FOLLOW US
Μιχάλης Παπαδημητρίου

Μιχάλης Παπαδημητρίου

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017 15:11

Ένας έρημος παράδεισος

Ουδέποτε αυτό το κράτος από τότε που συγκροτήθηκε, ασχολήθηκε με την προστασία και την ανάδειξη της τοπικής μας παραγωγής με βάση τα ασύγκριτα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής αυτής της χώρας.

Απεναντίας φρόντισε θεσμικά και διοικητικά να αποτρέψει τις σχετικές ιδιωτικές πρωτοβουλίες και να διαλύσει και τους υφιστάμενους συνεταιρισμούς, αναγκαστικούς και μη.

Ενέδωσαν όλοι στις σειρήνες ενός άκρατου νεοφιλελευθερισμού, διαπλέχθηκαν, φάγανε κατά το λαϊκότερον, διασπάθισαν τα κονδύλια των ευρωπαϊκών ενισχύσεων, μιας Ευρώπης που πίστεψε ότι συνδιαλέγεται με σοβαρές και προνοητικές ηγεσίες και, το χειρότερο απ’ όλα, δεν μπόρεσαν -με μια υψηλόβαθμη εθνική μυωπία- να δουν ότι υπάρχει και Ελλάδα μακρύτερα από την Αθήνα.

Θα απαριθμήσουμε κάποια συγκριτικά μας πλεονεκτήματα και ποιοτικές υπεροχές, στοιχεία των οποίων μπορεί ο καθένας να βρει στα βιβλία και στο διαδίκτυο.

Έχουμε βαμβάκι ανώτερο από το αιγυπτιακό και ρύζι εξαιρετικής ποιότητας.

Τα καλύτερα πορτοκάλια στον κόσμο είναι της Άρτας και της Λακωνίας, ο καπνός (νικοτιανή) της Σάμου και της Ξάνθης και τα σύκα της Κύμης και της Αττικής.

Αδιαμφισβήτητες πρωτιές παγκοσμίως κατέχουν ο κρόκος της Κοζάνης, η φάβα της Σαντορίνης, η σταφίδα της Κορινθίας, το μέλι της Σάμου, η μαστίχα της Χίου, το χαβιάρι του Μεσολογγίου και η σμίρυδα καθώς και ο σίτος της Σικίνου!

Μπορεί να παραπαίει χωρίς ενισχύσεις η κτηνοτροφία μας, ωστόσο η φέτα και κάποια τυριά μας (Νάξος, Κρήτη κλπ.) βρίσκονται στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης.

Δεν χρειάζεται να εγκωμιάσει κανείς το ελληνικό λάδι, το παραγόμενο εδώ επί χιλιετίες, ωστόσο έκπληξη αποτελούν μη γηγενή προϊόντα και εισαχθέντα (ροδάκινα, μήλα, άμπελος, ντομάτα, πατάτα και πολλά άλλα) που βρέθηκαν με παγκόσμιες πρωτιές.

Παράγουμε σήμερα κυρίως στο Σουφλί λίγο, αλλά ανώτερο και από το κινεζικό, μετάξι, ενώ μέχρι πριν λίγα χρόνια ήμασταν πρώτοι παγκοσμίως στην κλωστοϋφαντουργία, στα υφάσματα, στις γούνες και στα υποδήματα!

Διαθέτουμε κατά γενική ομολογία, τα πιο νόστιμα ψάρια της υφηλίου και έχουμε την ποικιλωδέστερη και ομορφότερη αρωματική χλωρίδα της Μεσογείου, που αφιέρωσαν τη ζωή τους κάποιοι Ευρωπαίοι να την αναδείξουν («Flora Graeca» του Sibthorp, «Η ελληνική χλωρίδα» του Έλμουτ Μπάουμαν κ.ά.).

Ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο, για το οποίο όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις θα πρέπει να ντρέπονται, είναι ο ορυκτός πλούτος της χώρας και η διαχείρισή των αποθεμάτων του.

Χρυσός (160 ΤΝ), Άργυρος (2000 ΤΝ), Μόλυβδος και Ψευδάργυρος (1,5 εκατομ. ΤΝ), Χαλκός (1 εκατομ. ΤΝ), Λιγνίτης (3 δις ΤΝ), Βωξίτης (με 2 εκατομ. ΤΝ, πρώτη στην Ευρώπη). Ακόμα, θειάφι, κίσηρις, γύψος, αντιμόνιο, νικέλιο, Γάλλιο, Γερμάνιο, Ίνδιο, λίγο ουράνιο και ίσως τα καλύτερα μάρμαρα στον πλανήτη, που ευτύχησαν πολλά από αυτά να γίνουν η πρώτη ύλη της αθάνατης γλυπτικής δημιουργίας.

Θα μου πει κανείς: «Για τι ποσότητα παραγωγής συζητάμε;». Άσχετο. Μιλάμε κυρίως για ποιότητες κι αυτό δείχνει την ευλογία αυτής της φύσης και ταυτόχρονα το πόσο λίγες και ανοργάνωτες είναι οι προσπάθειές μας να διαχειριστούμε επ’ αγαθώ του έθνους αυτή την ευλογία.

Αν μάλιστα προσθέσουμε και τα πιθανά και διαφαινόμενα σήμερα πετρέλαια και το φυσικό αέριο, τότε θα καταλάβουμε ότι ζούμε αδιάφοροι έως προδοτικοί σε ένα φυσικό παράδεισο, που ακόμα και η λέξη «παράδεισος» είναι περσική (pairidaeza), αλλά εδώ σ’ αυτά τα χώματα βρήκε το σπίτι της και τον προορισμό της.

 

 

Τρίτη, 13 Ιουνίου 2017 13:40

Βάσανα θερινής νυκτός

 

Ο Μάιος των μεγάλων προσδοκιών αλλά και των μεγάλων αντιφάσεων πάει να σωθεί.

Μπαίνει σιγά-σιγά και φέτος το καλοκαίρι κι αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους οι μεγάλες πληγές του: η δρωτσίλα, τα μηχανάκια, οι μεταμεσονύκτιες υπαίθριες ορχήστρες τουριστικού τύπου και τα τοιαύτα. Καμιά όμως δεν μπορεί να συγκριθεί με τη μέγιστη, τη βασανιστικότερη πληγή που λέγεται «κουνούπι».

Ο Λουκιανός είχε γράψει για τη μύγα ένα εγκώμιο («Μυίας εγκώμιον»). Για το κουνούπι τι να γράψει κανείς σήμερα; Μόνο κατάρες και λίβελους μπορεί να γράψει.

Θυμάμαι μια πολύ πετυχημένη μαθητική ατάκα που έλεγε: «Αγαπώ όλα τα ζώα, αλλά το βράδυ κοιμάμαι με κουνουπιέρα»...

Δεν ξέρω πόσο υποχρεωμένοι είμαστε να υποστηρίξουμε το τελεολογικόν της δημιουργίας του κόσμου και την αέναη ισορροπία του οικοσυστήματος, πάντως γεγονός είναι ότι ο άνθρωπος θα ήταν ευτυχέστερος αν έλειπε από τη φυσική αλυσίδα αυτό το επικατάρατο έντομο που λέγεται κώνωψ και επιστημονικά culex.

Ομολογώ ότι μου έκανε εντύπωση το γεγονός ότι μεταξύ των δέκα πληγών του Φαραώ ήταν οι σκνίπες και οι κυνόμυγες, αλλά όχι τα κουνούπια, παρά την αιγυπτιακή προέλευση της λέξης (και όχι το κώνος + ωψ)

Ο κοινός κώνωψ, όπως άλλωστε και η φλεβοτόμος σκνίπα, εντοπίζει αλάνθαστα τη ροή του αίματος στη φλέβα, εφορμά με βόμβο βομβαρδιστικού αεροπλάνου και ακαριαία την τρυπά με επιδεξιότητα πολύπειρου χειρουργού απομυζώντας το αίμα.

Τα πλείστα όσα έχουν επινοηθεί από τη φαρμακολογία και την τεχνολογία με αποτέλεσμα να μην ιδρώνει το αυτί των κωνώπων, οι οποίοι εκτός της ελονοσίας που έχει κατά καιρούς αφανίσει εκατομμύρια κατοίκων του πλανήτη, εσχάτως επιδίδονται και σε θανατηφόρες τερατογενέσεις εμβρύων.

Και για να μη θεωρηθούν τραγικές οι φοβίες που συνάγονται από το άρθρο, ιδού τι ανεκάλυψα ανατρέχοντας στα σχετικά λήμματα της εγκυκλοπαίδειας: Υπάρχουν παραδόσεις του ελληνικού λαού σύμφωνα με τις οποίες ο αφανισμός του ελληνικού γένους οφείλεται στα... κουνούπια!

Ο μύθος λοιπόν λέει ότι οι Αιτωλοί (οι οποίοι σημειωθήτω είχαν αρχαία πόλη με το όνομα Κωνώπα) πέθαιναν αθρόοι από την κατάρα επειδή επιχείρησαν να χτίσουν κάστρο ψηλό που να φτάνει μέχρι τον ουρανό.

Βλέπουμε εδώ ότι έχουμε ελληνικό «πύργο της Βαβέλ» πιθανότατα εξ άλλης αφορμής και όχι της γνωστής βιβλικής πολυγλωσσίας.

