FOLLOW US

Ιατρικό Βήμα

Η κατάθλιψη στον 21ο αιώνα: «Επιδημία» μιας ασθένειας ή σύμπτωμα μιας εποχής;

Λέγεται από πολλούς ότι ο 21ος αιώνας θα είναι ο αιώνας της κατάθλιψης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι η κατάθλιψη αποτελεί πλέον την πρώτη αιτία πρόκλησης αναπηρίας παγκοσμίως, δημιουργείται λοιπόν η εντύπωση ότι κάποιου είδους «επιδημία» εξαπλώνεται σε όλο τον κόσμο, όπως στο παρελθόν η πανούκλα και η χολέρα. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Τι είναι πρώτα απ’ όλα αυτή η κατάθλιψη;

Σύμφωνα με τα σύγχρονα ταξινομικά συστήματα (ICD-10, DSM-5), ως κατάθλιψη ορίζεται η παρουσία «καταθλιπτικής» διάθεσης ή απώλειας του ενδιαφέροντος και της ευχαρίστησης για μια περίοδο 2 εβδομάδων. Θα πρέπει να συνοδεύεται επίσης από κάποια συμπτώματα, όπως η αϋπνία, η απώλεια βάρους, η μείωση της ενέργειας, η αναποφασιστικότητα. Είναι προφανές ότι η περιγραφή είναι αρκετά γενική, μπορεί να συμπεριλάβει μεγάλο αριθμό ανόμοιων μεταξύ τους καταστάσεων, ενώ δεν είναι δυνατόν να αποφύγει το «αναγκαίο κακό» όλων των διαγνώσεων της ψυχιατρικής, ότι εξαρτάται από την υποκειμενική παρατήρηση, κυρίως του ψυχιάτρου. Πολλές φορές δεν είναι καθόλου εύκολο να διακρίνουμε αν η διάθεση κάποιου είναι «καταθλιπτική» ή απλώς «πεσμένη».

Η σύγχρονη ιατρική και η ψυχιατρική ειδικότερα έχουν πολλές φορές δεχτεί κριτικές ότι επηρεάζονται από τις μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες, των οποίων το συμφέρον είναι να πουλήσουν περισσότερα φάρμακα, σε μεγαλύτερες ποσότητες, σε πιο πολλούς ανθρώπους. Παρότι δεν πρέπει να υποτιμούμε καθόλου τη συνεισφορά της επιστήμης στη βελτίωση της ποιότητας ζωής της ανθρωπότητας, είναι σημαντικό να αναζητούμε την αλήθεια πίσω από τέτοιες κριτικές.

Όπως υποστηρίζει ο Αμερικανός καθηγητής ψυχιατρικής Frances Allen, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για τη συγγραφή της προηγούμενης έκδοσης του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (DSM-IV), τα χαλαρά κριτήρια διάγνωσης έχουν οδηγήσει σε μια ψευδή επιδημία «Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής», η οποία συχνά δεν είναι στην πραγματικότητα «μείζονα», δεν είναι στην πραγματικότητα «καταθλιπτική», δεν είναι στην πραγματικότητα «διαταραχή». Σύμφωνα με τον ίδιο, η θλίψη δεν είναι συνώνυμη με την ασθένεια, ενώ η δυνατότητά μας να νιώσουμε συναισθηματικό πόνο μάς οδηγεί στο να προσαρμοζόμαστε καλύτερα σε νέες συνθήκες. Δεν (πρέπει να) υπάρχει μία διάγνωση για κάθε πρόβλημα, ούτε ένα χάπι για κάθε αναποδιά.

Βασιζόμενοι μόνο στα στατιστικά στοιχεία λοιπόν είναι δύσκολο να αποφανθούμε αν έχουν όντως αυξηθεί τα άτομα που είναι θλιμμένα σε σχέση με το παρελθόν, αν αυτό που έχει αυξηθεί είναι η τάση μας να «βλέπουμε» παντού την κατάθλιψη, ή αν έχουν αυξηθεί και τα δύο ταυτόχρονα. Για το λόγο αυτό, θα επιχειρήσω μια διαφορετική προσέγγιση του θέματος.

