πάνω σε στύλους που στέκουν σκουριασμένοι και σε άθλια κατάσταση»!

Και εδώ γεννάται το μεγάλο φιλοσοφικό ερώτημα, που όπως θα δούμε παρακάτω, έχει και Επικούρεια καταγωγή: «Να προσπαθεί κανείς ν’ αλλάξει τον κόσμο ή να κάθεται στ’ αβγά του;»

Είναι πράγματι πολλοί που πρεσβεύουν και το δηλώνουν σήμερα ότι «δεν αλλάζει ο κόσμος και καλό είναι να τον αποδέχεται κανείς όπως είναι και να συμβαδίζει με τα προβλήματά του και τις παθογένειές του».

Το δίλημμα έχει τεράστια πολιτική και κοινωνική σημασία.

Καταρχάς η αλλαγή είναι στοιχείο της ίδιας της ζωής και της κοσμογονίας. Η αέναη πάλη και η ατέρμονη σύγκρουση των εν αντιθέσει στοιχείων και της φυσικής και της ηθικής, προσδιορίζει μέχρι σήμερα την εξέλιξη και των ειδών και της ανθρωπότητας.

Εξ άλλου, δημοκρατία σημαίνει (όπως εναργέστατα και αποκλειστικά παρουσιάζει ο Θουκυδίδης δια στόματος Περικλή στον περίφημο «Επιτάφιο») ενεργό συμμετοχή του κάθε, μα του κάθε, πολίτη στα κοινά της πόλης, και με σημερινούς όρους στα κοινά του κράτους.

Η σοβαρότερη φιλοσοφική αντίδραση σ’ αυτό το αυτονόητο κοινωνικό αξίωμα προήλθε από τις δοξασίες και τη διδασκαλία του Επίκουρου.

Ο διακεκριμένος αυτός «γενικός» φιλόσοφος (341-270 π.Χ.) προσπάθησε, όπως και άλλοι προκάτοχοί του, να διατυπώσει σύστημα γενικής φιλοσοφίας με τον συγκερασμό σπουδαίων απόψεων, ξεκινώντας από τη Δημοκρίτεια φυσική και φτάνοντας στη στωική ηθική του Ζήνωνα του Κιτιέα. Μάλιστα με κάποιες δοξασίες του σχετικά με την αθεΐα, την επιδίωξη της ύψιστης ηδονής και την αγέρωχη αντιμετώπιση του θανάτου, συνεχίζει μέχρι σήμερα να έχει φανατικούς θιασώτες.

Ειδικά, στην «προς Μενηκαίον» επιστολή αναφέρεται στην πολιτική ζωή του ατόμου. Λέει δηλαδή ότι, εφόσον ο ιδιώτης ζει σε μεγαλύτερη ησυχία (που είναι το επικούρειο ζητούμενο της ευδαιμονίας) από τον πολιτικό, τότε είναι προτιμότερο το «αφανώς ιδιωτεύειν», δηλαδή το πολυσυζητημένο «λάθε βιώσας», που σημαίνει να ζει κανείς απαρατήρητος.

Για κάποιους αυτή η άποψη είναι ακραία και ναρκοθετεί τα θεμέλια της δημόσιας ζωής και της δημοκρατίας.

Όποιος θέλει να δει συνοπτικά τις αντιρρήσεις σ’ αυτό το επικούρειο θεώρημα είναι χρήσιμο να διαβάσει το μικρό και περιληπτικό έργο του Πλουτάρχου με τον τίτλο «Ει καλώς είρηται το λάθε βιώσας» (δηλαδή εάν έχει λεχθεί καλώς, και ισχύει, το λάθε βιώσας του Επίκουρου).

Αυτή η ρήση, κατά τον Πλούταρχο, αντιστρατεύεται την έννοια του φωτός (εξ άλλου «φως-τός» καλείται στην αρχαία γλώσσα και ο άνθρωπος), την έννοια της γένεσης και της φθοράς και απομακρύνει τον άνθρωπο από την κοινωνική συμμετοχή, από τα καλά και ωφέλιμα έργα και από την έγνοια του για το πού πάει αυτός ο κόσμος.

Είναι χαρακτηριστικός ο αφορισμός του σοφού Χαιρωνειέα ότι «η αφάνεια είναι το κολαστήριο των κακώς βιωσάντων»! 

Τρίτη, 25 Ιουλίου 2017 14:42

Η ρητορεία της πολιτικής

Στις πρόσφατες μαραθώνιες διαπραγματεύσεις για την εκταμίευση της δόσης και τη ρύθμιση του ελληνικού ζητήματος είχαμε την «τύχη» να απολαύσουμε -για μια ακόμα φορά- την πολιτική ρητορεία σε όλο της το «μεγαλείο», τόσο από τους Έλληνες διαπραγματευτές, αλλά όσο και από τους Εσπερίους ομολόγους τους.

Τι σημαίνει όμως ρητορεία;

Η ανάγκη να πείσει ο άνθρωπος δια λόγων τους ακροατές του, επειδή προφανώς δεν έχει να τους παρουσιάσει έργα, γέννησε τη ρητορική, παλιά τέχνη που ξεκίνησε από τον Σικελό Κόρακα και τελειοποιήθηκε από τον συμπατριώτη του Γοργία.

Οι πέντε αρετές της ρητορικής τέχνης, όπως μας τις προσδιόρισαν οι αρχαίοι, είναι

η χάρις

το μέγεθος

ο αστεϊσμός

η πανουργία και

η οικονομία

αρετές που ίσχυσαν και στους πανηγυρικούς ρητορικούς λόγους και στους δικανικούς.

Όλοι οι ρήτορες προσπάθησαν να καλλωπίσουν τον λόγο, κάποιοι μάλιστα τον στόλιζαν με εξεζητημένους λεκτικούς διακόσμους, τους λεγομένους «ληκύθους» (!) -φαινόμενο που παρατηρείται σε κάθε τέχνη που αρέσκεται να εκφυλίζεται- ωστόσο ήταν αναγκαίο να τηρούνται κάποιοι κανόνες και κάποιοι χρόνοι, δεδομένου ότι όλες οι επίσημες ομιλίες έπρεπε να τερματιστούν πριν εξαντληθεί το «ύδωρ» της κλεψύδρας.

Έτσι, ο Ισοκράτης (και συμφωνεί μαζί του και ο Αριστοτέλης) θεωρεί ως βασικές τρεις πτυχές της ρητορικής: την ιδέα του λόγου (το θέμα όπως θα λέγαμε), τη διάταξη και τη διατύπωση.

Εκεί όμως που βρήκε η ρητορική όλα τα αρνητικά της προσόντα ήταν η πολιτική ρητορεία, η ρητορεία που συνεχίζει να κινείται απαρέγκλιτα πάνω σε τρεις άξονες:

- το ψεύδος

- τον ασαφή βερμπαλισμό και

- την αναίσχυντη υποσχεσιολογία.

Το ψεύδος είναι η ιερή βίβλος της πολιτικής. Είναι προκλητικό, απαιτεί εγρήγορση και τεχνικές δεξιότητες και δεν πλήττει σαν την αλήθεια. Είναι το στοιχείο που συντηρεί μάχιμη και υποτίθεται πιο ανθρώπινη (!) την εικόνα του ψευδόμενου πολιτικού.

Το δεύτερο στοιχείο είναι ο ασαφής και εσκεμμένος βερμπαλισμός. Βλέπουμε σήμερα και επί σειρά ετών να συνεχίζονται διαπραγματεύσεις στολισμένες με ανούσιες και κενές λέξεις του επισήμου πρωτοκόλλου που δεν λένε και δεν εννοούν τίποτα απολύτως.

Το τρίτο στοιχείο είναι η αναίσχυντη υποσχεσιολογία παρά την αδήριτη πραγματικότητα που δεν της επιτρέπει να επαληθευτεί, σε συνδυασμό (τώρα τελευταία) με την κωλοτούμπα και με αυτό που θα το λέγαμε «ειπαξειπαλογία».

Στα τρία αυτά στοιχεία θα πρέπει να προσθέσουμε και τη διαστρέβλωση των γραμματικών εννοιών (π.χ. η βιωσιμότητα του χρέους που την ακούμε εκατοντάδες φορές κάθε μέρα και που σημαίνει ακριβώς το αντίθετο) και η δόλια επινόηση αρκτικόλεξων και τίτλων υπουργείων και δημοσίων υπηρεσιών, όπως λ.χ. το «υπουργείο ηλεκτρονικής διακυβέρνησης».

Σκεφτείτε τι γέλια κάνουν οι Εσθονοί (!...)*, που αποφάσισαν να εξαφανίσουν το χαρτί, όταν μας βλέπουν να προσκομίζουμε ως δικαιολογητικό φωτοτυπία της ταυτότητάς μας!!

Ο σοφός λαός, αυτός που έπλασε τα αποφθέγματα και τις παροιμίες, ο λαός που ξέρει να λέει ένα «ναι» και ένα «όχι» όπου χρειάζεται, είναι δυστυχώς αναγκασμένος σήμερα να παρακολουθεί τον ακατάσχετο πολιτικό βερμπαλισμό και τη μπουρδολογία του τίποτα.