Γνωρίζοντας λοιπόν ότι σίγουρα θα πεθάνουν κατασκεύαζαν οι ίδιοι τους τάφους των και παίρνοντας κάποια αγγεία και λοιπά κτερίσματα μπαίνανε μέσα έτοιμοι να πεθάνουν.

Μια παραλλαγή του εκεί μύθου ήθελε τους κατοίκους να προσπαθούν να αποφύγουν φοβερούς και σιδηρόρυγχους κώνωπες και γι’ αυτό εθάπτοντο οι ίδιοι μέσα σε μεγάλα πιθάρια.

Κάθε μύθος είναι και μια ιστορική ή γεωλογική αλήθεια. Αυτό πλέον είναι αποδεδειγμένο.

Το ότι μάλιστα αναφέρεται αυτός ο μύθος στην Αιτωλία είναι ενδεικτικό των ανυπέρβλητων προβλημάτων ελονοσίας που αντιμετώπισε από αρχαιοτάτων χρόνων το ελώδες εκείνο δέλτα του Αχελώου.

Οι μύθοι αυτοί είχαν απήχηση και στους Αισώπειους μύθους, που κάποιοι από αυτούς ασχολούνται με κουνούπια (όπως ο «κώνωψ επί κέρατος βοός εκαθέσθη....» και κάποιος άλλος που θέλει τον ελέφαντα να κουνάει συνεχώς και τρομοκρατημένα τα αυτιά του για να μη μπει μέσα κουνούπι, γεγονός ολέθριο και θανατηφόρο για το μεγαλύτερο και το πιο δυνατό ζώο της ξηράς.

Ένα τόσο μικρό εντομάκι, δυστυχώς, είναι ικανό να στιγματίσει τη ρήση «πάντα εν σοφία εποίησε»...

 

Τετάρτη, 07 Ιουνίου 2017 14:34

Αισώπου ανέκδοτα

Δανειζόμαστε από το σπουδαίο βιβλίο του Εμμανουήλ Κρητικίδη με τίτλο «Σύλλεκτα» και από το κεφάλαιο «Ο Αίσωπος εν Σάμω», κάποια ανέκδοτα περιστατικά που ιχνογραφούν τον βίο και την πολιτεία του μεγάλου πλην κακάσχημου σοφού από τη Φρυγία, περιστατικά που δείχνουν την οξύνοια, τη σοφιστική του διάθεση αλλά, όπως θα δούμε παρακάτω, και τη βαθιά φιλοσοφική του σκέψη.

Η ιστορία ξεκινάει με το περιστατικό της αγοράς του ως δούλου από τον Σάμιο μεγαλοεπιχειρηματία και φιλόσοφο Ξάνθο. Ιδού η στιχομυθία:

- Χαίρε!

- Μήπως και λυπάμαι;

- Θέλω να πω σε ασπάζομαι.

- Και εγώ.

- Τι άνθρωπος είσαι;

- Μαύρος.

- Τι γνωρίζεις να κάνεις;

-Τα ίποτα, μετά από όσα δήλωσαν ότι ξέρουν αυτοί εδώ οι συνδούλοι μου.

- Είσαι ασχημούλης.

- Δεν πρέπει να προσέχουμε τη μορφή αλλά τον νου!

Ο Ξάνθος γοητευμένος, έδωσε 10 δραχμές και τον πήρε σπίτι, εκεί όπου αυτός έδειξε ετοιμότητα πνεύματος.

Όταν ο κύριός του, τον διέταξε να μαγειρέψει «φακήν», γύρισε σπίτι και βρήκε ένα μόνο κόκκο φακής και τον Αίσωπο να του υποδεικνύει ότι έπρεπε να του πει «φακάς».

Μιαν άλλη φορά τού ψώνισε τέσσερα χοιρινά ποδαράκια και για να τον τιμωρήσει, αφαίρεσε κρυφά από τη χύτρα το ένα. Ο Αίσωπος τότε κόβει από το οικόσιτο χοιρίδιο ένα πόδι και το προσθέτει. Ο Ξάνθος ρίχνει εν τω μεταξύ και το αφαιρεθέν, και στο τραπέζι τον ερωτά: «Πέντε πόδια έχει ο χοίρος;» «Όχι, αλλά οι δύο έχουν οκτώ, τρία ο οικόσιτος και πέντε στην κατσαρόλα».

Κάποτε του ζήτησε να μαγειρέψει ένα γλυκό φαγητό κι αυτός του έφκιαξε γλώσσα. Το ίδιο δε, του μαγείρεψε όταν αυτός του ζήτησε κάτι πικρό, υποδεικνύοντας τη διττή χρήση της γλώσσας.

Μεθυσμένος κάποτε ο Ξάνθος σε κάποια παραλία της Σάμου, έβαλε με τους φίλους του στοίχημα -κι έδωσε και καπάρο το δαχτυλίδι του- ότι αν δεν πιει όλη τη θάλασσα, να χάσει τη βίλα του. Ευτυχώς το έσωσε ο Αίσωπος αντιπροτείνοντας να κόψουν προηγουμένως οι φίλοι του, όλους τους ποταμούς που χύνονται στη θάλασσα.

Σε κάποιο δείπνο που παρέθετε ο Ξάνθος, διάλεξε τα πιο ωραία κοψίδια και λέει στο Αίσωπο να τα προσφέρει στην αγαπητή του. Αυτός τα δίνει στη σκύλα τους και η γυναίκα του γίνεται έξω φρενών. Ο Ξάνθος ζητά το λόγο της προσβολής. Ο Αίσωπος τού λέει να ραπίσει τη γυναίκα του και να κλοτσήσει τη σκύλα. Η σκύλα ξανάρθε αμέσως έρπουσα κοντά του, αλλά η σύζυγος έφυγε για το πατρικό της, και δεν θα γύριζε ποτέ εάν δεν μηχανευόταν ο Αίσωπος να διαλαλήσει στην πόλη ότι ο Ξάνθος ετοιμάζεται να παντρευτεί.

Μια βραδιά κάλεσε ο Ξάνθος σε δείπνο, τους σοφούς της πόλης. Ο Αίσωπος για να αποδείξει το αντίθετο, στάθηκε πίσω από την κλειστή πόρτα και ρωτούσε τον καθένα που έφθανε: «Τι σείει ο κύων;». Αυτοί νομίζοντας ότι τους ρωτά «Ποιος είσαι ρε σκύλε;» («Τις ει ω κύον;»), έφευγαν βρίζοντας. Ένας μόνο αποκρίθηκε «την ουρά και τα αυτιά» και εισήλθε («την κέρκον και τα ώτα»).

Εκεί όμως που ξεδίπλωσε όλη του τη σοφία και μάλιστα ενώπιον σοφών και ειδημόνων, ήταν στο περιβόητο «συνέδριο των σοφών» στην Κόρινθο, που έγινε περί τα μέσα του 6ου π.Χ. αιώνα υπό την αιγίδα του Περιάνδρου του Κυψέλου, και ευτύχησε να συγκεντρώσει εν ζωή, τους λεγόμενους επτά σοφούς της αρχαιότητας καθώς και αρκετούς άλλους ομοτέχνους.

Στο περιθώριο των συζητήσεων (όπως αναφέρει ο Κρητικίδης) ρώτησε τον Αίσωπο -που είχε πια απελευθερωθεί από τον φιλόσοφο Ιάδμονα- ο Χίλων ο Λακεδαιμόνιος: «Εις τι καταγίνεται ο Ζευς;» και η απάντηση του Φρυγός ήταν αφοριστική και μεγαλειώδης: «Τα μεν υψηλά ταπεινοί τα δε ταπεινά υψοί» (!).

Εξακόσια τόσα χρόνια αργότερα ακούστηκαν τα ίδια ακριβώς λόγια από τον Χριστό, που αποτελούν μαζί με το «Αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν» τις δυο θεμελιώδεις αρχές της χριστιανικής φιλοσοφίας.

(«Πας ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται, ο δε ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται» Λουκά ΙΗ 14).

Τι κάνει λοιπόν η ύψιστη θεότης; Ο Αίσωπος εδώ είναι σαφής: Μεριμνά πρωτίστως για την αρμονία του σύμπαντος κόσμου. Ευλογεί τις αγαθές προθέσεις και την μεσότητα και τιμωρεί την άδικη έπαρση και τις υπερβολές που διαταράσσουν τη συμμετρία του σύμπαντος και την αρμονία σύμπαντος του φυσικού και του ψυχικού κόσμου.

Θα ξαναπούμε πάλι κάτι που επανειλημμένα και φορτικά έχει διατυπώσει αυτή η στήλη: Είναι πολύ βαρύ για τις μέρες μας και δυσχειρίσιμο το φορτίο της αρχαίας ελληνικής παρακαταθήκης… 

Τρίτη, 30 Μαΐου 2017 14:15

Tο στοίχημα

Επειδή, όπως δίδασκε ο Κυνικός Αντισθένης, «αρχή παιδεύσεως η των ονομάτων επίσκεψις», ας επισκεφθούμε να δούμε καταρχήν πόθεν η λέξη «στοίχημα».

