FOLLOW US

Μετασχηματισμός

Οι ρόλοι στις ομάδες (Μέρος ΙΙ)

Οι ρόλοι στις ομάδες μπορεί να είναι λειτουργικοί ή δυσλειτουργικοί, επίσημοι ή ανεπίσημοι, φανεροί ή κρυφοί, εκφράζοντας συχνά μια μορφή αντίστασης στις πιέσεις για αλλαγή που ασκούνται από το εξωτερικό συνήθως περιβάλλον. Ο πλέον επίσημος ρόλος είναι εκείνος του ηγέτη μιας ομάδας.

Στο πεδίο της ηγεσίας, οι ανεπίσημοι ηγετικοί ρόλοι είναι τέσσερις: ο ρόλος του ηγέτη του έργου, που επικεντρώνεται στη διασφάλιση της επίτευξης των στόχων της ομάδας, ο ρόλος του συναισθηματικού ηγέτη, που προσπαθεί να κρατήσει την ομάδα συνεκτική, ο ρόλος του μέλους που τροφοδοτεί με πληροφορίες την ομάδα, και ο ρόλος του ειρηνοποιού, αυτού που προσπαθεί να μειώσει τις εντάσεις της ομάδας. Ανεπίσημοι ρόλοι που είναι αρνητικοί και αποκτούν κεντρική σημασία, είναι αυτοί που αμφισβητούν τις όποιες αποφάσεις λαμβάνει η ομάδα ή η ηγεσία της, παρεμποδίζοντας την εκπλήρωση του έργου της ομάδας.

Η συμπεριφορά στις ομάδες μπορεί να είναι συνειδητή όσον αφορά την υπακοή στους κανόνες της ομάδας αλλά και ασυνείδητη σε ό,τι αφορά τις σχέσεις ισχύος, ηγεσίας και εξουσίας. Όταν αυτό το καλά κρυμμένο ασυνείδητο υλικό αναδύεται και γίνεται συνειδητό, τότε οι ομάδες μπορεί να αμύνονται αρνούμενες την αλλαγή. Η αντίσταση στην αλλαγή μπορεί να εμφανιστεί με επίδειξη ανεπάρκειας και ανωριμότητας των μελών χωρίς να συνεισφέρουν ουσιαστικά στην επίτευξη των στόχων της ομάδας αλλά αναμένοντας τις αποφάσεις από έναν ηγέτη, την ικανότητα του οποίου ταυτόχρονα αμφισβητούν. Άλλες φορές τα μέλη μπορεί να συμπεριφέρονται με σκληρότητα ιδιαίτερα προς τα ευάλωτα μέλη τα οποία και μετατρέπουν σε αποδιοπομπαίους τράγους. Σε άλλες περιπτώσεις, τα μέλη μπορεί να παραμένουν παθητικά, αποσυρμένα, να αναπολούν το παρελθόν ή να αποφεύγουν την πραγματικότητα, μιλώντας για θέματα άσχετα με το «εδώ και τώρα», ακριβώς γιατί δεν επιθυμούν να λάβουν οποιαδήποτε απόφαση που μπορεί να αλλάξει την ισορροπία της ομάδας, να δημιουργήσει ένταση και να επιφέρει την αλλαγή.

Η δυναμική των σχέσεων στις ομάδες αναφέρεται στη διαπροσωπική αλληλεπίδραση. Το άγχος που υπάρχει για την επίτευξη του οποιοδήποτε στόχου της ομάδας ή το άγχος που υπάρχει στα πρώτα στάδια δημιουργίας μιας ομάδας, θεωρείται η βάση όλων των ειδών συμπεριφοράς και όλων των ρόλων που εμφανίζονται στις ομάδες. Οι ομάδες ασυνείδητα αναζητούν κάτι ή κάποιον που θα μπορέσει να τις ανακουφίζει από το άγχος. Απέναντι στο άγχος στήνονται μηχανισμοί άμυνας που βοηθούν τα άτομα να μείνουν συναισθηματικά αποστασιοποιημένα και ταυτόχρονα να διατηρήσουν μια ψευδή αίσθηση ελέγχου της κατάστασης. Η προβολή, δηλαδή η απόδοση ενός, κυρίως αρνητικού συναισθήματος, στάσης σε ένα άλλο πρόσωπο ή ομάδα, λειτουργεί επίσης ανακουφιστικά. Ένα μέρος του συστήματος καλλιεργεί φαντασιώσεις και παράνοιες τις οποίες χρησιμοποιεί για να ερμηνεύει είτε τις καλές, είτε τις αρνητικές εξελίξεις, επιτυγχάνοντας με τον τρόπο αυτό την αποστασιοποίηση από την ανάληψη οποιασδήποτε ευθύνης. Ορισμένα μέλη, προβάλλοντας ως αποκλειστική αδυναμία της ηγεσίας τα λάθη, καταφέρνουν να αποστασιοποιούνται και αρνούνται οποιαδήποτε συμμετοχή στην επίλυση ενός προβλήματος αλλά και οποιαδήποτε ευθύνη για την αποτυχία.

Η προβολική ταύτιση είναι μια άλλη διεργασία μείωσης του άγχους κατά την οποία τα άτομα ή οι ομάδες ασυνείδητα λειτουργούν σύμφωνα με τις προσδοκίες των άλλων τα συναισθήματα των οποίων και εκφράζουν. Ένα μέλος μπορεί για παράδειγμα, να βιώνει άγχος επειδή φθονεί τις εξιδανικευμένες αρετές του ηγέτη τις οποίες αισθάνεται ότι δεν έχει. Λόγω αυτού του φθόνου έχει ασυνείδητα την επιθυμία να καταστρέψει, να σπιλώσει, να κυριαρχήσει, να απαξιώσει και να ελέγξει τον ηγέτη, ενώ ταυτόχρονα επιθυμεί να συνδεθεί μαζί του λειτουργώντας παρασιτικά. Σε αυτή την αντιφατική και ασυνείδητη από όλους λειτουργία, που δύσκολα γίνεται κατανοητή, καθώς βρίσκει διέξοδο μέσα από αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές, ο ηγέτης μπορεί να αισθάνεται ότι τον χειρίζονται, ενώ την ίδια στιγμή νιώθει αδύναμος να κατανοήσει και να επιλύσει το πρόβλημα. Όταν τέτοια συμπεριφορά κυριαρχήσει στην ομάδα, καθίσταται αδύνατη η εξεύρεση λύσεων στην ομάδα.

 

Χαράλαμπος Παυλόπουλος και Άννα Τσιμπουκλή: «Δυναμική των ομάδων και αλλαγή στους οργανισμούς». Εκδόσεις «Τόπος», 2016.

 

 

 

 

 

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top