Και μιλάμε για Έλληνες.

Πότε αυτός ο λαός θα ντραπεί επιτέλους να του βάζουν τα γυαλιά οι βάρβαροι της Ευρώπης;...

 

*Η Εσθονία, μια χώρα του «ποτέ» και του «τίποτα», διαπρέπει σήμερα στο ευρωπαϊκό στερέωμα, και δικαιούται να έχει φωνή. Έθεσε πολύ τολμηρά και πρωτοποριακά την ηλεκτρονική τεχνολογία στην εξυπηρέτηση του πολίτη, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να μεταφέρει με ένα πρωτοποριακό αρχείο (το λεγόμενο «πρεσβειακό αρχείο») όλα τα στοιχεία του κράτους εκτός Εσθονίας (!) για τον φόβο ακραίας ηλεκτρονικής απειλής ή επίθεσης από τη γειτονική Ρωσία.

Τρίτη, 18 Ιουλίου 2017 13:09

Η Χαλιμά

Λέγαμε τις προάλλες για την ηλεκτρονική τεχνολογία και τους ασύμμετρους κινδύνους που γεννά η αλόγιστη και αφιλοσόφητη χρήση της, και νά που δεν σταματούν κάθε λίγο και λιγάκι οι σχετικές ειδήσεις:

Κυβερνοϊοί της απόλυτης καταστροφής. Ακήρυκτοι παγκόσμιοι πόλεμοι του «πυριτίου» (αντί της πυρίτιδας), και οδηγίες του BBC προς τους γονείς του κόσμου να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή (πώς άραγε;...) στα χακαρισμένα και ευρέως κυκλοφορούντα παιδικά παιχνίδια του διαδικτύου, όπως π.χ. η «Πέπα το γουρουνάκι» σε σεξουαλικές σκηνές ή προσφιλείς παιδικοί ήρωες σε μια ανεξήγητη κατάθλιψη και απανθρωπία.

Βέβαια πρέπει να ομολογήσουμε ότι πάντα υπήρχαν ηθικοί κίνδυνοι. Απλώς σήμερα είναι μαζικοί, είναι μεταλλαγμένοι -θα λέγαμε «καλοντυμένοι»- και έρχονται με την τεχνολογία μέσα στο σαλόνι μας, φορτικοί και ακάλεστοι.

Τραγικό παράδειγμα η «μπλε φάλαινα» που θέλει να δοκιμάσει με αποτρόπαιες διαδικασίες τις ψυχικές αντοχές των νέων, φτάνοντας οριακά μέχρι και τη διατεταγμένη αυτοκτονία.

Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά. Τέτοια ακραία φαινόμενα είχαμε και στο αρχαίο παρελθόν.

Ο φιλόσοφος της Κυρηναϊκής σχολής, Ηγησίας αποκλήθηκε «Πεισιθάνατος» καθώς έπειθε με ζωηρά επιχειρήματα τους οπαδούς του να αυτοκτονήσουν επειδή, όπως έλεγε, είναι αδύνατο να βρούμε το ύψιστο αγαθό -δηλαδή την τέλεια ηδονή- παρά μόνο στην αναισθησία και συνεπώς στον βίαιο τερματισμό του βίου.

Σ’ αυτές του τις εμμονές είχε, θα λέγαμε, ένα κάποιο φιλοσοφικό υπόβαθρο (όπως και άλλοι μεταγενέστεροι, Σοπενχάουερ κ.ά.) αλλά οπωσδήποτε απευθύνονταν σε ώριμους και αυτεξούσιους ενήλικες και όχι σε κοριτσάκια της προεφηβικής ηλικίας.

Έχουμε πέσει σήμερα, όπως έχει ήδη αποδειχθεί, όλοι μας συνολικά και ο καθένας χωριστά, στην αδυσώπητη «παγίδα της εικόνας», της εικόνας που την οικειοποιήθηκαν όλα τα σύγχρονα μέσα εις βάρος του λόγου.

Η εικόνα απομυθοποιεί και εκχυδαΐζει τη φαντασία.

Η πρόσκτηση της γνώσης (και δεν είναι φρόνιμο να αμφισβητήσουμε τον Πλάτωνα) γίνεται ακουσματικά. Κανένα βιβλίο και κανένα «πλουμάκι» δεν μπόρεσε ποτέ να υποκαταστήσει τη μαγεία της διήγησης και της ζωντανής προφορικής διάλεξης.

Κάποια εκπαιδευτικά συστήματα ανά τον κόσμο που έχουν αντιληφθεί το θέμα, προσπαθούν να περιορίσουν ακόμα και από τις πρώτες τάξεις του σχολείου το βιβλίο.

Προϊόντος του σοφού χρόνου θα μάθουν αυτά τα παιδιά να κρατούν περιληπτικές σημειώσεις (κι αυτό είναι κάτι που οργανώνει και υποβοηθά την αντίληψη), ωστόσο οι γνώσεις μεταδίδονται καλύτερα ακουσματικά και καλείται ο εγκέφαλος -τη απουσία της όρασης- να τις κωδικοποιήσει, να τις πρωτοκολλήσει και να τις επεξεργαστεί.

Ο Βάρναλης στο «Φως που καίει», βάζει τον Μώμο να λέει στον Προμηθέα: «Οι λαοί πιστεύουνε πιότερο τ’ αυτιά τους παρά τα μάτια τους. Πιότερο τη φαντασία παρά την κρίση τους».

Έτσι είναι φκιαγμένος ο άνθρωπος. Να πιστεύει τ’ αυτιά του και να τον τρομάζουν ή να τον προβληματίζουν οι εικόνες.

Γενιές γενεών μεγάλωσαν τα παιδιά (και μαζί τους οι μεγάλοι) με τα παραμύθια, από τον Όμηρο μέχρι και χθες, που ανοίξαμε την τηλεόραση.

Προσωπικά, θα θυμάμαι πάντα με γλυκιά νοσταλγία τα ατέλειωτα παραμύθια της Χαλιμάς από το θείο τον Γιώργη Περρή στα καλύβια του κάμπου με τα καπνοχώραφα, όταν γέμιζαν τ’ αυτιά μας ολοζώντανες εξωτικές εικόνες, την ίδια στιγμή που τα μάτια μας τρέχανε πάνω στις μακριές βελόνες και τρυπούσαν με ακρίβεια και μπελόνιαζαν τα φύλλα του καπνού, μέσα σε κείνα τα παιδικά «ομακοεία» (1) του γκαϊντερμά (2)...

 

(1) «Ομακοείο»: το ακουσματικό διδασκαλείο του Πυθαγόρα στον Κρότωνα.

(2) «Γκαϊντερμάς»: στεγασμένη αυλή καλυβιού.

 

 

 

 

Τρίτη, 11 Ιουλίου 2017 14:36

Μουσική και λόγος

Είχα την τύχη τις προάλλες, ανάμεσα στις τόσες αξιόλογες εκπομπές της κρατικής τηλεόρασης (σε αντίθεση με τη σαβούρα που κυκλοφορεί και αναπαράγεται στα ιδιωτικά κανάλια), να παρακολουθήσω μια συνέντευξη που έδωσαν ο σκηνοθέτης Αιμίλιος Χειλάκης και ο γνωστός μουσικοσυνθέτης Σταμάτης Κραουνάκης στη Λένα Αρώνη, για πληροφορίες και «νύξεις» απάνω στη νέα τους δουλειά, την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη.

Μεταξύ πολλών άλλων ακούστηκαν και γνώμες και ρήματα κριτικά από δυο ανθρώπους της Τέχνης, ρήματα με επιστημονικό υπόβαθρο και με ιδιαίτερο γνωσιολογικό ενδιαφέρον.

Ελέχθη καταρχάς ότι η απλή Ελλάδα της πενίας και των αδιεξόδων -ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα- είναι βέβαιο ότι αγαπάει και αναζητά την Τέχνη, όταν μαζεύει κέρμα-κέρμα το εισιτήριο του θεάτρου, μια Τέχνη που όμως δεν αγαπιέται και δεν υποστηρίζεται άνωθεν.

Ένα άλλο που σχολιάστηκε ήταν ότι πολλές φορές η διδάσκουσα υψηλή Τέχνη βάζει αμείλικτα ερωτήματα σε αδικημένους και διερωτώμενους θεατές. Το «πεθαίνω για την Ελλάδα» της Ιφιγένειας, μπορεί με ένα ερωτηματικό να γίνει σήμερα μια κρίση αυτογνωσίας αλλά και ένα μεγάλο κοινωνικό παράπονο: «Πεθαίνω, αλλά για ποια Ελλάδα;»...

Ωστόσο οι δυο συνομιλητές δεν περιορίστηκαν στο να περιγράψουν τη σημερινή πραγματικότητα, αλλά βούτηξαν και στα βαθιά νερά της μουσικής τέχνης.