Δεν είναι αρχαία. Παρήχθη στους μεσαιωνικούς χρόνους εκ του στοιχέω-ώ (διευθετώ, συμφωνώ) και σημαίνει: «τη συμφωνία μεταξύ προσώπων που υποστηρίζουν διαφορετικά πράγματα με την οποία προβλέπεται και αποδίδεται υλικό κέρδος για όποιον δικαιωθεί».

Σήμερα ο ελληνικός λαός επιδίδεται σε πολλούς και αχρείαστους στοιχηματισμούς, με τις ευλογίες της κυβέρνησης, τη στιγμή που ένα είναι το μεγάλο στοίχημα που θα πρέπει επί ποινή επιβίωσης να κερδηθεί: η ανάκαμψη.

Η κυβέρνηση, παγιδευμένη και ανακόλουθη, εξακολουθεί να βρίσκεται επώδυνα ανάμεσα στον άκμονα του λαού και στη σφύρα της γερμανικής Ευρώπης.

Το κακό είναι ότι συνεχίζει να παίρνει «μέτρα» αντί να πάρει «προϋποθέσεις». Έφτασε στο σημείο να νομοθετήσει τη μεγαλύτερη φορολογική αδικοπραγία όλων των εποχών: να φορολογήσει αυτόν που παίρνει 450 Ευρώ το μήνα και που αποδεδειγμένα τού χρειάζονται τουλάχιστο 1.000 καθαρά για να ζήσει στοιχειωδώς και να μη διακυβεύεται η αξιοπρέπειά του. Νομοτελειακά τον οδηγεί να γίνει ή κλέφτης του κράτους ή ληστής των συνανθρώπων του. Ξεχειλίζουν οι ειδήσεις κάθε μέρα από τέτοια περιστατικά. Ληστείες μετά φόνου για 30 Ευρώ!

Ο σύγχρονος Έλληνας, από υπερήφανο άτομο μιας συγκροτημένης και έννομης κοινωνίας, κοντεύει να καταντήσει ον της άγριας φύσης.

Είναι καιρός να αναδείξουμε τη δημοκρατία, που την ωραιοποιήσαμε και την περιορίσαμε σε μια, ανά τετραετία, μυστική και «ένοχη» ψήφο. Να την αναδείξουμε χρησιμοποιώντας τα διδάγματα και τις αρχές της αρχαίας αθηναϊκής δημοκρατίας.

Αυτό που λείπει δραματικά σήμερα είναι οι διαρκείς μηχανισμοί ελέγχου των κρατικών οργάνων και η συνεχής λογοδοσία τους. Όχι μόνο για τα αυτονόητα θέματα διαφθοράς, αλλά για το μείζον θέμα της ευθύνης και της αποτελεσματικότητας της δημόσιας Διοίκησης.

Η πολιτική δεν είναι «παιδιά». Είναι η σοβαρότερη και κρισιμότερη ασχολία και θα έπρεπε να αναλαμβάνεται με εγγύηση προσωπικά περιουσιακά στοιχεία.

Ο John Milton με το έργο του «Υποταγή βασιλέων και αρχόντων», περιέγραψε ήδη από το 1649 το αναφαίρετο δικαίωμα του λαού να τιμωρεί τους κακούς βασιλείς και άρχοντες! Προφανώς, και επειδή είχε τύχει μεγάλης κλασικής παιδείας, θα τον συγκίνησε η περίπτωση του Αθηναίου στρατηγού Μιλτιάδη, του αρχιτέκτονα της μάχης του Μαραθώνα, της πιο σημαντικής μάχης στην ιστορία της Ευρώπης.

Το 488 π.Χ., δύο χρόνια μόλις μετά τον Μαραθώνα, ο Μιλτιάδης (να σημειωθεί ότι συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους στρατηγούς της αρχαιότητας μαζί με Αλέξανδρο, Επαμεινώνδα, Αγησίλαο και Ιφικράτη) υποσχέθηκε να τιμωρήσει την Πάρο, και επειδή δεν κατάφερε να την κυριεύσει, καταδικάστηκε σε θάνατο (!).

Επειδή όμως είχε ήδη τραυματιστεί, η ποινή μειώθηκε σε ισόβια και σε πρόστιμο (στο αστρονομικό ποσόν των 50 ταλάντων), με αποτέλεσμα ο ήρωας, από άγαλμα της Ποικίλης στοάς, να πεθάνει στη φυλακή, και το πρόστιμο να το πληρώσει αργότερα ο γιος του, Κίμων.

Τι έχει να αντιπαραθέσει η σημερινή εποχή; Αντί για άγρια δικαιοσύνη, βελούδινη διαφθορά και το λογαριασμό στο ...λαό.

Η ΔΕΗ αντιμετωπίζει σήμερα πρόβλημα επιβίωσης. Αυτή η ίδια η ΔΕΗ έχει ολοκληρώσει ένα υδροηλεκτρικό έργο-φράγμα στην Ήπειρο που εδώ και μια δεκαετία είναι ανενεργό και έχει στοιχίσει με ζημία κόστους συν διαφυγόντα κέρδη περίπου 1 δις, για να μη πούμε για το ...παραμύθι των υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας.

Ελέγχθηκε ποτέ κανένας διοικητής δημόσιας επιχείρησης του λεγόμενου ευρύτερου δημόσιου τομέα;

Ζήτησε ποτέ κανένας υπουργός, απολογισμό πεπραγμένων και απόδοση έργου από όλα αυτά τα παιδιά ενός ανώτερου θεού;…

Η Βρετανίδα πρωθυπουργός Τερέζα Μέι, μετά την πρόσφατη τρομοκρατική επίθεση στο Ουεστμίνστερ, έβγαλε ένα λογύδριο με σπουδαία μηνύματα, χωρίς αιχμές και περιφρακτικά διλήμματα, και υπερασπιζόμενη σθεναρά το αναπόφευκτο πολυπολιτισμικό καθεστώς των πολιτειών του δυτικού κόσμου.

«Ουκ ένι δούλος ή ελεύθερος, άρσεν ή θήλυ» έλεγε ο Απόστολος Παύλος στην προς Γαλάτας επιστολή.

«Ουδένα δούλον η φύσις πεποίηκεν» είχε πει ο περίφημος ρήτορας Αλκιδάμας από την ασιατική Ελαία, πέντε αιώνες ενωρίτερα, σε ανύποπτο χρόνο και χωρίς να είναι υποχρεωμένος να ερμηνεύσει τη δεδομένη ελληνιστική (Αλεξανδρινή) πολυπολιτισμικότητα της εποχής του Παύλου.

Η πολυεθνική και ισότιμη συνύπαρξη και ο συνεπακόλουθος συγκρητισμός είναι η φυσιολογική και αναπότρεπτη ανθρωπολογική εξέλιξη των ανεπτυγμένων χωρών.

Το φαινόμενο παρατηρήθηκε πρώτη φορά στην αρχαία Αθήνα. Όταν κατευνάσθηκε η οργιαστική διάθεση και ο υποχρεωτικός χαρακτήρας των «Μυστηρίων» (Ορφικά, Ελευσίνια, Καβείρεια, του Αδώνιδος καθώς και τα καθαρώς φρυγικά και επεισαχθέντα στην κυρίως Ελλάδα της Κυβέλης, του Σαβαζίου, του Άττεως κλπ.), άρχισαν να χαλαρώνουν τα ήθη αλλά ταυτόχρονα άρχισε δειλά-δειλά να δημιουργείται ο κοινωνικός άνθρωπος πέρα από εθνότητες, δόγματα και προκαταλήψεις.

Να σημειωθεί ότι το «μυστήριον» είναι παράγωγο του ρήματος μυέω και αυτό του μύω, που σημαίνει «κλείνω τα μάτια -εξ ου και η μυωπία- και μουρμουρίζω με κλειστό το στόμα».

Η Αθήνα παρ’ όλο που είχε το αυστηρότερο νομοθετικό πλαίσιο ιθαγένειας της αρχαίας εποχής, ωστόσο μαγνήτισε και συγκέντρωσε χιλιάδες παρεπιδημούντες και επήλυδες των γραμμάτων και των Τεχνών απ’ όλο τον τότε γνωστό κόσμο (Ιταλία, Θράκη, Φρυγία, Λυδία, Κυρήνη, Κριμαία, Συρία...), οι οποίοι συνέβαλαν στη διεύρυνση των επιστημονικών και καλλιτεχνικών της επιδόσεων.

Αργότερα τη σκυτάλη πήρε θεαματικά η Αλεξάνδρεια, πόλη-καρπός της πολιτισμικής ομογενοποίησης που οραματίστηκε ο Αλέξανδρος, και που υλοποιήθηκε υπό την αιγίδα των φιλόδοξων Μακεδόνων βασιλέων, συγκεντρώνοντας στο δέλτα του Νείλου όλη την αφρόκρεμα της επιστήμης και της τέχνης.

Η πολυπολιτισμική ανεκτικότητα που είδαμε μέχρι σήμερα να ευδοκιμεί σ’ όλες τις μεγάλες και ανοιχτές δημοκρατικές χώρες και μαζί της μια αλληλοεξαρτημένη ευδαιμονία που στηρίζεται στην ισονομία, στο οικονομικό όραμα και σε πανανθρώπινες αξίες, βαδίζουν πάλι σήμερα επί ξυρού ακμής.