Ακούμε συχνά από μεγαλύτερους στην ηλικία ότι «παλιά οι άνθρωποι ήταν πιο ευτυχισμένοι». Παλιά η ζωή ήταν πιο σκληρή, πιο κουραστική, αλλά ταυτόχρονα πιο απλή. Ο ρόλος του καθενός στην οικογένεια και την κοινωνία ήταν συγκεκριμένος και παγιωμένος, το ίδιο και οι υποχρεώσεις του, ενώ οι διέξοδοι για διασκέδαση ήταν περιορισμένες και καθορισμένες από την αναγκαιότητα. Οι άνθρωποι τότε ήταν λιγότερο ελεύθεροι, αλλά και λιγότερο προβληματισμένοι, ζούσαν σε μεγαλύτερη στέρηση, αλλά αντλούσαν ικανοποίηση από μικρά πράγματα, οι δουλειές τους ήταν περισσότερο απαιτητικές σωματικά, αλλά λιγότερο απαιτητικές ψυχικά.

Στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες παρατηρείται οικονομική και πνευματική ανάπτυξη, αλλά ταυτόχρονα και αμφισβήτηση όλων των παραδοσιακών ρόλων, εννοιών, ιδεολογιών, θεσμών. Ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα, την εποχή που έζησε ο Φρόυντ, αυτό που κυριαρχούσε ήταν οι απαγορεύσεις, στην εποχή μας ασκείται πίεση για όλο και μεγαλύτερη απόλαυση. Ο περίγυρος τότε περιόριζε τους ανθρώπους, σήμερα όμως δίνει ένα φαινομενικά αντίθετο πρόσταγμα: «απόλαυσε»! Μια τέτοια απόλαυση χωρίς μέτρο δεν είναι καθόλου ευχάριστη, ενώ κάποιες φορές μπορεί να αποβεί και μοιραία, όπως για παράδειγμα στην τοξικομανία.

Διαβάζουμε σε δημοφιλή έντυπα ή ιστοσελίδες: «τα 100 μέρη που ΠΡΕΠΕΙ να δεις πριν πεθάνεις», «όλα όσα ΠΡΕΠΕΙ να έχει κάνει ένας άντρας μέχρι τα 30 του», «οι 10 MUST εμπειρίες μιας εργένισσας». Η κοινωνική πίεση είναι ακόμα μεγαλύτερη στις γυναίκες, οι οποίες καλούνται να είναι πάντοτε όμορφες, να έχουν μια πετυχημένη καριέρα, αλλά να είναι ταυτόχρονα καλές μητέρες και πρόθυμες σύζυγοι. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται αποτυχημένοι, ανεπαρκείς, επειδή δεν κατάφεραν να ακολουθήσουν τα ολοένα και πιο απαιτητικά νέα πρότυπα. Σαν να μην έφταναν όλα τα παραπάνω, οι απαιτήσεις αυτές είναι συχνά αντικρουόμενες, με αποτέλεσμα να προκαλείται σύγχυση και αίσθημα κενού.

Η υπερβολική, δυσάρεστη απόλαυση, το αίσθημα αποτυχίας, αλλά και το αίσθημα κενού είναι άμεσες συνέπειες του σύγχρονου τρόπου ζωής. Ολοένα και συχνότερα τούς δίνεται το όνομα της «Μείζονος Καταθλιπτικής Διαταραχής», που καλύπτει και ομογενοποιεί τα πάντα, εξαλείφοντας τη διαφορετικότητα της κάθε περίπτωσης. Στο θέμα λοιπόν της «επιδημίας κατάθλιψης» θεωρώ πως οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι πρέπει να κάνουμε ένα βήμα πίσω. Να δούμε την κατάσταση με ταπεινότητα, εξετάζοντας όλες τις πλευρές, βιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές. Να δώσουμε χώρο στους ασθενείς μας να εκφραστούν, να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους και, αν είναι δυνατόν μέσα από μια ψυχαναλυτική διαδικασία, να ανακαλύψουν τις αιτίες της δυστυχίας τους, που δεν συνειδητοποιούν ακόμα. 

 

* Ο κ. Νίκος Μοσχόπουλος είναι ψυχίατρος, Υπ. Διδάκτωρ ΑΠΘ, μέλος της Φροϋδικής Εταιρείας Ελλάδας.

FOLLOW US
Copyright © 2017 EmprosNet.gr
Εμπρος Ημερήσια Εφημερίδα Νομού Λέσβου - Καρά Τεπέ - Mυτιλήνη - 81100
Απαγορεύεται η αναπαραγωγή με οποιονδήποτε τρόπο.
Top