Ένα σημείο στο οποίο συμφώνησαν οι δύο καλλιτέχνες, προς δόξαν της άκρας, της ύψιστης μουσικής φιλοσοφίας, ήταν το ότι οι ίδιες οι λέξεις του κειμένου είναι από μόνες τους μουσικές, και η μουσική επένδυσή τους είναι μάλλον υποβοηθητική και καλλυντική.

Στα μεγάλα έργα πράγματι (και μεγάλα είναι τα λαϊκά έργα που εκφράζουν τα συναισθήματα του λαού) η μουσική πρέπει να είναι λιτή και να υποχωρεί μπροστά στο σπουδαίο και κυρίαρχο λόγο.

Να θυμηθούμε την ανεπανάληπτη παραδοσιακή μας μουσική, το ρεμπέτικο, αλλά και τους θρησκευτικούς ύμνους που μελοποίησαν οι μεγάλοι βυζαντινοί μελωδοί, ο Ρωμανός, ο Δαμασκηνός, ο Κοσμάς και πολλοί άλλοι στη συνέχεια, οι οποίοι απλώς τόνισαν μουσικά την προσωδία του κειμένου χρησιμοποιώντας τον λεκτικό τονισμό με τους μουσικούς νόμους που ίσχυαν και στην αρχαία εποχή με τα φύσει και θέσει μακρά και βραχέα φωνήεντα.

Τα ίδια ισχύουν, και έτι περισσότερο, στην προσωδιακή απόδοση του κειμένου της τραγωδίας, και του αρχαίου και του νεοελληνικού. Κάθε συλλαβή έχει ένα και μοναδικό ειδικό βάρος και έναν «μουσικό» τόνο μέσα στην απαγγελία.

Κατανοεί κανείς την υπέρτατη αξία του λόγου όταν ακούει έναν χαρισματικό μουσικοσυνθέτη να του δίνει την πρωτοκαθεδρία, και τη μουσική σύνθεση να την κάνει όχημα και θεραπαινίδα αυτού του λόγου.

Κι εδώ ας ακούσουμε τι λέει στο θεωρητικό του σύγγραμμα «Μελόδραμα και δράμα» ο εκ των κορυφαίων μουσουργών όλων των εποχών Ριχάρδος Βάγκνερ:

«Η ύψιστη αρχή του μουσικού είναι η δραματική αλήθεια. Η μουσική δεν πρέπει να είναι (όπως συνηθιζόταν εκείνη την εποχή) απολύτως κυρίαρχος, αλλά οφείλει να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του δράματος, το οποίο είναι ο κύριος σκοπός, ενώ η μουσική είναι το μέσον. Η αληθινή μελωδία είναι η εκπηγάζουσα από τον απαγγελόμενο λόγο και όχι η αφ’ εαυτής υπάρχουσα!»

Καταξιωμένος άνθρωπος της Τέχνης γίνεσαι μόνο όταν κατανοήσεις το σκοπό της και κυρίως τα όριά της...

 

 

Τρίτη, 04 Ιουλίου 2017 12:24

Το τσεκούρι και ο ακινάκης

Ζούμε σήμερα μια κρίση σε πολλαπλά πεδία.

Κρίση οικονομική, κρίση ταξική, κρίση πολιτική, κρίση κοινωνικής συναίνεσης και προπάντων κρίση αξιών.

Είναι εκπληκτικό το ότι χρησιμοποιούμε τη λέξη «κρίση» για να δηλώσουμε περιόδους ανωμαλίας, ενώ η έννοια της λέξης άρχισε κάποτε ως διανοητική ενέργεια αξιολόγησης ή διαδικασία δικαστικής απόφασης.

Όπως όμως εκπίπτουν τα ήθη, έτσι εκπίπτουν και οι έννοιες των λέξεων που είναι αναγκασμένες να τα περιγράψουν.

Ένα από αυτά τα υποβαθμισμένα πεδία είναι και ο αθλητισμός, μια ευγενής ιδέα, τουλάχιστον όπως μας την κληροδότησαν οι αρχαίοι, η οποία έχει γίνει -με την ανοχή της επίσημης πολιτείας- θέατρο αιματηρών συγκρούσεων και σάκος του μποξ (ο αρχαίος «κώρυκος») για κάθε έκνομη και παραβατική συμπεριφορά οπαδών κυρίως των ποδοσφαιρικών ομάδων.

Συμπλοκές, μαχαιρώματα, πυρπολισμοί, γιουχαΐσματα στις ανακρούσεις των εθνικών ύμνων, καταστροφές ξένης περιουσίας, και όσο προχωρούμε προς τα πάνω, υποκλοπές, μίζες, προπηλακισμοί και στημένα παιχνίδια.

Θλίβεται κανείς όταν αντιπαραβάλλει τα αγωνιστικά έθιμα και όλο το αθλητικό ιδεώδες της αρχαίας λ.χ. Αθήνας με την αντίστοιχη σημερινή κατάσταση.

Ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς αφιερώνει ένα ακόμα μεγαλειώδη διάλογο με τίτλο «Ανάχαρσις ή περί γυμνασίων» για να περιγράψει τον αθλητισμό της Αθήνας στα χρόνια του Σόλωνα.

Ο διάλογος ξεκινά με τη συνάντηση του Σκύθη φιλόσοφου Ανάχαρση με το σοφό Αθηναίο Σόλωνα, ποιητή, νομοθέτη και οραματιστή πολιτικό.

Ο «βάρβαρος» Σκύθης απορεί με τη θέα των γυμναζομένων νέων στα αγωνίσματα του δίσκου, του ακοντίου και των αλμάτων, καθώς και με την πάλη και το παγκράτιο.

Ειρωνεύεται και γελά με τους νέους που χωρίς λόγο και αφορμή, αλείβονται λάδι, γλιστρούν σαν χέλια, και αργότερα πασπαλίζονται με σκόνη και κάνουν ένα σωρό λαβές και εξοντωτικές προσπάθειες να καταβάλει ο ένας τον άλλο.

Κατά τον Ανάχαρση είναι γελοίο να γίνεται τόσο εργώδης προσπάθεια χωρίς να υπάρχει προσβολή ή πολεμικός κίνδυνος, ο Σόλων όμως προσπαθεί να του εξηγήσει και να του περιγράψει μια πολιτισμένη κοινωνία που προετοιμάζεται εν ειρήνη, που οργανώνεται και που χρησιμοποιεί το παιχνίδι και την άμιλλα για να ασκήσει και να διδάξει.

Μια τόσο εξελιγμένη κοινωνία χρησιμοποιεί σε ανύποπτο χρόνο τον αθλητισμό και το θέατρο, δύο από τις πλέον αντιπροσωπευτικές προσομοιώσεις των αληθινών πολεμικών κινδύνων και της άγνωστης και απρόβλεπτης ζωής αντίστοιχα.

Φυσικά πάνω απ’ όλα και από όλους στέκονται οι νόμοι, για τους οποίους δούλεψε και οραματίστηκε τόσο πολύ ο Σόλων.

Ο Ανάχαρσης στη συνέχεια λοιδορεί την ευτελή αξία των βραβείων των αθλητικών αγώνων, που είναι ένα κλαδί ελιάς (κότινος) ή ένα σέλινο! Ο Σόλων τού εξηγεί ότι αυτά είναι απλώς «τα σημεία της νίκης», μιας νίκης που έχει σκοπό να σμιλέψει την ελευθερία και όλα τα πατροπαράδοτα αγαθά της πόλης στην ψυχή των νέων.

Η στιχομυθία των δύο ανδρών σε κάποια σημεία θυμίζει σωκρατικό διάλογο, όταν λ.χ. βεβαιώνει ο Σόλων τον συνομιλητή του ότι θα ακούσει και τα έθιμα των Σκυθών και δεν ντρέπεται να μάθει από βάρβαρο φιλοξενούμενο χρήσιμα πράγματα!

Ο Σόλων τού περιγράφει διεξοδικά τα της ανατροφής των παίδων εξ απαλών ονύχων μέχρι να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τη ζωή και να φυτρώσει μέσα τους «η αιδώς, το ερύθημα, ο φόβος και η επιθυμία των αρίστων».

Ο Ανάχαρσης τού αντιτείνει ότι οι Σκύθες παίδες δεν αστειεύονται και κυκλοφορούν διαρκώς με το προσωπικό ξίφος (τον «ακινάκη») στη ζώνη, ο δε Σόλων τού απαντά ότι στην Αθήνα οι οπλοφορούντες (σιδηροφορούντες) συλλαμβάνονται και καταδικάζονται σε πρόστιμο!

Είναι φανερή πλέον η διαφορά του πολιτιστικού επιπέδου των δύο κοινωνιών και η ειδοποιός διαφορά είναι η υποταγή στους νόμους.

Σήμερα οι νέοι που παρακολουθούν ποδοσφαιρικό αγώνα με κατσαβίδια και τσεκούρια, δεν έχουν καμιά ποιοτική διαφορά από τους Σκύθες με τον ακινάκη. Ίσως μάλιστα υπολείπονται εκείνων σε ανδρεία και πατριωτισμό...