«Σερσέ λα ρελιζιόν» θα λέγαμε, κατά το Τσιτσάνειο «σερσέ λα φαμ».

Το Ισλάμ έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την παγκόσμια κοινωνική αποσταθεροποίηση, γιατί απλούστατα δεν περιορίζεται στις ηθικές επιταγές και στη θρησκευτική του μεταφυσική, αλλά θέλει να γίνει ο τιμητής και ο τιμωρός της κοσμικής εξουσίας και μάλιστα με έναν άδικο, έμμεσο και ειδεχθή τρόπο.

Το κλειδί αυτής της εύθραυστης σχέσης το κρατάει λοιπόν η θρησκεία. Αυτή -όπως και να ονομάζεται- πρέπει να συγχωρεί, να αδελφοποιεί, να ελεεί και προπάντων να μην αντιποιείται την πολιτική εξουσία, που σημαίνει να μπορεί να ξεχωρίσει στοιχειωδώς το Θεό από τον Καίσαρα.

Αυτό το τελευταίο είναι η βασική αιτία που εξάπτει σήμερα και πυροδοτεί -κυριολεκτικά και μεταφορικά- την παγκόσμια ένταση και τη σύγχρονη απανθρωπία.

Θα πρέπει να το πάρουμε απόφαση.

Είμαστε πλέον υποχρεωμένοι να συνυπάρχουμε κοινωνικά. Απλώς είναι θέμα ισορροπίας, αν θυμηθούμε τους σκαντζόχοιρους του Σοπενχάουερ: Κοντά ο ένας τον άλλο για να ζεσταθούμε στο χειμωνιάτικο κρύο, αλλά όχι τόσο κοντά που να μας τρυπάνε τα αγκάθια του διπλανού.

Και αν χρησιμοποίησαν αυτό το «δίλημμα του σκαντζόχοιρου» και ο Σοπενχάουερ αλλά και ο Σίγκμουντ Φρόιντ για να υπενθυμίσουν μια αμφίδρομη βλάβη σ’ αυτή την προσέγγιση, είναι στο χέρι της σημερινής κοινωνίας να τη μετατρέψει σε αμφίδρομη ωφέλεια.

Δυστυχώς όμως, οι προοπτικές δεν είναι καλές. Ξαναχτίζουν οι δυτικές κοινωνίες τείχη και τάφρους. Φαίνεται ότι οι μεγάλες τραγωδίες και οι πόλεμοι δεν μας δίδαξαν τίποτα…

 

Τρίτη, 09 Μαΐου 2017 12:56

Από τον Καύκασο στο Γολγοθά

Ένας από τους ωραιότερους, παραστατικότερους και βαθύτερα φιλοσοφικούς μύθους της Μυθολογίας μας, είναι ο μύθος του Προμηθέα, και είναι αλήθεια ότι μου τον θύμισε το Θείο δράμα που γιορτάσαμε πρόσφατα.

Είναι συναρπαστικός και σπουδαίος όχι μόνο γιατί περιγράφει τη γέννηση και τη σύσταση του ανθρώπου, αλλά γιατί αποκωδικοποιεί τη σχέση ανθρώπου-θεού και προοιωνίζεται τη διαχρονική εξέλιξη αυτής της σχέσης.

Ο Ησίοδος είναι ο μάστορας αυτών των μύθων, ωστόσο υπάρχουν παραλλαγές και αντιστοιχίες σ’ όλες τις Μυθολογίες του κόσμου. Θα δούμε παρακάτω ότι η ανθρωποπλασία και η έξωση από τον παράδεισο της Βίβλου, όπως και ο σταυρικός θάνατος του Θεανθρώπου, έχουν κάποια συγγένεια με τον ελληνικό μύθο του Προμηθέα.

Καταρχήν να διευκρινίσουμε την ετυμολογία του ήρωα του μύθου. Οι Έλληνες πολύ εύστοχα τον ονόμασαν Προμηθέα (εκ του προ+μήθις) που σημαίνει «αυτόν που προνοεί», βάζοντας μάλιστα στο μύθο και τον Τιτάνα αδελφό του, τον Επιμηθέα, που σημαίνει «τον απερίσκεπτο, αυτόν που σκέπτεται μετά την έλευση των γεγονότων», ωστόσο υπάρχει η ινδική λέξη «πραμαθίους», παραγόμενη από τη λέξη «πραμάνθα», που μας οδηγεί στη σωστή ετυμολογία και που σημαίνει «αυτόν που φκιάχνει φωτιά δια της (προσ)τριβής».

Ο αρχέγονος λοιπόν αυτός μύθος είναι λίγο-πολύ γνωστός αλλά ας το ξαναθυμηθούμε. Ο Τιτάνας Προμηθεύς, ισότιμος των θεών, έπλασε τον άνθρωπο από πηλό (αναμιγνύοντας τα βασικά στοιχεία της κοσμογονίας, τη γη και το ύδωρ) και τον προίκισε με κάποιες χαρακτηριστικές ιδιότητες ορισμένων ζώων (λαγού, αλεπούς, παγονιού, λέοντος κ.ά.).

Όταν όμως παρουσίασε το δημιούργημά του στη θεά Αθηνά, αυτή του υπέδειξε ότι έχει ατέλειες και προπαντός ακινησία.

Ο Προμηθέας παρατήρησε ότι όλα τα ουράνια σώματα παίρνουν κίνηση και ψυχή από τη φωτιά και αποφάσισε να κλέψει πυρ εξ ουρανού και να το δώσει στον άνθρωπο, πράγμα που το συναντάμε και στη Βιβλική δημιουργία (ενεφύσησε πνοήν).

Οι θεοί, όπως ήταν επόμενο, είδαν με κακό μάτι τον ολοκληρωμένο άνθρωπο και έπρεπε ο μέγας ευεργέτης, δηλαδή ο Προμηθέας, να τιμωρηθεί όπως αξίζει σε όλους τους ευεργέτες και ανακαινιστές της ανθρωπότητας.

Στη συνέχεια ο Προμηθέας θέλοντας να δοκιμάσει τη θεότητα του Δία (να τες και εδώ η απιστία και η αμφισβήτηση), του παραθέτει γεύμα, χωρίζοντας τα ψαχνά του ζώου από τα κόκαλα, τα οποία περιτύλιξε με λίπος και του ζητάει να επιλέξει. Ο Δίας εξαπατάται και οργισμένος διατάζει τον Ήφαιστο να πλάσει την ...γυναίκα!

Εδώ βλέπουμε κάποιες διαφορές κοινωνιολογικού τύπου. Η γυναίκα της Βίβλου πλάστηκε περίπου ισοτίμως, ενώ η Πανδώρα πλάστηκε από εκδίκηση...

Ο νεφεληγερέτης δεν αντέχει πλέον. Στέλνει τον Ήφαιστο μαζί με τους υπηρέτες του, Κράτος και Βία (!), και σταυρώνουν τον Προμηθέα σε μια πλαγιά του Καυκάσου, στέλνοντας και ένα γύπα να του τρώει κάθα μέρα το συκώτι.

Αργότερα θα ενδώσει ο Δίας και θα στείλει άλλον αθάνατο, τον Ηρακλή, να τοξεύσει το γύπα και να ελευθερώσει τον Προμηθέα.

Εδώ βλέπουμε να παίζεται ένα αιώνιο και αναπόδραστο παιχνίδι: Οι θεοί να θέλουν να μοιάσουν με τον άνθρωπο και ο άνθρωπος με το θεό. Δυνάμεις του είναι η φώτιση και η παληκαριά και σχεδόν πάντα και ένας θεάνθρωπος-μεσολαβητής, που τιμωρείται για την ευεργεσία του («Ούτος τας αμαρτίας ημών φέρει και περί ημών οδυνάται» Ησαΐας νγ). Ο Καύκασος δεν απέχει σχεδόν καθόλου από τον Γολγοθά.

Η συγκλονιστική ιστορία του Προμηθέα δραματουργείται πρώτη φορά από τον Ησίοδο, ωστόσο θα την συναντήσουμε ως προσφιλές θέμα έργου και σε άλλους διακεκριμένους διανοητές.

Ο Αισχύλος στην τραγωδία «Προμηθεύς δεσμώτης», περιγράφει πιστά και εξαίσια το δράμα, με τη γνωστή αισχύλεια σοβαρότητα, με μια αίσθηση υπερουράνιας δικαιοσύνης και μια αμετακίνητη προσήλωση στη θρησκευτική ειμαρμένη. Σε κάποια σημεία θυμίζει έντονα το δράμα του Χριστού. Λέει λ.χ. στους στίχους 480-3: «Τόσα “μηχανήματα” βρήκα ο άμοιρος για τους ανθρώπους, και γω δεν έχω τίποτα να σωθώ από τη συμφορά μου», θυμίζοντας αυτό που έλεγαν στο Χριστό επί σταυρού «άλλους έσωσεν, εαυτόν ου δύναται σώσαι».