Η κοινωνία έχει τη φυσική τάση να συναθροίζεται και να εκφράζεται μαζικά και «εν κοινώ», όπως λέει και η λέξη. Πανηγύρια, γήπεδα, διαδηλώσεις καθώς και οι νέου τύπου κινητοποιήσεις μέσα από τα μέσα της ηλεκτρονικής δικτύωσης, είναι όλα συναθροίσεις που, χωρίς νόμους και κανόνες, μπορούν από εικόνες μαζικής έκφρασης να γίνουν ακαριαία εστίες εκτροπής και βαρβαρότητας.

Τρίτη, 27 Ιουνίου 2017 14:24

Η αλογία και ο Άγιος Δομίνικος

«Οίνος κάτοπτρον νου» έλεγε κάποτε ο εκ των επτά σοφών Πιττακός ο Μυτιληναίος και εμείς σήμερα είμαστε υποχρεωμένοι να συμπληρώσουμε «και κυβέρνησις κάτοπτρον λαού», και για να ακριβολογήσουμε, και κάτι χειρότερο.

Άλλωστε το δήλωσε πρόσφατα και ρητά στη Βουλή και κατά τη συζήτηση των μέτρων του τετάρτου μνημονίου, ο υπουργός των Οικονομικών. Ξεγυμνώνοντας με έναν προκλητικό και αναίσχυντο τρόπο τη σύγχρονη πραγματικότητα, είπε ότι «εκείνη την ώρα άλλωστε κανείς δεν θα παρακολουθεί το ναό της δημοκρατίας γιατί απλούστατα οι εννιά στους δέκα Έλληνες θα βλέπουν μετά μανίας το “Survivor”», στο κατάλληλα διαμορφωμένο φυσικό τοπίο της Δομινικανής Δημοκρατίας, με την οποία το μόνο που μας συνδέει -και βέβαια δεν είναι καθόλου λίγο- είναι ότι υπήρξε η πρώτη χώρα στον κόσμο, ως ενωμένη τότε Αϊτή, που αναγνώρισε την Ελληνική Επανάσταση, που μας βοήθησε με 45 τόνους καφέ και με 100 εθελοντές που σκοτώθηκαν όλοι για την ελληνική ελευθερία!

Οι επιζήσαντες λοιπόν. Ένας τίτλος τουλάχιστο προκλητικός για την προσπάθεια ενός λαού να επιβιώσει χωρίς μέσα και χωρίς προοπτική μέσα σ’ έναν ομιχλώδη και βασανιστικό λαβύρινθο.

Η δήλωση δυστυχώς, ήταν αληθής και απηχεί τα επίσημα σκορ της τηλεθέασης.

Οι Έλληνες, που θεμελίωσαν το «λόγο» στα μαθηματικά, στη φιλοσοφία και στην ερμηνεία τού σύμπαντος κόσμου, έχουν περιέλθει (κατά πλειοψηφία) σε μια βαρβαρική «αλογία».

Και τι είναι αλογία; «Ασυμφωνία προς τον ορθό λόγο, παραλογισμός και ανεξήγητη ασυναρτησία», κατά τα λεξικά.

Το σπίτι τους καίγεται («των οικιών αυτών εμπιπραμένων...») κι αυτοί διασκεδάζουν χαζεύοντας ανόητες γυμναστικές επιδείξεις τύπου κατασκηνώσεως (καλοπληρωμένες βέβαια!) και προσχεδιασμένους και άσφαιρους διαπληκτισμούς της ψευτομαγκιάς και της ανοησίας.

Αυτή η αλογία δεν παρατηρείται βέβαια μόνο στο κοινωνικό επίπεδο αλλά δυστυχώς βασιλεύει και στο ανώτατο πολιτικό. Αυτή τη στιγμή, η κρίση της χώρας μπορεί να αντιμετωπισθεί με δύο άμεσα μέτρα: την ελαχιστοποίηση των πρωτογενών πλεονασμάτων και τα μέτρα ποσοτικής χρηματοπιστωτικής χαλάρωσης. Πρόκειται για δύο μέτρα του οικονομικού ορθολογισμού και της επιστημονικής δεοντοπραξίας, μέτρα που συμφέρουν και την Ελλάδα αλλά και τον εσμό των δανειστών.

Γιατί λοιπόν δεν επιχειρούνται;

Τι περιμένουν όλοι μ’ αυτό το χρονοφθόρο και αλυσιτελές μαρτύριο της σταγόνας;

Αλλά ας γυρίσουμε στην αλογία των καθημερινών ανθρώπων.

0,5% τηλεθέαση η σπουδαία διδακτική σειρά της «Cosmote», «History», 60% το «Survivor». Αυτή είναι η πνευματική και η καλαισθητική επιτομή του Νεοέλληνα.

Είναι βέβαια σαφέστατο ποιος ευθύνεται. Καταρχάς τα μέσα της ενημέρωσης που επιμένουν να ταΐζουν με σανό «μπεστ σέλερ», τα τηλέπληκτα πλήθη του κόσμου. Ασφαλώς και η Εκπαίδευση που δεν μπορεί να ανοίξει τους πνευματικούς ορίζοντες του λαού, και φυσικά η προϊσταμένη κυβέρνηση που δεν μπορεί, και φοβάμαι ότι δεν θέλει, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις της εθνικής ανάτασης και της διαφυγής από τη μαζική κατάθλιψη.

Ο λαός για να ασχοληθεί με το πνεύμα του, την ιστορία του και όλα τα καλά έργα, πρέπει να λύσει τα άμεσα και αδήριτα βιοτικά του προβλήματα. Το «ευ ζην» του, δεν χτίζεται με άδειο στομάχι και άδειες τσέπες. Υπάρχουν βιοτικές προτεραιότητες.

Είπαν ότι η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού, αλλά πολύ φοβάμαι ότι υπάρχει και μια πολύ πιο σκοτεινή και απαισιόδοξη άποψη: η πολιτική να είναι -σε εποχές που κολλάμε στη λάσπη- η τέχνη του ανέφικτου!...

 

Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017 15:11

Ένας έρημος παράδεισος

Ουδέποτε αυτό το κράτος από τότε που συγκροτήθηκε, ασχολήθηκε με την προστασία και την ανάδειξη της τοπικής μας παραγωγής με βάση τα ασύγκριτα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής αυτής της χώρας.

Απεναντίας φρόντισε θεσμικά και διοικητικά να αποτρέψει τις σχετικές ιδιωτικές πρωτοβουλίες και να διαλύσει και τους υφιστάμενους συνεταιρισμούς, αναγκαστικούς και μη.

Ενέδωσαν όλοι στις σειρήνες ενός άκρατου νεοφιλελευθερισμού, διαπλέχθηκαν, φάγανε κατά το λαϊκότερον, διασπάθισαν τα κονδύλια των ευρωπαϊκών ενισχύσεων, μιας Ευρώπης που πίστεψε ότι συνδιαλέγεται με σοβαρές και προνοητικές ηγεσίες και, το χειρότερο απ’ όλα, δεν μπόρεσαν -με μια υψηλόβαθμη εθνική μυωπία- να δουν ότι υπάρχει και Ελλάδα μακρύτερα από την Αθήνα.

Θα απαριθμήσουμε κάποια συγκριτικά μας πλεονεκτήματα και ποιοτικές υπεροχές, στοιχεία των οποίων μπορεί ο καθένας να βρει στα βιβλία και στο διαδίκτυο.

Έχουμε βαμβάκι ανώτερο από το αιγυπτιακό και ρύζι εξαιρετικής ποιότητας.

Τα καλύτερα πορτοκάλια στον κόσμο είναι της Άρτας και της Λακωνίας, ο καπνός (νικοτιανή) της Σάμου και της Ξάνθης και τα σύκα της Κύμης και της Αττικής.

Αδιαμφισβήτητες πρωτιές παγκοσμίως κατέχουν ο κρόκος της Κοζάνης, η φάβα της Σαντορίνης, η σταφίδα της Κορινθίας, το μέλι της Σάμου, η μαστίχα της Χίου, το χαβιάρι του Μεσολογγίου και η σμίρυδα καθώς και ο σίτος της Σικίνου!

Μπορεί να παραπαίει χωρίς ενισχύσεις η κτηνοτροφία μας, ωστόσο η φέτα και κάποια τυριά μας (Νάξος, Κρήτη κλπ.) βρίσκονται στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης.

Δεν χρειάζεται να εγκωμιάσει κανείς το ελληνικό λάδι, το παραγόμενο εδώ επί χιλιετίες, ωστόσο έκπληξη αποτελούν μη γηγενή προϊόντα και εισαχθέντα (ροδάκινα, μήλα, άμπελος, ντομάτα, πατάτα και πολλά άλλα) που βρέθηκαν με παγκόσμιες πρωτιές.

Παράγουμε σήμερα κυρίως στο Σουφλί λίγο, αλλά ανώτερο και από το κινεζικό, μετάξι, ενώ μέχρι πριν λίγα χρόνια ήμασταν πρώτοι παγκοσμίως στην κλωστοϋφαντουργία, στα υφάσματα, στις γούνες και στα υποδήματα!

Διαθέτουμε κατά γενική ομολογία, τα πιο νόστιμα ψάρια της υφηλίου και έχουμε την ποικιλωδέστερη και ομορφότερη αρωματική χλωρίδα της Μεσογείου, που αφιέρωσαν τη ζωή τους κάποιοι Ευρωπαίοι να την αναδείξουν («Flora Graeca» του Sibthorp, «Η ελληνική χλωρίδα» του Έλμουτ Μπάουμαν κ.ά.).

Ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο, για το οποίο όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις θα πρέπει να ντρέπονται, είναι ο ορυκτός πλούτος της χώρας και η διαχείρισή των αποθεμάτων του.

Χρυσός (160 ΤΝ), Άργυρος (2000 ΤΝ), Μόλυβδος και Ψευδάργυρος (1,5 εκατομ. ΤΝ), Χαλκός (1 εκατομ. ΤΝ), Λιγνίτης (3 δις ΤΝ), Βωξίτης (με 2 εκατομ. ΤΝ, πρώτη στην Ευρώπη). Ακόμα, θειάφι, κίσηρις, γύψος, αντιμόνιο, νικέλιο, Γάλλιο, Γερμάνιο, Ίνδιο, λίγο ουράνιο και ίσως τα καλύτερα μάρμαρα στον πλανήτη, που ευτύχησαν πολλά από αυτά να γίνουν η πρώτη ύλη της αθάνατης γλυπτικής δημιουργίας.

Θα μου πει κανείς: «Για τι ποσότητα παραγωγής συζητάμε;». Άσχετο. Μιλάμε κυρίως για ποιότητες κι αυτό δείχνει την ευλογία αυτής της φύσης και ταυτόχρονα το πόσο λίγες και ανοργάνωτες είναι οι προσπάθειές μας να διαχειριστούμε επ’ αγαθώ του έθνους αυτή την ευλογία.

Αν μάλιστα προσθέσουμε και τα πιθανά και διαφαινόμενα σήμερα πετρέλαια και το φυσικό αέριο, τότε θα καταλάβουμε ότι ζούμε αδιάφοροι έως προδοτικοί σε ένα φυσικό παράδεισο, που ακόμα και η λέξη «παράδεισος» είναι περσική (pairidaeza), αλλά εδώ σ’ αυτά τα χώματα βρήκε το σπίτι της και τον προορισμό της.

 

 

Τρίτη, 13 Ιουνίου 2017 13:40

Βάσανα θερινής νυκτός

 

Ο Μάιος των μεγάλων προσδοκιών αλλά και των μεγάλων αντιφάσεων πάει να σωθεί.

Μπαίνει σιγά-σιγά και φέτος το καλοκαίρι κι αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους οι μεγάλες πληγές του: η δρωτσίλα, τα μηχανάκια, οι μεταμεσονύκτιες υπαίθριες ορχήστρες τουριστικού τύπου και τα τοιαύτα. Καμιά όμως δεν μπορεί να συγκριθεί με τη μέγιστη, τη βασανιστικότερη πληγή που λέγεται «κουνούπι».

Ο Λουκιανός είχε γράψει για τη μύγα ένα εγκώμιο («Μυίας εγκώμιον»). Για το κουνούπι τι να γράψει κανείς σήμερα; Μόνο κατάρες και λίβελους μπορεί να γράψει.

Θυμάμαι μια πολύ πετυχημένη μαθητική ατάκα που έλεγε: «Αγαπώ όλα τα ζώα, αλλά το βράδυ κοιμάμαι με κουνουπιέρα»...

Δεν ξέρω πόσο υποχρεωμένοι είμαστε να υποστηρίξουμε το τελεολογικόν της δημιουργίας του κόσμου και την αέναη ισορροπία του οικοσυστήματος, πάντως γεγονός είναι ότι ο άνθρωπος θα ήταν ευτυχέστερος αν έλειπε από τη φυσική αλυσίδα αυτό το επικατάρατο έντομο που λέγεται κώνωψ και επιστημονικά culex.

Ομολογώ ότι μου έκανε εντύπωση το γεγονός ότι μεταξύ των δέκα πληγών του Φαραώ ήταν οι σκνίπες και οι κυνόμυγες, αλλά όχι τα κουνούπια, παρά την αιγυπτιακή προέλευση της λέξης (και όχι το κώνος + ωψ)

Ο κοινός κώνωψ, όπως άλλωστε και η φλεβοτόμος σκνίπα, εντοπίζει αλάνθαστα τη ροή του αίματος στη φλέβα, εφορμά με βόμβο βομβαρδιστικού αεροπλάνου και ακαριαία την τρυπά με επιδεξιότητα πολύπειρου χειρουργού απομυζώντας το αίμα.

Τα πλείστα όσα έχουν επινοηθεί από τη φαρμακολογία και την τεχνολογία με αποτέλεσμα να μην ιδρώνει το αυτί των κωνώπων, οι οποίοι εκτός της ελονοσίας που έχει κατά καιρούς αφανίσει εκατομμύρια κατοίκων του πλανήτη, εσχάτως επιδίδονται και σε θανατηφόρες τερατογενέσεις εμβρύων.

Και για να μη θεωρηθούν τραγικές οι φοβίες που συνάγονται από το άρθρο, ιδού τι ανεκάλυψα ανατρέχοντας στα σχετικά λήμματα της εγκυκλοπαίδειας: Υπάρχουν παραδόσεις του ελληνικού λαού σύμφωνα με τις οποίες ο αφανισμός του ελληνικού γένους οφείλεται στα... κουνούπια!

Ο μύθος λοιπόν λέει ότι οι Αιτωλοί (οι οποίοι σημειωθήτω είχαν αρχαία πόλη με το όνομα Κωνώπα) πέθαιναν αθρόοι από την κατάρα επειδή επιχείρησαν να χτίσουν κάστρο ψηλό που να φτάνει μέχρι τον ουρανό.

Βλέπουμε εδώ ότι έχουμε ελληνικό «πύργο της Βαβέλ» πιθανότατα εξ άλλης αφορμής και όχι της γνωστής βιβλικής πολυγλωσσίας.

Γνωρίζοντας λοιπόν ότι σίγουρα θα πεθάνουν κατασκεύαζαν οι ίδιοι τους τάφους των και παίρνοντας κάποια αγγεία και λοιπά κτερίσματα μπαίνανε μέσα έτοιμοι να πεθάνουν.

Μια παραλλαγή του εκεί μύθου ήθελε τους κατοίκους να προσπαθούν να αποφύγουν φοβερούς και σιδηρόρυγχους κώνωπες και γι’ αυτό εθάπτοντο οι ίδιοι μέσα σε μεγάλα πιθάρια.

Κάθε μύθος είναι και μια ιστορική ή γεωλογική αλήθεια. Αυτό πλέον είναι αποδεδειγμένο.

Το ότι μάλιστα αναφέρεται αυτός ο μύθος στην Αιτωλία είναι ενδεικτικό των ανυπέρβλητων προβλημάτων ελονοσίας που αντιμετώπισε από αρχαιοτάτων χρόνων το ελώδες εκείνο δέλτα του Αχελώου.

Οι μύθοι αυτοί είχαν απήχηση και στους Αισώπειους μύθους, που κάποιοι από αυτούς ασχολούνται με κουνούπια (όπως ο «κώνωψ επί κέρατος βοός εκαθέσθη....» και κάποιος άλλος που θέλει τον ελέφαντα να κουνάει συνεχώς και τρομοκρατημένα τα αυτιά του για να μη μπει μέσα κουνούπι, γεγονός ολέθριο και θανατηφόρο για το μεγαλύτερο και το πιο δυνατό ζώο της ξηράς.

Ένα τόσο μικρό εντομάκι, δυστυχώς, είναι ικανό να στιγματίσει τη ρήση «πάντα εν σοφία εποίησε»...

 

Τετάρτη, 07 Ιουνίου 2017 14:34

Αισώπου ανέκδοτα

Δανειζόμαστε από το σπουδαίο βιβλίο του Εμμανουήλ Κρητικίδη με τίτλο «Σύλλεκτα» και από το κεφάλαιο «Ο Αίσωπος εν Σάμω», κάποια ανέκδοτα περιστατικά που ιχνογραφούν τον βίο και την πολιτεία του μεγάλου πλην κακάσχημου σοφού από τη Φρυγία, περιστατικά που δείχνουν την οξύνοια, τη σοφιστική του διάθεση αλλά, όπως θα δούμε παρακάτω, και τη βαθιά φιλοσοφική του σκέψη.

Η ιστορία ξεκινάει με το περιστατικό της αγοράς του ως δούλου από τον Σάμιο μεγαλοεπιχειρηματία και φιλόσοφο Ξάνθο. Ιδού η στιχομυθία:

- Χαίρε!