Πέντε αιώνες αργότερα ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς αφιερώνει ένα σύντομο έργο του στον μύθο, με τον τίτλο «Προμηθεύς». Έργο περισσότερο ανάλαφρο και ταυτόχρονα σαρκαστικό και λοιδοριστικό, σύμφωνα με τη γνωστή ιδιορρυθμία του συγγραφέα, τολμά -βέβαια σε μια εποχή με άλλα πλέον ήθη και προοπτικές- να γελοιοποιήσει τους θεούς και να τους καταμηνύσει ότι κάνουν χειρότερα πράγματα και από τους ανθρώπους, όπως μοιχείες, εκδικήσεις, ματαιοδοξίες κλπ..

Σε άλλο σημείο λέει απροκάλυπτα ότι οι θεοί ωφελήθηκαν από τη δράση του Προμηθέα και τη δημιουργία των ανθρώπων (τιμές, φόβος, θυσιαστήρια, τάματα κ.α.) αρχιτεκτονίζοντας έτσι τη θεμελιακή σχέση θεού και ανθρώπου.

Ο Κώστας Βάρναλης τέλος, αυτός ο βαθυστόχαστος και τέλειος ποιητής, δεν ήταν δυνατόν να μη συγκινηθεί κι αυτός με το μύθο του Προμηθέα, που μάλιστα τον συνδραματουργεί με την ιστορία του Χριστού. Το έργο («Το φως που καίει») βέβαια δεν χάνει ευκαιρία να υπενθυμίσει την υλιστική-μαρξιστική θεωρία του κόσμου. Λέει λ.χ. κάποια στιγμή ο Προμηθέας στον Εσταυρωμένο «Κι εγώ έπλασα τους ανθρώπους με λάσπη. Και τους έδωσα και ψυχή από λάσπη ...»), ωστόσο δεν παύει να είναι ένα έργο τολμηρό, αποκαλυπτικό, ρηξικέλευθο και σταθμός στη νεοελληνική γραμματεία, όπως υπήρξε και εννιά χρόνια αργότερα η «Αληθινή απολογία του Σωκράτη».

Για να μη μακρυλογούμε, ένα είναι σίγουρο: ότι αυτός ο «Δεσμώτης» θα συνεχίσει να δεσμεύει τη λογοτεχνία και τη φαντασία της ανθρωπότητας στους αιώνες.

 

 

 

 

 

 

Τετάρτη, 03 Μαΐου 2017 12:32

Κυνισμός και πλούτος

Αφορμή του παρόντος άρθρου είναι ο αχρείαστος πλούτος. Ο πλούτος που σε ξεκόβει από όλα τα σπουδαία ενδιαφέροντα και που έχει το ίδιον να προκαλεί και να εξευτελίζεται.

Δέκα εκατομμύρια δολάρια για ένα άλογο ιππασίας (αυτό μας θύμισε τον πανάκριβο σκύλο του Αλκιβιάδη), έτσι απλά για μια εκδίκηση (περίπτωση Ωνάση).

Ενενήντα χιλιάδες δολάρια για αισθητικές παρεμβάσεις, για να μοιάσει η κάθε μια κενή αμερικανική «γλάστρα» με την Ιβάνκα...

Ύβρις και προς τη Φύση, αλλά και προς τη μοναδικότητα και τον προορισμό των δημιουργημάτων της.

Λέγαμε σε προηγούμενο άρθρο ότι ο ανεξέλεγκτος καπιταλισμός γέννησε τον κομουνισμό, όπως ακριβώς συνέβη και στην αρχαία Ελλάδα: η ευημερία μέσα σε ένα φιλελεύθερο δημοκρατικό καθεστώς, σε συνδυασμό με την επίδειξη του πλούτου γέννησαν τον αντίποδά τους, που ήταν ο Κυνισμός (ο όρος είτε από την αναίδεια του σκύλου είτε από τη σχολή τους που ήταν στο Κυνόσαργες, το γυμναστήριο των νόθων της αρχαίας Αθήνας).

Αρκετοί, και ακόμη πρωιμότερα, είχαν δείξει κάποιες τάσεις, ωστόσο ο ιδρυτής αυτής της ανατρεπτικής φιλοσοφίας ήταν ο Αντισθένης, γιος Αθηναίου και μητέρας από τη Θράκη, γεγονός για το οποίο αυτός επανειλημμένα εψέχθη.

Ο κυνισμός, ο οποίος είναι μάλλον «αίρεσις βίου» παρά συγκροτημένη φιλοσοφία, έγινε θεαματικά πρόκληση κατά της καλοζωίας, παραχάραξε το κοινό νόμισμα (κατά τη ρήση του Διογένη) και ανέτρεψε τα κοινωνικά δεδομένα της εποχής.

Ήταν μάλιστα τόσο προκλητικός ώστε ένας πρώιμος κυνικός (μου διαφεύγει το όνομά του) να φτάσει στο σημείο να εκτοξεύσει την εκπληκτική κατάρα: «είθε τα παιδιά των εχθρών μου να ζήσουν στην... πολυτέλεια!».

Ο κυνισμός διείδε το μάταιο και το ατέρμον της συσσώρευσης του πλούτου σε λίγα χέρια. Αυτό το κυνήγι που δεν οδηγεί πουθενά, και που δεν σε αφήνει να δεις στη ζωή ολόγυρα πτυχές της που προσφέρουν τη χαρά της γνώσης, τη δοκιμασία της φτώχειας, το βάλσαμο της ελεημοσύνης, την ανάγκη της Τέχνης, την καταφυγή της πραγματικής φιλίας.

Ο πλούτος, όπως όλα τα σπουδαία πράγματα, έχει δυο όψεις και δυο χρήσεις, και είναι πολύ δύσκολο για έναν απαίδευτο και αφιλοσόφητο να ορίσει και να τηρήσει τα όριά του. Κι όλα αυτά γιατί καραδοκούν από τη μια ο «ελάχιστος πλησίον» κι από την άλλη ο δρεπανηφόρος αποκαταστάτης των πάντων.

Ο Αιλιανός αναφέρει ότι στην ελληνική αποικία της Ισπανίας Γάδειρα (σημ. Κάδιθ) υπήρχε βωμός προς τιμήν του Θανάτου, δηλαδή της κοινής ξεκούρασης και του τελευταίου σταθμού («γέρας τη κοινή αναπαυλή, ήγουν τω τελευταίω όρμω»).

Ακόμη υπήρχε βωμός της «Πενίας» και της «Τέχνης» (γενικά), για να εξευμενίσουν την πρώτη και να χρησιμοποιήσουν τη δεύτερη σαν θεραπεία (άκος) της πρώτης!

Για τους Κυνικούς βέβαια η πενία δεν ήταν απλά ένας βωμός αλλά ολόκληρη θρησκεία. Για τους περισσότερους (Αντισθένης, Διογένης, Κράτης, Διόδωρος κ.ά.) η μόνη περιουσία ήταν η πήρα (δισάκι) και η βακτηρία (μπαστούνι) και υπερηφανεύονταν για αυτή τους την ανέχεια με προκλητικό τρόπο.

Βλέποντας λ.χ. μια μέρα ο Σωκράτης τον Αντισθένη να προσπαθεί συνεχώς να δείξει το σκισμένο σημείο του πανωφοριού του «Δεν θα σταματήσεις» του είπε «να υπερηφανεύεσαι;»

Ο Κυνισμός από τον 5ο αιώνα π.Χ. μέχρι σήμερα υπήρξε το φιλοσοφικό κίνημα με τη μεγαλύτερη κρυφή επιρροή και τους πιο φανατικούς θιασώτες. Ένας τέτοιος διαπρεπής θιασώτης υπήρξε ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς. Δεν σταματά να λοιδορεί τον πλούτο σ’ όλα σχεδόν τα έργα του. («Κατάπλους», «Αλεκτρυών», «Νεκυομαντεία» «Περί των επί μισθώ συνόντων»). Στον «Χάρωνα» λέει «πόσο ανόητοι είναι οι άνθρωποι που ερωτεύονται με πράγμα κίτρινο και τόσο βαρύ, ( εννοώντας τον χρυσό), και στον «Τίμωνα ή Μισάνθρωπο» λέει «τα βότσαλα του γιαλού μού φαίνονται πολυτιμότερα απ’ όλο το χρυσάφι του κόσμου».

Εντούτοις είναι εκπληκτικό το πώς αυτός ο άνθρωπος με τόσους λίβελους κατά του πλούτου, ενέδωσε γύρω στα 67 του και ανέλαβε δημόσια θέση στα δικαστήρια της Αλεξάνδρειας με παχυλό μισθό!.. προσπαθώντας να δικαιολογηθεί με το έργο του «Απολογία».

Θα πρέπει να ομολογήσουμε ότι ο σύγχρονος άνθρωπος με την τόση ιστορική σοφία που κουβαλάει δεν έχει ανάγκη τον κυνισμό.

Οι σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες με τα τόσα διαγνωστικά μέσα, την κατάλληλη θεσμική θωράκιση και το υπερεργαλείο που λέγεται δίκαιη και έξυπνη φορολογική νομοθεσία, θα πρέπει να τον βοηθήσουν να μην τον έχει ανάγκη και ούτε να τον επικαλείται.

Είναι χρέος κάθε σύγχρονης κοινωνίας να εξασφαλίζει όχι πια μια έντιμη πενία, αλλά έναν έντιμο πλούτο.

Τρίτη, 25 Απριλίου 2017 13:39

Η πραγματική δόξα

Ο πατήρ της τραγωδίας είναι, και όχι τυχαία, ο Αισχύλος (525 -455 π.Χ.).

Γιος του Ευφορίωνα, γεννήθηκε στην Ελευσίνα, μυήθηκε προφανώς στα Ελευσίνια μυστήρια και πήρε ενεργό μέρος σ’ όλες τις μάχες εναντίων των επιδρομέων Περσών, μαζί με τον αδερφό του Κυνέγειρο, που είχε ένδοξο και εκπληκτικό θάνατο στο Μαραθώνα.

Καλλιεργημένος, ευσεβής, γενναίος, υψηλόφρων, δεινός ποιητής και λογοπλάστης εφάμιλλος του Ομήρου, ήταν ο καταλληλότερος άνθρωπος εκείνη την εποχή να διαμορφώσει πρώτος τις τραγωδίες και να «ποιήσει ήθος».

Υπήρξε απαράμιλλος ποιητής και σκηνοθέτης (με τη γενική έννοια του όρου) και τα έργα του, διαπνέονται από υψηλά ιδανικά, ηρωισμό, θεϊκό μεγαλείο και προπαντός από μια πρωτόγνωρη, πανανθρώπινη αίσθηση του δικαίου κι έναν ύμνο για την ειρήνη.

Δεν πρόκειται βέβαια στο μικρό αυτό άρθρο να επιχειρήσουμε το φιλολογικό και αξιολογικό μνημόσυνο μιας τόσο μεγάλης προσωπικότητας. Απλώς τα λέμε όλα αυτά εισαγωγικά, για να επικεντρώσουμε σε ένα πολύ ενδιαφέρον σημείο της βιογραφίας του.

Ο Αισχύλος πέθανε με ένα παράξενο τρόπο όπως λέει η παράδοση (χτυπήθηκε στο κεφάλι από μια χελώνα που έπεσε από ένα αϊτό!) στη Γέλα της Σικελίας. Νωρίτερα είχε επισκεφτεί άλλη μια φορά τη Σικελία (Συρακούσες) προσκεκλημένος του τυράννου Ιέρωνα.

Στην επιτύμβια πλάκα του, γράφτηκε, προσυντεταγμένο, όπως λένε, από τον ίδιο:

 

«Αισχύλον Ευφορίωνος Αθηναίον τόδε κεύθει

μνήμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας

αλκήν δ’ ευδόκιμον Μαραθώνιον άλσος αν είποι

και βαθυχαιτήεις Μήδος επιστάμενος»

 

που θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε ως εξής:

 

«Σκεπάζει τον Αισχύλο εξ Αθηνών

Γέλας της σιτοφόρου αυτό το μνήμα,

όμως την ένδοξή του την αλκή

του Μαραθώνα ο κάμπος ας υμνήσει

κι όπως καλά τη γνώρισαν εκεί

των μακρυμάλληδων Περσών τα μίση».

 

Αυτός ο άνθρωπος που δημιούργησε το θέατρο, που εκπαιδεύει και νουθετεί με τα έργα του μέχρι σήμερα την ανθρωπότητα, που με την ποίησή του πλούτυνε και διαμόρφωσε την αττική γλώσσα και που την ίδια στιγμή λάτρευε την ειρήνη, ήθελε να καυχάται περισσότερο, και εν ζωή και μεταθανάτια, για τη συμμετοχή του στις μάχες για την ελευθερία της πατρίδας!

Το ίδιο θάρρος επέδειξε 56 χρόνια αργότερα και ο Σωκράτης, που προτίμησε να θυσιαστεί παρά να παζαρέψει τη ζωή του με τη φήμη του και τα επιχειρήματά του.

Η θυσία είναι ο τελευταίος σταθμός και η πιο αναγνωρίσιμη δόξα.

Στον αντίποδα του Σωκράτη, που πριν τον φαρμακώσουν δεν άφησε μάχη για μάχη, θα μπορούσαμε να τοποθετήσουμε τον Bertrand Russel (1872-1970), φιλόσοφο κι αυτόν και μαθηματικό αλλά και με τον τίτλο του μεγαλύτερου ειρηνιστή στη σύγχρονη εποχή.

Η ειρήνη είναι όντως καλή, όμως όπως όλοι ξέρουμε κατακτάται και διασφαλίζεται με πολέμους υπέρ της πατρίδας. «Εάν επιθυμείς την ειρήνη, ετοιμάσου για πόλεμο» λέγανε οι γενναίοι των Ρωμαίων (si vis pacem para bellum).

Το 1914, 42 ετών τότε ο  Russel, αντιτάχθηκε σφόδρα στην υποχρεωτική στρατολογία και δικαίως παύθηκε από καθηγητής της Κανταβριγίας (Cambridge). Συνεχίζοντας μάλιστα την αντιπολεμική προπαγάνδα του, καταδικάστηκε σε εξάμηνη φυλάκιση και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του.

Εντύπωση κάνει -για να μεταπηδήσουμε εποχή- και η περίπτωση της Αγίας Βαρβάρας, που συνεορτάζεται στις 4 Δεκεμβρίου με τον υμνογράφο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, έναν λόγιο εκ Συρίας, βαθύτατο γνώστη της ελληνικής γραμματείας και γλώσσας, ανυπέρβλητο ποιητή και δογματικό της ορθοδοξίας και προπαντός τον θεμελιωτή της Βυζαντινής μουσικής και υμνογραφίας.

Αυτός λοιπόν ο στύλος της εκκλησίας, αυτός ο πνευματικός γίγαντας παραχωρεί κάθε 4 του Δεκέμβρη -κατά την πάγια αντίληψη της εκκλησίας- τα πρωτεία της μνήμης και του εορτασμού στην Αγία Βαρβάρα, μια νεαρή και άσημη κοπέλα που πέθανε για την πίστη του Χριστού.

Αν η διδασκαλία είναι ο υπέρτατος αναζωογονητικός θεσμός της κοινωνίας, η θυσία για μια πατρίδα, μια ιδέα ή μια πίστη είναι αυτό που την επιβεβαιώνει και την επισφραγίζει. Είναι η πραγματική δόξα.

Συνηγορεί σ’ αυτό και υπερθεματίζει και ο Αλεξανδρινός ποιητής, όταν λέει στο ποίημά του «Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας» με απολογητικό μένος: «Τους τρέμουνε τους μάρτυράς μας οι ψευτοθεοί».

Ο μάρτυρας -για την ιστορία- ήταν ο Αντιοχεύς, επίσκοπος Βαβύλας και ο ψευτοθεός ήταν ο Απόλλωνας του Ιουλιανού του Παραβάτη… 

Τετάρτη, 19 Απριλίου 2017 12:12

Η καταγωγή των συμβόλων

Όταν λέμε σύμβολα εννοούμε σημεία, λέξεις και κυρίως σχήματα που υποδηλώνουν μια έννοια ή μια αφηρημένη ιδέα. Έτσι έχουμε σημαίες, εθνόσημα, οικόσημα και παντός είδους σύμβολα (αστρονομικά, ζωδιακά, μαθηματικά, βοτανικά, μουσικά, χημικά, μετεωρολογικά κ.ά.).

Είναι τεράστια η σημασία των συμβόλων για τους πολιτισμούς της ανθρωπότητας. Κάποιοι μάλιστα λένε ότι και ολόκληρη η καλλιτεχνία, ως αναπαριστώσα ιδέες σε αισθητή εμφάνιση, είναι ένα σύμβολο.

Εάν εξαιρέσουμε τη σβάστικα που παρατηρείται προ χιλιάδων ετών σ’ όλους τους πολιτισμούς της λεγόμενης Ινδοευρωπαϊκής ομοεθνίας, τα πέντε λοιπά σύμβολα που περιγράφονται στο άρθρο είναι ελληνικές επινοήσεις που τις έκλεψαν και τις ιδιοποιήθηκαν άλλα έθνη και πολιτισμοί, εξ ου και ο τίτλος του άρθρου θα ήταν ακριβέστερος ως «η κλοπή ή η μοίρα των συμβόλων».

Σβάστικα είναι λέξη σανσκριτική και σημαίνει «τα μικρά πράγματα που φέρνουν την ευτυχία». Τέσσερις ορθές γωνίες σε σχήμα σταυρού (αγκυλωτού) δεξιόστροφες (σβάστικα) ή αριστερόστροφες (σοβάστικα). Πανάρχαιο ηλιακό σύμβολο της ευτυχίας, θα το συναντήσουμε από πολύ ενωρίς στους Έλληνες με το όνομα «τετρασκέλιον» ή «δίγαμμα».

Στον μεσοπόλεμο του εικοστού αιώνα ο Χίτλερ, με την ιδεολογική μεσολάβηση του Κεμάλ Ατατούρκ, οικειοποιήθηκε το άρειας προέλευσης σύμβολο για να διακηρύξει τις ιδεοληψίες του για την άρεια υπεροχή, συνδέοντας έτσι ένα προαιώνιο σύμβολο της χαράς με τον αντισημιτισμό και τις ναζιστικές θηριωδίες.