- Μήπως και λυπάμαι;

- Θέλω να πω σε ασπάζομαι.

- Και εγώ.

- Τι άνθρωπος είσαι;

- Μαύρος.

- Τι γνωρίζεις να κάνεις;

-Τα ίποτα, μετά από όσα δήλωσαν ότι ξέρουν αυτοί εδώ οι συνδούλοι μου.

- Είσαι ασχημούλης.

- Δεν πρέπει να προσέχουμε τη μορφή αλλά τον νου!

Ο Ξάνθος γοητευμένος, έδωσε 10 δραχμές και τον πήρε σπίτι, εκεί όπου αυτός έδειξε ετοιμότητα πνεύματος.

Όταν ο κύριός του, τον διέταξε να μαγειρέψει «φακήν», γύρισε σπίτι και βρήκε ένα μόνο κόκκο φακής και τον Αίσωπο να του υποδεικνύει ότι έπρεπε να του πει «φακάς».

Μιαν άλλη φορά τού ψώνισε τέσσερα χοιρινά ποδαράκια και για να τον τιμωρήσει, αφαίρεσε κρυφά από τη χύτρα το ένα. Ο Αίσωπος τότε κόβει από το οικόσιτο χοιρίδιο ένα πόδι και το προσθέτει. Ο Ξάνθος ρίχνει εν τω μεταξύ και το αφαιρεθέν, και στο τραπέζι τον ερωτά: «Πέντε πόδια έχει ο χοίρος;» «Όχι, αλλά οι δύο έχουν οκτώ, τρία ο οικόσιτος και πέντε στην κατσαρόλα».

Κάποτε του ζήτησε να μαγειρέψει ένα γλυκό φαγητό κι αυτός του έφκιαξε γλώσσα. Το ίδιο δε, του μαγείρεψε όταν αυτός του ζήτησε κάτι πικρό, υποδεικνύοντας τη διττή χρήση της γλώσσας.

Μεθυσμένος κάποτε ο Ξάνθος σε κάποια παραλία της Σάμου, έβαλε με τους φίλους του στοίχημα -κι έδωσε και καπάρο το δαχτυλίδι του- ότι αν δεν πιει όλη τη θάλασσα, να χάσει τη βίλα του. Ευτυχώς το έσωσε ο Αίσωπος αντιπροτείνοντας να κόψουν προηγουμένως οι φίλοι του, όλους τους ποταμούς που χύνονται στη θάλασσα.

Σε κάποιο δείπνο που παρέθετε ο Ξάνθος, διάλεξε τα πιο ωραία κοψίδια και λέει στο Αίσωπο να τα προσφέρει στην αγαπητή του. Αυτός τα δίνει στη σκύλα τους και η γυναίκα του γίνεται έξω φρενών. Ο Ξάνθος ζητά το λόγο της προσβολής. Ο Αίσωπος τού λέει να ραπίσει τη γυναίκα του και να κλοτσήσει τη σκύλα. Η σκύλα ξανάρθε αμέσως έρπουσα κοντά του, αλλά η σύζυγος έφυγε για το πατρικό της, και δεν θα γύριζε ποτέ εάν δεν μηχανευόταν ο Αίσωπος να διαλαλήσει στην πόλη ότι ο Ξάνθος ετοιμάζεται να παντρευτεί.

Μια βραδιά κάλεσε ο Ξάνθος σε δείπνο, τους σοφούς της πόλης. Ο Αίσωπος για να αποδείξει το αντίθετο, στάθηκε πίσω από την κλειστή πόρτα και ρωτούσε τον καθένα που έφθανε: «Τι σείει ο κύων;». Αυτοί νομίζοντας ότι τους ρωτά «Ποιος είσαι ρε σκύλε;» («Τις ει ω κύον;»), έφευγαν βρίζοντας. Ένας μόνο αποκρίθηκε «την ουρά και τα αυτιά» και εισήλθε («την κέρκον και τα ώτα»).

Εκεί όμως που ξεδίπλωσε όλη του τη σοφία και μάλιστα ενώπιον σοφών και ειδημόνων, ήταν στο περιβόητο «συνέδριο των σοφών» στην Κόρινθο, που έγινε περί τα μέσα του 6ου π.Χ. αιώνα υπό την αιγίδα του Περιάνδρου του Κυψέλου, και ευτύχησε να συγκεντρώσει εν ζωή, τους λεγόμενους επτά σοφούς της αρχαιότητας καθώς και αρκετούς άλλους ομοτέχνους.

Στο περιθώριο των συζητήσεων (όπως αναφέρει ο Κρητικίδης) ρώτησε τον Αίσωπο -που είχε πια απελευθερωθεί από τον φιλόσοφο Ιάδμονα- ο Χίλων ο Λακεδαιμόνιος: «Εις τι καταγίνεται ο Ζευς;» και η απάντηση του Φρυγός ήταν αφοριστική και μεγαλειώδης: «Τα μεν υψηλά ταπεινοί τα δε ταπεινά υψοί» (!).

Εξακόσια τόσα χρόνια αργότερα ακούστηκαν τα ίδια ακριβώς λόγια από τον Χριστό, που αποτελούν μαζί με το «Αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν» τις δυο θεμελιώδεις αρχές της χριστιανικής φιλοσοφίας.

(«Πας ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται, ο δε ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται» Λουκά ΙΗ 14).

Τι κάνει λοιπόν η ύψιστη θεότης; Ο Αίσωπος εδώ είναι σαφής: Μεριμνά πρωτίστως για την αρμονία του σύμπαντος κόσμου. Ευλογεί τις αγαθές προθέσεις και την μεσότητα και τιμωρεί την άδικη έπαρση και τις υπερβολές που διαταράσσουν τη συμμετρία του σύμπαντος και την αρμονία σύμπαντος του φυσικού και του ψυχικού κόσμου.

Θα ξαναπούμε πάλι κάτι που επανειλημμένα και φορτικά έχει διατυπώσει αυτή η στήλη: Είναι πολύ βαρύ για τις μέρες μας και δυσχειρίσιμο το φορτίο της αρχαίας ελληνικής παρακαταθήκης… 

Τρίτη, 30 Μαΐου 2017 14:15

Tο στοίχημα

Επειδή, όπως δίδασκε ο Κυνικός Αντισθένης, «αρχή παιδεύσεως η των ονομάτων επίσκεψις», ας επισκεφθούμε να δούμε καταρχήν πόθεν η λέξη «στοίχημα».

Δεν είναι αρχαία. Παρήχθη στους μεσαιωνικούς χρόνους εκ του στοιχέω-ώ (διευθετώ, συμφωνώ) και σημαίνει: «τη συμφωνία μεταξύ προσώπων που υποστηρίζουν διαφορετικά πράγματα με την οποία προβλέπεται και αποδίδεται υλικό κέρδος για όποιον δικαιωθεί».

Σήμερα ο ελληνικός λαός επιδίδεται σε πολλούς και αχρείαστους στοιχηματισμούς, με τις ευλογίες της κυβέρνησης, τη στιγμή που ένα είναι το μεγάλο στοίχημα που θα πρέπει επί ποινή επιβίωσης να κερδηθεί: η ανάκαμψη.

Η κυβέρνηση, παγιδευμένη και ανακόλουθη, εξακολουθεί να βρίσκεται επώδυνα ανάμεσα στον άκμονα του λαού και στη σφύρα της γερμανικής Ευρώπης.

Το κακό είναι ότι συνεχίζει να παίρνει «μέτρα» αντί να πάρει «προϋποθέσεις». Έφτασε στο σημείο να νομοθετήσει τη μεγαλύτερη φορολογική αδικοπραγία όλων των εποχών: να φορολογήσει αυτόν που παίρνει 450 Ευρώ το μήνα και που αποδεδειγμένα τού χρειάζονται τουλάχιστο 1.000 καθαρά για να ζήσει στοιχειωδώς και να μη διακυβεύεται η αξιοπρέπειά του. Νομοτελειακά τον οδηγεί να γίνει ή κλέφτης του κράτους ή ληστής των συνανθρώπων του. Ξεχειλίζουν οι ειδήσεις κάθε μέρα από τέτοια περιστατικά. Ληστείες μετά φόνου για 30 Ευρώ!

Ο σύγχρονος Έλληνας, από υπερήφανο άτομο μιας συγκροτημένης και έννομης κοινωνίας, κοντεύει να καταντήσει ον της άγριας φύσης.

Είναι καιρός να αναδείξουμε τη δημοκρατία, που την ωραιοποιήσαμε και την περιορίσαμε σε μια, ανά τετραετία, μυστική και «ένοχη» ψήφο. Να την αναδείξουμε χρησιμοποιώντας τα διδάγματα και τις αρχές της αρχαίας αθηναϊκής δημοκρατίας.

Αυτό που λείπει δραματικά σήμερα είναι οι διαρκείς μηχανισμοί ελέγχου των κρατικών οργάνων και η συνεχής λογοδοσία τους. Όχι μόνο για τα αυτονόητα θέματα διαφθοράς, αλλά για το μείζον θέμα της ευθύνης και της αποτελεσματικότητας της δημόσιας Διοίκησης.

Η πολιτική δεν είναι «παιδιά». Είναι η σοβαρότερη και κρισιμότερη ασχολία και θα έπρεπε να αναλαμβάνεται με εγγύηση προσωπικά περιουσιακά στοιχεία.

Ο John Milton με το έργο του «Υποταγή βασιλέων και αρχόντων», περιέγραψε ήδη από το 1649 το αναφαίρετο δικαίωμα του λαού να τιμωρεί τους κακούς βασιλείς και άρχοντες! Προφανώς, και επειδή είχε τύχει μεγάλης κλασικής παιδείας, θα τον συγκίνησε η περίπτωση του Αθηναίου στρατηγού Μιλτιάδη, του αρχιτέκτονα της μάχης του Μαραθώνα, της πιο σημαντικής μάχης στην ιστορία της Ευρώπης.

Το 488 π.Χ., δύο χρόνια μόλις μετά τον Μαραθώνα, ο Μιλτιάδης (να σημειωθεί ότι συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους στρατηγούς της αρχαιότητας μαζί με Αλέξανδρο, Επαμεινώνδα, Αγησίλαο και Ιφικράτη) υποσχέθηκε να τιμωρήσει την Πάρο, και επειδή δεν κατάφερε να την κυριεύσει, καταδικάστηκε σε θάνατο (!).

Επειδή όμως είχε ήδη τραυματιστεί, η ποινή μειώθηκε σε ισόβια και σε πρόστιμο (στο αστρονομικό ποσόν των 50 ταλάντων), με αποτέλεσμα ο ήρωας, από άγαλμα της Ποικίλης στοάς, να πεθάνει στη φυλακή, και το πρόστιμο να το πληρώσει αργότερα ο γιος του, Κίμων.

Τι έχει να αντιπαραθέσει η σημερινή εποχή; Αντί για άγρια δικαιοσύνη, βελούδινη διαφθορά και το λογαριασμό στο ...λαό.

Η ΔΕΗ αντιμετωπίζει σήμερα πρόβλημα επιβίωσης. Αυτή η ίδια η ΔΕΗ έχει ολοκληρώσει ένα υδροηλεκτρικό έργο-φράγμα στην Ήπειρο που εδώ και μια δεκαετία είναι ανενεργό και έχει στοιχίσει με ζημία κόστους συν διαφυγόντα κέρδη περίπου 1 δις, για να μη πούμε για το ...παραμύθι των υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας.

Ελέγχθηκε ποτέ κανένας διοικητής δημόσιας επιχείρησης του λεγόμενου ευρύτερου δημόσιου τομέα;

Ζήτησε ποτέ κανένας υπουργός, απολογισμό πεπραγμένων και απόδοση έργου από όλα αυτά τα παιδιά ενός ανώτερου θεού;…

Η Βρετανίδα πρωθυπουργός Τερέζα Μέι, μετά την πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση στο Ουεστμίνστερ, έβγαλε ένα λογύδριο με σπουδαία μηνύματα, χωρίς αιχμές και περιφρακτικά διλήμματα, και υπερασπιζόμενη σθεναρά το αναπόφευκτο πολυπολιτισμικό καθεστώς των πολιτειών του δυτικού κόσμου.

«Ουκ ένι δούλος ή ελεύθερος, άρσεν ή θήλυ» έλεγε ο Απόστολος Παύλος στην προς Γαλάτας επιστολή.

«Ουδένα δούλον η φύσις πεποίηκεν» είχε πει ο περίφημος ρήτορας Αλκιδάμας από την ασιατική Ελαία, πέντε αιώνες ενωρίτερα, σε ανύποπτο χρόνο και χωρίς να είναι υποχρεωμένος να ερμηνεύσει τη δεδομένη ελληνιστική (Αλεξανδρινή) πολυπολιτισμικότητα της εποχής του Παύλου.

Η πολυεθνική και ισότιμη συνύπαρξη και ο συνεπακόλουθος συγκρητισμός είναι η φυσιολογική και αναπότρεπτη ανθρωπολογική εξέλιξη των ανεπτυγμένων χωρών.

Το φαινόμενο παρατηρήθηκε πρώτη φορά στην αρχαία Αθήνα. Όταν κατευνάσθηκε η οργιαστική διάθεση και ο υποχρεωτικός χαρακτήρας των «Μυστηρίων» (Ορφικά, Ελευσίνια, Καβείρεια, του Αδώνιδος καθώς και τα καθαρώς φρυγικά και επεισαχθέντα στην κυρίως Ελλάδα της Κυβέλης, του Σαβαζίου, του Άττεως κλπ.), άρχισαν να χαλαρώνουν τα ήθη αλλά ταυτόχρονα άρχισε δειλά-δειλά να δημιουργείται ο κοινωνικός άνθρωπος πέρα από εθνότητες, δόγματα και προκαταλήψεις.

Να σημειωθεί ότι το «μυστήριον» είναι παράγωγο του ρήματος μυέω και αυτό του μύω, που σημαίνει «κλείνω τα μάτια -εξ ου και η μυωπία- και μουρμουρίζω με κλειστό το στόμα».

Η Αθήνα παρ’ όλο που είχε το αυστηρότερο νομοθετικό πλαίσιο ιθαγένειας της αρχαίας εποχής, ωστόσο μαγνήτισε και συγκέντρωσε χιλιάδες παρεπιδημούντες και επήλυδες των γραμμάτων και των Τεχνών απ’ όλο τον τότε γνωστό κόσμο (Ιταλία, Θράκη, Φρυγία, Λυδία, Κυρήνη, Κριμαία, Συρία...), οι οποίοι συνέβαλαν στη διεύρυνση των επιστημονικών και καλλιτεχνικών της επιδόσεων.

Αργότερα τη σκυτάλη πήρε θεαματικά η Αλεξάνδρεια, πόλη-καρπός της πολιτισμικής ομογενοποίησης που οραματίστηκε ο Αλέξανδρος, και που υλοποιήθηκε υπό την αιγίδα των φιλόδοξων Μακεδόνων βασιλέων, συγκεντρώνοντας στο δέλτα του Νείλου όλη την αφρόκρεμα της επιστήμης και της τέχνης.

Η πολυπολιτισμική ανεκτικότητα που είδαμε μέχρι σήμερα να ευδοκιμεί σ’ όλες τις μεγάλες και ανοιχτές δημοκρατικές χώρες και μαζί της μια αλληλοεξαρτημένη ευδαιμονία που στηρίζεται στην ισονομία, στο οικονομικό όραμα και σε πανανθρώπινες αξίες, βαδίζουν πάλι σήμερα επί ξυρού ακμής.

«Σερσέ λα ρελιζιόν» θα λέγαμε, κατά το Τσιτσάνειο «σερσέ λα φαμ».

Το Ισλάμ έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την παγκόσμια κοινωνική αποσταθεροποίηση, γιατί απλούστατα δεν περιορίζεται στις ηθικές επιταγές και στη θρησκευτική του μεταφυσική, αλλά θέλει να γίνει ο τιμητής και ο τιμωρός της κοσμικής εξουσίας και μάλιστα με έναν άδικο, έμμεσο και ειδεχθή τρόπο.

Το κλειδί αυτής της εύθραυστης σχέσης το κρατάει λοιπόν η θρησκεία. Αυτή -όπως και να ονομάζεται- πρέπει να συγχωρεί, να αδελφοποιεί, να ελεεί και προπάντων να μην αντιποιείται την πολιτική εξουσία, που σημαίνει να μπορεί να ξεχωρίσει στοιχειωδώς το Θεό από τον Καίσαρα.

Αυτό το τελευταίο είναι η βασική αιτία που εξάπτει σήμερα και πυροδοτεί -κυριολεκτικά και μεταφορικά- την παγκόσμια ένταση και τη σύγχρονη απανθρωπία.

Θα πρέπει να το πάρουμε απόφαση.

Είμαστε πλέον υποχρεωμένοι να συνυπάρχουμε κοινωνικά. Απλώς είναι θέμα ισορροπίας, αν θυμηθούμε τους σκαντζόχοιρους του Σοπενχάουερ: Κοντά ο ένας τον άλλο για να ζεσταθούμε στο χειμωνιάτικο κρύο, αλλά όχι τόσο κοντά που να μας τρυπάνε τα αγκάθια του διπλανού.

Και αν χρησιμοποίησαν αυτό το «δίλημμα του σκαντζόχοιρου» και ο Σοπενχάουερ αλλά και ο Σίγκμουντ Φρόιντ για να υπενθυμίσουν μια αμφίδρομη βλάβη σ’ αυτή την προσέγγιση, είναι στο χέρι της σημερινής κοινωνίας να τη μετατρέψει σε αμφίδρομη ωφέλεια.