Παρόμοιο διακοσμητικό σχήμα με τη σβάστικα είναι ο ελληνικός «μαίανδρος» που αποτελείται από συνελισσόμενες ορθές γωνίες, και πήρε το όνομα από τον μικρασιατικό ποταμό Μαίανδρο (τουρκ. Menderes ), έναν ποταμό με αλλεπάλληλους ελιγμούς και με τόσο ήρεμη ροή που χρειάζεται κάτι να επιπλεύσει για να αντιληφθεί κάποιος τη διεύθυνση των υδάτων του. Λέγεται μάλιστα ότι η αρχική του ονομασία ήταν «Αναβαίνων» (προς τα πηγάς).

Να σημειώσουμε ότι μαίανδρος λέγονταν και η «χειρώνειος λαβή» που υποδείχθηκε στον Πηλέα από τον Χείρωνα για να εξουδετερώσει τη θεά Θέτιδα, και η οποία λαβή χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στο αγώνισμα της πάλης.

Ένα άλλο σύμβολο είναι ο σταυρός, το σύμβολο του Χριστιανισμού από το ξύλο της θείας σταύρωσης και το «εν τούτω νίκα» του Μεγ. Κωνσταντίνου. Ο σταυρός έχει ελληνική προέλευση. Εν αρχή εσήμαινε πάσσαλος (από το θέμα στα- του ίστημι) και στη συνέχεια σύνθεση δύο ξύλων σε σχήμα Τ που χρησιμοποιήθηκε για θανατικές εκτελέσεις, όπως του Χριστού, διαμορφωμένος πλέον με τέσσερα σκέλη.

Να σημειωθεί ότι ο χριστιανικός πλέον σταυρός μοιάζει με το θιβετιανό συγκρότημα «Μάνταλα» (κύκλος) που είναι δύο κάθετοι διάμετροι εγγεγραμμένου σε τετράγωνο κύκλου. Το σχήμα αυτό συμβολίζει τον κόσμο, τις τέσσερις εποχές και τροπές και τον ήλιο, την πηγή της ζωής, φαίνεται δε να έχει σχέση με την πυθαγόρεια «τετρακτύ».

Ο σταυρός χρησιμοποιήθηκε ως αρχιτεκτονικό πρότυπο σχήμα στη ναοδομία.

Ο δικέφαλος αετός, εθνόσημο ίσως ανατολικής προέλευσης (Χετταίοι), υιοθετήθηκε από τον Ισαάκιο Κομνηνό (1057-1059) και έγινε στη συνέχεια το επίσημο σύμβολο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τον Θεόδωρο Β΄ Λάσκαρη.

Το βυζαντινό αυτό έμβλημα το ιδιοποιήθηκαν οι Τούρκοι μετά τη νικηφόρα μάχη του Μαντζικέρτ το 1071 και πολύ αργότερα οι Αλβανοί, από τον Αλβανό ήρωα ελληνικής καταγωγής Γεώργιο Καστριώτη ή Σκεντέρμπεη, οι οποίοι επίσημα το 1915 το τοποθέτησαν και στη σημαία τους (μαύρος δικέφαλος σε κόκκινο φόντο). Σαν πολύ πάει λοιπόν μια τέτοια απειλή εναντίον μας με τα δάχτυλα να σχεδιάζουν δικό μας αετό...

Στη συνέχεια, η τουρκική «ημισέληνος» έχει μια πιθανή ιουδαϊκή καταγωγή και μια ενδιαφέρουσα ελληνική ιστορία, πάντως όμως καμία σχέση με την Τουρκία. Και παρά το ότι έχουμε ημισελήνους σε ελληνικά νομίσματα της Κάτω Ιταλίας και της Κρήτης ήδη από τον 6ο π.Χ. αιώνα, ενδιαφέρον παρουσιάζει η ακόλουθη ιστορία:

Το 339 π.Χ. ο Φίλιππος ο Β΄ ενώ πολιορκούσε το αρχαίο Βυζάντιο, φάνηκε ξαφνικά η σελήνη στον ουρανό και άρχισαν να γαυγίζουν οι σκύλοι, με αποτέλεσμα να ξυπνήσουν οι κάτοικοι και να καταφέρουν να αποκρούσουν τους Μακεδόνες.

Οι Βυζαντινοί τότε έστησαν από ευγνωμοσύνη άγαλμα της σεληνιακής θεάς Εκάτης και έκαναν επίσημο σύμβολό τους την ημισέληνο. Ένα νόμισμα μάλιστα απεικόνιζε στη μια όψη τη θεά Άρτεμη και στην άλλη την ημισέληνο με αστέρι (!)

Στη συνέχεια -επειδή ο κόσμος αλλάζει συνέχεια και ανατροφοδοτείται όχι μόνο από σύμβολα- ο Ερτογρούλ (1224) ιδρυτής της Οθωμανικής Τουρκίας μαζί με το γιο του Οσμάν παρέλαβαν το βυζαντινό έμβλημα και το διετήρησαν ως θρησκευτικό και στρατιωτικό μέχρι σήμερα, μεταβάλλοντας μάλιστα το 1844 το οκτάκτινο αστέρι σε πεντάκτινο.

Τέλος, ένα ακόμα ελληνικό σύμβολο που αμφισβητήθηκε και υπέστη εθνικές δοκιμασίες είναι το δεκαεξάκτινο αστέρι της Βεργίνας, επίσημο εθνόσημο της Αργεαδικής δυναστείας του Φιλίππου και στη συνέχεια όλου του Ελληνισμού. Το αστέρι λέγεται ότι απεικονίζει τα τέσσερα κοσμογονικά στοιχεία μαζί με το δωδεκάθεο.

Τα σύμβολα είναι όντως ισχυρά, αλλά η μοχθηρία και η κατακτητική επιβουλή των ανθρώπων (και μάλιστα των γειτόνων) είναι δυστυχώς ισχυρότερη.

 

Τρίτη, 11 Απριλίου 2017 12:17

Πολιτικές ευαισθησίες

Από γενέσεως κόσμου, όλα τα κοινωνικοοικονομικά συστήματα έχουν αποκλειστική σχέση με τις δύο βασικές οικονομικές επιδιώξεις του ανθρώπου: από τη μια πώς να αυξήσουν τον παραγόμενο πλούτο, κι απ’ την άλλη πώς να τον μοιράσουν.

Και αν σήμερα, εκ πολιτικής ανάγκης, δεν υπάρχουν αμιγή πολιτικά συστήματα, χονδρικώς θα λέγαμε ότι ο ακραίος καπιταλισμός επιδίδεται και αποσκοπεί κυρίως στην αύξηση του πλούτου, ενώ ο ακραίος μαρξισμός (παρά τα όσα λέει το «Κεφάλαιο») κυρίως στη διανομή του.

Ενδεικτικό είναι το ρητό σύμφωνα με το οποίο, κομουνιστής είναι αυτός που δεν έχει τίποτα και θέλει να το μοιραστεί με όλους!..

Ελέχθη (Κ. Τσουκαλάς) ότι «η Δεξιά ξέρει ποια είναι, ενώ η Αριστερά ψάχνεται». Πράγματι η Αριστερά γεννήθηκε από την ύβρη και την απληστία της Δεξιάς. Γεννήθηκε σαν επιτακτική πολιτική ανάγκη που θα ανακαθόριζε τις τάξεις και τους ρόλους της εξουσίας, πράγμα που έγινε -όπου έγινε- με έναν όμως ουτοπικό και ταυτόχρονα κατεδαφιστικό τρόπο.

Και επειδή όλα ξεκίνησαν από την αρχαία Ελλάδα, να θυμίσουμε ότι ο Πλάτων πρώτος συνέλαβε την ιδέα μιας σχηματικής και προκαθορισμένης σοσιαλιστικής ιδεολογίας, σε βαθμό που θα μπορούσε ίσως να θεωρηθεί και ο πρώτος «μαρξιστής». Το υπαινίσσεται και η Ζακλίν ντε Ρομιγί: «Φαίνεται σαν αντιπαλότητα προς την ελευθερία. Ο Πλάτων επιζητεί την τάξη, τα θέλει όλα στη θέση τους και στην ιδανική τους λειτουργία. Δεν είναι παράξενο που κατηγορήθηκε στη σύγχρονη εποχή για ολοκληρωτισμό» («Η αρχαία Ελλάδα σε αναζήτηση της ελευθερίας»).

Η αλήθεια είναι ότι σήμερα τίποτα πλέον δεν είναι αμιγές και απομονωμένο μέσα σε ένα κόσμο ορθάνοιχτο και διαφανή.

Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές δημοκρατίες έχουν προσπαθήσει -και σε μεγάλο βαθμό καταφέρει- να συγκεράσουν τις δύο τάσεις χρησιμοποιώντας εργαλεία και από τα δύο συστήματα. Το εγχείρημα ήταν και εξακολουθεί να είναι δύσκολο: χρειάζονται ισχυροί θεσμοί με σαφή διάκριση των εξουσιών, δίκαιο φορολογικό σύστημα, καλή παιδεία, νομοθετημένες κοινωνικές ευαισθησίες και ταυτόχρονα πίστη στην ιδιωτική πρωτοβουλία και στις ανεξάντλητες δημιουργικές δυνάμεις που έχει το άτομο μέσα σε μια κοινωνία.

Πάνω σ’ αυτή την προσπάθεια έχουν ευτυχώς απομυθοποιηθεί πολλοί πολιτικοί χαρακτηρισμοί του παρελθόντος. Βλέπουμε πολύ συχνά λ.χ. δεξιές κυβερνήσεις με σοσιαλιστικές ευαισθησίες και αριστερές να κλείνουν τα μάτια στα προβλήματα του κόσμου.

Κι ας έρθουμε στην ευαισθησία. Όπως το θέμα της ευαισθησίας είναι προϋπόθεση κάθε δημιουργίας, έτσι και το θέμα της κοινωνικής ευαισθησίας είναι σοβαρό, έχει πρωταρχική πολιτική βαρύτητα και δεν θα πρέπει να αποτελεί προνόμιο καμιάς κομματικής παράταξης.

Όχι μόνο ένας άνθρωπος (που θα ήταν από μόνο του αρκετό) αλλά ολόκληρες τάξεις ανθρώπων σήμερα στη χώρα, δυστυχούν και πένονται από αριστερές κυβερνητικές αστοχίες και ανικανότητα, και όμως κάποιοι μπορούν ακόμα με άνεση να αστειεύονται και να καταχωρούν στο φέισμπουκ, να γελούν σε κάθε δημόσια εμφάνιση και προπαντός να κοιμούνται ήσυχοι τα βράδια.

Η γενική εικόνα της χώρας που μεθοδεύεται στις Βρυξέλες, και χτίζεται κάθε μέρα στα δελτία των ειδήσεων με παρατάσεις, «ημιτελείς συμφωνίες» και παραπλανητικούς νεολογισμούς, δεν είναι αρκετή να καταδείξει τις καθημερινές τραγωδίες του κόσμου, για την κατανόηση των οποίων είναι αναγκαία η πολιτική ευαισθησία.

Το περιβόητο άρθρο 86 του Συντάγματος που προστατεύει ανεπίτρεπτα την υπουργική ασυλία, και για το οποίο έχει γίνει τόσος δημόσιος λόγος τα τελευταία χρόνια, έχει και μια παράγραφο που χρήζει μελέτης. Λέει: «Απαγορεύεται η θέσπιση ιδιώνυμων υπουργικών αδικημάτων».

Και όμως. Ακριβώς το αντίθετο θα ‘πρεπε να συμβαίνει σε μια ευνομούμενη και ευαίσθητη πολιτεία. Θα ‘πρεπε δηλαδή να υπάρχει ιδιώνυμο υπουργικό αδίκημα που να ορίζει ότι «ευθύνεται ο υπουργός για τη δυστυχία των πολιτών που μπορεί να προκληθεί από πράξεις ή παραλείψεις της εξουσίας».

Όπως δηλαδή με μία ψήφο μπορεί να εκλεγεί μια κυβέρνηση, έτσι θα ‘πρεπε να μπορεί και να πέφτει στη θέα ενός και μόνον άνεργου που ψάχνει φαγητό στα σκουπίδια ή ενός εκ των ελαχίστων που χάνει το σπίτι του για χρέος κοινοχρήστων (!) ή ακόμα ενός εκ των αδυνάτων και υπερηλίκων που ψεκάζεται μπροστά στο ναό της δημοκρατίας από αυτούς που ...τον κλέβουν (!).

Η ευαισθησία δεν είναι μια ιδέα που δογματίζεται και διατυπώνεται σε αριστερές μπροσούρες. Είναι ένα δάκρυ που κυλάει στους δρόμους.

Την πολιτική, που έχει ξεχάσει την «ερωτική» σχέση με την κοινωνία και έχει γίνει σκληρό και προπαντός κλειστό επάγγελμα με μεγαλοπρεπή δικαιώματα και ομιχλώδεις υποχρεώσεις, τη βολεύει να μη θέλει να διαταράξει δήθεν το αυτεξούσιο των ανθρώπων, και είναι πρόθυμη να διακηρύξει με μια κακόβουλη ελευθεριότητα ότι «ο καθένας πρέπει να είναι ελεύθερος να διαλέξει τη δυστυχία του»…

 

 

Τρίτη, 04 Απριλίου 2017 14:18

Προσομοιώσεις

 

 

 

 

Οι κακές ειδήσεις δίνουν πάντα μεγάλα και ηχηρά μαθήματα. Παράδειγμα το πρόσφατο φρικτό αυτοκινητιστικό ατύχημα που ξανάβαλε στο τραπέζι τους νόμους της κυκλοφοριακής αγωγής και τις οδηγιστικές μας ευαισθησίες ανακατεμένες με κάποια ταξικά (και τοξικά) απωθημένα.

151-αν θυμάμαι καλά- κρούσματα ντοπαρίσματος απεκάλυψε τις προάλλες η παγκόσμια ερευνητική αρχή, από το Πεκίνο (2008) μέχρι σήμερα, και άρχισαν να αφαιρούνται μετάλλια.

Αυτό είναι η μια κακή είδηση.

Η άλλη, σοβαρότερη, δείχνει τον αθλητισμό να βρίσκεται συχνά-πυκνά στην υπηρεσία της εθνικιστικής προπαγάνδας και των πολεμικών προκλήσεων, όπως οι δικέφαλοι «αετοί» των Αλβανών (κι αυτοί κλεμμένοι...), και οι απαράδεκτες δηλώσεις και εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια αλλά και ενόψει ποδοσφαιρικών αγώνων, συγκεκριμένα μεταξύ του Ολυμπιακού και δύο τουρκικών ποδοσφαιρικών ομάδων.

Η πρώτη είδηση δείχνει ότι οι άνθρωποι δεν σέβονται πλέον ούτε το μόχθο αλλά ούτε και τους κανόνες και θεσμούς, προσπαθώντας να κερδίσουν δόξα και χρήμα παραχρήμα και με αθέμιτα μέσα.

Η δεύτερη δείχνει ότι είμαστε όλοι έτοιμοι να εκμεταλλευτούμε μια πανανθρώπινη και υπερεθνική ιδέα, όπως τον αθλητισμό, μια ιδέα που φκιάχθηκε για να ενώνει, και το κάνουμε με σκοπό να προωθήσουμε μίση και άρρωστους εγωισμούς.

Αγνοούμε σήμερα πολλά βασικά και θεμελιώδη πράγματα και μαζί μ’ αυτά αγνοούμε και ξεχνάμε τους πρωτοπόρους και τους εισηγητές των, που είναι ως γνωστόν οι αρχαίοι Έλληνες.

Οι Ολυμπιακοί αγώνες ήταν μια ευγενής ιδέα άμιλλας και συναγωνισμού. Ήταν μια εξιδανικευμένη προσομοίωση των εθνικών αγώνων, κι αυτό συνάγεται και από τον τύπο των αγωνισμάτων και των αθλητικών οργάνων (πάλη, οπλίτης δρόμος, λιθοβολία, ακόντιο, αρματοδρομία κλπ.) που ήταν όλα προσομοιώσεις της πολεμικής πραγματικότητας.

Ήταν όμως τόσο υψηλή και θεσμικά εξιδανικευμένη αυτή η αθλητική ιδέα, ώστε σταματούσαν για χάρη της οι πραγματικοί πόλεμοι (εκεχειρία). Οποίο μεγαλείο!

Μια άλλη σπουδαία προσομοίωση είναι το θέατρο και ως τέτοια θα πρέπει να ερευνηθεί. Το λέει άλλωστε και ο Αριστοτέλης με άλλα λόγια στην «Ποιητική»: «μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας».

Το θέατρο αναπαριστά και προσομοιώνει την πραγματική ζωή με τα μεγάλα ηθικά της διλήμματα και τα βάσανά της. Ο θεατής μετουσιώνει νοητικά την πραγματική εμπειρία, ενθουσιάζεται (βασικό στοιχείο της παράστασης) και εν τέλει διδάσκεται την αμείλικτη τέχνη της ζωής, πριν τη ζήσει!

Εκπληκτικό το εύρημα: Να διδάσκεις το λαό υψηλά πράγματα σε κοινή (=κοινωνική) θέα, όπως ακριβώς γίνεται και στα γήπεδα των αθλητικών αγώνων, όπου θεοποιείται η αριστεία αλλά εξορκίζεται ο πόλεμος.

Η αρχαία Ελλάδα βρίσκεται ακόμα έτη φωτός μπροστά μας επί παντός επιστητού, και δεν ξέρω αν ποτέ θα τη φτάσουμε…

 

Τρίτη, 07 Φεβρουαρίου 2017 13:46

Οι μπαρμπέρηδες κι ο κασίδης

Ελληνιστί λέγεται «άχωρ». Αδήλου ετύμου όπως λένε οι φιλόλογοι.

Ο λαός την ξέρει σαν κασίδα (εκ του κασσίδιον, κι αυτό εκ του λατινικού cassis που ήταν το χάλκινο κράνος) και έχει την πολύ εύστοχη παροιμία «στου κασίδη το κεφάλι έμαθε κι αυτός μπαρμπέρης». Πρόκειται γι’ αυτόν που ασκείται σε ένα θέμα με άτεχνους και ερασιτεχνικούς πειραματισμούς, τον ατζαμή.

Σελίδα 1 από 10
FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top