Δυστυχώς όμως, οι προοπτικές δεν είναι καλές. Ξαναχτίζουν οι δυτικές κοινωνίες τείχη και τάφρους. Φαίνεται ότι οι μεγάλες τραγωδίες και οι πόλεμοι δεν μας δίδαξαν τίποτα…

 

Τρίτη, 09 Μαΐου 2017 12:56

Από τον Καύκασο στο Γολγοθά

Ένας από τους ωραιότερους, παραστατικότερους και βαθύτερα φιλοσοφικούς μύθους της Μυθολογίας μας, είναι ο μύθος του Προμηθέα, και είναι αλήθεια ότι μου τον θύμισε το Θείο δράμα που γιορτάσαμε πρόσφατα.

Είναι συναρπαστικός και σπουδαίος όχι μόνο γιατί περιγράφει τη γέννηση και τη σύσταση του ανθρώπου, αλλά γιατί αποκωδικοποιεί τη σχέση ανθρώπου-θεού και προοιωνίζεται τη διαχρονική εξέλιξη αυτής της σχέσης.

Ο Ησίοδος είναι ο μάστορας αυτών των μύθων, ωστόσο υπάρχουν παραλλαγές και αντιστοιχίες σ’ όλες τις Μυθολογίες του κόσμου. Θα δούμε παρακάτω ότι η ανθρωποπλασία και η έξωση από τον παράδεισο της Βίβλου, όπως και ο σταυρικός θάνατος του Θεανθρώπου, έχουν κάποια συγγένεια με τον ελληνικό μύθο του Προμηθέα.

Καταρχήν να διευκρινίσουμε την ετυμολογία του ήρωα του μύθου. Οι Έλληνες πολύ εύστοχα τον ονόμασαν Προμηθέα (εκ του προ+μήθις) που σημαίνει «αυτόν που προνοεί», βάζοντας μάλιστα στο μύθο και τον Τιτάνα αδελφό του, τον Επιμηθέα, που σημαίνει «τον απερίσκεπτο, αυτόν που σκέπτεται μετά την έλευση των γεγονότων», ωστόσο υπάρχει η ινδική λέξη «πραμαθίους», παραγόμενη από τη λέξη «πραμάνθα», που μας οδηγεί στη σωστή ετυμολογία και που σημαίνει «αυτόν που φκιάχνει φωτιά δια της (προσ)τριβής».

Ο αρχέγονος λοιπόν αυτός μύθος είναι λίγο-πολύ γνωστός αλλά ας το ξαναθυμηθούμε. Ο Τιτάνας Προμηθεύς, ισότιμος των θεών, έπλασε τον άνθρωπο από πηλό (αναμιγνύοντας τα βασικά στοιχεία της κοσμογονίας, τη γη και το ύδωρ) και τον προίκισε με κάποιες χαρακτηριστικές ιδιότητες ορισμένων ζώων (λαγού, αλεπούς, παγονιού, λέοντος κ.ά.).

Όταν όμως παρουσίασε το δημιούργημά του στη θεά Αθηνά, αυτή του υπέδειξε ότι έχει ατέλειες και προπαντός ακινησία.

Ο Προμηθέας παρατήρησε ότι όλα τα ουράνια σώματα παίρνουν κίνηση και ψυχή από τη φωτιά και αποφάσισε να κλέψει πυρ εξ ουρανού και να το δώσει στον άνθρωπο, πράγμα που το συναντάμε και στη Βιβλική δημιουργία (ενεφύσησε πνοήν).

Οι θεοί, όπως ήταν επόμενο, είδαν με κακό μάτι τον ολοκληρωμένο άνθρωπο και έπρεπε ο μέγας ευεργέτης, δηλαδή ο Προμηθέας, να τιμωρηθεί όπως αξίζει σε όλους τους ευεργέτες και ανακαινιστές της ανθρωπότητας.

Στη συνέχεια ο Προμηθέας θέλοντας να δοκιμάσει τη θεότητα του Δία (να τες και εδώ η απιστία και η αμφισβήτηση), του παραθέτει γεύμα, χωρίζοντας τα ψαχνά του ζώου από τα κόκαλα, τα οποία περιτύλιξε με λίπος και του ζητάει να επιλέξει. Ο Δίας εξαπατάται και οργισμένος διατάζει τον Ήφαιστο να πλάσει την ...γυναίκα!

Εδώ βλέπουμε κάποιες διαφορές κοινωνιολογικού τύπου. Η γυναίκα της Βίβλου πλάστηκε περίπου ισοτίμως, ενώ η Πανδώρα πλάστηκε από εκδίκηση...

Ο νεφεληγερέτης δεν αντέχει πλέον. Στέλνει τον Ήφαιστο μαζί με τους υπηρέτες του, Κράτος και Βία (!), και σταυρώνουν τον Προμηθέα σε μια πλαγιά του Καυκάσου, στέλνοντας και ένα γύπα να του τρώει κάθα μέρα το συκώτι.

Αργότερα θα ενδώσει ο Δίας και θα στείλει άλλον αθάνατο, τον Ηρακλή, να τοξεύσει το γύπα και να ελευθερώσει τον Προμηθέα.

Εδώ βλέπουμε να παίζεται ένα αιώνιο και αναπόδραστο παιχνίδι: Οι θεοί να θέλουν να μοιάσουν με τον άνθρωπο και ο άνθρωπος με το θεό. Δυνάμεις του είναι η φώτιση και η παληκαριά και σχεδόν πάντα και ένας θεάνθρωπος-μεσολαβητής, που τιμωρείται για την ευεργεσία του («Ούτος τας αμαρτίας ημών φέρει και περί ημών οδυνάται» Ησαΐας νγ). Ο Καύκασος δεν απέχει σχεδόν καθόλου από τον Γολγοθά.

Η συγκλονιστική ιστορία του Προμηθέα δραματουργείται πρώτη φορά από τον Ησίοδο, ωστόσο θα την συναντήσουμε ως προσφιλές θέμα έργου και σε άλλους διακεκριμένους διανοητές.

Ο Αισχύλος στην τραγωδία «Προμηθεύς δεσμώτης», περιγράφει πιστά και εξαίσια το δράμα, με τη γνωστή αισχύλεια σοβαρότητα, με μια αίσθηση υπερουράνιας δικαιοσύνης και μια αμετακίνητη προσήλωση στη θρησκευτική ειμαρμένη. Σε κάποια σημεία θυμίζει έντονα το δράμα του Χριστού. Λέει λ.χ. στους στίχους 480-3: «Τόσα “μηχανήματα” βρήκα ο άμοιρος για τους ανθρώπους, και γω δεν έχω τίποτα να σωθώ από τη συμφορά μου», θυμίζοντας αυτό που έλεγαν στο Χριστό επί σταυρού «άλλους έσωσεν, εαυτόν ου δύναται σώσαι».

Πέντε αιώνες αργότερα ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς αφιερώνει ένα σύντομο έργο του στον μύθο, με τον τίτλο «Προμηθεύς». Έργο περισσότερο ανάλαφρο και ταυτόχρονα σαρκαστικό και λοιδοριστικό, σύμφωνα με τη γνωστή ιδιορρυθμία του συγγραφέα, τολμά -βέβαια σε μια εποχή με άλλα πλέον ήθη και προοπτικές- να γελοιοποιήσει τους θεούς και να τους καταμηνύσει ότι κάνουν χειρότερα πράγματα και από τους ανθρώπους, όπως μοιχείες, εκδικήσεις, ματαιοδοξίες κλπ..

Σε άλλο σημείο λέει απροκάλυπτα ότι οι θεοί ωφελήθηκαν από τη δράση του Προμηθέα και τη δημιουργία των ανθρώπων (τιμές, φόβος, θυσιαστήρια, τάματα κ.α.) αρχιτεκτονίζοντας έτσι τη θεμελιακή σχέση θεού και ανθρώπου.

Ο Κώστας Βάρναλης τέλος, αυτός ο βαθυστόχαστος και τέλειος ποιητής, δεν ήταν δυνατόν να μη συγκινηθεί κι αυτός με το μύθο του Προμηθέα, που μάλιστα τον συνδραματουργεί με την ιστορία του Χριστού. Το έργο («Το φως που καίει») βέβαια δεν χάνει ευκαιρία να υπενθυμίσει την υλιστική-μαρξιστική θεωρία του κόσμου. Λέει λ.χ. κάποια στιγμή ο Προμηθέας στον Εσταυρωμένο «Κι εγώ έπλασα τους ανθρώπους με λάσπη. Και τους έδωσα και ψυχή από λάσπη ...»), ωστόσο δεν παύει να είναι ένα έργο τολμηρό, αποκαλυπτικό, ρηξικέλευθο και σταθμός στη νεοελληνική γραμματεία, όπως υπήρξε και εννιά χρόνια αργότερα η «Αληθινή απολογία του Σωκράτη».

Για να μη μακρυλογούμε, ένα είναι σίγουρο: ότι αυτός ο «Δεσμώτης» θα συνεχίσει να δεσμεύει τη λογοτεχνία και τη φαντασία της ανθρωπότητας στους αιώνες.

 

 

 

 

 

 

Σελίδα 1 από 11
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top